सेतो इन्द्रेणी- कोसेली - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

सेतो इन्द्रेणी

मेरी आमा ३२ वर्षको हुँदा बाबा बित्नुभयो । बाबा बितेपछि मेरी आमाको इन्द्रेणीबाट रङहरु हराउँदै गए । बाबाले आफूसँगै आमाका सबै रङ लिएर उडिदिनुभयो, कतै अन्तहीन यात्रामा । रातो रङ असाध्यै मन पराउने मेरी आमा बाँचुन्जेल सेतो रङमा बन्द हुनुभयो । उज्यालो देखिने सेतो रङ त्यसपछि सधैं अँध्यारो देखियो ।
शिक्षा रिसाल

मैले २१ वर्षपछि धेरै हिम्मत जुटाएर आमालाई सोधें, ‘तपाईंलाई बाबाको याद आउँदैन ?’
आमा केही बोल्नुभएन । मतिर हेर्नुभयो अनि मुसुक्क हाँस्दै भन्नुभयो, ‘आउँछ, किन नआउनू !’



मुस्कानका साथ सुरु भएका शब्दले भुइँ टेक्न नपाउँदै आमाका आँखा भरिए । सोधें, ‘बाबाले छोडेर गएपछि आफूलाई कसरी सम्हाल्नुभयो ?’ आमा केही बोल्नुभएन । सायद ती अँध्यारा दिनहरू कोट्याइदिएँ । मैले आमा रोएको निकै कम देखेकी छु । उहाँ सित्ती रुनुहुन्न । अथवा रोएको देखाउनुहुन्न ।


अझ बुबाको सम्झनामा आमाले आँसु बगाएको हामीलाई याद छैन । हुन त रुनु मात्र कसैलाई सम्झनु होइन । दुःख सामना गर्ने सबैका आफ्नै तरिका हुन्छन् । कोही रोएर आफ्नो दुःख मेटाउँछन्, कोही मनमा गाँठो पारेर बाँचिरहन्छन् । आमा सायद ‘दोस्रो वर्ग’ मा पर्नुहुन्छ ।


आमा बरु बाबाले गर्ने उट्पट्याङ कुराहरू सम्झेर हाँस्नुहुन्छ । बुवाले जिस्क्याएका कुराहरू सम्झेर मुसुमुसु गर्नुहुन्छ ।

मेरी आमा ३२ वर्षको हुँदा बाबा ब्रेन ह्यामरेज भएर बित्नुभयो । म ९ वर्षकी थिएँ । बाबा बितेपछि मेरी आमाको इन्द्रेणीबाट रङहरू हराउँदै गए । बाबाले आफूसँगै आमाका सबै रङ लिएर उडिदिनुभयो, कतै अन्तहीन यात्रामा । रातो रङ असाध्यै मन पराउने मेरी आमा बाँचुन्जेल सेतो रङमा बन्द हुनुभयो । उज्यालो देखिने सेतो रङ त्यसपछि सधैं अँध्यारो देखियो ।


असारको त्यो रात झमझम पानी परिरह्यो । आमा रातभर निदाउन सक्नुभएन । अलिअलि आँखा लागेजस्तो हुन्थ्यो, फेरि झसंग हुनुहुन्थ्यो । बाबा रातभर घर फर्किनुभएको थिएन । मोबाइल थिएन, अफिसमा फोन गर्दा उठेन । चिन्तैचिन्ताले हामी गलिसकेका थियौं ।


भोलिपल्ट बिहान घरमा फोन आएपछि थाहा भयो— बाबालाई राति कसैले पाटन अस्पतालमा भर्ना गरिदिएको रहेछ । मलाई अझै राम्रोसँग याद छ त्यो दिन । असार १५ को दिन धुम्म परेर निरन्तर झरी परिरहेको थियो । अहिले लाग्छ— त्यो दिन उदासीमा रोइरहेको थियो ।


फोन आउनेबित्तिकै आमा र काका अस्पताल जान आत्तिनुभयो । आमालाई त्यो दिन मैले धेरै राम्री देखें । असाध्यै राम्री । हत्तपत्त ट्याक्सी नचढ्ने आमाले ट्याक्सी रोक्नुभयो । म बिहान ८ बजे नै स्कुल जान लागेकी थिएँ । आमालाई बाटोबाट ‘बाई बाई’ भनें ।


त्यो दिन मेरो स्कुलमा केही विशेष कार्यक्रम थियो । कार्यक्रम सानो होस् या ठूलो– बाबा सधैं मेरो स्कुल आउनुहुन्थ्यो । मैले गाएको गीत सुन्नुहुन्थ्यो, मेरो नाच हेर्नुहुन्थ्यो । मेरा लागि खुसी हुँदै ताली पिट्नुहुन्थ्यो । म दंग पर्थें । मेरो लागि संसारको सबैभन्दा ठूलो खुसी त्यही थियो । तर, त्यो दिन बाबा आउनुभएन । मञ्चमा म नाचिरहेकी थिएँ तर मेरा आँखा दर्शकदीर्घामा नाचिरहेका थिए ।


मैले बाबालाई देखिनँ । मलाई स्कुलका कार्यक्रमहरू कहिल्यै त्यति लामा लाग्दैनथे । कहिल्यै नसकियोस्जस्तो हुन्थ्यो । तर, त्यो दिन मलाई घर पुग्ने हुटहुटीले घेर्‍यो । कापी, कलमसँगै अनुहारमा रङ पुरस्कार लिएर म दौडिएँ । घर पुगेपछि थाहा भयो— बाबाको अझै होस आएको रहेनछ ।


हजुरआमाले भन्नुभयो, ‘बिहान दहीचिउरा खान बिर्सिस् । आज खानुपर्छ । खा ।’

‘बाबाको के खबर आयो ?’

‘बेलुकासम्म होस आउला ।’

हजुरआमाले आशा देखाउनुभयो । अब मलाई बेलुकाको पर्खाइ थियो । मैले दहीचिउरा खाएँ । पुरस्कार टेबलमा राखें र ऐना हेर्दै रमाएँ । मैले सोचेकी थिएँ— बेलुका बाबाआमा आउनुहुन्छ अनि म दिनभरिको कहानी सुनाउँछु । पुरस्कार देखाउँछु । बाबाले फेरि लामो आलाप लिएर नारायणगोपालको गीत गाउनुहुनेछ अनि आमा ‘ह्या कस्ता–कस्ता गीत सुनाउने हो बच्चाहरूलाई’ भन्दै चिढिनुहुनेछ ।


बेलाबेला फोनको घण्टी बज्थ्यो, झसंग हुन्थें । हरेक पटकका घण्टीले हाम्रो मुटुको गति बढाउँथे । राति ८ बजे बल्ल फोन आयो । बाबाले संसार छोड्नुभएछ । म र दिदी आत्तिएर रुन थाल्यौं । त्यो खबर सुन्नेबित्तिकै हजुरआमा बेहोसजस्तै हुनुभयो । हजुरआमाले न हामीलाई सम्हाल्न सक्नुभयो न आफूलाई । हजुरबा अल्जाइमर्स पीडित भएकाले एकोहोरो हुनुहुन्थ्यो । दुई वर्षको भाइ मस्त निदाइरहेको थियो ।


त्यो रात आएको फोनले हाम्रो जिन्दगीबाट मुटु चुँडेर लग्यो । मृत्युसँग त्यति नजिकबाट साक्षात्कार भएको त्यो पहिलो दिन थियो । जिउँदाका जन्ती र मर्दाका मलामी– छिमेकी सायद त्यसैले चाहिन्छन् । एकै छिनमा गाउँभरिका मानिस भेला भए । हजुरआमालाई सम्झाउन थाले । दिदी र म एक–अर्कालाई अँगालो हालेर रोइरह्यौं । त्यो रात न आकाशबाट झरी बर्सिन रोकियो न हाम्रा आँखाबाट आँसु । आकाश र हामी सँगसँगै रोइरह्यौं । न आकाश झरेर सकियो न हामी रोएर सुस्तायौं ।

जो आउँथे भन्थे, ‘यिनीहरू बिचरा टुहुरा भए !’

‘टुहुरा’ शब्दले शरीरका हरेक अंग निचोरिए । आँसुले मेरो अनुहारको रङ बगायो । इन्द्रेणीजस्तो मेरो अनुहार छिनमै जमेको तलाउजस्तो भयो । बारीमा मकैका पात बजिरहेका थिए । आज पनि जब पानी पर्छ र मकैका पात बज्छन्, मलाई त्यही दिनको झरीले भिजाउँछ ।


त्यसपछि घरका सामान सार्न थालियो । किरिया बस्ने ठाउँ बनाइयो । भाइ सानै भएकाले र हजुरबुबा धेरै वृद्ध भएकाले पशुपतिबाट एक जना बाजेलाई किरियापुत्री ल्याइएको थियो । कुर्ने मान्छेका लागि ओछ्याउन दरी र टाट चाहिन्छ भनेर त्यही कोठाबाट लगेछन्, जहाँ बाबाको हार्मोनियम थियो, जहाँ एकै छिन अघि म कल्पनाको संसारमा डुलिरहेकी थिएँ ।


बाबाको हार्मोनियम नजिक गएँ र थिचें । एउटा धुन बज्यो । त्यो धुन मुट छेडेर आँखाबाट निस्कियो । ‘ए, को हो त्यो, मान्छे मर्‍या घरमा बाजा बजाउने ?’ तलबाट चर्को आवाज आयो । म तर्सिएँ । तर्सिंदा हातबाट खसेका रंगीन पेन्सिल टिपेर फुस्रो ढोकाको कुनामा लुकें । जोडसँग मुख बन्द गरें । मुख मात्रै बन्द भयो, आँखा भएनन् । बगिरहे ।

तल केही मान्छे कराएको आवाज आयो । आमा आउनुभयो होला ! हतारहतार गएर हेरें । बिहान रातो साडीमा घर छोडेकी आमा सेतो धोती र परालको चप्पलमा आउनुभयो । उहाँको स्वरूप देखेर मेरो मुटु त्यही परालजस्तै त्यान्द्रै त्यान्द्रामा चुँडियो ।


अघि हार्मोनियमको आवाजमा कराउने व्यक्ति फेरि सुरबिनाको हार्मोनियमझैं फत्फताए, ‘कति रोइरहेका ? मर्ने मरेर गइसके ।’ मैले पहिलोपटक ढुंगाको मुटु बोकेर हिँड्ने मान्छे देखें । मलाई टुहुरो हुनुको पहिलो बोध थियो त्यो ।

म आमालाई अँगाल्न चाहन्थें । आमालाई बोलाउन चाहन्थें । आफू रुन र उहाँलाई रुवाउन चाहन्थें । तर, १३ दिनसम्म आमालाई ‘छुनु हुँदैन’ भनेर मलाई आमाबाट अछूत बनाइदिए । अहिले आएर लाग्छ— हाम्रा संस्कारहरू कति निर्दयी छन् !


मैले २१ वर्षपछि कुरा खोतलें । आमाले त्यस दिनका कुरा बताउन थाल्नुभयो, ‘म अस्पताल पुग्दा आईसीयूमा राखिएको थियो । मैले हेर्न सकिनँ । त्यतिबेला मन कति आत्तिएको थियो । तर पनि केही हुँदैन, होस आएपछि ठीक हुन्छजस्तो लागेको थियो । सास फेरेजस्तो लाग्थ्यो । बोल्न खोज्नुभएको जस्तो लाग्थ्यो ।’ एक छिनपछि डाक्टर आएर आमालाई भनेछन्, ‘उहाँको होस आयो भने पनि पूरै जिन्दगी बोल्न सक्नुहुन्न । हिँडडुल पनि गर्न सक्नुहुन्न । होस आएन भने बचाउन सकिँदैन ।’


यो बताइरहँदा आमाका आँखाबाट बरर आँसु बगे । म महसुस मात्र गर्न सक्छु— त्यतिबेला अस्पतालमा आमाको मन कति चिसिएको होला ! ‘अरूलाई लाग्थ्यो होला– जिउँदो लास हुनुभन्दा मरेकै बेस् । तर, मलाई जसरी भए पनि गुमाउनु थिएन । मृत्यु त कसले चाहन्छ र !’ आमा रोकिँदै–रोकिँदै एक्कासि भक्कानिनुभयो ।


आमाले चाहेजस्तो भएन । ढुंगाजस्तो भए पनि श्रीमान् बाँचे हुन्थ्यो भन्ने कामना गरेकी आमाको पुकार ‘भगवान’ ले सुनेनन् । मान्छेले आफ्नो इच्छाअनुसार अमूक ‘भगवान्’ त बनायो तर आँखामा पट्टी र कानमा कपास कोचिदियो ।

आमाले अस्पतालको स्मृति सुनाइरहँदा मेरा आँखा भिजिसकेका थिए ।


‘मैले कसैलाई सम्झिइनँ । मेरो दिमाग खालीजस्तै भयो । त्यसपछि के–के भयो । अरूले जे–जे भने, मैले खुरुखुरु गरें । एउटा मूर्तिजस्तो भएर बसिरहें । चुरा फुटाइदिए । सिन्दूर पुछिदिए । यो लुगा फेर भने, फेरें । मलाई संसारमा केही नै छैनजस्तो भयो । सबै बिरानो लाग्यो । एकदम रित्तो ।’


आमासँग मेरो धेरै कुरामा झगडा पर्छ । उहाँलाई धेरै कुरा सरल लाग्छ । केही कुरालाई गम्भीरताका साथ लिनुहुन्न । सबै कुरा सजिलै अपनाउन सक्नुहुन्छ । तर, उहाँको यो लडाइँ सजिलो थिएन । बुवा गएपछि आमाका संघर्षका दिन बल्ल सुरु भएका थिए ।


‘अब यिनीहरू टुहुरा भए’ भन्ने वाक्य त्यसपछिका दिनमा मैले हरेक क्षण भोग्न थालें । आमा डिप्रेसनमा धकेलिनुभयो । एक्लै रुने, एक्लै बस्ने, एक्लै बोल्ने गर्न थाल्नुभयो । सबैले भन्थे, ‘अब आमा पनि यस्तै भए छोराछोरीको के हालत होला ?’


हामी आमाको मनबाट दुःख हटाउन जे गर्न पनि तयार थियौं । तर, हामी सबै बालखै थियौं । त्यतिबेला डिप्रेसनलाई कसैले बुझेका थिएनन् । त्यो केवल एउटा पागलपन थियो, अरूका लागि । बिस्तारै बुबाको स्मृति धमलिँदै गयो अरूको मनबाट । तर, हाम्रो परिवार ‘मुभ अन’ हुनै सकेन । एक्लोपन, वियोग र जिम्मेवारीको बोझले आमालाई निल्नसम्म निल्यो । मनभरि रुन पनि पाउनुभएन ।


फेरि हाम्रो संस्कृति र संस्कारले त्यो पीडालाई कम हुन दिएन । हाम्रा कतिपय संस्कारहरू निर्मम छन् । बाबा बित्दा आमालाई माइतीको एकदम जरुरत थियो । एउटा महिलाले आफ्नो सर्वस्व गुमाउँदा उसलाई आफ्नो मान्छेको काँध चाहिन्छ । बाबा बित्दा दाजुभाइ, भदा, माइती आदि हेर्नु हुँदैन, जानु हुँदैन भनेर रोक लगाइयो । न माइतीबाट कोही भेट्न आए न आमा जान पाउनुभयो ।


आफ्नो माया गर्ने दाइले ‘नानी हामी छौं तिम्रो साथमा’ भनेर अँगालिदिएको भए आमालाई कति ढाडस मिल्थ्यो होला ! तर, छुने त परैको कुरा– आमालाई दाइभाइ, भदा कसैको अनुहार र बोली सुन्न हुन्न भन्ने कुरीतिले बाँधियो ।

माइत मात्र गएर बस्न पाएको भए आमा मानसिक रूपमा बलियी हुनुहुन्थ्यो होला ! आफन्तको काँधले आमाको लत्रिएको संसार कति बलियो गरी उभिन्थ्यो होला ! तर, त्यसो भएन । आमा एक्लै हुनुभयो । एक्लै पछारिनुभयो । एक्लै बजारिनुभयो । एक्लै दर्फरिनुभयो ।


तर, फेरि आफैं उठ्नुभयो पनि । आफूलाई बिस्तारै समय दिनुभयो । बालबच्चाका लागि बाँच्नुपर्छ भन्ने बोध भयो । दिनहरू बिते । दुईपटक मृत्युलाई जितेर अहिले बाँच्न सक्नुभयो । हामीलाई बुबाआमा दुवैको माया दिनुभयो । दुई दशक लामो लडाइँ एक्लै लड्नुभयो । र, जित्नुभयो । केही महिनाअघि मात्र मेरो नाता पर्ने ठूलीआमा बित्नुभयो । पेट दुखेर अस्पताल पुगेकी ठूलीआमा उतैबाट अन्तहीन यात्रामा निस्किनुभयो । ठूलोबुबा र भाइ एक्ला भए ।


ठूलोबुवा ५७ वर्षको हुनुहुन्छ । अस्ति भर्खर उहाँ घरमा आउँदा मैले गहिरोसँग नियालेकी थिएँ । उदास र टोलाएका आँखा । फुंग रङ उडेको कान्तिविहीन अनुहार । उहाँलाई देख्दा लाग्थ्यो– गहिरो शोकमा हुनुहुन्छ ।


तर, ठूलीआमा बितेको दुई महिना पनि पूरा नहुँदै उहाँ विवाह गर्न केटी खोज्दै हुनुहुन्छ भन्ने खबर सुनेर म एक छिन शून्य भएँ । यो खबरले मेरो शरीरमा भयंकर ठूलो करेन्ट हान्यो । नातेदार, आफन्ती र इष्टमित्र सबै उहाँका लागि वधू खोज्दै हिँडेको सुनेपछि मैले आमाको अनुहार हेरें । उहाँले चुपचाप मलाई हेर्नुभयो ।


हुन त सबैलाई आफ्नो जिन्दगी बाँच्ने पूरा अधिकार छ । कोही न कोही सहारा चाहिन्छ पनि । तर, ठूलीआमाको सट्टा ठूलोबुवा बितेका भए ? कसैले ‘ऊ अब एक्लै भई’ भन्दै विवाहको चाँजोपाँजो मिलाउँथ्यो होला ? उनलाई सेतो धोती र परालको चप्पल थमाउँथ्यो ।


उनको सप्तरंगी जीवनबाट हरेक रङ खोसेर कतै गाडिदिन्थ्यो होला । मेरी एक जना माइजू धेरै राम्री हुनुहुन्छ । बैंसमा उहाँको निकै चर्चा चल्ने गर्थ्यो रे ! तर, विवाहको केही वर्षपछि मामा बित्नुभयो । उहाँहरूकी एउटा छोरी छन् । अहिले १५ वर्षकी भइन् । मामा स्वर्गबास हुँदा माइजू २८ वर्षकी मात्र हुनुहुन्थ्यो । अहिलेकी मजत्रै ।


परिवारमा कसैले भनेछन्, ‘उसले बिहे गर्छु भनी भने बिहे गरिदिन्छौं ।’ तर, माइजू केही बोल्नुभएनछ । पछि पनि कहिल्यै विवाहबारे केही भन्नुभएनछ । परिवारले त्यति भन्नु पनि ठूलो कुरा हो । तर, ‘गर्ने भए गर’ भन्नु र ‘गर्न मन भए हामी खोजिदिन्छौं, गरिदिन्छौं’ भन्नु र नभन्नुमा केही त फरक होला ।


माइजूले अर्को बिहे गर्न इच्छा देखाउनुभएन । वा भन्न सक्नुभएन । कसैले यस्तो पनि भनेछन्, ‘कहाँ बिहे गर्नु अब ? छोरीको मुख हेरेर बस्नुपर्छ । नत्र छोरीको के हुन्छ ?’ सोच्छु— माइजूको ठाउँमा मामा भएका भए ?

परिवार, आफन्तहरू ‘जीवन बर्बाद हुन्छ’ भन्दै केटी खोज्न लाग्थे । बुढेसकालमा दुःख पाउँछ भन्दै इष्टमित्र छटपटिन्थे । विवाहको तयारी हुन्थ्यो । दुई महिना या दुई वर्ष मात्रको कुरा हो । गहिरो प्रेम थियो भने पाँचै वर्ष । तर, पुरुषहरू यत्तिकै एक्लो बसेको प्रायः देख्दिनँ । नेपालमा त्यस्ता कैयौं उदाहरण छन् । चलेका सेलिब्रिटी, लेखकको जीवन सबैलाई थाहै छ । जति प्रेम होस्, श्रीमतीका बारेमा किताबै किन नलेखियोस्— पुरुषले एक दिन अवश्य दोस्रो बिहे गर्छ । यसमा केही गलत देख्नु हुँदैन । कसैको साथ खोज्नुमा केही अपराध छैन ।


तर, यही सुविधा महिलालाई किन छैन ? किन उसको पति मर्दा ऊ जहाँ पनि रुँदै हिँडोस् भनेर आस गरिन्छ ? अभिनेत्री श्वेता खड्का शोकमा रुँदै हिँड्दा सारा देश उनीप्रति करुणादायी देखियो । तर, केही समयपछि बितेका अर्का सेलिब्रिटीकी श्रीमती हाँस्दै हिँड्दा आलोचना खेप्नुपर्‍यो ।


पति मरेको केही दिन या महिनामै हाँसेको या रमाएको देखियो भने मान्छेहरू भन्छन्–

कस्ती आइमाई रहिछ, एक थोपो आँसु छैन !

– लोग्ने मरेको वर्ष दिन भएको छैन, यस्तो छ ताल !

– पक्कै अरूसँग सल्केको हुनुपर्छ !

तर, पुरुष रमाउँदा वा हाँस्दा तिनै मान्छे भन्छन्–

– केटा मान्छे भएर पनि रुँदै हिँडोस् त बिचरा !

– अझै यत्रो जीवन बाँकी छ, किन दुःखी हुनु नि !

– केटा भन्या केटै हो नि । केटालाई जे गरे पनि सुहाउँछ !


ती मामालाई पक्कै परिवारले दोस्रो विवाहका लागि दबाब दिन्थे होलान् तर माइजूलाई दिएनन् । ‘सहारा चाहिन्छ’ भन्दै ५७ वर्षका बूढालाई बिहे गराउन तम्सिने समाज २८ वर्षे माइजूका पक्षमा किन केही बोल्दैन ? मेरै नाता पर्ने एक जना भाउजूले गत वर्ष आत्महत्या गर्नुभयो । कारण कसैलाई थाहा छैन । मानिसहरू भन्छन्— उहाँ डिप्रेस्ड हुनुहुन्थ्यो । ‘औषधि खान्थी’ भन्दै कुरा काट्ने पनि भेटिए ।


‘दुई वर्षको छोरा छोडेर मर्न सक्ने कस्तो अपराधी ?’ धेरैले यसै भने । त्यो घटनाको दुई महिना नबित्दै दाइको विवाह गरिदिन सबै नातेदार लागिपरे । यो लेखिरहँदा वधू फेला परिसकेकी छैनन् । प्रयास अझै जारी छ । मेरी आमा र मेरो सोचाइ, बुझाइ, भोगाइमा ठूलो अन्तर छ । पुस्तान्तरले हो या फरक व्यक्तित्वका कारण । आमाले जे भोग्नुभयो, जे देख्नुभयो र जे बाँच्नुभयो— सोच त्यसरी नै विकास भएको छ । उहाँ भगवान्लाई पूजा गरेर आनन्द महसुस गर्नुहुन्छ । म उहाँका लागि फूल र धूप ल्याइदिएर आनन्द महसुस गर्छु ।


आमा कहिलेकाहीँ भगवान्सँग एक्लै बोलिरहँदा केही प्रश्न गर्दिनँ, बरु जिस्क्याउँछु । आमा कृष्ण र रामको पूजा गर्नुहुन्छ तर मलाई राम र कृष्णहरूसँग समस्या छन् । यो कुरामा पनि हाम्रो धेरै बहस हुन्छ । कृष्ण कमजोर प्रेमी थिए । प्रेमको अलाप गर्दै सारा जगत्लाई आफ्नो भक्त बनाउने उनी राधाका अपराधी हुन् । उनी ‘दिलफेक आशिक’ थिए । जहाँ जो भेट्टियो, उसैसँग सल्किने । हाम्रो समाज पनि कस्तो ! सोह्र हजार आठ श्रीमती ल्याउनेको पूजा गर्छ तर सच्चा प्रेमी राधाको कतै केही आदर गर्दैन । पूजा राधाको हुनुपर्थ्यो । तर, भगवान् बनाउनेहरू पनि पितृसत्ताको चरम भोगी छन् । त्यसैले राधालाई सधैं कृष्णको छेउमा उभ्याइन्छ ।


राम कृष्णभन्दा अलि राम्रा हुन् तर सीतामाथि उनले पनि अन्याय गरे । अग्निपरीक्षा र अयोध्या फर्केपछि उनलाई त्याग गर्न पितृसत्ताले दिएका दबाबका विरुद्ध उनी लडेनन् । द्रौपदी, कुन्तीहरूका कथा सबैलाई थाहै छ ।


मैले आमालाई धेरैपटक सोधेकी छु, ‘तपाईंले किन फेरि बिहे गर्नुभएन ?’ ‘के–के बोल्छे, चुप लाग्’ भन्दै उहाँ रिसाउनुहुन्थ्यो । तर, अहिले हाँस्दै भन्नुहुन्छ, ‘मैले बिहे गरेको भए तिमीहरूको हालत कस्तो हुन्थ्यो ? अहिलेसम्म

बाँच्थिस् तँ ?’

‘हाम्रो किन सोच्ने त ? आफ्नो सोच्नुपर्थ्यो नि, यति स्मार्ट मान्छे !’

‘भोलिपर्सि छोराछोरी पाएपछि थाहा पाउलिस्– कति सजिलो, कति गाह्रो हुन्छ,’ आमा तर्किनुहुन्छ ।

‘बाबा रहेर तपाईं नभएको भए ?’ म प्रतिप्रश्न गर्छु ।

आमा लामो सुस्केरा हाल्दै भन्नुहुन्छ, ‘तेरो बाउले त बिहे गरिहाल्थे होला अर्को । तिमीहरूको झन्

बिजोग हुन्थ्यो ।’

आमाहरू धरती हुन् । पिताहरू आकाश हुन् । आकाश बदलिरहन्छ । कहिले दिन, कहिले रात । कहिले उज्यालो, कहिले अँध्यारो । कहिले धुम्म । कहिले खुला ।

आकाश असीम छ । जीवनका लागि चाहिने ऊर्जा दिन्छ । तर, सिञ्चित गर्ने त धरती हुन् । आकाश जति परिवर्तनशील भए पनि एकनास रहने धरती हुन् । हुर्काउने, बढाउने र फैलाउने । त्यही धरती टेकेर सपनाको संसारमा हामफाल्छौं हामी ।

र, समय आइसक्यो हामीले पनि धरतीबारे सोच्ने । सेतो धरतीबारे सोच्ने !

प्रकाशित : चैत्र ८, २०७६ १३:३२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मिडलक्लास मेनिया

शिक्षा रिसाल

कहिलेकाहीँ सोच्छु । होइन, दिनको एकपटक त सोच्छु— म संसारको सबैभन्दा धनी भएँ भने के गर्छु होला ?विपरीतार्थी अर्को मनले उत्तिखेरै बूढी औंलो जमिनतिर तेर्स्याउँदै घुयँत्रो हान्छ, ‘देख्, देख् । सपना देखेको पैसा लाग्दैन । पैसा लाग्ने भए तँ संसारकै सबैभन्दा गरिब भइसक्थिस् ।’

अनि सोच्छु— साँच्चै, म संसारकै गरिब भएँ भने के हुन्छ होला ?
त्यत्तिकैमा अर्को मनले बूढीऔंलो आकाशतिर फर्काउँदै भन्छ, ‘होऽऽ योचाहिँ सम्भव छ । किप इट अप ।’
एक दिन आफ्नो वास्तविक औकातबारे सोचें । म धेरैथरी रहिछु । म त मान्छे प्रजातिको छेपारो रहेछु— मनको रङ फेरिरहने ।
हुन त रङहरू फेरिइरहनुपर्छ । र, त जिन्दगी इन्द्रेणीजस्तो हुन्छ । नत्र त जीवन रङहरूको भीमकाय थुप्रो मात्रै बनिदिन्छ ।
सोसल मिडियाका लागि म ‘अपर मिडल क्लास’ रहेछु । किनकि देश–विदेश टहलिँदा म रे–ब्यानको चस्मा लगाएर गमक्क फुल्छु ।
कहिलेकाहीँ देखभेट हुने साथीका लागि पनि त्यही वर्गकी हुँ । किनकि म रेस्टुराँमा कार्डबाट पैसा तिर्छु ।
करोडपति/अर्बपतिले मलाई बाल दिँदैनन् तर आक्कल–झुक्कल सम्झिए भने तिनका लागि म लोअर क्लास गरिब हुँ । उनीहरूले गाडीको सिसाबाट बाहिर हेर्दा म हरेक पटकजसो लोकल गाडी कुरिरहेकी हुन्छु ।
र, मिल्ने साथीहरूका लागि म उही सदाबहार मिडल क्लास हुँ ।
यसो गहिरिएर सोच्दा लाग्छ— मध्यमवर्गीय जिन्दगी साँचिक्कै दयनीय हुन्छ । धनी र गरिबको बीचमा स्यान्डविच बनेर चेपिएको वर्ग । यिनीहरू (मतलब हामीहरू) न कहिल्यै धनी हुन सक्छन् न कहिल्यै गरिब ।
कहिलेकाहीँ चिठ्ठा–सिठ्ठा परेर धनी हुने–हुने पारा त ल्याउँछन् तर दुई दिनमै पैसा सकेर ब्याक टु मध्यमवर्गीय जिन्दगी । कहिलेकाहीँ जुवामा हारेर गरिब होलान्–होलान्जस्तो पारा पनि ल्याउँछन् तर ऋण लिएर जसोतसो ग्रह कटाउँछन् र ब्याक टु मध्यमवर्गीय जिन्दगी । पेन्डुलम के घुम्छ र त्यति– जति मध्यमवर्गीयहरू घुम्छन् । खोलाले वर्षातमा बगाउने काठको मुढोजस्तै हुन्छन् मध्यमवर्गीयहरू । कहिले हुत्तिएर यो किनारामा, कहिले अर्को किनारामा ।
म पनि त्यतिबेला गाउँ (भैंसेपाटी) को हुनेखाने परिवारमा जन्मिएकी हुँ । जग्गा–जमिनवाला परिवार । फेरि जग्गा–जमिनमा दाजुभाइहरूको लफडावाला त्यही घिसिपिटी र पट्यारलाग्दो कहानी । हाम्रो हजुरवाले जिउनी पाउनुभएन रे ! तर, पनि ‘हजुर, घर बनाउने जग्गा छैन’ भन्दै रुन आउनेलाई ‘ल यहाँ घर बनाऊ न त’ भन्दै जग्गा देखाइदिने । घर बनाउन पनि सघाइदिने । ती ‘विचराहरू’ ले अहिले व्यवसाय र दलाली गरेर फिक्स्ड डिपोजिटमा कति पैसा राखिसके होलान् ! तर, हाम्रा प्रिय हजुरबाले हाम्रो जीवन नै सदाको लागि मध्यमवर्गीयमा फिक्स्ड बनाइदिए ।
समय चल्दै गयो । हामी अलि–अलि जमिनदारीबाट ठीकठाकको जमिनदारीमा, ठीकठाकको बाट उच्च मध्यमवर्गीयमा र त्यसबाट खस्किँदै मध्यमवर्गीय बन्न पुग्यौं ।
घर बनाउनुपर्‍यो— ल, यो जग्गा बेच्ने !
घरमा कसैको बिहे गर्नुपर्‍यो— ल है, त्यो
जग्गा बेच्ने !
छोराछोरी पढाउनुपर्‍यो— ल, त्यो जग्गा बेचिहालौं !
हाम्रो वरपर दाजुभाइ खलकले पनि त्यही गरेका हुन् । पुर्खाहरूले जोडेको त्यही देखावटी सम्पत्तिमा ऐस गरे । २० लाखले २० महिना मोज गरे । बिहे, पास्नी, व्रतबन्ध, भोज गरे । अनि सधैं मध्यमवर्गीय जिन्दगीमा अडिए । तर, फेसबुकमा उनीहरूको चटक हेर्दा कति हाँसो उठ्छ, बयान गर्न सक्दिनँ ।
मेरी हजुरआमा कहिलेकाहीँ भन्नुहुन्छ, ‘बाउबाजेको सम्पत्ति बेचेर गाडी चढ्या हुन् यिनीहरू । आफैं पैसा कमाएर चढून् नि !’
म उहाँलाई भन्दिन्छु, ‘अँ अँ, यो हाम्रो घर त आफैं कमाएको पैसाले बनाको होला नि, होइन ?’ उहाँ बम्किनुहुन्छ ।
मेरो र मेरोजस्ता परिवारका लागि व्यवसाय गर्न हुन्न, घाटा लाग्छ । व्यवसायमा घाटाबाहेक केही छैन । लोकसेवा, सरकारी जागिर, पेनसन पकाउनुपर्छ वा प्राइभेटमा टन्न पैसा आउने जागिर खानुपर्छ । त्यही कमाइले गाडी चढ्नुपर्छ । यही हो
सफलताको मानक ।
हामी मध्यमवर्गीयको घरमा छोरा र छोरीबीच पनि ठूलै भेदभाव हुन्छ । छोराले पाउने बाउको सम्पत्तिमा छोरीको एकरत्ति हक लाग्दैन । दुनियाँले ‘मध्यमवर्गीय केटीलाई सजिलो छ’ सोच्लान् तर सबैभन्दा भविष्य धरापमा उनीहरूकै छ । अंशबारे संविधानमा लेखिए पनि व्यवहारमा बराबर गरिँदैन । हाम्रोजस्तो परिवारमा संविधान पढेर बस्न फुर्सद कसलाई ? पीआर र ग्रिनकार्ड खोजी बस्ने हो । अनि ‘मलाई अंश चाहिन्छ’ भन्दा उत्तर आउँछ, ‘तैँले त बिहे गरेर आफ्नो घरको सम्पत्तिमा राज गर्ने हो ।’
त्यसैले, ८० प्रतिशत (सर्वेक्षण गरिएको होइन । यस्तो काम गर्न मध्यमवर्गीयलाई फुर्सद हुन्न) मध्यमवर्गीय महिलाले सामाजिक सुरक्षा (कोष होइन) का लागि जागिर र राम्रो सम्पत्ति भएको केटा
खोज्ने रहेछन् ।
यो मिडल क्लासभित्र पनि अनेक क्लास छन्—
– गाडी चढ्ने मिडल क्लास ।
– बाइक/स्कुटर चढ्ने मिडल क्लास ।
– साइकल चढ्ने मिडल क्लास । (नोट : अचेल साइकल चढ्ने हाई–क्लास पनि हुन्छन् ।)
– सार्वजनिक गाडी चढ्ने मिडल क्लास ।

मजस्ता लोकल बसमा धक्का खाने क्लासको संख्या धेरै छ । हामीभन्दा माथिका वर्गको संख्या पनि कम छैन, जसले ठूला र महँगा गाडी चढ्छन्, छोराछोरीलाई अमेरिका/अस्ट्रेलिया पठाउँछन् । विदेशमा केएफसी र म्याकडोनल्ड्सको अगाडि टुक्रुक्क उभिएर फोटो खिचाउँछन् । घुम्न युरोप जान्छन् ।
अलि अस्ति दसैंताक इन्डोनेसियाको बाली घुमघाम सकेर मलेसियाबाट फर्किंदा प्लेनमा एक नेपाली परिवार मसँगैको सिटमा पर्‍यो । एक नानी थिई, १० वर्षकी । सोधें, ‘नानु, कता घुमेर आएको ?’
उसले अंग्रेजी लवजमा बोली, ‘अमम्ऽऽ अस्ट्रेलिया ।’
ओहो ! म १० वर्ष हुँदा थानकोट कटेर जान पाए पनि रातभरि निद्रा लाग्दैनथ्यो । फेरि सोधेँ, ‘कहाँ–कहाँ घुमेको नि अस्ट्रेलियामा ?’
‘सिड्नी, ब्रिजबेन, पर्थ... !’
उसको भाइ थियो, ५ वर्षको । अलि धेरै चकचक गरिरहेको थियो । मेरो सिटमा आएर सोध्यो, ‘तिमीलाई पनि नेपाली बोल्न आउँछ ?’
मलाई विदेशी सोचेछ उसले । उनीहरूका बाबा भन्दै थिए, ‘धेरै नचल है नत्र २०२० मा युरोप टुर क्यान्सिल हुन्छ फेरि । बाबा र मामु मात्रै जान्छौं ।’
धन्न उनले नेपालीमै भने । कुरा सुनेर प्लेनको झ्यालबाहिर हेरेँ मैले मनमनै मुसुमुुसु हाँस्दै भने ओके ।
बोलीचाली र सो–अफ देख्दा उनीहरू उच्च वर्गका लाग्थे । नत्र त मिडल क्लासको अब्रोड भ्याकेसन भन्या त्यही बैंकक हो अनि समुद्रीय ‘बिच’ भएको पाताया । त्यहाँसम्म त बल्ल–बल्ल, जसो–तसो, कनी–कनी एक वर्षअघिदेखि बचत गर्दै ‘अफोर्ड’
भने गर्छन् ।
अनि मजस्तै कोही छ भने त चटकै बेग्लै हुन्छ । त्यही एउटा फोटोलाई जिन्दगीभर प्रयोग गर्दै मानिसलाई जलाउन कम्ता मजा आउँदैन । अझ त्यहीमाथि ‘सोलो ट्राभलर’, ‘एकल यात्री’, ‘माह लाइफ माह च्वाइस’ भन्दै सामाजिक सञ्जालमा ह्यासट्याग झुन्डाउन आजकल मैले दिमागमा विशेष अलार्म राखेकी छु ।
त्यतिले मात्र पुग्दैन । घरेलु उडान चढ्न पाए पनि बोर्डिङ पासको फोटो नहाली खाएकै पच्दैन हामीलाई । उता जहाजका कर्मचारीहरू ‘छिटो आउनू’ भनिरहेका हुन्छन्, यता सेल्फी खिच्नेको लाइन हुन्छ । उता जहाज उड्न लागिसक्यो, यता सेल्फीको भीड । जहाजभित्र बसिसकेपछि पनि सेल्फी सकिएको हुँदैन । जहाज परिचारिकाले चकलेट लिएर आइन् भने एकै जनाले चकलेट सोहोरेर सक्छ । कोही–कोहीलाई देखेर त लाग्छ— पक्कै यिनीहरूको किराना पसल हुनुपर्छ, बेच्नका लागि लाँदै छन् । जहाजबाट निस्केपछि फेरि एकपटक सेल्फी लिनैपर्‍यो । ढोकामा । बादलसँग । खाना खाइरहेको । ल्यान्ड गर्दै गर्दा । टेक–अफ गर्दै गर्दा । अझ लामो दूरीको प्लेनमा दिने ब्ल्यांकेटको त कुरै नगरौँ । ‘कति न्यानो हुन्छ है’ भन्दै ब्यागमा कोची–कोची ल्याउँछन् । (नोटः मैले त्योचाहिँ गरेकी छैन । ब्ल्यांकेट दिने प्लेन चढेकै छैन क्यार !)
तर, यो त नेपालका उच्च मध्यमवर्गीय भनिने मानिसहरूको सामाजिक सञ्जालमा पनि छ्यापछ्याप्ती देखिन्छ । बिजनेस क्लासमा बसेर सेल्फी । बोर्डिङ पासको सेल्फी । केही महिनाअगाडि मात्रै हो, एक जना नेपाली मालिन्दो एयरलाइन्समा हतारहतार बिजनेस क्लासमा गएर बसे र सेल्फी खिचे । एयरहोस्टेस उनको बोर्डिङ पास देखाउँदै ‘यो सिट तपाईंको होइन’ भन्दै थिइन् । यात्रीले मुसुमुस हाँस्दै भने, ‘जस्ट फर सेल्फी ।’ रियल पासवाला विदेशी कुरिरहेका थिए ।
प्लेनमा दौडेर पहिल्यै बिजनेस क्लासको सिटमा बसी सेल्फी लिनेको कमी छैन । एक छिनपछि ठस्ठस्ती कन्दै उठेर इकोनोमीमै बस्छन् । यो नयाँ ट्रेन्ड हो ।
प्रकृतिले ठगेकी, लक्ष्मीले नपत्याएकी, कुवेरले बास नगरेका मध्यमवर्गीय मानिसलाई रिस पनि धेरै उठ्छ । विशेषगरी धनी मान्छेहरूसँग । मलाई पनि कोही धनी मानिस देख्यो कि रिस उठ्छ । औडाहा छुट्छ । चिटचिट पसिना आउँछ ।
मलाई कहिलेकाहीँ लाग्छ— धनी मान्छेहरू के–के सोच्दा हुन् ?
एकपटक अन्तर्वार्तामा एक बैंकरले भनेकी थिइन्, ‘मलाई दिक्क लाग्यो भने त सपिङ जान्छु । कहिले सिंगापुर जान्छु, सलोन जान्छु, फ्रेस फिल हुन्छ ।’
त्यतिबेला मलाई अफिसले तलब नहालिदिएको दुई महिना भएको थियो ।
सोच आउँछ—
उनीहरू धनी, मचाहिँ नधनी । आखिर किन ?
उनीहरू सम्पन्न, मचाहिँ नसम्पन्न ।
आखिर किन ?
यस्तोमा रिस किन नउठोस् ? उनीहरूसँग सबथोक हुन्छ, जो मसँग छैन ।
यदि तपाईं मध्यमवर्गीय हुनुहुन्छ भने कल्पना गर्नुस् । एक रुपैयाँ पनि नहुँदा र बैंकको खातामा ५ लाख हुँदाको मानसिक अवस्था !
बैंकको खातामा टन्न पैसा हुँदा लाग्छ— यो संसार कति राम्रो छ । मानिसहरू कति राम्रा छन् । जिन्दगी कति सुन्दर छ । लाइफ इज ब्युटिफुल । चराचुरुंगीहरू कति राम्रा छन् । अफिसका साथीहरू कति मिजासिला छन् । मन जतिबेला पनि फुरुंग । आकाशमा
तैरिरहेको जस्तो आनन्द । कस्तो मीठो उपहार यो जीवन । आहा !
जब बैंकको खातामा २ हजार हुन्छ, तब जिन्दगीमा अँध्यारोबाहेक केही देखिँदैन । खाना पनि रुच्दैन । कोही बोलेको सुन्यो कि झनक्क रिस उठ्छ ।
यी र यस्तै कारणले हो, मध्यमवर्गीय मानिसहरू चिडचिडा हुन्छन् ।
अफिसमा तलब ढिलो आयो, टेन्सन । छोराछोरीको स्कुल फी आयो, टेन्सन । घरबेटीले भाडा माग्यो, टेन्सन । यता खर्च गर्‍यो, उता नपुग्ने । खर्च पनि सुन तौलिएजसरी गर्नुपर्ने । यताको कपडा झिकेर अर्कोतिर टाल्यो, यता ह्वांगै ।
त्यसमाथि यही मध्यमवर्गीय मानिसलाई नै अनेकथरी रोग लाग्छ । तिनै सुगर, प्रेसर, थाइराइड आदि । औषधि उपचार गरिरहनुपर्ने । महिनाभरि हाकिमको थुतुनो सहँदै कमाएको पैसा पनि
उपचारमै सकिने ।
मिडल क्लास मान्छेको अर्को समस्या— विदेश त जाने तर कुनै संस्थाले पो लगिहाल्छ कि ? टिकट र होटल त भयो, गएको भत्ता पनि दिइहाल्छ कि ? क्रुज डिनर गराई पो हाल्छ कि ? क्रुज डिनर !
म १० वर्षदेखि पत्रकारिता क्षेत्रमा छु । यसबीच एकपटक कुनै कम्पनीले लगेर सिंगापुरसम्म गएकी छु । अस्ति भर्खर बाली गएर भए–नभएको पैसा सकाएर आएँ । म पनि के कम ! मौका यही थियो, भएभरका आरिसेलाई जलाउने । हुरुरु इन्स्टाग्राम र ट्विटर भरिने गरी फोटो पोस्ट गरें ।
हरेकजसोले सोधे, ‘कसले लगेको ? केही सेमिनार थियो ? टिकट र होटल मात्र मिलाइदिएको कि बाँकी सबै पनि ?’
मध्यमवर्गीय मानिस विदेश घुम्न गयो भने पनि स्पोन्सर कोही अरू नै हुनुपर्छ । दसैंको बेलामा नातेदारले सोधपुछ गर्दा घरमा भनेछन्, ‘अफिसले लग्या हो ।’
(नोट ः मेरो घरमा यो लेख कसैले पढ्दैन ।)
संघर्षरत नेपाली पत्रकारको त्यति हैसियत हुँदैन कि कमाएर एकैचोटि ३–३ वटा देश घुमून् । फर्केपछि सबैले सोधे, ‘कति जनाको समूह थियो ? रमाइलो भयो ? भत्ता पनि दिए ?’
मध्यमवर्गीयहरूका समस्याको लिस्ट बनाउने हो भने त्यसले पृथ्वीको दुई फन्को मार्छ ।

ट्याक्सी
गाडी कोचाकोच छ । गाडीभित्र मान्छे हुन् कि भेडाबाख्रा– पत्तो पाइँदैन । उभिन पनि सकिँदैन । ट्याक्सी पो चढौं कि क्या हो !
आधी घण्टासम्म घोत्लेर सोच्यो— ट्याक्सीमा जाने निर्णय हुन्छ । त्यसपछि फेरि अर्को संघर्ष सुरु हुन्छ— ट्याक्सीवालासँग बार्गेनिङ ।
‘दाइ, मिटरमा जाम् न !’
यो हरेकजसो मध्यमवर्गीय मानिसहरूको प्रिय वाक्य हो । ‘मिटरमा जान्नँ’ भन्ने र पैसा अलि बढी भन्ने ट्याक्सीवालालाई मनमनै सात पुस्तासम्मको गाली दिने वर्ग यही हो । खुरुक्क मिटरमा जाने ट्याक्सीवालाहरू त फेरि देउतै हुन् । ‘घर कहाँ हो ?’ देखि लिएर कुनथरी, कुन गोत्रसम्म पुग्छ कुरो । मध्यमवर्गीयको कुरै बेग्लै छ । ट्याक्सीले अन्तिममा ‘अलिकति थप्दिनू’ भन्ला भन्ने डर यात्राभरि भइरहन्छ ।

लुगा
लुगा किन्नुपर्‍यो । कहाँ जाने ? सिभिल मल, लाबिम मल, सिटी सेन्टर । मल गयो, एउटा लुगाको मूल्यमा बाहिरतिर ३–४ वटा आउँछन् । अनि कहाँ फेसनसँग चल्न सक्नु । बच्चाबच्चीलाई लुगा किन्दिनुपर्‍यो भने अर्कै छ किस्सा । लामो र ठूलो लुगा किन्दिने अनि कारण देखाउने— बढ्ने बच्चालाई ठीकै हुन्छ । २–३ वर्षसम्म किन्दिने टन्टै साफ । अझ २–३ वर्ष फरकका सन्तान छन् भने एक जोर लुगाको रोटेसन चर्खेपिङझैं चलिरहन्छ । यो वितरण प्रणाली उस्तै परे मिल्ने छिमेकीका सन्तानसम्म पुग्छ ।

मनोरञ्जन
एक दिन रमाइलो गर्छु भन्यो, महिनाभरको बजेट गडबड हुन्छ । क्यूएफएक्समा फिल्म हेर्न जानुअघि थुप्रै पटक सोच्नुपर्छ । फिल्ममात्र हेरेर भएन— पपकर्न, पेय पदार्थ आदि खानैपर्‍यो । बजेटले २ हजार नाघ्छ । अनि त्यही अन्तिम उपाय— शनिबारको दिन बिहानै उठेर सस्तोवाला शो । कि बुधबारको सस्तोवाला टिकट । नाइट शो हेर्ने मन हुँदाहुँदा मर्निङ शोमा खुम्चिन्छौं । बच्चाहरू भिडियो गेम्स, थ्रीडी, भीआर हेर्ने भन्छन् । ओहो, कति महँगो हो ! अनि बच्चालाई फकाई–फुकाई त्यही भृकुटीमण्डपको पिङ खेलायो । बच्चाहरू पनि सुरुसुरुमा त धेरै माग गर्छन् तर बुझ्दै गएपछि ‘क्या मिडल क्लास परिवारमा जन्मिएछ यार’ भन्दै भृकुटीमण्डपमै चित्त बुझाउँछन् ।
विदेश त छँदै छ । देशभित्रै घुम्नेहरूको कहानी पनि कम्ता रोचक छैन । ठाउँ पुग्न पाएको हुन्न, फोटो खिचिहाल्नुपर्छ । अनि उत्तिखेरै अपलोड नगरेर भो त ?
त्यो ठाउँको आनन्द लिने, प्रकृतिको काखमा चुर्लुम्म डुबेर जीवनका आयामहरूबारे घोत्लिने ! अहँ ! तुरुन्त क्यामेरा निकालेको छ, सयौं फोटो खिचेको छ, अपलोड गरेको छ । वास्तवमा मानिसहरू आजभोलि कुनै ठाउँ पुगेर पनि त्यो ठाउँ राम्ररी हेर्दैनन् । कसैलाई क्यामेरा र फोन लग्न नदिने हो भने लेखेर राख्नुस्— घुम्ने मान्छे दुईतिहाइले घट्छन् । तर, होइन— भिजिट नेपाल २०२० प्रवर्द्धन गर्नुपर्छ ।
अचेल धेरैजसो जग्गा र घर किन्दै–बेच्दै गर्नेहरू रातारात मध्यमवर्गीयबाट उच्च मध्यमवर्गीयमा चढेका देखिन्छन् । न्युली टर्न रिचहरू । यिनीहरूका चटक देखेर दंग पर्छु ।
तरकारी किन्न जानुपर्‍यो— कार निकालेको छ ।
टोलको बैठकमा जानुपर्‍यो— कार निकालेको छ ।
बच्चालाई नजिकै स्कुल पुर्‍याउनु छ— कार झिकेको छ ।
यस्ता टुप्पेहरू जगिङ जाँदा पनि कारै लिएर गए भने अचम्म नमान्नुहोला ।
अनि कनी–कनी अंग्रेजी पनि यिनीहरूलाई नै बोल्नुपर्छ । दूध पनि नछोडेको बच्चालाई ‘बेटा, डन्ट डु दिस’, ‘बेटा, ह्वाट डिड आई टेल यु !’ झन् वरपर कोही छ भने त नेपाली फिटिक्क निस्किन्न ।
झन् मध्यमवर्गीय केटीहरूको त कुरै नगरौं । सबैले पाकिस्तानी सिरियल ‘जिन्दगी गुलजार है’ हेरेका हुन्छन् । त्यसकी पात्र कसफसँग आफूलाई दाँज्छन् । तर, उनीहरूको जीवनमा कोही जारुन हुँदैन, न त हुन्छ सरकारी जागिर । म पनि त्यही कोटामा पर्छु ।
कोही मन परेर डेट गइहाल्न पनि मिडल क्लासकालाई धेरै समस्या । अहिले त मान्छेहरू निकै फरवार्ड भइसके तर आफ्नो त ‘टिन्डर एप’ खोले भने पनि प्रोफाइल फोटोमा गुलाबको फूल राख्छु होला । थोपडा राख्ने आत्मविश्वास अहिलेसम्म पलाएको छैन ।
हो, यो हिम्मत ल्याउन पनि मिडल क्लासबाट अलिकति माथि हुनुपर्ने रहेछ ।
आजकल म अलि गरिब भएकी छु । ‘ह्यासट्याग कफीप्रेमी’ भन्दै पोस्ट गर्ने म ‘क्याफेनले एन्जाइटी हुन्छ, सो आई प्रिफर हट लेभन विथ हनी एन्ड जिन्जर’ भन्छु । हुन पनि आजकल कफीले एन्जाइटी हुन्छ । एउटा साथीले जिस्क्याई त हाल्यो, ‘अदुवाचाहिँ मन नपर्ने रे ! महँगा रेस्टुराँमा गएपछि हट लेमन विथ जिन्जर चाहिने । हेर मान्छेका दुःख !’
बाहिर डिनर खान जानुपर्‍यो भने अलि सस्तो थकाली कहाँ छ ? साथीहरू भेट्यो भने उही भृकुटीमण्डप र संकटाको चिया जिन्दावाद ।
हाम्रो भने टाउकोमाथि छत त छ आफ्नो नामको घर छैन । हिँड्नलाई ५० लाखका बस–माइक्रो छन् तर सानै भए पनि आफ्नै गाडी चाहिएको छ । बरु किस्तामा पैसा तिरौंला ।
अर्को मन लाग्छ— मध्यमवर्गीयहरू भाग्यमानी हुन् । किस्तै–किस्तामा भए पनि आफ्ना रहर त पूरा गर्न पाउँछन् । चाहेको जति त शाहरूख खानलाई पनि पुगेन । कुन हो, प्राइभेट जेट किन्न पैसा पुगेन रे उनलाई ! योचाहिँ क्लासअनुसारको गरिबी हो ।
केही समय भयो मलाई ‘रोयल इन्फिल्ड’ चलाउन मन लागेको । सपनामा देखिरहन्छु । कट्रिना कैफले ‘जिन्दगी ना मिलेगी दोबारा’ मा चलाएजस्तै । अनि फेरि काठमाडौंको बाटो सम्झिन्छु र तर्सन्छु । फेरि साइकल नि छैन भनेर झसंग हुन्छु । एउटा सपना पूरा हुनै लाग्दा अरू नयाँ–नयाँ के–के आइसक्छन् । आफ्नो मन परेको कुरा आउटडेटेड भइसक्छ । ट्रेन्डसँग चल्न त अकुत पैसा हुनुपर्छ । सोसल मिडियामा हुन्छन् त्यस्ता मानिसहरू । बजारमा आएको भोलिपल्ट उनीहरूको हातमा हुन्छ । कति सकस छ विचराहरूलाई । ट्रेन्डसँग चल्नैपर्‍यो । केही गरी ऊ ट्रेन्डबाट छुट्यो भने सोधिहाल्ने र यसले किन किनेन होला भनेर सोच्ने मजस्ताको कमी छैन ।
टिम कुकदेखि यति रिस उठ्छ ! बल्ल–बल्ल पैसा जोहो गरेर वा कसैको गिफ्ट पाएर आईफोन ७ बोक्ने हैसियत बनायो, बजारमा आईफोन ११ आइसकेको हुन्छ । सबैले सधैं गिफ्ट नि किन दिन्थे ? अनि यस्तो संसारमा मिडल क्लास मान्छे कसरी टिक्न सक्छन् ? अनि यहाँनेर आउँछ एउटा प्रसिद्ध भनाइ, ‘घाँटी हेरी हाड निल्नू ।’
अरे ! म शाकाहारी हो यार ! त्यही पनि हाड नि निल्छन् र ??
@RisalShiksha

प्रकाशित : पुस १९, २०७६ ११:१६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×