माओसँग आमने–सामने

२ डिसेम्बर १९६० का दिन निरञ्जनगोविन्द वैद्य बेइजिङ पुगेका थिए । बेइजिङमा उनले माओसँग भेटे । उक्त भेटको स्मरण गर्दै वैद्यले लेखेका छन्(, ‘डिसेम्बरको महिना, पेकिङ हिउँले ढपक्क छोपेको थियो । हिमपातले सहर पूरै सेतो देखिएको थियो । यो सहरमा माओ भेटेपछि मेरो मुटुको चाल अचानक बढ्न थाल्यो ।’
शिशिर वैद्य

काठमाडौँ — थुप्रै पुस्तकले भरिएको भण्डारजस्तो देखिने एउटा बेनाम पुस्तकालय । अव्यवस्थित र छरपस्ट पुस्तकहरू । केही पुस्तक र्‍याकमा ठडिएका छन् तर पुस्तक क्रम, संकेत चिह्न केही छैनन् । अघिल्लो दिन देखेका पुस्तक हराइरहेका छन् । पुराना पुस्तकका गाता च्यातिन थालेका छन् ।

पत्रिकाका अक्षर खुइलिरहेका छन् । कति पुस्तकका बाइन्डिङ खुस्किएर दुई–तीन टुक्रा भएका छन् । तिनै छरपस्ट पुस्तकको भीडमा भेटिएको थियो— बाले लेखेको एउटा सानो पुस्तिका । शीर्षक थियो, ‘विश्व–क्रान्तिका महान् शिक्षक अध्यक्ष माओ : आमने–सामने’, लेखक– निरञ्जनगोविन्द वैद्य । सन् १९८४ मा पटनाबाट प्रकाशित जनपक्षीय पत्रिका ‘संस्कृति और कथान्तर’ ले छापेको थियो, चिनिया क्रान्तिका महानायक माओत्से तुङसँग बाले भेटेको संस्मरण । त्यही साल छापिएको रहेछ, त्यो सानो पुस्तिका ।

सन् १९६०, ७ नोभेम्बरका दिन बा मस्को पुगेका थिए, सोभियत संघको ट्रेड युनियनको निमन्त्रणामा । सोभियत ट्रेड युनियन कंग्रेसको दुई हप्ताको आतिथ्यपछि उत्तर कोरिया हुँदै अखिल चीन ट्रेड युनियन फेडेरेसनको निमन्त्रणामा उनी चीन पुगे । जीवनको अविस्मरणीय भ्रमणमा उनले विश्वका विशिष्ट नेताहरूसँग भेट्न पाए । तीमध्ये थिए— चिनियाँ क्रान्तिका महानायक माओत्से तुङ र उत्तर कोरियाका सुप्रिम कमान्डर किम इल सुङ । तत्कालीन जननिर्वाचित सरकारले उनलाई यो भ्रमणमा जान रोक्ने व्यापक प्रयास गरेको थियो । बा बेला–बेला सुनाउनुहुन्थ्यो हामीलाई यसबारे । ‘वैद्यलाई पासपोर्ट नदिनू,’ ठाडो आदेश थियो सरकारको । स्मृतितिर पस्दै बा भन्थे, ‘अनेक ढोका चहारेपछि बल्ल फुकुवा भएको थियो पासपोर्ट ।’


तर त्यही साल र त्यही महिना पार्टी–महासचिव केशरजंग रायमाझी, कमर शाह, हिक्मतसिंह भण्डारी, कृष्णराज वर्मा र शम्भुराम श्रेष्ठ सम्मिलित प्रतिनिधिमण्डल सोभियत संघको भ्रमणमा थियो । नोभेम्बर महिनाको पहिलो सातादेखि मस्कोमा सुरु हुने विश्वका ८१ राष्ट्रका कम्युनिस्ट तथा मजदुर पार्टीको सम्मेलनमा सहभागी हुन सो प्रतिनिधिमण्डल मस्को पुगेको थियो । यसअघि सन् १९६० अक्टोबर महिनाको अन्तिम साता नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको नाममा सोभियत संघको कम्युनिस्ट पार्टीको केन्द्रीय कमिटिले सम्मेलनमा सहभागिताका लागि निमन्त्रणा पठाएको थियो । आमन्त्रणबारे निर्णय गर्न पार्टीको केन्द्रीय कमिटीको बैठक बसेर महासचिव रायमाझीको नेतृत्वमा प्रतिनिधिमण्डल पठाउने निर्णय भएको थियो ।


२ डिसेम्बर १९६० मा बा बेइजिङ विमानस्थल ओर्लिए । ओर्लिएलगत्तै उनले फेडेरेसनका साथीहरूलाई माओसँग भेट्ने इच्छा व्यक्त गरेका थिए । ‘चीन पुगेर अध्यक्ष माओसँग भेट्न पाइएन भने त मेरो भ्रमण असफलजस्तै हुन्छ नि,’ फेडेरेसनका साथीसामु ढिपी कसेका थिए उनले । तर, फेडेरेसनका साथीहरू कसैलाई पनि अध्यक्ष माओ कहाँ छन् भन्ने अत्तोपत्तो थिएन । तर, उनीहरूले सम्बन्धित अधिकारीसम्म बाको हार्दिक इच्छा पुर्‍याउने आश्वासन दिए ।


फेडेरेसनको कार्यक्रम एक हप्ता चल्यो । त्यसपछि चिनियाँ क्रान्तिमा ऐतिहासिक महत्त्व बोक्ने सहरहरू घुमघाम । भ्रमण अन्तिम प्रहरमा थियो । उनी ट्रेड युनियनका अध्यक्ष र वन विभागका मजदुर युनियनका अध्यक्षसँग बसेर कुराकानी गरिरहेका थिए । फोनमा कसैले ट्रेड युनियन अध्यक्षलाई तुरुन्त आउनू भन्ने सन्देश दिए । त्यसको केही क्षणपछि फोनको घण्टी फेरि बज्यो ।


सँगै रहेका उपाध्यक्षले फोन उठाए । फोनमा कुरा गरिसकेपछि उपाध्यक्षले हर्षित मुद्रामा भने, ‘हाम्रो केन्द्रीय समितिका एक प्रमुख नेताले तपाईंसँग भेट्ने चाहना गर्नुभएको छ, जाऊँ ।’ कसलाई भेट्न जाने भन्ने जानकारीबिनै उपस्थित सबै त्यहाँबाट हिँडेका थिए । माओसँगको आफ्नो भेटबारे स्मरण गर्दै बाले लेखेका छन्(, ‘डिसेम्बरको महिना, पेकिङ हिउँले ढपक्क छोपेको थियो । हिमपातले सहर पूरै सेतो देखिएको थियो । हाम्रो गाडी बिस्तारै एक विशाल क्याम्पभित्र प्रवेश गर्‍यो ।


एउटा प्राचीन पाराको अजंगको ढोकाअगाडि पुगेर गाडी रोकियो । ढोका अघिल्तिर दुई सुरक्षाकर्मी देवदारको वृक्षझैं हलचलबिना उभिइरहेका थिए । हामी एक भव्य हलमा प्रवेश गर्‍र्यौं । हलको वातावरण चकमन्न थियो तर सुन्दरता वर्णन गरिसाध्यै थिएन । केही क्षण पहिले हामीसँग छुट्टिएका ट्रेड युनियनका अध्यक्ष हलको एकछेउमा थिए । उनी देखेर म दंग परें । मलाई हेरेर मुस्कुराउँदै उनले कुर्सीमा बस्न संकेत गरे ।


दुई–तीन मिनेटपछि एक जना कमरेडले आएर मेरो कानमा सुटुक्क भने— अध्यक्ष माओ आउँदै हुनुहुन्छ । ती शब्द सुन्नेबित्तिकै मेरो मनमस्तिष्क रोमाञ्चित भयो । शरीरमा एक प्रकारको कम्पन महसुस भयो । हंसले काम नगरेजस्तो भयो । हलको पूर्वतर्फको कोठाबाट प्रवेश गर्दै गरेका अध्यक्ष माओलाई देखेर मेरो मुटुको चाल अचानक बढ्न थाल्यो । हँसिलो मुहार, हृष्टपुष्ट शरीर, अग्लो कद । अध्यक्ष माओसँग भेट्ने उत्कट चाहनाले मूर्तरूप पाइरहँदा म भने मूर्तितुल्य बनेको थिएँ । माओ नजिक आइपुगेर हात मिलाउँदै मलाई हेरेर मुस्कुराइरहँदा मेरो शरीर, मुटुदेखि नै चिसो बनेको थियो । मस्तिष्क शून्य बनेको थियो । शून्यतामा हराएको त्यो क्षणमा मैले अध्यक्ष माओसँग मिलाउँदै गरेको हात छोड्नै बिर्सेछु । मलाई सँगैको कुर्सीमा बस्न आग्रह गर्दै माओ कुर्सीमा बसे ।’


सोभियत संघमा ट्रेड युनियन कंग्रेसको सम्मेलनमा भाग लिएर चीन पुगेका बासँग माओको पहिलो प्रश्न थियो— सोभियत संघ भ्रमणको सफलताका विषयमा । नेपालका मजदुर–किसान र अन्य श्रमजीवी जनताबारे माओ निकै जिज्ञासु भएर प्रश्न गरिरहेका थिए भने बा एक असल कार्यकर्ताका रूपमा जवाफ दिइरहेका थिए । वार्ताकै दौरान माओले अचानक उनलाई सोधे, ‘तपाईंले चीनमा के–के देख्नुभयो, अनि कस्तो लाग्यो चीन यहाँलाई ?’ बाको जवाफ थियो, ‘चीन एक विशाल देश हो, चार–पाँच दिनको भ्रमणमा सबै कुरा हेर्न र बुझ्न सम्भव कहाँ छ र ? तर, म जहाँ जहाँ पुगें, चीनको प्रगति देखेर निकै प्रभावित भएको छु ।’


बाको उत्तर सुनेर माओले मुस्कुराउँदै भनेका थिए, ‘पक्कै पनि हाम्रा कामरेडहरूले तपाईंलाई राम्रो–राम्रो ठाउँ मात्रै घुमाए होलान्, त्यसैले तपाईं यसो भन्दै हुन्छ । तर, तपाईंले देखेको चीन र वास्तविक चीन फरक छ । थुप्रै कमजोरी र समस्या छन् यहाँ । चीनलाई विकसित बनाउन हामीलाई अझै निकै मिहिनेत गर्नु छ । हामी यसका लागि दृढ भएर लागिरहेका छौं ।’

000

नेपालमा प्रजातान्त्र स्थापनाका लागि भएको आन्दोलनदेखि किसान आन्दोलन, मजदुर आन्दोलन, कम्युनिस्ट पार्टी स्थापना, कम्युनिस्ट आन्दोलनलगायत विविध विषयमा माओसँग लामो छलफल चल्यो— संस्मरणमा उल्लेख छ । माओले पनि चिनियाँ क्रान्तिको उद्गमदेखि विजयसम्मका प्रमुख घटना संक्षेपमा उनलाई सुनाए । क्रान्तिलाई विजयसम्म पुर्‍याउन दुई पृथक् दुश्मनसँग जुध्नुपरेको बताउँदै माओलाई उद्धृत गर्दर् ैबाले लेखेका छन्, ‘एकातर्फ जापानी साम्राज्यवादी फौजको आक्रमण र दमन व्यापक हुँदै थियो भने अर्कोतर्फ देशभित्रै देशद्रोहीहरूको बिगबिगी बढ्दै गएको थियो ।


विदेशी फौजसँग लड्नुपर्ने अप्ठ्यारो समयमा देशभक्त कम्युनिस्ट कार्यकर्ताहरू देशद्रोहीहरूको विभिन्न जालझेलसँग जुध्न बाध्य भइरहेका थिए । एकदमै खतरनाक र जटिल अवस्थाको सामना गर्दै हामीले क्रान्तिदेखि विजयसम्मको लामो अभियान पार गर्‍यौं । यसमा चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीका सबै कार्यकर्ताको असाधारण त्याग र अपूर्व बलिदान रहेको छ ।’


कुराकानीकै क्रममा बाले माओलाई भनेका थिए, ‘मार्क्स, ऐंगेल्स, लेनिन र स्तालीन हामीबीच छैनन् । तर, आज यहाँसँग भेटेर चिनियाँ क्रान्तिका विषयमा प्रत्यक्ष सुन्न पाउँदा र कुरा गर्न पाउँदा आफूलाई निकै भाग्यशाली महसुस गरिरहेको छु । कम्युनिस्ट आन्दोलनमा दृढ भएर लाग्न तपाईंसँगको भेटले मलाई अझ उक्साएको छ ।’ माओको जवाफ थियो, ‘मार्क्स, ऐंगेल्स, लेनिन र स्टालिनका म पनि एक साधारण शिष्य मात्रै हुँ । सोभियत संघसँग हाम्रा केही सैद्धान्तिक मतभेद छन्, तर ती चाँडै नै निर्मूल हुनेमा म पूर्ण आशावादी छु ।’


नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीका जनरल सेक्रेटरीलाई आफ्नो लालसलाम सुनाइदिने आग्रहसहित माओले फेरि कुनै अवसरमा भेट्ने बताउँदै कुराकानी टुंग्याए । दुईबीचको सुमधुर छलफलले माओको व्यस्त समयको एक घण्टा खाइसकेको थियो । समय लामै बितेको संकेत गर्न बेलाबेला सहायकहरू आउँथे । तर, माओ इसाराले पख भन्थे । भेटघाट टुँग्याउँदै माओले ढोकासम्म पुर्‍याउन आएको क्षण सम्झिँदा मनमा एक प्रकारको हलचल भएको उल्लेख गरेका छन् बाले ।


सोभियत संघ र चीनको भ्रमण सकेर स्वदेश फर्कन नयाँ दिल्ली विमानस्थलमा ओर्लिंदा देशको परिस्थिति बदलिइसकेको थियो । पुस १ को घटनाले राणाहरूसँग ज्यानको बाजी थापेर ल्याएको प्रजातन्त्र फेरि राजाको हातमा पुगिसकेको थियो । कांग्रेस र कम्युनिस्ट पार्टीका थुप्र्रै साथी गिरफ्तार भएका थिए भने कोही भूमिगत भइसकेका थिए । देशमा सैनिक शासन सुरु भइसकेको थियो । भारतसँग सीमा जोडिएका क्षेत्रहरूबाट सबै पार्टीका नेता कार्यकर्ताहरू भारततर्फ पलायन भइरहेका थिए । पार्टीहरू प्रतिबन्धित गरिएको थियो । मुलुकमा गम्भीर स्थिति खडा भएको थियो । प्रकाशित : फाल्गुन १७, २०७६ १२:०२

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

सिंहदरबारको गणेश–मूर्ति

सिंहदरबार सत्ता सञ्चालनको केन्द्रविन्दु बनेको इतिहास धेरै पुरानो होइन । वसन्तपुर दरवार सर्वेसर्वा थियो उ बेला । दरबारबाट हात्तीमा चढेर सहर घुम्न निस्केका शाहवंशका राजालाई देखेर जय–जयगान गर्थे बाटाछेउ बसेका जनता ।
शिशिर वैद्य

उपत्यका पुराना तस्बिरहरूमा जति सुन्दर र आकर्षक देखिन्छ यसको इतिहास षड्यन्त्र, जालझेल, हिंसा र हत्याका कथाहरूले भरिएको भेटिन्छ  । धर्मकर्ममा अगाध श्रद्धा राख्थे शासकहरू  ।

केही कवि मनका पनि थिए । तर ती शासकहरूमा यतिबिघ्न कपट र हिंसात्मक सोच किन र कसरी आयो होला ? सामाजिक सञ्जालले विश्वलाई साँघुरो बनाएको आजको युगमा इतिहासका कुरा सुन्ने फुर्सद कसैलाई छैन । तर तिनै सामाजिक सञ्जालका भित्ताहरूमा ऐतिहासिक तस्बिरहरू टाँसिदा प्रफुल्लित हुने, आहा ! काठमाडौं भन्नेहरूको संख्या गनेर साध्य छैन । भनिन्छ, ‘आफ्नो संस्कृति, इतिहास र उद्भवबारे थाहा नपाउने मानिस जराबिनाका रूखजस्तै हुन् ।’ वर्तमान पुस्ताका अधिकांश युवा इतिहासका कुरा गर्न रुचाउँदैनन् । संस्कृति मनाउन रुचाए पनि पढ्न मन गर्दैनन् । जराबिनाका रूख बन्दै गएका नयाँ पुस्ताले इतिहासबारे थाहा नपाए पनि ऐतिहासिक तस्बिरहरू देखेर मन्त्रमुघ्ध हुन्छन् । नयाँ पुस्ता आफ्नो आवश्यकताअनुसार इतिहास पढ्छन् । संस्कृतिलाई बुझ्छन् र रमाउँछन् ।
किंवदन्तीहरू भन्छन्— देवीदवतासँग मल्ल राजाहरू खड्ग साट्थे । पासा खेल्थे । खड्ग साट्ने चलन अझै छ उपत्यकामा । खड्ग जात्रा त्यसैले निरन्तरता हो । नेपालको इतिहासमा स्वर्णिम कालका रूपमा लिइने मल्लकालमा थुप्रै सांस्कृतिक एवं धार्मिक चलनहरू बसाइएको थियो । तिनै चलनहरू हाम्रा सांस्कृतिक
धरोहर हुन् ।
विशेष महत्त्व बोकेको युग थियो त्यो । गाउँजस्ता लाग्ने बस्तीहरू अद्भुत सहरमा रूपान्तरित भएको युग । सिँचाइका लागि दूरदराजका मूलबाट कुलो खनेर सहरका उर्वर खेतीयोग्य भूमिहरू सिञ्चित भएको युग । खानेपानीका लागि ढुंगेधाराहरू बनेको युग । अनेक बहाः, बहीः, चुक, ननी, मठ, मन्दिर, पाटी, पोखरी, लाक्षीहरूले सहरलाई व्यवस्थित बनाएको युग । कर्मअनुसार जाति व्यवस्थामा समाज बाँधिएको युग । स्वर्णिम त्यसै भनिएको होइन ती युगलाई । शासकहरू दूरदर्शी थिए । जनताका आवश्यकता र पीरमर्का बुझ्थे । त्यसैले त बालबलिकादेखि वृद्धवृद्धासम्म सबैलाई आवश्यक स्थानहरू
थिए सहरमा ।
मल्लकालमा काठमाडौं खाल्डोका राज्यहरूबीच सौहार्दता पनि थियो प्रतिस्पर्धा पनि । प्रतिद्वन्द्वी राज्यका रूपमा रहेका थिए कान्तिपुर र ललितपुर । ललितपुरको सिंहासनमा अनेकपटक कान्तिपुरका शासकहरू बस्न पुगेका थिए । इतिहासका पानाहरू साक्षी छन् यसका । राजा बनाउन र राजच्यूत गर्न सक्ने ललितपुरका छ प्रधान राजपरिवारभन्दा शक्तिशाली थिए । षड्यन्त्र, कपट र हिंसाका अनेक शृंखलाले भाइभाइबीच चिरा पार्न सफल थिए ती प्रधान । उपत्यकाका मल्ल राजाहरूका बीच कलह हुँदा गोरखाका राजा पृथ्वीनारायणले पनि कहिले कसलाई, कहिले कसलाई मद्दत गरेर नेपाल राज्यको राजकाजमा हात हाल्ने प्रयास नगरेका होइनन् । पाठ्यपुस्तकमा पढिएजस्तो त्यति सजिलै जितेका थिएनन् उनले कान्तिपुर । निकै शक्तिशाली थियो कान्तिपुर । मल्लकालदेखि शक्तिशाली राज्यका रूपमा स्थापित काठमाडौंको शक्ति आजसम्म पनि कायमै छ । तर इतिहासमा एक समय यस्तो पनि भेटिन्छ जब ललितपुरको प्रभाव काठमाडौं र भक्तपुर दुवै राज्यमाथि परेको थियो । ललितपुरका राजा सिद्धिनरसिंहको कुरा काट्न सक्ने आँट कसैमा थिएन । लोकाख्यान भन्छ— सिद्धिनरसिंह धार्मिक थिए । प्रजावत्सल थिए । कवि थिए । नाटक लेख्थे । गीतसंगितमा पारंगत थिए । पाटन दरबारको डबलीमा चल्ने महिना दिन लामो कार्तिक नाच उनैको देन हो । पाटन भण्डारखालमा सिद्धिनरसिंह सम्झाउने कृतिहरू अझै सुरक्षित छन् ।
राजा सिद्धिनरसिंहको सिद्धिको राज पत्ता लगाउन भक्तपुरका राजाले गुप्तचर लगाए । दरबारको द्वारबाट बाहिर निस्कँदा दाहिनेपट्टि रहेको गणेशको मूर्ति ढोगेर मात्रै निस्कन्थे राजा सिद्धिनरसिंह । त्यसैले उनी सधैं तर्कवितर्कमा जित्थे । गुप्तचरले पत्ता लगाएको राज थियो यो । षड्यन्त्र र कपट गरेर सिद्धिनरसिंहलाई गणेश हटाउन सफल भएका थिए कान्तिपुर र भक्तपुरका शासक । गणेश देब्रे पारेर नरसिंहलाई दाहिने पारेर दरबार बाहिर निस्कन थालेदेखि सिद्धिनरसिंहको सिद्धि नास भयो । ललितपुर कमजोर हुन थाल्यो । प्रत्यक्षदर्शी भन्छन् सिद्धिनरसिंहको पालामा बायाँ पारिएको गणेशको मूर्ति निकै पछि मात्र सच्याइयो । ललितपुरले राज्यको अस्तित्व गुमाएको सयौं वर्ष नाघिसकेको छ । गणेशको आसन सच्चिएर सिद्धि पाउन न त्यहाँ राजा छन्, न प्रधान । फर्पिङ हुँदै टिस्टुङ पालुङसम्म फैलिएको ललितपुर खोलालाई आधार बनाएर जिल्ला बनाईंदा साँघुरियो । अहिलेको भूगोलमा संकुचित हुन पुग्यो ।
गुह्येश्वरीको द्वार, पाटन ढोकाको द्वारलगायत थुप्रै मन्दिर र ढोकामा गणेश दाहिने भेटिन्छन् । अर्थात् ढोकाबाट बाहिर निस्कँदा दाहिने । गणेश दाहिने पार्दा शुभ हुने जनविश्वास छ । धर्म निरपेक्ष देशका नयाँ पुस्ता द्वारमा गणेश राख्ने कुरामा विश्वास राख्दैनन् । दैवी शक्तिमा विश्वास नराख्नेहरू सत्तामा बसेका बेला यस्ता चर्चा महत्त्वहीन हुन सक्छ । विश्वास भए पनि नभए पनि, आस्था राखे पनि नराखे पनि
वर्तमान राज्य सञ्चालकहरू हरेक कार्यको शुभारम्भ र शिलान्यास गर्दा धार्मिक संस्कार अपनाइरहेका छन् । पहिलेपहिले धर्म अफिम हो भन्थे उनीहरू । अहिले बिस्तारै त्यही अफिमको लतमा फस्दै गएका छन् । पश्चिम फर्किएको देशको प्रमुख कार्यकारी भवन सिंहदरबारको मूल ढोकाका दुईपट्टि दायाँ र बायाँ कुमार र गणेशका मूर्ति छन् । धार्मिक आस्थाभन्दा फरक ढंगमा गणेश किन बायाँ राखियो ? कसैले वास्ता गरेजस्तो लागेन यो विषय । उहिले राजा महाराजामा देवीदेवताप्रति आस्था थियो । धार्मिक रीतिरिवाज मनैदेखि मान्थे । आजका राज्य सञ्चालकहरू धर्ममा आस्था राख्दैनन् । राजनीतिक फाइदा खोज्छन् । आस्था नभएपछि द्वारमा भएका गणेश द्वार सजाउन राखिएका मूर्ति मात्र भए तिनका लागि । सायद त्यहाँ यी दुई मूर्ति छन् भन्ने हेक्का पनि होला कि नहोला ? तर मलाई भने देशमा लामो समयदेखि चलिरहेको अस्थिरता, प्राप्त हुन नसकेको समृद्धिको कारक कतै गणेशको त्यो मूर्ति त होइन ? भन्ने आशंका उब्जिएको छ मनमा । सिंहदरबार देशको कार्यकारी प्रमुख बस्ने थलो हो । राज्य सञ्चालनको केन्द्रविन्दु हो । यहाँबाट हुने हरेक निर्णयले सम्पूर्ण देशलाई नै असर गर्छ ।
सिंहदरबार सत्ता सञ्चालनको केन्द्रविन्दु बनेको इतिहास धेरै पुरानो होइन । वसन्तपुर दरबार सर्वेसर्वा थियो उ बेला । दरबारबाट हात्तीमा चढेर सहर घुम्न निस्केका शाहवंशका राजालाई देखेर जय जयगान गर्थे बाटाछेउ बसेका जनता । महाराज जयजयगान सुनेर गदगद हुँदै जनतालाई पैसा फाल्थे । विष्णु र शिवको अंशका रूपमा विश्वास गर्थे जनता राजालाई । उनको दर्शन मात्र पनि पशुपतिको दर्शन पाए जति नै पवित्र मानिन्थ्यो । राजाहरू यसरी सहर घुम्न निस्कँदा कपालमा जुरो पारेका, निधारमा रातो टीका लगाएका आइमाईहरू सिंगारिई केटाकेटीसहित झ्यालमा बसी रमिता हेर्थे । राजाले बोलेको प्रजा बुझ्दैनथे । प्रजा ‘भाय् मसिया, सेवा जुजु महाराज’ भन्दै मुस्कुराउँदथे । केही ऐतिहासिक दस्तावेजहरूमा यस्तै लेखिएको छ । जमाना फेरिएको छ । राजामहाराजाको वंशाणुगत शासन जनताका हातमा आएको छ । हात्ती चढेर सहर सयर गर्दा रमाइलो पक्कै होला । तर हात्तीभन्दा महँगा गाडी चढेर अगाडि–पछाडि सुरक्षाकर्मीका लस्कर लगाएर शानका साथ सवारी चलाउन छाडेर हात्ती चढ्दा जमानाअनुसारको शान पक्कै नहोला । हो, जमाना फेरिएको छ, उहिले खसभाषी राजाले बोलेको नेपाल खाल्डोका जनता बुझ्दैनथे त्यसैले भाय् मसिया महाराज भन्थे । आजभोलिका राज्य सञ्चालकहरू जनताले बोलेको भाषा त बुझ्छन् तर भाव र पीडा बुझ्दैनन् । त्यसैले जनताको सेवा गर्न जनताले नै चुनेर पठाएकाहरू सेवक नभएर शासक बन्ने सपना बुन्दै छन् ।

प्रकाशित : कार्तिक ३०, २०७६ १०:२३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×