सोखिन संकलक- कोसेली - कान्तिपुर समाचार

सोखिन संकलक

पुस्तक संकलन बुझ्नेका लागि वैभव, नबुझ्नेका लागि खाली सिसी पुराना कागज । पारखीले नै बुझेको हुन्छ, पुस्तकको सौन्दर्य । किताबले जीवनको शून्यतालाई भरिदिन्छन् भन्ने सबैलाई थाहा नहुन सक्छ । पुस्तक संकलकको सेखापछि निजी पुस्तकालय के हुन्छ ? त्यो पुस्तकालय कसको हुन्छ ? एक रिपोर्ट :
राजकुमार बानियाँ

काठमाडौँ — जावलाखेलको घर छाड्दा अंशभन्दा पहिले पुस्तकको बन्डा मिलाए, इतिहासकार दाजुभाइ महेशराज–दिनेशराज पन्तले । छिनोफानो भयो, पुराना लेखोटजति दाजुले राख्ने, छापा किताबजति भाइले । विक्रम संवत् १७३४ देखि १९४० सम्मको हस्तलिखित पात्रो महेशकहाँ छन् भने त्यसपछिको मुद्रित पात्रो दिनेशकहाँ । 

लक्ष्मीपति–नयराज संग्रह नामक निजी पुस्तकालयको सरल भागबन्डा थियो त्यो । दैवज्ञशिरोमणि लक्ष्मीपति नयराज पन्तकी आमापट्टिका बाजेका पनि बाजे हुन् भने नयराज महेशराज र दिनेशराजका पिता । नयराजले अनेक स्रोतबाट जोरजाम गरेका ऐतिहासिक सामग्रीका शानदार दुई भँगाला छन्, एउटा महेश निवास डल्लुमा, अर्को दिनेश निवास धुम्बाराहीमा ।


‘पैसाको हिसाबले मकहाँ महँगो पर्‍यो होला, संख्याका हिसाबले भाइकहाँ धेरै पर्‍यो होला,’ महेश १६ वर्ष पुरानो पुस्तक बन्डाको समीक्षा गर्छन्, ‘तर बेग्लाबेग्लै थलोमा भए पनि पिताजीको संग्रहमा दुवैको बराबर स्वामित्व छ ।’


महेशको साढे तीन तलाको निजी पुस्तकालय छ भने दिनेशको दुई तलाको । दाजुकहाँ चार जना त कर्मचारी नै छन् । एक जनाको खर्च संशोधन मण्डलले बेहोर्छ । बाँकी ६५ हजार रुपैयाँ खर्च महेशले गोजीबाटै गर्छन् । ३० दराज किताबको राखनधरन दिनेश एक्लैले गर्दै आएका छन् ।


महेशको १२ कोठे निजी पुस्तकालयमा दुर्लभ र अद्भुत सामग्री प्रशस्तै छन् । जस्तो : राजा गीर्वाणयुद्धविक्रम शाहको ७८ हात १२ अंगुल लामो र १७ अंगुल चौडा रंगीन र कलात्मक चिना । यो चिना उनका बराजु लक्ष्मीपतिका छोरा राजज्योतिषी लीलानाथ पाँडेले लेखेका रहेछन् । भोजपत्र र ताडपत्रमा लेखिएका मल्लकालीन लिखत, शाह राजाहरूले गरिदिएका लालमोहर, १९औं शताब्दीमा तयार पारिएको जुम्लाको नक्सा पनि छन् ।


दिनेशको निजी संकलनमा पनि काठको गाता भएका, बासा अर्थात् विशेष प्रकारको कपडाले मोडिएका र स्टिच नमारिएका किताब देखिन्छन् । उनको संकलनमा दुई सय वर्षअघि मुकुटानन्द बज्राचार्यले सारेका नेपाल भाषामा ज्योतिष दर्पणसमेत छ । ‘बुबा र दाजु सकभर किताब दिनै नचाहने, मचाहिँ लग्नुस् न भनी निहुँ खोजीखोजी दिने,’ दिनेश आफ्नो शैली फर्माउँछन्, ‘फर्काउने विश्वास दिलाउन सके म जति पनि दिन्छु ।’


ललितपुर, बखुन्डोलका तीर्थराज वन्तको घरमा तीनवटा पुस्तकालय छन् । तीन पुस्ताको छुट्टाछुट्टै संकलन । बाजे तीर्थराजको साहित्य, अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय कानुन र बौद्ध धर्मसम्बन्धी, अर्को छोरा प्रत्यूषको इतिहास र समाजविज्ञान अनि दुई नातिको बालसंग्रह ।


बुबा गणेशराज वन्तका लागि ठहिँटीको प्रदीप्त पुस्तकालय गएर किताब ल्याइदिने क्रममा तीर्थराजलाई अध्ययन र संकलनको लत बस्यो । किताब पढ्ने क्रममा आउने सन्दर्भ सामग्री पनि नछाड्ने उनको पाठकीय स्वभाव छ । उनको संकलनमा २ हजार ५ सयभन्दा ज्यादा नेपालीका काव्य किताब छन् । नेपालसम्बन्धी किताब संकलनको बिँडो भने पुत्रले थामिरहेका छन् । आफूले पढेका किताबमा धर्का, चिह्न र नोट धेरै हुने भएकाले हतपती अरूलाई दिँदैनन् ।


नयाँ–पुराना पुस्तकको बासनामै आफूलाई भुलाइरहेका हुन्छन्, हरि शर्मा । जिन्दगीमा अनेक पद सम्हालेका यी राजनीतिशास्त्रीलाई पाठकको दर्जाजति प्यारो केही छैन । उनको सुकेधारा, नीलोपुलनजिक धोबीखोला किनारको घरको आँगन, दलान र सिरानसम्म पुस्तकका प्याकेट भेटिन्छन् ।


उनको सम्पत्ति भनेकै पुस्तक हो । साढे एक दशकअघि घर सर्दा उनका चार ट्रक सामानमध्ये दुई ट्रक त पुस्तकै रहेछन् । उनी कस्ता पुस्तकप्रेमी हुन् भने कक्षा ४ र ६ मा प्रथम हुँदा पाएको ‘मुनामदन’ र ‘सुलोचना’ समेत फालेका छैनन् । उनको निजी पुस्तकालयमा बहुविधाका पुस्तक छन् । बोलवाला भने राजनीति, दर्शन, संस्कृति, लोकतन्त्र, दक्षिण एसियासम्बन्धी पुस्तकको ।

हरेक पुस्तकमा उनी समयको विम्ब भेट्छन्, समाजको दर्पण देख्छन् । उनले पुस्तकलाई पैसाका दृष्टिले कहिल्यै हेरेनन् । महँगो र सस्तोको पनि हिसाब–किताब गरेनन् । पुस्तक संसारमा कतिसम्म सम्मोहित छन् भने ‘द गड द्याट फेल्ड’, ‘गान्धी एन्ड हिज अ पोस्टलेस’ अनि ‘हिस्ट्री अफ द वर्ल्ड’ का १२ वटा ठेली काखी च्यापिरहेका छन् । कतिपय पुस्तक दोहोर्‍याएर, तेहर्‍यादएर अर्डर गरिरहन्छन् । पुस्तक पसलका सहयोगीले कम्प्युटर बिलिङका कारण सम्झाइदिन्छन्, ‘यो पुस्तक त सरकहाँ पहिल्यै गइसकेको छ ।’


अद्भुत सोखिन

यहाँनेर भावपूर्ण सम्झना हुन्छ, अनौठा पुस्तक सोखिन शैलेन्द्रकुमार सिंहको । अंग्रेजीका प्राध्यापक सिंहको चाबहिल, मित्रपार्कको पाँचकोठे घरमा ५० भन्दा बढी विषयका २० हजारभन्दा बढी पुस्तक थिए । उनको निजी संकलनमा नोबेल साहित्य पुरस्कार पाएको किताबदेखि इन्साइक्लोपेडिया अफ ब्रिटेनिकासम्मको सजावट थियो ।


उनको जीवनको विषाद के भने पहिले आफ्नै सम्बन्धविच्छेद भयो, त्यसपछि एक्ली छोरीको । किताबको राखनधरन नमिलेर डिभोर्सी छोरीलाई घरमा राख्नसमेत सकेनन् । विशेष दिनमा मात्रै किताब खरिद गर्ने उनलाई आँखाको ज्योति मधुरो हुँदा यशोदा र सविताले किताब पढेर सुनाउँथे । किताब पढिदिएबापत घन्टाको हिसाबले पारिश्रमिक दिन्थे । आफ्ना पुस्तक अरूका लागि कसरी उपयोगी बनाउने ? सीसीटीभी राखेर सबैलाई खुला प्रवेश दिने उनको सोच पूरा हुन पाएन ।


‘शैलेन्द्रकी पूर्वपत्नी एयर होस्टेस थिइन्, विदेशबाट आउँदा प्रायः किताब लिएर आउँथिन् । डिभोर्सपछि उनी एक्ला भए । प्रायः ढोका थुनेर बस्ने भएकाले उनको मृत्यु पनि पाँच–सात दिनपछि मात्रै थाहा भयो,’ पूर्वछिमेकी नगेन्द्रराज शर्मा सिंहको दुःखान्त सुनाउँछन्, ‘टोलछिमेकले प्रहरी लगाएर ढोका फुटाउँदा उनको शव शौचालयको कमोडमा भेटियो ।’


सिंहका भाइहरूमा पनि पुस्तक अनुराग देखिएन । त्यसैले उनको जानेमाने पुस्तकालयको अवस्था अज्ञात छ । ‘हिजोआज म गौरीघाट बस्छु । पुरानो टोलको बाटो हेर्दा शैलेन्द्रको घरतिर यसो चियाउँछु,’ शर्मा खेद मान्छन्, ‘जहिल्यै ढोका थुनेको देख्छु । सायद त्यो घरमा कोही पनि बस्दैन ।’ सिंहको निधनपछि ती किम्मती किताब सुरक्षित भएजस्तो शर्मालाई लाग्दैन ।


पुस्तक संकलनको अनौठो सोख थियो, दिवंगत शिव रेग्मीको । ईश्वर बरालका दुर्लभ सामग्री निश्चित रकम तिरेर लिएका उनलाई पुस्तककै पिरलो भयो । घरमा पुस्तक र पत्रपत्रिका राख्ने ठाउँ नभएर केही सेट मार्टिन चौतारीलाई दिए, केही मदन पुरस्कार पुस्तकालयलाई दिए, केही भृकुटीमण्डपको सार्वजनिक पुस्तकालयलाई । उनको सेखापछि एक्ली सन्तान शैलजा र ज्वाइँ प्रमोद भट्टराईले बाँकी किताब प्रज्ञा पुस्तकालयलाई हस्तान्तरण गरेका छन् ।


सफू छेंदेखि चिताइ तहविल

लिच्छविकालीन अभिलेखले समेत पुस्तक संग्रहको संकेत गर्छन् । पूर्वमध्यकालमा त सफू छें (पुस्तकको घर) को वर्णन नै छ । पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यका विजयपछि दरबार, मठमन्दिर र गुम्बामा भएका सामग्री संकलन गरी एकै ठाउँ राख्न लगाए । तिनै सामग्रीलाई विसं १८६९ भदौ १५ गते राजा गीर्वाणयुद्घविक्रम शाहले हनुमानढोका दरबारको पूजाकोठामा राखी पुस्तक चिताइ (रेखदेख) तहविल (ढुकुटी) भनी लालमोहर लगाए । त्यसै दिनको सम्झनामा २०६५ यता पुस्तकालय दिवस मनाउने गरिएको इतिहासकार दिनेशराज पन्तको भनाइ छ ।


हनुमानढोकामा रहेका तिनै पुस्तकलाई जंगबहादुर राणाले विसं १९०४ मा थापाथली दरबारको जैसीकोठामा सारे । वीरशमशेरले १९५३ मा दरबार स्कुलमा सारेपछि दरबार लाइब्रेरी भन्न थालियो र १९५७ मा घण्टाघरमा सारी वीर पुस्तकालय भनियो । देवशमशेरले गोरखापत्रमार्फत त्यो सर्वसाधारणका लागि खुला गरिदिए । तिनै सामग्री राखेर २०२४ मा राष्ट्रिय अभिलेखालय बन्यो ।


राणाकालीन दुई सेलेब्रिटी

राणाकालमा पुस्तक संग्रहको रुचिका कारण दुई नेपाली सेलेब्रिटीजस्ता थिए । विदेशीहरू नेपाल आउँदा केशरशमशेर र हेमराज शर्मा पाण्डेलाई नभेटीकन फर्किंदैनथे । अझ रोचक प्रसंग विक्रम संवत् १९९१ को हिउँदमा आउँदा दुवैको प्राचीन संग्रहबाट फाइदा उठाएको राहुल सांकृत्यायनले ‘मेरी तिब्बत यात्रा’ मा उल्लेख गरेका छन् ।


इतिहासकार महेशराज पन्तका अनुसार, राजगुरु हेमराजको निजी संग्रह विभिन्न व्यक्ति र स्रोतबाट हत्याएका संस्कृतविद्याका लागि महत्त्वपूर्ण थियो । राजा त्रिभुवनकी आमाले डिल्लीरमणका बाबुबाट छोरी किनेर हेमराजलाई कन्यादान दिएकी थिइन् । उनको निजी संग्रह उनका श्रीमती र छोराहरूले तीन लाख भारुमा बेचे हरिहरभवनस्थित राष्ट्रिय पुस्तकालयलाई ।


दिनेशका शब्दमा हेमराजका अनुसन्धानका पुस्तक साला डिल्लीरमणले र कर्मकाण्डका पुस्तक सहयोगी सोमनाथ सिग्द्यालले उडाएका कारण पुस्तकको संख्या नपुगेकाले परिवारले ३३–३५ हजारजति भारु पाउन सकेनन् । भलै डिल्लीरमणको निजी संकलनबाट समेत लाजिम्पाटमा डिल्लीरमण–कल्याणी रेग्मी पुस्तकालय बनेको छ भने सिग्द्यालको निजी पुस्तकबाट वाल्मीकि क्याम्पसमा पुस्तकालय बनाउन भरथेग भयो ।


चन्द्रशमशेरका साहिँला छोरा केसरशमशेर १३ वर्षको उमेरमै मेजर जर्नेल भइसकेका थिए । लाठसाहेब केशरशमशेरको संग्रहमा पाश्चात्य विद्याको वर्चस्व भए पनि संस्कृतका पुस्तक पनि कम थिएनन् । ताडपत्र र कागतमा लेखिएका ६ सय थानभन्दा बढी पुस्तक र कतै नभेटिने ग्रन्थरत्न पनि रहेको महेशले लेखेका छन् ।


उसो त केशरशमशेर ‘कलेक्टर’ मात्र थिएनन्, ‘स्कलर’ पनि हुन् । आफूले जोडेका पुस्तकमध्ये धेरैजसो केशरशमशेरले पढेका थिए । २०२५ मा उनको परिवारले झन्डै २८ हजार पुस्तकको संग्र्रह, पत्रपत्रिका, अखबारका कटिङ, तैलचित्र, फोटोग्राफ, मूर्ति, नक्सा र शिकार खेलिएका वन्यजन्तुको अवशेष पनि राखिएको महल एवं त्यसले चर्चेको ३४ रोपनी जमिन सरकारलाई विधिवत् समर्पण गर्‍यो । र, त्यो केसर पुस्तकालयका रुपमा छ ।


रोचक त के भने, आफूलाई मानार्थ डिग्री दिने भएपछि केशरका पिता चन्द्रशमशेरले बनारसका एक जनाको तीन हजारभन्दा बढी किताबको निजी पुस्तकालय नै किनेर बेलायतको अक्सफोर्ड युनिभर्सिटी पठाएछन् । उनले पठाएका सामग्री थपिएपछि अक्सफोर्डको पुस्तकालय युरोपमै संस्कृतका पुस्तकहरूको सबैभन्दा ठूलो संग्रहालय बनेको दाबी इतिहासकार शंकर थापाको छ ।


निजी संकलनबाटै सार्वजनिक

भक्तपुरको मध्यपुर थिमि–८, बोडे लाछीटोलका सजिव श्रेष्ठले निजी संकलनका १० हजार पुस्तक राखेर आफ्नै घरको मटानमा जन्मभूमि बोडे पुस्तकालय खोलेको वर्षदिन भयो । ६३ वर्षीय अवकाशप्राप्त शिक्षक श्रेष्ठले २०३५ देखि नै पुस्तक संकलन गर्न थालेका रहेछन् । ‘सुरुमा साहित्य, इतिहास, उद्योग, कृषि हुँदै मेरो रुचि योगदेखि आयुर्वेदसम्म छरिएछ,’ उनी सम्झिन्छन्, ‘पछि मैले के बुझें भने आफूले मात्र पढेर हुन्न, समाजलाई पनि पढाउनु जरुरी छ ।’ उनी बुधबारबाहेक दिउँसो २ बजेदेखि ५ बजेसम्म आफैं पुस्तकालय खोलेर बस्छन् । इन्टरनेटका कारण पुस्तकमा चाख कम हुँदै गएको उनको अनुभव छ ।


निजी संकलनबाट सार्वजनिक पुस्तकालय बनेका अनेक उदाहरण छन् । सूर्यविक्रम ज्ञवालीका निजी संकलन खरिदेर प्रज्ञा पुस्तकालय बन्यो भने दीक्षित परिवारबाट मदन पुरस्कार पुस्तकालय । यादव खरेल, माधवप्रसाद पोखरेल, आरडी प्रभास चटौतलगायतले पनि मदन पुरस्कार पुस्तकालयलाई नै सुम्पिएका छन् ।


सरदार राममणि आचार्य दीक्षितको संकलनबाट शान्ति निकेतन पुस्तकालय बन्यो । हुतराम वैद्यले कृषि किताब कृषि इन्जिनियरहरूलार्ई बाँडे । कमलप्रकाश मल्लले मार्टिन चौतारी र आशासफू गुठीलाई दिए । महेशचन्द्र रेग्मीको निजी संकलनको आंशिक लाभ सोसल साइन्स बहाः लाई मिल्यो ।


साहित्यिक पत्रकारद्वय नगेन्द्रराज शर्मा र रोचक घिमिरेले निजी संकलनका पुस्तक बटुलेर स्रष्टा जगदीश घिमिरेका नाममा रामेछापमा पुस्तकालय खोलेका छन् । अध्येता शरदचन्द्र शर्मा भट्टराईको रातोपुलस्थित घरेलु पुस्तकालय उनकी वृद्ध पत्नी कमलाले एक्लै सम्हालिरहेकी छन् ।त्यसो त सानो–ठूलो संकलन लेखपढको काम गर्नेसित हुन्छ । त्यसको उचित व्यवस्थापन गर्न सक्दा पुस्तकप्रेमीहरूले त्यसको लाभ उठाउन पाउँछन् । कतिपय परिवार आफ्नो निजी संकलनको उचित संरक्षण गरिदिने पुस्तकालयको खोजीमा छन् । तर, एकाधबाहेक भरपर्दा पुस्तकालय नभेटिएको उनीहरूको दुखेसो छ ।


मुलुकमा करिब हजार सार्वजनिक पुस्तकालय छन् । तीमध्ये पाँच दर्जन त काठमाडौंमै छन् । नेपाल राष्ट्रिय पुस्तकालयकै भवनमा रातो स्टिकर टाँसिएको वर्षौं भयो । किताब बोरामा कोचिएका छन् । अरू शैक्षिक, सामुदायिक र विशिष्ट पुस्तकालय पनि भूकम्पले घाइते छन् । पुस्तकालयसित डिजिटलाइज्ड ब्याक अप छैन ।


पुस्तकपारखीहरू अझै चर्चा गर्छन्, जनकलाल शर्मा, शिवराज आचार्य, साम्बराज आचार्य, नूतन थपलिया आदिको पुस्तकालयको । उनीहरूको जिज्ञासा छ, पन्त दाजुभाइ, काशीनाथ तमोट, अच्युतरमण अधिकारी, हिरण्यलाल श्रेष्ठ, पुष्कर लोहनी प्रभृतिको संकलन के हुन्छ ? पुस्तक संकलन बुझ्नेका लागि वैभव हो, नबुझ्नेका लागि खाली सिसी पुराना कागज । पारखीले नै बुझेको हुन्छ, पुस्तकको सौन्दर्य । किताबले जीवनको शून्यतालाई भरिदिन्छन् भन्ने सबैलाई थाहा नहुन सक्छ ।


सेखापछि कसको ?

काठमाडौँ उपत्यका सार्वजनिक पुस्तकालयका संस्थापक समेत रहेका तीर्थराज वन्तलाई आफ्नो संकलनको उस्तो चिन्ता लाग्दैन । ‘जीवनकालमा जे पढियो, त्यही राखियो, छोरालाई उपयोग हुने उसैले राख्ला, नभए लाजिम्पाटको हिमालयन बुद्धिस्ट लाइब्रेरी एन्ड कल्चरल सेन्टर वा नेपाल रेडक्रसमा दिनुपर्ला,’ उनी भन्छन्, ‘मलाई सबैभन्दा चिन्ता त वैज्ञानिक रूपमा व्यवस्थापन गर्न नसकेकोमा छ । खोजेका बेला पाइँदैन, पाइए पनि निकै समय लाग्छ ।’


२०७२ को भूकम्पमा मर्मतसम्भारमा अढाई लाख खर्चेका महेशको निजी संकलनमा १५ हजार किताब छन् । तीमध्ये १० हजारभन्दा बढी किताब नेपालसम्बन्धी छन् । भाषाशास्त्र, पुराण, मन्त्र, इतिहास, संस्कृत साहित्य, पुरातत्त्व, संस्कृतिलगायत आठ–दस विषयमा रुचि भएकाले वार्षिक अन्धाधुन्ध खर्च गर्दै आएका छन् । ‘आज पैसा छैन भन्दा पनि पसलेले खातामा लेखे भइहाल्छ नि भन्छन्,’ उनी सुनाउँछन्, ‘मसित एउटै किताबका पनि दसथरी संस्करण छन् ।’


आफ्नो पुस्तकालय नभए एक पाइला पनि हिँड्न नसकिने अनुभव छ महेशराज पन्तको । ‘सार्वजनिक पुस्तकालय गतिलो नभएकाले निजी संग्रह गर्नुपरेको हो । राम्रो पुस्तकालय भएको भए म यो बोझ उठाउँदैनथें,’ उनी भन्छन्, ‘म नभए के होला भन्ने मलाई पीर लाग्दैन । मकहाँ भएका किताब कुहिएर गए पनि फरक पर्दैन । ज्यामीको ज्यावलजस्तै पुस्तक मेरो औजार हो । किताबभन्दा पनि मेरो दिमागकै उपयोग भएन ।’


पन्त दाजुभाइकै कुरा गर्ने हो भने पनि अध्ययन, अनुसन्धानका उत्तराधिकारी छैनन् । महेशका एक्ला छोरा मेधावी विदेशमा छन् । दिनेशका तीन छोराहरू पनि आफ्नै पेसा– व्यवसायमा रमाइरहेका छन् । दाइ महेशलाई कसैले भन्यो रे– तपाईंले त बेच्नुहुन्न, दिनेशजीको चाहिँ विश्वास छैन । दिनेश–संग्रह के हुन्छ भनिरहने इष्टमित्रलाई उनी जवाफ दिन्छन्, ‘यो सकंलन आफ्नै लागि चाहिएको हो । आफ्नो शेषपछि मलाई कुनै द्रव्य नलिईकन दिनुपर्छ कि भन्ने सोच आएको छ ।’


निजी संकलनको संरक्षण सरकारले गर्नुपर्छ भन्ने महेशको कुनै आग्रह छैन । यद्यपि उनको संकलनमा अभिलेखालयको आँखा लाग्न सक्छ । ‘यो नितान्त निजी मामिला हो । सरकारले राष्ट्रिय पुस्तकालय नै संरक्षण गर्न सकेको छैन, हाम्रो घरको किताबलाई के गर्छ ?’ उनी भन्छन्, ‘यत्ति हो, बेचे पनि, दान दिए पनि सत्पात्रको घरमा जाओस् ।’

प्रकाशित : माघ १८, २०७६ ११:३४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मिराय–मिभानको बालसंसार

एडवर्ड सइद भन्छन्– बालक सघन अन्धकारमा हुन्छ । उसका अगाडिको आवाज प्रकाशको रेखी भएर ऊतिर आउँछ र त्यही रेखीलाई पछ्याउँछ । 
खगेन्द्र संग्रौला

काठमाडौँ — तारानाथ शर्मा उर्फ टीएन सरको पातालमा छु म, वासिङ्टन डीसी नजिकको सुन्दर भर्जिनिया प्रदेशमा । यहाँको मौसम र महामहिम प्रेज्डेन्ट डोनाल्ड ट्रम्पको कुनै भर छैन । हिजो बिहान म उठ्दा तापक्रम ५० डिग्री फरेनहाइट थियो, आज बिहान म उठ्दा यो लहडी नाथे स्वाट्टै २५ डिग्री फरेनहाइटमा झरेछ ।


अहिले दिउँसोपख बाहिर टन्टलापुर घाम लागेको छ र सँगसँगै पतझडकालीन सिक्रा रूखका हाँगा सुइँसुइँ हल्लाउने गरी हावा चलेको छ । कति राम्रो घाम लागेको छ भनेर घुम्न यसो बाहिर निस्कन खोज्यो, खडेखडे बरफ–जाम भइने खतरा छ । यता लहडी, अनिश्चयी र असंगत मौसमको यो ताल छ, उता महामहिम डोनाल्ड ट्रम्पबाट कुन बेला के आज्ञा हुने हो पूर्वानुमान गर्न सदैव असम्भव छ । गजब छ बा, आफ्नो थातथलोदेखि अति दूर यो पाताल–लोकमा मौसमअनुसारका महामहिम डोनाल्ड ट्रम्प छन्, महामहिम डोनाल्ड ट्रम्पअनुसारको मौसम छ । यिनको यो विछट्टको आपसी सम्बन्धबारे यसो गम खान खोज्दा मेरो गम नै वाङ खान्छ । हेर्नोस् न, यी लडहीद्वयको यो क्या विचित्रको मिल्ती ! यी बेतालका तत्त्वको यो के तालको साइनो ? के मौसमको लहडी प्रकृतिले मानव मनोविज्ञानमा प्रत्यक्ष रूपले प्रभाव पार्छ ? मलाई थाहा छैन । अथवा के शासकको लहडी प्रवृत्तिले मौसममा प्रत्यक्ष रूपले प्रभाव पार्छ ? मलाई यो पनि थाहा छैन । लाग्छ, म अहिले अबोधगम्य उत्तरआधुनिक रहस्यले भरिपूर्ण पातालमा छु, वासिङ्टन डीसी समीपको मनोरम भर्जिनिया प्रदेशमा ।

मेरो सुविचारित एवं सुनियोजित दिनचर्यामा यो अनिश्चियी मौसम र महामहिमको यो अनिश्चयी लहडबाजीले खासै फरक पारेको छैन । न्यानो ठाउँमा इनडोर प्रातः लमक् गर्नलाई नजिकै विशाल मल छ । हुनलाई यो कृत्रिम ठाउँको कृत्रिम लमक् हो, तथापि सुखम्–दुःखम् मेरो काम चलेकै छ । तीनमहिने पाताल बसाइमा गर्न फिनिक्स प्रकाशनले मलाई आफ्ना समग्र रचना दाहोर्‍याउने डंगुर गृहकार्यको भारी बोकाएको छ । त्यसो त गृहकार्यको मेरो अर्को आइटम पनि छ । हुनुसम्म आकर्षक, रुचिकर र मनोहारी आइटम हो यो । यहाँ भर्जिनियामा मेरा छोरा–बुहारीपट्टिका एक नातिनी र एक नाति छन् । नातिनी मिराय तीन वर्ष पुगेर चार वर्ष लागी, नाति मिभान तीन महिना पुगेर चार महिना लाग्यो । जीवनका यी कलिला मुनाको आपसी नाता जति अनुरागपूर्ण छ, त्यति नै द्वन्द्वयुक्त पनि छ । यिनको यो नाताको बालसुलभ अनुरागमा स्वाभाविक डाहा मिसिएको छ । म अहिले यी चिचिलाको यो जटिल नाताको अहोरात्र साक्षी भएको छु । त्यसो त म यो नाताको साक्षी, रेफ्री र द्वन्द्व समनकारी कार्यको सहजकर्ता अभिभावक पनि भएको छु । यी नातिनी–नातिको चञ्चल स्वभाव, यिनको नित्य स्फूर्ति, यिनको हर्दम् क्रियाशीलता, यिनको पलपलको दाबी र घुर्की एवं यिनको क्षणक्षण बदलिँदो मनोभावलाई नजिकबाट नित्य नियाल्नु जीवनको अति रोचक पाठशालाको शिक्षार्थी बन्नु हो । पातालमा मलाई अहिले यस्तो शिक्षार्थी बन्ने विरल सुयोग प्राप्त भएको छ । उसो त म यिनको सेवकको भूमिकामा पनि छु । जस्तो तस्तो सेवक होइन, पलपल ‘हजुरको आज्ञाकारी’ टाइपको निहुरीमुन्टी सेवक । यिनले उठ् भने म उठ्छु, यिनले बस् भने म बस्छु । यिनले बोक् भने म बोक्छु, यिनले चुप् भने म चुप लाग्छु । मैले सप्रेम नतमस्तक भई राजीखुसीले यिनको तानाशाही स्वीकार गरेको छु । अर्को विकल्प
भए पो !
00000
भाइ मिभान जन्मिनुअघि दिदी मिरायको जीवनमा सबै कुरा ठीकठाक थियो । उसलाई नपुग्दो केही थिएन । बा सिंगै उसका बा थिए । आमा सिंगै उसकी आमा थिइन् । ऊ जे माग्थी, त्यो ऊ खुरुक्क पाउँथी । खान्की माग्यो, पलभरमै खान्की हाजिर । खेलौना माग्यो, तत्काल खेलौना ट्याक्क । माया–ममता माग्यो, हर्दम् मामा–ममता सदर । आमा–बा दुवैका काख सिंगै उसका थिए । उसका, उसका र उसका मात्र । म नेपालबाट बिजुली पर्दामा सोध्थेँ, ‘मिरु, आमाको पेटमा के छ ?’ प्रश्न भुइँमा खस्दा नखस्दै ऊ हत्तपत्त ‘भाइ’ भन्थी । त्यो ठूलाले भनेको सुनेर उसले थपक्क नक्कल गरेको यान्त्रिक उत्तर थियो । पछि एक राति मिरायका आमा–बा एकाएक गायब भए । मिरायका आमापट्टिका हजुरबा–हजुरआमाको घर नजिकै छ, तिनले उसलाई त्यहीँ लगे । ऊ रोई, ऊ कराई, ऊ चिच्याई । रुँदै बज्यैलाई उसले सोधी, ‘मेरो पापा खोई ? मेरो माम्मु खोई ?’ बज्यैले भनिन्, ‘ तिम्रा पापा–माम्मु भाइ लिन गा’छन् ।’
‘कहाँ ?’
‘अस्पतालमा ।’
आमाको पुस्टिएको पेटमा भाइ छ भन्थे । त्यही भाइ लिन गएका होलान् भनेर मिरायले पत्याई । समस्याको जटिलता उसको बालसुलभ सरल सोचाइको सीमाभन्दा धेरै परको कुरा थियो ।
एकाध दिनपछि पापा–माम्मु घर फर्के । मिरायले देख्दा माम्मु ओछ्यानमा लमतन्न सुतेकी थिइन् । उनको शृष्क अनुहार डम्म फुलेको थियो । उनका टाउकामा नातो बाँधिएको थियो । उनको छेउमा स्यानो भाइ लुगामा गुटुमुटु भएर मस्त निदाएको थियो । न्यास्रिएकी मिरायले सदाझैँ आफ्नी माम्मुलाई छुन खोजी । र, उसले माम्मुसँग लाडिन र माम्मुको जीउमा टाँसिएर सुत्न रहर गरी । ‘माम्मुलाई ऐय्या भा’छ भन्दै ठूलाले उसको बाटो छेके । ऊ भाइनेर जान खोजी । ‘ए ए, भाइ सानो छ, छुनु हुँदैन’ भन्दै फेरि पनि ठूलाले उसको बाटो छेके । पापाले मिरायलाई बोक्यो, मुसार्‍यो, म्वाई खायो र यसरी गर्नुविधि फकाइ–फुलाइ गर्‍यो । माम्मुको काखको न्यास्रोले हुरुक्क भएकी मिराय मरिगए फकिइन । ऊ रोई, ऊ कराई, ऊ चिच्याई । छोरीको मर्मान्तक चीत्कार सुनेर माम्मुका गहभरि आँसु आए । बेचैन र व्याकुल छोरीले त्यो देखिनँ । उसलाई चाहिएको माम्मुको काख थियो । काख, काख र काख मात्र । तर, माम्मुको काखसम्म जाने उसका सबै बाटा बडो निर्ममता साथ बन्द गरिएका थिए ।

हिजोसम्म माम्मुको सिंगो काख मिरायको थियो, अहिले त्यो सिंगै खोसियो । हिजोसम्म सबै आँखा मिरायमाथि एकाग्र हुन्थे, अहिले ती जम्मै आँखा मिभानमा सरे । एउटा आउँछ, बडो उत्सकता साथ भाइलाई हेर्छ । अर्की आउँछे, ‘अहा कति राम्रो !’ भनेर भाइकै तारिफ गर्छे । मिरुलाई माम्मुको ममतामयी काखले बिर्स्यो । मिरुलाई सेरोफरोका सारा आँखाले बिर्से । मिरुको ममताको संसारमा पहिरो गयो र उसको जीवनमा भयानक संकट सुरु भयो । ऊ त्यसैत्यसै विह्वल, अर्ध–विक्षिप्त र मर्माहत भई । तर त्यो संकट, त्यो वेदना र त्यो औडाहा व्यक्त गर्न पुग्ने भाषा ऊसँग थिएन । अकथनीय कष्टको यो अव्यक्त अवस्थाले उसको संकट, वेदना र औडाहा झनै बढाइदियो ।

माम्मुको काख खोसियो र पापाको काख मिरुको भागमा पर्‍यो, त्यो पनि आधा मात्र । मिरुलाई सकेसम्म माम्मुको काखको अभाव महसुस हुन नदिन उसको पापाले सक्दो यत्न गरे । उनले उसलाई काँधमा बोकेर घुमाए, उनले आफू घोडा घएर उसलाई ढाडमा चढाए, उनले उसलाई मन पर्ने गीत सुनाए, उनले उसलाई आइप्याड खेल्न दिए, उनले उसलाई बालसाइकल किनिदिए, उनले उसलाई चिडियाखानामा लगे, उनले उसलाई पुष्पवाटिका विचरण गराए, उनले उसलाई मलमा केटाकेटी खेल्ने ठाउँमा पुर्‍याए, उनले उसलाई चकलेट, स्याउ, केक टक््रयाए । तर, मिरुले रुँरुँ लाग्ने बोलीमा घरीघरी ‘माम्मु’ भन्न छाडिन । उसको अबोध एवं कोमल बालहृदयमा चस्को परेको थियो । र, त्यो चस्कोको आघातले उसको मूल सातो उडेको थियो ।
00000
एकाध हप्ता त्यत्तिकै बिते । अब भने भाइ मिभानका आँखा राम्रैसँग खुले । माम्मु पनि हल्का तङ्रिइन् । एक दिन भाइ मस्त निदाएको थियो । माम्मुले बसीबसी मिरुलाई अंकमाल गरिन्, उसको कपाल मुसारिन्, उसलाई म्वाई खाइन् । मिरु सबै सञ्चित वेदना आँसुमा पोखेर चित्त दुःखाउँदै हिक्कहिक्क रोई । तर, पलभरमै उसको चञ्चल रोदन कोमल ओठबाट अलप भयो । अनि उसले भाइका गाला मुसारी । ‘भाइका आँखा घोल्चिस् नि’ भन्दै माम्मुले दिदीलाई चनाखो बनाइन् । दिदीले भाइका गालामा म्वाईं खान खोजी । भाइको निद्रा टुट्यो र उसले धमिला आँखा खोल्यो । फुर्किँदै मिरुले ‘मेरो भाइ’ भनी । र, यसरी उसले फुच्ची ददीको नाताले आफ्नो झनै फुच्चे भाइको अभिभावकत्व ग्रहण गरी ।
00000
समयले सबै पीडा र औडाहालाई मत्थर पारिदिन्छ । समयक्रममा मिरुको पीडा र औडाहा पनि तैबिसेक मत्थर भयो । मातृप्रेमको क्षेत्राधिकार हरण भएको कठोर यथार्थसँग आँसुका घुट्का पिउँदै उसले सम्झौता गरी । अथबा भनूँ ‘अब यी हरिपहरूसँग नसकिने भो’ भनेर उसले लत्तो छाडी । आफ्नै सुरले र आफ्नै तजबिजले मायाको अंशबन्डा गर्दै बालसुलभ तोते बोलीमा उसले भनी, ‘नाना र दादा मिभानका, माम्मु र पापा मेरा ।’ मिरुको भाषामा नाना र दादा माने आमापट्टिका बज्यै र बाजे हुन् ।
00000
भाइ मिभान दिदी मिरायको कहालीलाग्दो क्षति, अथाह पीडा र चर्को डाहाप्रति सर्वथा अन्जान छ । हो, मिरायाको मर्का साँच्ची नै भयानक हो, तर यसमा मिभानको रत्तिभर दोष छैन । माम्मुको अँध्यारो गर्भगृह साँघुरो भयो, र फराकिलो ठाउँको खोजीमा उसले बाहिर निस्केर उज्यालो र विराट् धरती स्पर्श गर्‍यो । उसको अस्तित्वको रक्षा गर्नु उसलाई जन्म दिने माम्मुको अनिवार्य कर्तव्य थियो । असलमा यो कर्तव्यभन्दा पनि माम्मुको कत्रा दुःखले गरेको आफ्नो सिर्जनाप्रतिको प्रगाढ मोहद्वारा प्रेरित सांसारिक धर्म थियो । मिभानका अगाडि उसले गर्नु, देख्नु, सुन्नु र भोग्नुपर्ने सिंगो जीवन थियो । त्यसैले विरल संयोगले पाएको एकबारको मूल्यवान् प्राण धान्न ऊ सहज अन्तश्चेतनाबाट प्रेरित भई माम्मुको दूध चुस्न थाल्यो । दूध चुस्दा माम्मुको काख त यसै पनि ओघटिने नै भयो । बस्, मिभानको यही अबोध काख ओगटाइ मिरायको अति प्यारो काखको हरण भइदियो । र, यहीँबाट सुरु भयो मिरायको शब्दातीत दुःखको अल्पकालीन कथा ।
00000
तीन महिनाको मिभान धेरै कुरा बुझ्छ तर ऊ आफूले बुझेका कुरा अरूलाई बुझाउन सक्दैन । ऊ के के, के के भनिरहन्छ । उसले केही भन्यो भन्ने बुझिन्छ, भनेको के हो त्योचाहिँ बुझिँदैन । उसँग लगभग निराकार भाव छ, त्यो भावलाई उनेर बुन्ने साकार शब्द उसँग छैन । माया गरेको र हेँला गरको ऊ प्रस्टै बुझ्छ । आफूलाई प्राप्त हुने स्पर्श ममतायुक्त हो कि तिरष्कारयुक्त, त्यो पनि ऊ राम्रैसँग बुझ्छ । ऊ आफूसँग बोल्ने मानिसको स्वर र मुद्रामा अन्तर्निहित करुणा वा क्रोधको पनि राम्रै छनक पाउँछ । तर फसाद छ, शैशवकालीन जीवनको यो समस्त अनुभूति र बोधलाई अर्थपूर्ण अभिव्यक्ति दिने भाषाको उसलाई दुःख छ ।

मिभानका लागि दुई चीज सर्वाधिक प्रिय छन् । ती हुन्— आवाज र प्रकाश । यी जीवनबोध गर्ने र जीवन–यात्राको बाटो पहिल्याउने उसका दुई जादूगरी अस्त्र हुन् । आफ्नो वरिपरि चाइँचुइँ र गाइँगुइँ आवाज सुनुन्जेल ऊ सुरक्षित र ढुक्क महसुस गर्छ । सके ऊ सोच्दो हो, ‘म एक्लो छैन । प्रियजनहरूले मलाई बिर्सेका छैनन् ।’ दिदी मिरायको जन्म दिन थियो । जन्म दिनको उत्सव मनाउन उसको नजिकका पाँच–सातजना बालसखा–सखीहरू निम्त्याइएका थिए । उत्सवी थलो घण्टौँसम्म गाइँगुइँ र गुनगुनले नित्य गुन्जायमान भयो । र, मिभान करिब तीन घण्टासम्म सु नभनी, काख नभनी, भोक नभनी स्यानो भुइँ कोक्रोमा हात र खुट्टाले हावालाई लगातार गोद्दै चुपचाप सुतिरह्यो । मिभानलाई डरमर्नु हुने गरी मन नपर्ने सन्नाटा हो, सघन सन्नाटा । उसको वरिपरि जब सन्नाटा छाउँछ, सायद ऊ ठान्छ, ‘मलाई सबैले बिर्से । म फगत एक्लो र बेसहारा भएँ ।’ यस्तोमा ऊ तर्सिँदै र अताल्लिँदै आकाशै चिरा पार्ने गरी रुन्छ ।
दृष्टिदायी प्रकाश अचल मिभानलाई कतैतिर डोर्‍याउने चुम्बकीय शक्ति हो । जतातिर तिख्खर प्रकाश छ, ऊ हर्दम् त्यतैतिर हेर्छ । शिरमाथिको बिजुली बत्तीतिर अथवा आँखामाथिको सिलिङतिर । ऊ हेर्छ र ट्वाल्ल परेर एकाग्र चित्तले हेरिरहन्छ, हेरिरहन्छ र हेरी नै रहन्छ । मिभानको हेराइको यो काइदाले मलाई एडवर्ड सइदको कथन स्मरण गराउँछ । ज्ञानी सइद भन्छन्— बालक सघन अन्धकारमा हुन्छ । उसका अगाडिको आवाज प्रकाशको रेखी भएर ऊतिर आउँछ र ऊ त्यही रेखीलाई पछ्याउँछ । बालकले भाषा सिक्ने जुक्ति वा विधि जे भने पनि यही हो, आवाजबाट उत्पन्न प्रकाशको यही रेखीको नित्य अनुसरण ।

स्थिरता वा अचल अवस्था मिभानलाई फिटिक्कै मन पर्दैन । उसलाई छिटो कोल्टो फेर्नु छ, छिटो बामे सर्नु छ, छिटो उभिनु छ, छिटो टुकुटुकु हिँड्नु छ, छिटो जगत्मा केही गर्न कतैतिर फटाफट जानु छ । त्यसैले त ऊ आफूलाई गतिमान् बनाउने उत्कट सपनासाथ पल–प्रतिपल हात र खुट्टाले अकाशलाई झापट दिइरहन्छ । त्यो अगतिविरुद्ध गतितर्फ उसको निरन्तरको चेष्टा हो । नाति मिभानको यो अथाह र अथक प्रहारकारी ऊर्जा जब देख्छ,ु म त्यसैत्यसै चकित र पुलकित हुन्छु ।
00000
माम्मुको मायालु काख खोसियो र दिदी मिरायको जिराहा ‘मेरो’ सुरु भयो । उसमा ‘मेरो’ को रमरम चेत त निश्चय नै त्योभन्दा पहिल्यै हुँदो हो । तर, काख खोसिएपछिको अथाह वेदना र अत्यासले त्यो चेतलाई मानौँ एकाएक तीव्र र उग्र तुल्यायो । अब घरीघरी छटेल मुखियाको थेगोसरी ऊ भन्न थाली, ‘मेरो माम्मु’, ‘मेरो पापा’, ‘मेरो बाजे’, ‘मेरो टोई’, ‘मेरो भाइ’ आदि । स्वामित्वको त्यो चर्को चेत वास्तवमा माम्मुको काख गुमेपछि आहत चित्तमा उत्पन्न डाहा र भयको अभिव्यक्ति हुँदो हो सायद । गुमेको दुर्लभ चीजप्रतिको डाहा र आफूसँग भएका बाँकी चीजहरू पनि गुम्लान् कि भन्ने भय । ‘मेरो’ वा स्वामित्वको यो चेत बढ्दै र छिप्पिँदै जाँदा बन्ने त होला आखिर सम्पत्ति एव लोभ, लाभ र आपसी द्वेषको चेत पनि ।
00000
मिरायले अपहिरत काखको क्षतिपूर्ति गर्न गरेका अनेकओली बालसुलभ चेष्टाहरू खुबै रोचक छन् । जब भाइ मिभान माम्मुको काखमा बोकिन्छ, मिरायको घायल चित्तमा डाहाको आगो बल्छ । ऊ माम्मुको काखको दायाँछेउमा बस्न खोज्थे, त्यहाँ उसको नितम्ब अटाउँदैन । ऊ माम्मुको काखको बायाँ छेउमा बस्न खोज्छे, त्यहाँ पनि उसको नितम्ब अटाउँदैन । अनि बुद्धिले जुक्ति रचेर ऊ माम्मुको काखैमा जोडेर एउटा टुल राख्छे, र कमसेकम माम्मुको न्यानो स्पर्श प्राप्त गर्दै ऊ माम्मुको कोल्टोमा टाँसिएर बस्छे । पापाले भाइ मिभानलाई बोक्दा ऊ पापाको पिँडुलोमा छाँद हालेर असन्तुष्टिको अग्निज्वाला ओकल्छे । ऊ कराउँछे, ऊ चिच्याउँछे, ऊ रुन्छे, ऊ भुइँमा खुट्टो बजार्छे र यसरी ऊ पापालाई क्षणभरमै गलाउँछे । लाचार पापा कि त मिभानलाई भुईँ कोक्रामा सुताउँछन् कि कसैको काखमा सुम्पुवा गर्छन् । अनि पापाको रिक्त काखमा बसेर मिराय मुसुक्क मस्किँदै गायब काखको तिर्सना मेट्छे ।
00000
भाइ मिभानको अस्तित्वरक्षा र सुरक्षाको एक मात्र साधन हो रुनु । जब भोक लाग्छ, ऊ रुन्छ । जब डर लाग्छ, ऊ रुन्छ । जब निद्राले गाँजेर ल्याउँछ, ऊ रुन्छ । जब म एक्लो भएँ भन्ने लाग्छ, ऊ रुन्छ । जब मलाई हेलाँ गरे भन्ने लाग्छ, ऊ रुन्छ । जब कर्कश आवाजले कान खान्छ, ऊ रुन्छ । जब कटिमुनिको वस्त्र आर्द्र हुन्छ, ऊ रुन्छ । जब कोमल देहमा कतै केही मर्का पर्छ, ऊ रुन्छ । बस्, मिभानको अचुक अस्त्र हो रुनु, रुनु र फेरि पनि रुनु । तर, दिदी मिरायका अस्तित्वरक्षा र सुरक्षाका साधन रुनुबाहेक अरू पनि छन् । उसको तोते भाषा छ, उसको स्यानो मुड्की छ, उसको चर्को घुर्की छ, उसका गतिमय गोडा छन्, उसको हल्लाखल्ला छ, उसको नक्कली रोदनको तालतालको अभिनय छ । दिदी मिरायका रुनुबाहेक यी सबै नक्कलजन्य अभ्यासबाट आर्जित साधनहरू हुन् । अस्तित्वरक्षा र सुरक्षाका यी नानाओली साधन आर्जन गर्न भाइ मिभान पलपल साधनारत छ । शून्य आकाशलाई हात र लातले बडो ठाँटका साथ नित्य निरन्तर दनक दिइरहनु मिभानको यही अग्रगामी साधनाको शानदार दसी हो ।
00000
यो दूरवर्ती पाताल जगत्को मौसमको लडहीपनमा सुधारको लेसमात्र पनि संकेत छैन । महामहिम प्रेज्डेन्ट डोनाल्ड ट्रम्पका त झन् कुरै नगरूँ । तर, मेरा स–साना प्रियजनको समाचार भने आज बडो शुभ छ । नाना र दादा, माम्मु र पापा एवं नेपालकी बज्यै सबै कोही कतै केही लहनतहनमा व्यस्त छन्, कोही कतै किनमेल गर्न गएका छन् । घरमा केवल हामी तीन जना छौँ— दिदी मिराय, उसको भाइ मिभान र म यी दुई कलिला चिचिलाको पाहुनो परदेशी बाजे । नाति मिभान उसको सानो भुइँ कोक्रोमा सुतेको छ । कोक्रामा उसका जीवनदायी प्रिय दुई चीज जडिएका छन् । मधुरो संगीत नित्य तरंगित भइरहने ध्वनियन्त्र र हर्दम् धिपधिप–धिपधिप गरिरहने बहुरंगी बत्ती । मिभान त्यही संगीत र तिनै बत्तीमा एकोरिएको छ र ऊ मग्न मुद्रामा तिनैसँग खेलिरहेको छ । नातिनी मिराय मेरो काखमा बसेकी छे । म ममतायुक्त औँलाले सुस्तरी भाइ मिभानको पातलो कपाल मुसार्छु, उसका कोमल गाला मुसार्छु र गालामा च्वाक्क म्वाई खान्छु । बाजेको नक्कल गर्दै दिदी मिराय बालसुलभ मुद्रामा अभिभावकीय अभिनय गर्छे । ऊ जतनले भाइको कपाल मुसार्छे, उसका गाला मुसार्छे र गालामा च्वाक्क म्वाई खाँदै भन्छे, ‘आई लभ यु, मिभान !’
भाइ मिभान मानौँ दिदी मिरायको प्रेमिल वचनको भाव बुझेझैँ गरी फिस्स हाँस्छ । जीवन सुन्दर छ !

प्रकाशित : माघ १८, २०७६ ११:२३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×