पत्र : बाबा, आकाशमा गएपछि पनि रक्सी पिउने ?

सुकन्या
सुकन्या

अपराजिता,यो एउटी बालिकाको मन छुने उद्गारमा मुखरित भएको एक कटुसत्य हो, जुन समाजमा दिनदिनै मौलाउँदै छ । यहाँ आम नेपाली गृहिणीले भोगिरहेको एक जटिल समस्याको चिरफार गर्दै समाधानको प्रयत्न गरेकी छु । चाहन्छु, तिमीलाई सम्बोधित यो चिठीमार्फत अरूमा पनि पुगोस् ।

‘बाबा, बूढो भएर आकाशमा गएपछि पनि रक्सी पिउने ?’ यो उत्सुक प्रश्न हो, एक पाँच वर्षीया बालिकाको बालसुलभ विरोधको अबोध झटारो । बालिकाको दिइएको धारणा अथवा उसलाई पिलाइएको ज्ञान हो— मानिस मरेपछि माथि अर्थात् स्वर्ग जान्छ र आकाश नै स्वर्ग हो । हरे बाल मनस्थिति, जे पिलायो त्यही पिउँछ !

यस उद्गारमा अबोध व्यङ्ग्य र याचना दुवै समावेश भएको स्पष्ट छ । एक पिताबाट आशा गरिने माया र सुरक्षाको आभासको आशा गर्दागर्दै मानौं ऊ थाकिसकेकी छ । यसमा व्यङ्ग्य अवश्य छ, कारण उसको पिताको घृणित मदिरा लत उजागर गर्ने आफ्नै तरिकाको सुझबुझ थियो त्यो । व्यङ्ग्यको आवाजमा चेतावनीको रङ पनि बोकेको भान हुन्छ । सम्भवतः आकाश (स्वर्ग) मा मदिरासेवकहरूलाई प्रवेश निषेध होला कि ?

हरेक साँझ मदिरामा धुत्त पिताको ताण्डवनृत्य, गालीगलौज, दोषारोपण, तोडफोडका दृश्यले लाचार भइसकेकी छ ऊ । पिताको विशाल छातीमा मायामिश्रित सुरक्षाको ग्यारेन्टी खोज्ने उमेर हो उसको । तर पिताबाटै सुरक्षाको घात हुँदा विक्षिप्त बालिका भाइको सुरक्षा गर्न साना कोमल हातहरूले अँगाल्छे । साना हत्केलाले आमाको आँसु पुस्छे । ऊ विचलित छे ।

ऊ हरेक बिहान फूलजस्तै झपक्क फुलेकी हुन्छे, हरेक साँझ विस्फारित नेत्रहरूले चारैतिर नियाल्दै, आगामी घटनाको असहज प्रतीक्षामा बेचैन देखिन्छे ऊ । दिन ढल्किँदै जाँदा उसको व्यवहारमा अस्वाभाविक उतार–चढाव महसुस गर्न सकिन्छ । कुनै बेला मातापिता दुवैको उपस्थितिमा हात समातेर उभिने अवसर पाउँदा उसको हाउभाउ नै बेग्लै हुन्छ, आँखामा असीम विश्वास र सन्तोष पाइन्छ— मानौं जो कसैलाई चुनौती दिन सक्छे ।

ऊ त भर्खर मात्रै ‘टुइङ्कल टुइङ्कल लिटल स्टार, बाबा ब्ल्याकसिप ह्याभ यु एनी बुल’ छिचोलेकी बालिका । उसमा छ परिस्थिति मूल्यांकन गर्न सक्ने ज्ञान । उसमा छ पिताले सामना गर्नुपर्ने भवितव्यको परिकल्पना गर्न सक्ने क्षमता । त्यसैले बालिकाका शब्द छ, उसकै मनोदशाको सकारात्मक प्रतिछाया ।

अहिलेदेखि नै यति ठूलो दायित्वको बोझ ! त्यो पनि कहिलेसम्म ? मेरो अन्तरआत्मा तिलमिलाउँछ, सकस अनुभूत गर्छु । केवल एउटै तथ्यसँग अवगत हुन चाहन्छु । त्यो हो— बालिकाको आगामी मानसिक विकास । भय नै भयको यस महासागरमा, प्रतिरक्षाको उपाय खोजिरहनुपर्ने उसको दैनिकीले यस भर्खर प्रस्फुटित कोपिलाको विकासमा अवरोध खडा नगर्ला ? विज्ञ पाठकहरूको सुझाव अपेक्षित छ ।

मनोविज्ञले पोखेका विचार

अत्यधिक मदिरा सेवन गर्ने पुरुषले पहिले आफूले गरेका हिंसात्मक व्यवहार महसुस त गर्छ, तर पुनः कोट्याइएको खण्डमा नकार्छ । लाजको सामना गर्न नसकेकै कारण उसले आफ्ना गल्ती स्विकार्दैन ।

‘म सधैं ठीक छु र मैले गरेको जहिले पनि ठीक हुन्छ,’ यस्तो कुरामा विश्वास गर्नु चरम अहंको नतिजा हो । अझ यसो भनौं, यो हीनभावनाको द्योतक हो । ज्वाला भएर भड्किने यो अहं यथार्थमा कमजोरी हो ।

‘म सधैं ठीक छु’ भन्ने धारणा वास्तवमा ज्ञान–बोधको दिवालियापन हो । यो त यस्तै दुर्बल मनस्थिति भएको मानिसले लिने सुरक्षाकवच हो, जुन आधारभूत हिसाबले कमजोर हुन्छ । यसले जीवनलाई अझ बढी अनियन्त्रित बनाउँछ ।

यस्तो धारणाको प्रतिक्रिया के हुन्छ त ?

उसले अरूको जीवनलाई नियन्त्रण गर्नुपर्छ भन्ने ठान्छ । पुरुष मात्र होइन, कतिपय महिला पनि यस्तो निम्न कोटिको अहंको सिकार भएको भेटिन्छ । यस्ता पुरुष–महिला वास्तवमा कायर र कमजोर हुन्छन्, त्ससैले त अरूलाई शासन गर्छन् र आक्रामक हुन्छन् । आफ्नो मनको असुरक्षाको भावना व्यक्त गर्न विशेषगरी पुरुषहरूले यस्तै तरिका अपनाउँछन् ।

कुनै–कुनै पुरुषले आफ्नै मनोबल र इच्छाशक्तिले यस्ता लत त्यागेर सफल जीवन बिताएका मात्र छैनन्, आफ्ना असल क्रियाकलापले समाजलाई योगदानसमेत पुर्‍याएका छन् । तर बहुसंख्यक पुरुष यसरी नै परिवारलाई समेत मानसिक तथा आर्थिक रसातलमा डुबाएर पतन भएका छन् । कतिपयले घरलाई नै मसानमा परिणत गराएका छन् ।

परिवार सुरक्षाको समाधान के ?

वयस्क पुरुषले परिवारमा सन्तुलित वातावरण दिन सक्नुपर्छ, जसमा परिवारको शान्तिको ग्यारेन्टी मात्र होइन, बालबालिकाको भविष्य निर्माणको जग टिकेको हुन्छ । यद्यपि उसले हिंसा बारम्बार दोहोर्‍याइरहने गर्छ भने परिवारजनले नातागोतालगायत छिमेकको सहयोग लिने गर्नुपर्छ । अथवा संघसंस्था, सरकारी सहयोगसमेतको निम्ति अघि बढ्नुपर्छ । घरभित्रको कुरा भनेर लुकाउन खोजे पीडकले प्रोत्साहन पाउने गर्छ । यसमा अप्ठ्यारो मान्ने प्रश्न नै उठ्दैन किनभने यो विश्वब्यापी समस्या हो, जुन खुला किताबजस्तै छर्लंग छ ।

यति गर्दा पनि पार पाउन सकिएन भने ऊसँग सम्पूर्ण सम्बन्ध तोडिदिनुपर्छ । जबसम्म उसले आफ्नो जीवनलाई नियालेर हेर्दैन, आफूलाई परिवर्तन गर्दैन तबसम्म उसको क्रियाकलापमा परिवर्तनको सम्भावना न्यून रहन्छ । एक पीडकसँग सम्बन्ध तोड्नु शान्ति र सुखपूर्वक जिउन चाहने परिवारको आधारशिला हो । यसलाई पाप होइन, पुण्यकै काम सम्झनुपर्छ । अन्तमा एक सुन्दर अनूदित

कविता :
मसँगै हिँड्नोस्, बाबा
मसँगै हिँड्नोस्, बाबा,

मेरो हात समातेर
मैले धेरै कुरा सिक्नु छ
जुन म अहिले केही बुझ्दिनँ ।

हरेक दिन आइपर्ने खतराबाट
आफैंलाई कसरी सुरक्षित राख्ने, बाबा
घरमा, स्कुलमा अथवा खेल खेल्दा
कसरी सबैभन्दा राम्रो गर्ने, सिकाउनोस् ।

हुर्कंदै गरेका बच्चालाई डोर्‍याउने
मायालु हातहरू चाहिन्छन् नि
त्यसैले त म सँगसँगै हिँड्नोस् न, बाबा
हामीलाई धेरै टाढा जानु छ ।

प्रकाशित : कार्तिक १६, २०७६ १०:२५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

कविता : चप्पलहरू

भूपेन्द्र खड्का

काठको साँघु तर्दै गर्दा एक दिन मेरा कलिला पैतालामा ठेड्को पस्यो,देब्रे हातको कमिजको बाहुलाले नाकको सिंगान पुछ्दै

दायाँ हातले चप्पल समाउनै लाग्दा
मेरो दायाँ चप्पल काँठेखोलामा खस्यो
र, हेर्दाहेर्दै पानीको भुमरीमा
चक्कर मार्दै बगेर गयो बर्खेभेलमा
स्कुल हिंँडेको म
देब्रे चप्पल हातमा समाएर घर फर्कें
खाली खुट्टामै सकियो मेरो
कखरा जुनी !

किशोरवयमा
लामो झोलुङ्गे पुल तरेर
कलेज जान थालें,
ढल्किएको लठो
मक्किएको काठको फलेकको प्वालबाट
फेरि मेरो यौवनको चप्पल
खोलामै खस्यो
र, बगायो खोलाले उसै गरी
मेरो किशोर जुनी !

यौवनमा
एक साँझ सहर पस्दै गर्दा
बसको खुट्किलोबाट
उसैगरी खस्यो मेरो दाहिने चप्पल
र, बगायो यसपालि काली खोलाले !

दर्जनौं वर्षहरू बिते,
बाल्यकालको मेरो चप्पलमा
कीराहरूले कति प्वाल पारे होलान्
किशोरवयको मेरो चप्पलमा बसेर
खोले गाड्यौलाहरूले कति यात्रा
तय गरे होलान् !
यौवनको मेरो चप्पल त
कालीगण्डकीमा बग्दाबग्दै
शालिग्राम पो बनिसक्यो कि !

आज जीवनको पुछारमा
समुद्रकोकिनारमा उभिएको छु !
पालैपालो
मेरो बाल्यकाल, किशोरवय र यौवनका
चप्पलहरू मेरो सामुन्नेमा
बग्दैबग्दै आएका छन् !
दशकौंको उमेर
पार गरेका मेरा चप्पलहरू
मजस्तै छिद्रैछिद्रा परेका
दुब्ला र पातला छन्

तर,
भेट्नो चुाडिएरपछि
मेरी आमाले धरो च्यातेर बाँधेका डोरा
आमाको उस्तै गन्धमा आज पनि
यी चप्पलहरूमा मोतीजस्तै टल्किरहेछन् !

प्रकाशित : कार्तिक १६, २०७६ १०:२५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT