स्फटिक रारामा सबलाइम अनुभूति

नीलो रारा दृष्टिभरि फैलिएको छ । अर्को नीलो त्यसरी फैलने आकाश मात्रै होला । त्यसैले भौतिक तहमा रारा धरतीको जलाशय भए पनि दार्शनिक तहमा धरतीको आकाश हो ।
रोशन शेरचन

माझघट्ट आइपुग्दा अँध्यारो भइसकेकाले त्यो दिन रारा ताल हेर्ने इच्छा पूरा भएन  । आधा घण्टाको दूरीमै रात बाधाको रूपमा उभियो  । बिहान भने मनमा भिन्दै स्फूर्ति पसेको थियो कारण रारा हेर्ने मेरो सपना पूरा हुँदै थियो । सपना पनि केटौले होइन । वयस्क । कुरै गर्ने हो भने, रारा हेर्ने सपना कहाँ व्यक्तिगत हुन्छ र ? त्यो त सामूहिक सपना हो ।

जीवनमा एकपल्ट रारा पुग्ने धेरै नेपालीको सपना हुन्छ । बौद्वमार्गीको लुम्बिनी र मुस्लिमको मक्का पुग्ने सपनाजस्तै । तीर्थस्थल जसरी प्रकृति पनि सपनासँग जोडिनु सुन्दर पाटो हो ।


खासमा सिँजाली मित्र शेरबहादुर रोकायाकै सल्लाहमा पदयात्रा गर्दै रारा पुग्यौं । भुलभुले देउराली भएर पनि पदयात्रा गर्न सकिन्थ्यो तर हामी खाडापानीमा ओर्लेर मालिकाबोंता, रातेचौर, गोरुसैना, चुच्चेमारा, माँझघट्ट हुँदै रारा पुग्यौं । विष्टवारामा प्रस्तावित खस संग्रहालयबारे बुझ्दा ढिला भइसकेको थियो । हिँड्न सुरु गर्दा साढे एक नै बज्यो । रातेचौर पुग्दा सवा तीन बज्यो । कनकासुन्दरी गाउँपालिकामा पर्ने उच्चभेगीय यो चौरमा प्याउली पहेलै फूलेको थियो । रातेचौर अद्भुत सौन्दर्यको फाँट रहेछ । देवदार, लोठसल्ला, भोजपत्र, थिङ्ग्रेसल्ला, खस्रु, गुराँसको घना जंगलले चारैतर्फ घेरेको रातेचौर चरणक्षेत्र पनि रहेछ । चौरैभरि बस्तुभाउ चरिरहेको र यत्रतत्र गोठालाका टेन्टहरू देखिन्थ्यो । नजिकको पहाडी भिरालोमा परम्परागत ढाँचाका केही घरहरू देखिन्थे ।


चौरको खोल्सामा निर्मल पानी बगिरहेको थियो । त्यसैको किनारै किनार हिँडे । आकाशजस्तो फराकिलो चौरमा जता हिँडे पनि सुविधा । रातेचौर सक्किएपछि पदमार्ग केही साँगुरिंदै गयो । गोरुसैनाको आर्मी पोस्ट र रारा निकुञ्जको फिल्ड पोस्ट कटेपछि चियापसल देखिन्छ । त्यसैको अगि उभिएको साइनबोर्डमा लेखिएको छ– गोरुसैनादेखि चुच्चेमारासम्म ४ किमि (२ घण्टा) । थकाइ पनि लागेको थियो, केही खाने हिसाबले चियापसलमा छिर्छौं । एकतर्फ ओढार र तीनतिरै ढुंगाको गारो । काठका यामानको फलेकको छाना धूवाँले कालै भएको रहस्यमयी लाग्ने चियापसलमा पहिलेदेखि नै केही व्यक्ति थिए । मडारिएको धूवाँले पस्नासाथ केही देखिएन । दुई जना स्थानीय तीनपाने खाँदै थिए । खाजा खाँदै गरेको एक जनाचाहिँ रोकायाजीकै नजिकको आफन्त परेछन् । नातामा सायद मामा भने । उनले राराबाट फर्कंदा घरमा बस्ने गरी आउनुस् भने । रोकायाजीले प्रयास गरुँला भनेर आश्वस्त पारे । फरक स्वादको चिया पियौं । स्थानीय जडीबुडी मिसाएको रहेछ । भयो भयो भन्दा पनि मामाकै आग्रहमा अमलेट बन्यो । लेक काट्ने कुरा पनि लिने कि भन्दै थिए । नलिऊँ होला भन्दै तर्कियौं ।


लेक काट्ने चीज कुनै रहस्यमयी तत्त्व नभई नेपाली मात्रको सर्वप्रिय सर्वसुलभ कोदोको खाँटी झोल थियो । लेकचाहिँ चुच्चेमारा । लोथ थकाइमा केही घुट्को दिन मन थियो फेरि बाटो कस्तो हो ? खुट्टामा लागेर थुम्कोबाट ढुन्मुनिने हो कि भन्ने आशंकाले छोप्यो । त्यो पदयात्राकै सबभन्दा मनोरम खण्ड रहेछ । मध्यम स्तरको उकालो । अचम्मको साँगुरो घाँटी । नजिकै वन । थकाइलाई चिसो बतास । सानो उपत्यकामा बदलिँदै गएको गोरुसैना । क्षयीकरणले धाँजा फाट्दै बनेका पहाडका अद्भुत आकृतिहरू, वृक्षरेखामाथि लम्पसार परका फराकिलो बुकी । चरिरहेका घोडाहरू, चुच्चेमाराको आक्कासिएको थुम्का र विशाल छतजस्तो गाढा नीलो आकाश । करिब ४ हजार १ सय मिटरको उचाइमा रहेको चुच्चेमाराबाट देखिने ल्यान्डस्केपले अर्कै लोकमा पुर्‍याउँछ ।


त्यसपछि केही क्षणको तिरपाई हिँडाइ र माझघट्टसम्मै ओरालो । माझघट्ट पुग्दा साढे दस बजेको थियो । बाटामा टर्च नै बाल्नुपर्‍यो । कस्सो रोकायाजीले मामाले तपाईंकैमा बस्नु भनेको कुरा बताएपछि होटलवालाले झिंझो नमानी खाना बनाइदियो । मामाले त्यही होटल सुझाएका थिए । हामी पुग्दा होटल साहुजी सुत्ने तरखरमा थिए । दुर्गम ग्रामीण बस्तीमा भेटिने त्यस्तै आतिथ्यले स्पर्श गर्छ । सबैको आँखामा झपकी थियो । खाना बनाउन एकाध घण्टा लाग्ने भएकाले यसो लिऊँ भन्ने कुरा भयो । अब त बाटो भनेकै ओछ्यान थियो । भीरबाट ढुन्मुनिने भय पनि थिएन । फलामे चुल्होमा मन तातो पार्न भन्यौं । लेक काटी सिध्याएर मात्र लेक काट्ने कुरा लियौं । सुरुप्प सुरुप्प... ।


सखारै माँझघट्टको शकुन्तला गेस्टहाउसबाट निस्क्यौं । सल्लाको जंगल र छेवै कलकल बगिरहेको कञ्चन पानीले मन लछप्पै भिजायो । अप्रतिम आनन्द प्रवाहित भयो । केहीबेरमा रारा मुर्मा होमस्टे देखियो । काठैकाठले बनेको । अत्यन्त कलात्मक । होमस्टेको सञ्चालकसँग भेटौं भन्ने सल्लाह भयो । सञ्चालक धनसिंह रोकायाका अनुसार होमस्टेको निर्माण रारा पर्यटन विकास समिति र नेपाल टुरिज्म बोर्डको आर्थिक सहयोगमा सामुदायिक वनको जग्गा लिजमा लिई भएको रहेछ । त्यस्तो दुर्गम स्थानमा होमस्टेले पर्यटकहरूलाई सेवा सुविधा दिएर राराको प्रवर्द्धन गरेको छ । रोकायाको सुझाव छ, ‘राराले पर्यटकहरूलाई लोभ्याएको छ । दुई लेनको कालोपत्रे बाटो, हवाई सेवा सस्तो र नियमित भए रारा अझैं चम्कन्थ्यो ।’


माझघट्ट मध्यवर्त्ती क्षेत्रमा पर्छ । रारा तालभन्दा एकाध घण्टाको दूरीमा । ताल संरक्षणको दृष्टिले होटल, गेस्टहाउसहरू तालभन्दा केही दूरीमा भएकै उपयुक्त लाग्यो । फेवाताललाई मान्छेको लोभले ध्वस्त पार्दै लगेको कसैबाट लुकेको छैन । धनसिंहजीसँग बिदा हुन्छौं । चराचुरुंगीको चिरबिरले पदमार्ग संगीतमय बनेको छ । छेवैमा बगिरहेको खोलाको कलकल ध्वनिबाट हिलिङ इफेक्ट प्रवाहित भएको हुन्छ । करिब तीस पैंतालीस मिनेटको हिँडाइपछि पहिलो पटक रारा ताल देखिन्छ । अगाडि बढ्दै जाँदा रारा अनफोल्ड हुँदै दृष्टिभरि सोहरिन थाल्छ ।


राराको यौटा फरक विशेषता पनि रहेछ जसको चर्चा विरलै भएको पाउँछु । त्यो हो राराको प्राकृतिक वातावरणमा निहित गहिरो शान्ति । डिप साइलेन्स । प्रगाढ शान्तिको त्यो सम्मिलनले राराको स्फटिकजस्तो सङ्लो पानी र रम्य वातावरणलाई उपल्लो तहमा लगेको छ । हल्लाखल्लामा अभ्यस्त हामीलाई त्यसको सघन निर्जनताले बिथोल्छ । हामीलाई मन पर्ने नै त्यो भिन्न अनुभूति हो । उही अनुभूतिको निम्ति मान्छे किन यात्रा गर्छ र ?


नीलो रारा दृष्टिभरि फैलिएको छ । अर्को नीलो त्यसरी फैलने आकाश मात्रै होला । त्यसैले भौतिक तहमा रारा धरतीको जलाशय भए पनि दार्शनिक तहमा धरतीको आकाश हो । राराले मुग्ध बनाउने वास्तवमा आकाश सादृश्य शून्यताले होला । घना जंगलले घेरिएको त्यो तालको दशिणपश्चिममा मिलीचौर छ । चौर पर्तिर फेरि वन सुरु भैहाल्छ । राराको सङ्लो पारदर्शी पानी र वरपरको हरियोपना त देखिने पक्ष भयो । यो दृश्य पक्षमा जब सघन शान्तिको अदृश्य पाटो मिस्सिन्छ, राराको सौन्दर्य अद्वितीय बन्छ ।


गोरेटोबाट मोडिएर राराको किनारैकिनार हिँड्छु । बतासले उत्पन्न तालको लहरहरू फिजिँदै किनारमा बिलाउँछ । तालको माछाहरूले मन हर्छ । सहयात्रीहरू पनि एक्लाएक्लै प्रकृतिसँग रमाउन थाल्छन् । यो स्वस्फूर्तजस्तै हुँदो रहेछ । एक्लै हिँड्ने चाहना सायद मान्छेको आदिम चाहना हो । यो चाहना अतृप्त भएकाले मौका पर्नासाथ सतहमा देखिएको होला । आर्टिटेक्ट दिपिन पन्त राराको फोटो खिच्न व्यस्त देखिन्छन् । शेरबहादुर रोकाया राराको रस्वास्वादन गर्दै अगिल्तिर एक्लै हिँडिरहेको हुन्छ । प्रकृतिसँग नजिकिन मान्छे छुट्टिने स्वाभाविकै होला ।


राराको किनारमा हिँड्दा मलाई आफ्नो उपस्तिथिको ख्याल भैरहेको थियो । पदयात्रामा अनेकन विचारविम्बहरू आइरहेका थिए । भौतिक दृश्यहरूको गतिशीलताले मस्तिष्कको तन्तुहरूलाई झकझकाउँदो हो । कमै बोल्छु त्यस्ता क्षण । धेरै साथीहरूको तर फरक अनुभव सुनेको छु । मनोरम ठाउँ घुम्दा आफैंलाई बिर्सिए भन्ने । कतै हराएँ भन्ने । मेरो हकमा त्यस्तो हुँदैन । त्यो अप्रतिम आनन्दको क्षण हो भन्ने बोध झिनो नै सही बाँकी रहन्छ । निर्लिप्त म हुँदिनरहेछु । बोध गर्ने केन्द्र देखा परिरहन्छ । अब्जर्ड र अब्जरभर बीचको भेद मेटिन्न । मलाई हेक्का भैरहन्छ, अनुभव गर्ने म हुँ । भौतिकवादी भएकाले होला । योगी र ध्यानी होइन म । सांसारिक हुनुमा ग्लानि छैन । बरु त्यसलाई भौतिक तहमै कसरी सार्थक बनाउने ? त्यो प्रश्नलाई महत्त्वको मानेको छु ।


पर्यटकहरू सेल्फी खिचिरहेका थिए । कोही ताल किनारमा मुग्ध हिँडिरहेका थिए । घोडा सवारीको सुविधा पनि रहेछ । कोही घोडचढीको रोमाञ्च बटुल्दै थिए । रारा नजिकै दुईवटा होटल रहेछन् । होटलअगाडिको चौरमा टेन्टहरू गाडिएका थिए । कोठाहरू नपुग भएरै होला । टेन्ट वरपर देखिने युवाहरू प्रसन्नचित्त देखिन्थे । पर्यटकहरू विश्रामस्थलमा तालतिर आमुख भई प्रकृतिको रसपान गरिरहेका थिए । होटल पार गरेपछि थोरै उक्लेर रारा राष्ट्रिय निकुञ्जको कार्यालय हाताभित्र प्रवेश गर्‍यौं । निकुञ्जबाट राराको दृश्य सुन्दर देखिन्थ्यो । वार्डेन लालबहादुर भण्डारीका अनुसार साइकल लेन बनाउनेबारे पनि प्रदेश मन्त्रालयस्तरमा छलफल भई डीपीआर बनेको रहेछ । राराको निर्जनता (विल्डरनेस) कायम राख्न मानिस, साइक्लिस्ट र घोडाको छुट्टाछुट्टै मार्ग आवश्यक छ । राराको सौन्दर्य भनेकै प्रकृतिको निर्जनतासँगको साक्षात्कार हो जहाँ सूचना प्रविधिको व्यवधान नहोस् । नहोस् मान्छेका कोलाहल र दैनन्दिनका तनाव ।


एकनासे उचाइका छैनन् रारालाई पहरा दिइरहेका डाँडाहरू । प्रकृति वास्तवमा आकार, नापतौल र आयाममा एसेमेट्री हुन्छ । यथार्थपरक कलाकृति त्यसैले एसेमेट्रीकै छेउछाउ हुन्छ । ती एसेमेट्री डाँडाहरूले बनाएको हत्केलामा रारा छचल्किन्छ । स्वर्गको अप्सरा उपमा सही लाग्छ । राराको मोहनी रूप प्रशस्त कमनीय छ । आफूमा समाहित हुन पर्यटकहरूलाई संकेत गरेझैं । समानान्तर नीलो आँखा र गहिरो देह । रौद्ररूप धारण गर्ने आक्रामक पुरुषजस्तो छैन । बिहानी सूर्योदय, दिउसोको प्रचण्ड घाम र सूर्यास्तमा राराले स्फटिक जलराशीमा अद्भुत रङहरूको संयोजन गर्छ । आकाशै सर्लक्क आएर त्यो ल्यान्डस्केपमा बसेको राराले अभिभूत नगर्ने कुरै भएन । बोटिङ गर्दा राराको नीलाम्य देहमा भास्सिँदै गएको भान भने भैरहन्छ ।


समय पर्याप्त हुन्थ्यो भने हिँडेर राराको फन्को लगाउन मन थियो । मुर्मा टप भ्यूप्वाइन्टबाट रारालाई नियाल्न हुन्थ्यो । समयको कमीले सम्भव भएन । गोष्ठीको निम्ति एघार बजेसम्म सदरमुकाम गमगढी झर्नैपर्थ्यो । मिलीचौरसम्म बोटिङ गर्‍यौं । रारामा सुस्त गतिमा बोटिङ गर्नुको आनन्द वर्णनातीत छ । राराको निर्जनतालाई एउटै आवाजले बिथोलेको छ— बोट खियाउँदा उत्पन्न आवाजले । स्यार स्यार स्यार स्यार... । कुरै गर्न पनि सहज लाग्दैन । मानौं अवचेतन मनले भन्दै छ, प्रकृतिलाई डिस्टर्व नगर । रारालाई आफ्नै प्राकृत लयमा रहन दिन मन लाग्छ । तर दायित्व पनि छ ।


‘दिनमा कति ट्रिप गर्नुहुन्छ ?’ मैले बोटे दाइलाई सोधें । ‘सिजनमा छ, सात ट्रिप गर्छु । बाह्र बजेपछि हावा चलेर बोटिङ हुँदैन ।’ उनी जवाफ फर्काउँछन् । तालको मध्यभागबाट हेर्दा रारा झनै ठूलो देखिने रहेछ । जमिनको भूभाग चारैतर्फ उत्तिकै फैलिएको । रारा नेपालकै सबभन्दा गहिरो ताल पनि हो । मैले थपें, ‘पर्यटकहरू एकआपसमा कस्ता कुरा गर्छन् ? सँगै भएपछि सुनिन्छ नि’ प्रश्न थोरै घुमाए । ‘खुसी हुन्छन् । स्वर्ग रहेछ । बाटोको दुःख सबै राराले बिर्सायो भन्छन् ।’ उनी जवाफ फर्काउँछन् ।


र्‍याफ्टिङ बोट निकुञ्ज कार्यालयको भएकाले शुल्कबापत उठेको रकम निकुञ्ज, मध्यवर्ती क्षेत्र समिति र बोटेबीच बाँडिदोरहेछ । बाह्र बजेपछि आफ्नो काम पनि गर्न पाइने र गाउँमै बसी महिनाको पच्चीस–तीस हजार आम्दानी हुँदो रहेछ । आधा दिन काम गर्दा पच्चीस–तीस हजार भनेपछि मासिक पचास–साठी हजार राम्रै मानें । पार्कभित्रका दुई होटल, टेन्टहरू, निकुञ्ज कार्यालय, विश्रामस्थल र सूचना केन्द्र थोप्लाजस्तो बन्दै गए । करिब ४५ मिनेटमा मिलीचौर पुग्यौं । डुंगाबाट ओर्लेपछि रारालाई पुनः हेरें । थाहा छैन, दोस्रो पटक आइन्छ कि आइँदैन । मन एकतमासको भयो । उपल्लो मिलीचौर घोडामा जाने विचार गर्‍यौं । घोडामा चढेपछि सहकर्मीहरूको मुद्रा नै बदलियो । एकाएक सबै विजयीभावमा देखिन थाले ।

फरक अनुभूतिको मेलो सुरु भयो । गाडीमा आएका सहकर्मीहरू तुलसीप्रसाद आचार्य र सुशील शर्मा पनि घोडचढीमै रमाए । समयाभावले उनीहरू बोटिङ गर्न भ्याएनन् । घोडा साहु पनि घोडासँगै हिँड्थे । चढ्न ओर्लन सघाउन । सुरक्षाको खातिर । म चढेको घोडा भर्खर किनिएको रहेछ । पुगनपुग बाह्र दिन भएछ । घोडा साहु भर्खरको ठिटो थियो, उत्साहित हुँदै बताउन थाल्यो । सोझो घोडा तर जब अरू घोडाले ओभरटेक गर्न थाल्थे, बाटै छेकिदिने । ओभरटेक गर्न खोज्ने बायाँतिरको घोडाको मुख मेरो गोडामा जोत्तिएकै जोत्तियै भयो । नाकको पोरा र मुखबाट आउने घोडाको तातो श्वासले मेरो पिंडौलामा तातो अनुभव हुन्थ्यो । घोडा साहुले उसको घोडाले अरूलाई जित्नै दिंदैन भनेपछि मेरो आशंका सत्य सावित भयो । बडा आह्रिसे घोडा रहेछ । घोडा सवार नगरेको भए रारा भ्रमण अपूर्ण हुने रहेछ ।


सल्लाको वनको काठेपुल उक्लँदा रारा ओझेल भैसकेको थियो । दृष्टिबाट ओझेल हुँदै रारा तर स्मृतिपटमा थप्प बसेको थियो । सम्झनालाई दीर्घकालसम्म सुरक्षित राख्न सकिने स्मृतिमै हो । रारामै त सधैं कहाँ बस्न सकिन्छ र ?

प्रकाशित : श्रावण ४, २०७६ १०:२०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

गमगढी चंखेली

रोशन शेरचन

पट्यारलाग्दो अपराह्नमा आएको त्यो फोन लेकाली बतासजस्तो ताजगीपूर्ण थियो  । वैशाखको एक दिन, मोबाइलमा मित्र रामचन्द्र सेढाईको आवाज सुनिन्छ– ‘रोशन दाइ, समयको अनुकूलता के छ तपाईंको  ।

कर्णाली प्रदेशको पर्यटन गुरुयोजना बनाउने काममा छौं । तपाईंले जैविक विविधताविद्को रूपमा टिममा योगदान गर्नुपर्नेछ । तपाईंको एक्यापको अनुभव पनि काम लाग्छ ।’ सेढाई दुई दशकदेखि पर्यटन क्षेत्रमा समर्पित अनुसन्धानकर्मी । सिजन्ड ट्रेकर । हाल बुद्विज्म् र हिमालयन स्टडिज्मा अध्ययनरत । कर्णाली प्रदेश सुन्नासाथ मन प्रफुल्ल भयो । जवाफमा भने ‘राम्रो प्रस्ताव । कर्णाली प्रदेश घुम्ने मेरो सपना हो । म समय पक्कै मिलाउँछु ।’ भर्जिन ल्यान्डलाई नजिकबाट अनुभव गर्ने अवसर म कसरी गुमाउँथें र !


सधैं घर र अफिस गरिरहँदा म दिक्क भइहाल्छु । कामको आयतनले भन्दा एकैखाले दिनचर्याले हुने हो दिक्दारी । पुनरावृत्तिले मेरो मन अलि चाँडै भर्छ । पसल रुँगेर जिन्दगी बिताउने साहुजीहरूको दिनचर्या सम्झँदा म त्यसै आत्तिन्छु । सेक्युरिटी गार्डहरूको एकै ठाउँ उभिइरहने दिनचर्या देखेर झनै कहालिन्छु । एकै ठाउँमा मान्छेहरू कसरी बस्न सक्छन् ? धेरै युवाहरू फुर्सदको समय वार, पब, क्याफे जान्छन् तर मलाई भित्रैदेखि मज्जा आउँदैन । एकरसताको दैनिकी बिथोल्न र जीवनमा फरक पृष्ठ टाँस्न बरु भ्याउन्जेल हाइकिङ जान्छु । काठमाडौंमा त्यसो नगरे बाँच्न कठिन छ । तर मित्रको प्रस्ताव त कर्णाली प्रदेशको थियो । टौदह खोजेको व्यक्तिले रारै भेट्टाएजस्तो भो । भ्रमण गर्न त्यही एउटा प्रदेश बाँकी थियो । मनमा रारा, से–फोक्सुन्डो, सिंजा उपत्यका, जुम्ली मार्सी, सिमकोट, डोल्पा, डोरबहादुर विष्टको तस्बिरहरू देखिन थाल्यो । हिमाली लेकको यार्चागुम्बा क्याराभान, दुर्लभ हिउँचितुवा, नेपथ्यको सा...कर्णालीको दृश्यांकन, अमृत गुरुङ र थिन्ले पनि आँखा अगाडि उभिन आयो । मानौं आँखा पर्दा हो, प्रोजेक्टर त मस्तिष्कको कुनै गुप्त तहखानाबाट सञ्चालित छ । कल्पनाको सुदूर र अभेद्य अट्टालिका च्यात्दै उत्साहित मनहरू उडान भर्ने तयारीमा पंखहरू गाँस्न थाले ।


२७ जेठ, २०७६ मा अद्वितीय रारा भ्रमण गरेपछि सदरमुकाम गमगढी झर्‍यौं । रारामा समाहित प्रकृतिको सघन निर्जनता र पानीको स्वच्छता त अवर्णनीय छ । सकिएछ भने रारा–अनुभूति कुनै दिन लेखुँला । तर मन हर्ने अर्कै पक्ष पनि थियो । थोरै भिरालो खस्रो भूमिमा बसेको परम्परागत गमगढीको पृथक् ल्यान्डस्केप । साँगुरो बाटाको दुवैतर्फ विकसित दुई लाइनको बजार । भिन्न विशेषताको । मुस्ताङको झारकोटको सम्झना आयो । ठाउँहरू राम्रा नराम्रा भन्ने हुन्नन्, मात्र फरक हुन्छन् भन्ने एक जना चर्चित घुमक्कडको भनाइ सम्झें । विविधतालाई सम्मान गर्ने अभिव्यक्ति हो त्यो ।
गमगढीको गोष्ठी सकी जेठ २८ सबेरै हुम्लाको निम्ति हिँड्यौं । शेरबहादुर रोकाया, सहायक वन अधिकृत अर्जेन्ट कामले सुर्खेत फर्कनुपर्ने भयो । व्यवस्थापन र समन्वयको जिम्मेवारी रोकाया सरले कुशलतापूर्वक निर्वाह गरेका थिए । व्यवस्थापनको जिम्मा अब अधिकृत तुलसीप्रसाद आचार्यमा सरेको थियो । आर्टिटेक्ट दिपिन पन्त र मेरो काम त प्राविधिक सत्र सहजीकरण गर्नु, पर्यटकीय गन्तव्यको अवलोकन र इन्भेन्ट्री गर्नुमा सीमित थियो । मुगुसम्म त गाडीमै गइयो । पदयात्राचाहिँ बल्ल सुरु भयो । पोर्टर नपाएपछि तुलसीजी र गोकुलजी एक्स्ट्रा ब्याग बोक्दै ओरालो लागे । कर्णाली पुल नजिकको बस्तीमा पोर्टर पाइन्छ भन्ने सुनेका थियौं ।


कच्ची सडकबाट चंखेली हिमाल देखियो । चंखेलीको मनमोहक दुईवटा चुलीहरू प्रस्ट देखिन्थ्यो । यो त्यही हिमाल हो जसको तस्बिर एक रुपैयाँको नोटमा राखिएको छ । कर्णालीको यो हिमाललाई चिनाउने त्यो फोटोग्राफर को होला ? खुल्दुली लाग्यो । अहिले त त्यो नोट प्रचलनबाटै हराइसक्यो । सम्झना ठीक साँचो भए, चंखेली हिमालसँगै मृगको तस्बिर पनि त्यो नोटमा भएजस्तो लाग्छ । मोबाइलबाट चंखेलीको केही सटहरू लिए । खच्चडको लस्कर उकालो चढ्दै थियो । माथिबाट झरेका गाईका बथानहरू झोलुंगेपुलको मुखमा अल्मलिएका थिए । दुई चार जना व्यक्ति गाईहरूलाई पुल तार्न खोज्दै थे । तर गाईहरू मरिकाटे मानिरहेका थिएनन् । मुगु–कर्णाली बर्खामासको तीव्र उफानमा बेतोड बगिरहेको थियो । खच्चडको अर्को क्याराभान घण्टी हल्लाउँदै पुलको अर्को मुखबाट छिरेपछि हामी पुलनेरै अडियौं । पारिबाट खच्चड, वारिबाट धकेल्दै लगिएको गाई, तमासै भयो । गाई ज्यान जाला अगि नबढ्ने, खच्चड ठेलेरै बढ्ने । खच्चडको लर्कोले पन्ध्र मिनेटजसो नै पर्खन पर्‍यो । गाईहरू अन्कनाइरहेकै अवसर छोपेर हामी अगि बढ्यौं र पुल मुखैको चियापसलमा बिसायौं । यहाँ कर्णालीको ध्वनि केही मत्थर सुनिन्थ्यो । खाजा खाने सल्लाह भयो । साहुनी आटा गुथ्न थालिन् । हामी पोर्टर खोज्न । थकाइको कारण हाते झोला र ब्याकपाक भुइँमै लडाइदिएका थियौं । झोला उभ्याउने जाँगर पनि चलेन । नसकिने त होइन, तर सबै ठाउँमा त्यसो गर्न सम्भव थिएन । एक्स्ट्रा झोलामा स्टेसनरी र चार्ट पेपरहरू थियो । मेरै पनि दुईवटा ब्याग–प्याक भएकाले एउटा कसैलाई बोकाउनै पर्ने अवस्था थियो । लोड भारी बोकी चंखेलीको उकालोमा हिँड्न असम्भवप्रायः नै थियो ।


सातथाप्लासम्म झोला बोक्ने मान्छे खोजिदिनुपर्‍यो । रोटी बेल्दै गरेको साहुनीलाई आग्रह गर्‍यौं । खै कहाँ पाइएला र यतिखेर ? साहुनीको जवाफ थियो । खै त साहुजी ? सायद दिपिन पन्तले सोधे । उस्तै परे साहुजीलाई नै मनाउने विचार थियो । साहुनीले थपिन्, ‘मेरा बूढा त गाई तार्दै छन् । गाई धनीहरूले तानेरै लगे ।’ झोलुंगेपुलतिर दृष्टि दिएँ । असिनपसिन भई गाई तार्दै गरेका मध्येका एक पक्कै साहुजी हुँदा हुन् । त्यत्तिकैमा सानो डालोमा तात्तातो रोटी आइपुग्यो । रोटी त उही थियो तर चोयाको डालोमा त्यो प्रस्तुति गज्जबको देखिन्थ्यो । भोक शिथिल हुँदै गयो । हामी बलियो बन्दै गयौं ।


अन्य स्थानीयलाई पनि पोर्टर खोजिदिन अनुरोध गर्‍यौं । एक जना स्थानीय चालक रहेछन् । सहयोगी । स्थानीय ठिटो खोजेर ल्याइदिए । मैले भनें, ‘ल भाइ, तीनवटा ठिकैको झोला छ, सातथाप्लासम्म जाने हो । कति रुपैयाँ लिने ?’ तीन झोलाहरू देखाइदिएँ पनि । ‘तिमी कति दिन्छौ भन न ।’ सुक्खा गमगढीझैं ठिटोको भाषा खस्रो थियो । तर अप्रिय लागेन । कतै खराब अभिप्राय थिएन त्यहाँ । बरु अर्गानिक पो लाग्यो ! भाइ नै जाने भएपछि तिमी नै भन, मैले बल गरेपछि उनले बल्ल मुख खोल्यो– छ हजार । अर्जेन्सीमा केही बढी दिने मानसिकता त थियो । तर, उक्त रकम सोचेभन्दा बढी भयो । बढीमा तीन दिनको हिँडाइ थियो ।समूहबाट कसैले भन्यो, चार हजार । खानाबस्न हामी हेरौंला । तर ठिटो डेग चलेन । कहिले अनुहारमा, कहिले झोलालाई एकतमासले हेरेर मुस्किलले निर्णय सुनायो– पाँच हजार दिने हो भने जान्छु नत्र जान्नँ । हामीले तुरुन्त निर्णय लिन सकेनौं । ठिटो हाम्रो निर्णय सुन्न केही बेर अडिएको थियो । अनिर्णीत बितिरहेको समयलाई चिर्दै मैले खुसुक्क साथीलाई भनें, पाँच हजार दिऊँ तर ऊ मानेन । टिम स्प्रिटको कुरो जो थियो । त्यसपछि म पनि चुप लागे । एक हजारमा कुरा नमिल्दा समय घर्कंदै गयो । ठिटो केही समय वरपरै देखिइरह्यो । साथीहरू पोर्टर खोज्न गोरेटो बाटो उक्ले । ठिटो पनि कतै अलप भयो । चियापसलमा मात्र बाँकी रह्यो— कर्णालीको मत्थर ध्वनि, रित्तिएको डालो र थकित हामी ।


कर्णाली किनारमा पोर्टर खोज्दै पर्खेको पनि झन्डै दुई घन्टा भइसकेको थियो । समय कर्णालीको पानीझैं बगेर गइरहेको थियो । गोकुल र म धुम्धुम्ती बसेका थियौं । त्यत्तिकैमा एक जना प्रौढ व्यक्ति हामीतिर आए । कसैले भरिया खोज्दै गरेको खबर सुनाएछ । हामीले सोध्यौं, ‘जाने हो हामीसँग ?’ सकरात्मक जवाफ सुनेपछि सोध्यौं ‘सातथाप्लासम्म हो, कति लिने ज्याला ?’ जवाफ आयो— नौ हजार ।
अघिको ठिटोलाई झन् सम्झन थाल्यौं ।
फालाफाल फुर्सद भएपछि पुलतिर दृष्टि फ्याँके । गाईहरू अझै तारिंदै थिए । पालो गरी एक दुई गाईलाई एक जनाले अगाडिबाट तानेर र अर्कोले पछाडिबाट धकेल्दै थिए । डरले होला धेरै गाई झोलुंगेपुलको स्टिल डेकमा अटेरी बालकझैं ढसमस्स बसिदिन्थे । ज्यान जाला अगाडि बढ्दिन भनेर कसमै खाएजस्तो ! घिच्याउनै पर्ने । मधेसबाट ल्याएको गाईले बडेमाको उर्लंदो खोलामाथिको त्यस्तो पुल जीवनमा सायदै तरेको थियो । पशुवृत्तिले केही संकेत दिंदो हो । तीन चौथाइ दूरीजस्तो घिसारेर पछि भने हिँड्दा रहेछन् । फर्कनुभन्दा अगाडि नै बढ्दा कम जोखिम छ भन्ने थाहा पाएझैं । एक पटक पुलको मुख थोरै के कटेको थियो, गाई फनक्क फर्कियो । अगाडिको व्यक्तिले हतासिएर पुच्छर समातेर तान्न थाल्यो । पुच्छर नै चुँडिएला भन्ने डर ! दुष्कर रहेछ हिमाली जीवन । एउटा बाछो त पुल तारिएपछि कर्णालीमै हाम फाल्यो । त्यत्रो उर्लंदो भेल पारै गरेर पारि पुग्यो । कारण अधिकांश गाईहरू पारि नै थिए । ताज्जुब लाग्यो । अपरम्पार पशुशक्ति । त्यसको कैलो रौं लछप्पै भिजेको थियो र पुन पुल तार्ने लाइनमै राखिएको थियो । बाछो देखेर मायै लाग्यो ।


साहुनीलाई सुनाएँ, ‘भरिया पाउन कति गाह्रो हो यहाँ । हाम्रोतिर यति पैसामा सजिलै पाइन्छ ।’ साहुनी बोलिन्, ‘यहाँ सबैले केही न केही गरेकै हुन्छ । बिहानै ६–७ वटा गाई पुल तारिदेऊ, सात हजार दिन्छु भन्दै घरमै आए बूढालाई खोज्न ।’ त्यस्तैमा एक जना विकासे कार्यकर्ता चियापसलमा छिरे । उनको टिसर्टमा लेखिएको थियो, ‘र्‍याप ३ ।’ रुरल एक्सेस प्रोग्राम ३ का कर्मचारी रहेछन् । हाल कर्णाली करिडोरमा सडक बनाउँदै गरेको परियोजना । यो बाटो हुम्लाको सिमकोट हुँदै यलबाङसम्म पुगेपछि कैलाश मानसरोवर जाने तीर्थालुहरू गाडीमा पनि आउने छन् । हाल पैसा हुनेहरू मात्र जहाज र हेली मार्फत तीर्थाटन गर्छन् । रारा भ्रमणमा आउने पनि सिमकोटसम्म उक्लन सक्छ । मुगु–हुम्ला सडकखण्डको पर्यटकीय लाभ दूरगामी हुनेछ । प्रदेश मन्त्रालयबाट पर्यटन गुरुयोजना बनाउने सिलसिलामा हिँडेको तर भरिया नपाएर अड्किएको बताएपछि उनले सहयोगी भावमा दुईवटा ट्याक्टर स्काभेटरको निम्ति इन्धन लिएर जाँदै छ, दस–पन्ध्र मिनेटमा तयार रहनुहोला भने । गमगढीबाट ओरालो झर्दा कच्ची सडकको धमिलो डोब भीरको अक्करमा देखेको थिए । डरलाग्दो । जोड हिँड्नमै थियो तर ट्याक्टर चढ्न बाध्य भयौं ।


परको घुम्तीबाट ट्याक्टर फुक्त निस्कदा भने खुसी भयौं । जिन्दगीमा पहाडी बाटोमा ट्याक्टरको यात्रा कहिल्यै गरेको थिइनँ । रोमाञ्चले भरिएँ । इन्धन भरिएको नीलो प्लास्टिकको ड्रममाथि बस्यौं । भर्खर ट्र्याक खोलेको कच्ची सडकमा ट्याक्टर धूवाँ पुत्ताउँदै गुड्न थाल्यो । गुड्यो के भन्नु, ढलपल गर्दै अगि बढ्यो । साँगुरो सडक, त्यसमा थप चढाइ । जोखिम थियो । चंखेली हिमाल पुन देखा पर्‍यो । मानौं स्वागत गर्न थुम्कोसम्मै आएको छ । सल्ला, धुपी र खस्रुको घना जंगल र कलकल गर्ने खोलाहरू छेउ हिँड्न थालेपछि त त्यो स्वर्गकै बाटाजस्तो अनुभूति भयो । उकालो चढ्दै जाँदा चिसो बतास सल्लाको खोटोले सुगन्धित बन्दै गयो । कठिनाइको बाबजुद सातथाप्लासम्म पुग्नेमा ढुक्क भयौं । भोलि सर्केगाड पुग्नैपर्थ्यो कारण पर्सि त गोष्ठी थियो । साँगुरो र उकालो घुम्तीमा यात्रा गर्नु बाध्यता भए पनि त्यसले विस्मयकारी अनुभवको अवसर दिएको थियो । यात्रा जति रोमाञ्चक, सम्झना उति प्रगाढ । कर्णालीको यो यात्रा दुर्लभ र रोमाञ्चक हुने पक्कापक्की थियो । आखिर आफ्नो यात्रा हामी स्वयम्ले गरेका थियौं ।


न मैले, न कसैले तिम्रो यात्राको बाटो हिँड्न सक्छ
यात्राको बाटो स्वयम् तिमीले नै हिँड्ने हो
टाढा पनि होइन, स्वयम्को समीपमा छ त्यो
हुन सक्छ जन्मैदेखि तिमी त्यसमा थियौं, मात्र थाहा पाएनौं
हुन सक्छ त्यो सर्वत्र थियो, जल र जमिनमा
–वाल्ट ह्विटमैन

प्रकाशित : असार २१, २०७६ १०:२८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×