हराएको साइकल

विनय शेखर

वैशाख १५ गते दिउसो १ बजेर ३० मिनेटको हाराहारीमा मैले अचानक त्यो साइकल सम्झिएँ  । अचानक किनभने उज्यालोकर्मी मेरा एमएए पढ्दाका सहपाठी मिलनले गर्दा मैले त्यो साइकल सम्झिएको थिएँ  ।

त्यो साइकल किन भनिरहेको छु भने त्यो मेरो काठमाडौंको पहिलो साइकल थियो । जीवनको पहिलो माउन्टेन बाइक थियो । त्यो साइकल आजभन्दा २१ वर्षअगाडि गोस्वारा हुलाक कार्यालय परिसर सुन्धाराबाट निमेषभरमै हराएको थियो । साइकल हराउँदा म नराम्ररी प्रताडिएको थिएँ । डराएको थिएँ । मैले पहिलोपल्ट सबभन्दा ठूलो झूट बोलेको थिएँ । मैले बोलेको त्यो झूटले जितेको थियो ।


त्यो साइकलले मलाई सञ्चारकर्मी बनायो । जुन साइकल चढेर मैले टंकेश्वर कालीमाटीको एउटा मादलेको बारेमा रेडियो रिपोर्ट बनाएको थिएँ । मेरो जीवनको पहिलो रेडियो रिपोर्ट थियो, त्यो जुन दिन म रेडियोमा बोलेको थिएँ । मैले त्यो बेलाको चर्चित रेडियो कार्यक्रम खोजखबरका मार्फत रेडियो रिपोटिङका क–ख त्यही साइकलमा ओहोरदोहोर गर्दै सिकेको थिएँ ।


खोजखबर सुनेर धनकुटाकी ७२ वर्षीया आमा (जसको नाम बिर्सें अहिले) ले ‘खोजखबर सुनाउनुभएकोमा धन्यवाद’ भनेकी थिइन् । धनुषाको मधुवासा भन्ने गाउँका इन्द्रबहादुर क्याप्छाकीको कथा रेडियोमा सुनेपछि त्यो कथा ल्याउने मलाई रेडियो नेपालका सुदीप ठाकुरले सधैं क्याप्छाकी भन्न थाले । अर्घाखाँचीका चुरौटेहरूको कथा संकलन गरेर गुल्मी पुग्दा तत्कालीन जिल्ला सभापतिले ‘त्यो रातो किताबमा भएको बजेट रेडियोबाट नभन्दिनू न जनताले मार्नै लागे’ भनेर दुखेसो पोखेका थिएँ । त्यो साइकल हराएपछि मेरो मनमा यस्ता कैयौं घटना ताजा भएर आए जसले मलाई एकैचोटि गहिरो पीडामा पुर्‍याएका थिए । साइकल हराएकोमा कारबाही हुन सक्थ्यो । कारबाहीस्वरूप म रेडियो कार्यक्रम खोजखबरबाट बाहिरिन सक्थें । त्यसैले म डर र पीडाले निथ्रुक्क भिजेर सुन्धारादेखि बागबजार फर्किंदै थिएँ ।


खोजखबर त्यो बेलाको नौलो रेडियो कार्यक्रम थियो । नौलो यस अर्थमा रेडियो नेपालमा त्यसअघि खोजखबरजस्तो कुनै कार्यक्रम थिएन । रेडियो नेपालले शासकका कुरा मात्र सुनाउँथ्यो । खोजखबरमा भने मान्छेका कथा बज्थे । शासक र मान्छेमा अहिले त फरक छ भने २१ वर्षअगाडिको कुरा अर्कै थियो ।


खोजखबर रेडियो कार्यक्रम र मेरो त्यो साइकलबीचमा गाढा नाता थियो । संवाददाता हुनुअगाडि खोजखबर कार्यक्रम उत्पादन समूहको म सहयोगी थिएँ । सहयोगीको रूपमा मेरो मुख्य र दैनिक काम बागबजारबाट गोस्वारा हुलाक कार्यालय सुन्धारा पुग्नु, पोस्ट बक्स नम्बर खोल्नु र त्यहाँ भएको चिठी बोकेर फेरि बागबजार आउनु थियो । खोजखबरका लागि दैनिक सयौं चिठी आउँथे । ती चिठीमा आम मान्छेका विषय हुन्थे । रातो किताबमा कुन परियोजना पर्‍यो ? परियोजनाका लागि कति बजेट पर्‍यो ? र त्यो परियोजना कसलाई र कहाँ पर्‍यो भन्ने जानकारी खोजखबरमा सुन्नथालेपछि आफ्नो क्षेत्रको विकासका लागि कति बजेट पर्‍यो भन्नेमा आम मान्छेको बढी चासो पाइन्थ्यो । म त्यो साइकलमा तिनै आम मान्छेका चासो र सरोकार बोकेर, तिनको उचित जवाफ जिम्मेवार निकायबाट खोज्ने काम गर्थे जुन खोजखबर कार्यक्रमको नियमित स्तम्भ थियो । साइकलले मलाई त्यो काम गर्न सजिलो बनाएको थियो ।


साइकल त हराई नि हाल्यो । अब के गर्ने ? कसरी हरायो भन्ने ? साइकल नहराओस् भनेर भीमसेन दाइले साइकलसँगै गतिलो चाबी पनि किन्दिएका थिएँ । साइकल किन्न भनेर एक दिन भीमसेन राजवाहक दाइले मलाई असन लिएर गए । नयाँ साइकल पाउँदा को दंग हुँदैन । मेरो खुसीको सीमा थिएन । मैले त्यो साइकलमा बागबजार सुन्धारा मात्र हैन, बिजुलीबजारको डेराबाट अफिस आउजाउ गर्न पनि पाउने भएँ । बागबजारबाट साँझ रेडियो नेपालको स्टुडियो सिंहदरबार जाने । सिंहदरबारबाट बिजुलीबजारको डेरामा जाने र फेरि बागबजार फर्किने । साइकलले मेरो दैनिकी सहज बनाएको थियो । मेरो दैनिकी सहज हुँदा खोजखबरका अग्रजहरूलाई सजिलो हुने नै भयो । कार्यालय सहयोगीदेखि संवाददाताको काम गर्न म राजी थिएँ भने अग्रजहरू धेरै काम गराउन पाउँदा दंग नहुने कुरै भएन । मेरा लागि सबभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा त के थियो भने त्यो साइकल मेरो जीवनको पहिलो माउन्टेन बाइक थियो । जसलाई उबेला निकै सस्तोमा किनिएको थियो । बिजुलीबजारबाट मैतीदेवी डेरा सरेपछि पनि त्यो साइकल मेरो अभिन्न मित्र थियो ।


मेरो पहिलो साइकल अनुभव नमीठो छ । म भोजपुरको दुर्गम गाउँमा जन्मेको एक खाँटी पहाडे बाहुन । एसएलसीपछि इटहरीमा क्याम्पस पढ्ने पारिवारिक योजनाअनुसार म इटहरी आएँ । मेरो भोजपुरे छिमेकी र लगौटिया यार मभन्दा एक–दुई वर्षअगाडि नै इटहरी आएको थियो । ऊसँग साइकल थियो । एक दिन साइकल लिएर ऊ मेरो मामाको पसलमा आयो । म मामाघर बसेर पढ्न सुरु गरेको थिएँ । र, हामी इटहरीपारि मोरङको बाँसबारीमा घर बनाउँदै थियौं । त्यही यार र उसको हिरो साइकल चढेर बन्दै गरेको घर हेर्न बाँसबारी जाँदा बुढीखोलामा हामी गम्भीर दुर्घटनामा पर्‍यौं । होस आउँदा म वीर अस्पतालमा थिएँ । साथीको अत्तोपत्तो थिएन ।


हाम्रो साइकललाई बालुवा बोकेको ट्रकले हानेको थियो । निको भएपछि गाउँघर पुग्दा दुर्घटना भएको देख्नेहरू भन्थे, ‘तँलाई त त्यो ट्रकले ब्याक गरेर मार्न लागेको थियो तर हामीले गर्दा बाँचिस् ।’ त्यो दुर्घटनामा मेरो टाउको फुट्यो । साथीको खुट्टा भाँचियो । र पनि हामी बाँच्यौं । यदि त्यस दिन नबाँचेको भए आज साइकलकै कथा यसरी लेखिन्नथ्यो ।


दुर्घटनापछि तङ्ग्रिन समय लाग्यो । म जनता क्याम्पस इटहरीमा आइकम पढ्न थालेको थिएँ । उपचारपछि फर्केर म बिस्तारै साइकलको पछाडि बसेर मामाको छोरासँगै क्याम्पस जान थाले । त्यो हिरो साइकल थियो । एक दिन मामाको छोराले साइकल सिकाउन मलाई बुढीखोला किनारमा लगे । सिक्नु त कता हो कता, त्यो दिन म लडेर घाइते भएँ । चेनले हो वा केले हो, खुट्टामा चोट लाग्यो । केही दिनमा अलिकति कुदाउन सक्ने भएँ । साँझको समय इटहरी यातायात कार्यालयअगाडिको मामाघर फर्किंदै थिएँ । एक जना महिला अगाडि परिन् । मैले साइकल रोक्न सकिनँ । महिला र साइकल ठोक्किए । महिला चिच्याउँदै लडिन् । धन्न मचाहिँ लडिनँ र कुटाइ खानबाट जोगिएँ । त्यसपछि केही दिन साइकल चलाउने आँट आएन ।


मेरो बस्ने अड्डा बदलियो । इटहरीबाट बुढीखोलापारि आफ्नै घरमा सरेपछि आफूसँग साइकल नहुँदाको अप्ठेरो खड्कियो । ङिच्च हाँस्दै याचना गरेपछि वरपरबाट कलेज जाने दाइ–दिदीले लिफ्ट दिन थाले । सबभन्दा धेरै पटक आफूभन्दा सिनियर दिदीको पछाडि बसेर कलेज गएँ । एक दिन दिदीका दाजुले देखेछन् । भोलिपल्टदेखि दिदीले लिफ्ट दिन छोडिन् । घर आसपास गाडी नरोक्ने हुनाले त्यसपछि पैदलयात्राबाटै घर–कलेज आवत–जावत भयो ।


एक दिन आमाले साइकल किन्न पैसा दिनुभयो । आमाले दिएको पन्ध्र सय रुपैयाँ बोकेर विराटनगर गएँ । विराटनगरबाट माइलो दाइ र म जोगबनी गयौं । पन्ध्र सयसम्ममा आउने साइकल खुबै खोज्यौं । महिलाले समेत सजिलै चलाउन मिल्ने डिजाइनको साइकलचाहिँ अलि सस्तो पाइने रहेछ । तर १६ सय चाहिने भयो । दाइले एक सय थपेर साइकल किन्ने निर्णयमा पुग्यौं ।
किन्न त किनियो । तर भन्सार कसरी कटाउने ? भन्सार तिर्ने पैसा थिएन । जोगबनीमा रेलस्टेसनको आसपास निकै फोहोर र हिलो थियो । दाइ साइकल कुदाउँदै रेल स्टेसनतिर गएपछि म लुरुलुरु फर्किएँ । १५ मिनेटपछि धूलाम्य र हिलाम्य साइकल लिएर दाइ सकुशल नेपाली भूमिमा प्रवेश गरेपछि एकाएक खुसीले मेरो अनुहार उज्यालियो । मभन्दा धेरै खुसी दाइको अनुहारमा देखियो । दाइले नयाँ साइकललाई पुरानोजस्तो बनाएर भन्सार कटाउँदा कसैले सोधेन । कतैबाट रोकावट भएन । हामीले भन्सार छलेर देशलाई घाटा पुर्‍याएका त थियौं तर त्यसो गर्दा ठूलै लडाइँ जितेर फर्केको सिपाहीको जस्तो छाती फुलेको थियो दुवैको ।


मलाई त्यो साइकलले हिउँद र बर्खा नभनीकन वर्षौंसम्म खुसीसाथ बोक्यो । आईकमको नतिजा आउने बेलामा त्यो साइकल छोडेर म काठमाडौं आएपछि ऊ र म सदाका लागि विछडियौं । अनि मेरो जीवनमा आयो त्यही साइकल जुन माथि पनि भनिसकेको छु, २१ वर्षअगाडि सुन्धाराबाट हरायो ।


त्यो साइकल हराएको पीडाले रन्थनिदै अफिस पुग्दा सबै जना आइसक्नुभएको थियो । कसै गर्दा पनि साइकल हरायो भन्ने हिम्मत जुटाउन सकिनँ । दिन ढल्कियो । त्यो दिन रेडियो नेपाल जानुपर्ने थिएन । घर जाने बेला भयो । म सदाझै घर जान भनेर एकतला ओर्लिए जहाँ साइकल राखिन्थ्यो । साइकल राखेको ठाउँ हेरें । केही नदेख्दा झन् बैराग लाग्यो । एकातिर दुःख अर्कोतिर डर । हराएको कुरा कहिलेसम्म लुकाउने ?


खै के सम्झें कुन्नि, म कुद्दै माथि चढें । भर्‍याङमा दौडँदा चर्कै स्याँस्याँ भयो । आत्तिँदै फर्केको देखेर त्यहाँ भएका जति अग्रजहरू चकित भए । भीमसेन दाइले सोधे, ‘के भयो ?’ मैले सास अड्किँदै भने, ‘साइकल त तल छैन राखेको ठाउँमा ।’ अनि दाइ र म दौडँदै साइकल राख्ने ठाउँमा आयौं । हुलाकबाट आएपछि यही राखेको हो, अघि खाजा खाने बेलासम्म पनि थियो भनेर मैले बेलिविस्तार लगाएँ । मैले यो सबै कुरा यति विश्वासका साथ भनें कि दाइले थोरै शंकासमेत गर्न सकेनन् । मैले नराम्ररी ढाँटें । मेरो ढँटाइ सत्य ठहरियो । सुन्धाराबाट हराएको साइकल बागबजारबाट हरायो भन्ने प्रमाणित गरेपछि मन नहाँसे पनि अनुहार हल्का उजालियो । म आफ्नै नजरमा ढँटुवा भएँ । त्यो मेरो मनको डरले खडा गरेको अनौठो बाध्यता थियो ।


मिलनले खोजखबर प्रसारणताकाका अनुभव सुनाउन वैशाख १५ गते नबोलाएको भए मैले साइकल सम्झिन्न थिएँ । साइकल नसम्झेको भए मैले ढाँटको कुरा अझै लुक्थ्यो । जुन कुरा खोजखबरका सञ्चालकहरूले कहिल्यै थाहा पाउन्नथे होला । साइकल किनिदिने दाजु भीमसेन राजवाहकले त अहिले बल्ल थाहा पाउँदै हुनुहुन्छ ।

र, अन्त्यमा, मिलनलाई त्यो साइकल हराएको कथा भनिसकेपछि म जमल गएँ । जमलमा त्यो साइकल किनिएको थियो । त्यहाँ अहिले सातवटा साइकल पसल रहेछन् । मैले कुन पसलबाट साइकल किनेको थिएँ ठम्याउन सकिनँ । सडक फराकिलो पार्दा साइकल पसल साना भएछन् । जमलमा तिनै साइकल पसल आसपास एक छिन टहलिएँ । त्यो साइकलसँग जोडिएका कैयौं यादहरू ताजा भएर आए ।

आइकमको रिजल्ट हेर्न जमल गएको, उकालोमा साइकल चलाउन नसक्दा एक–दुईपटक बेहोस भएको, अगाडिको डन्डीमा साथीलाई राखेर कुदाएको आदि इत्यादि कुरा सम्झेर मुस्कुराएँ । सबभन्दा बढी भीमसेन दाइलाई सम्झिएँ । भीमसेन दाइ यो लेख पढ्नुभयो भने मलाई माफ गर्नुहोला । हराएको त्यो साइकलसम्बन्धी सत्य कुरा बोल्न मैले २१ वर्ष लगाएँ ।


प्रकाशित : असार २८, २०७६ १२:००
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

दर्के पानीमा एउटा स्कुटर

कविता
सविता गौतम दाहाल

पानी दर्की दिन्छ झन् झन्
उसलाई के थाहा
मेरो चालकको बर्साती उर्फ रेनकोट
पुरानो भएको छ
ठाउँ ठाउँमा स–साना दुलापरेका छन्  ।

कतै कतै उध्रिएको पनि छ
पानी झन् ठूला ठूला थोपाको
कलात्मक झरनाझैं प्रतीत हुन्छ
बेसरी दर्किन्छ
मानौं कुनै बच्चालाई झुक्काएर
उसकी आमा अफिस जान लागेकी होस्
र ऊ भक्कानिन्छ बलिन्द्र आासुसागै
उसका नरम गालामा जसरी
एउटा सुन्दर पानीको लय गुड्न थाल्छ
त्यसरी नै मेरो चालक अगि बढ्छ।

पानीलाई के थाहा?
मेरो चालक चस्मा लगाउाछ
र सहरको प्रदूषणबाट बच्न
सस्तो मास्क नलगाई धरै छैन
बाहिरपट्टि चस्मामा प्रशस्तै मोती
स–साना बाबुनानीले खेलेको बलजस्तै खेलिरहन्छ
भित्रचाहिा बाफले चस्मा पूरै कुहिरोमय हुन्छ।

पानी अलि सानो दाना पर्नु नि !
मेरो चालक मनमनै सोच्छ

गाडीहरुको लयमा मिसिादै
स्कुटर गुडिरहेछ, एउटा चोकपछि अर्को
कतिपय सालिकलाई फन्को मार्दै।

यो देशको राजधानी हो
यहााका सडकमा यति खाल्टाखुल्टी छन्
सधैं तर्किएर हिाडेकै हो
तर यो पानीमा सबै साना ठूला खाल्टा भरिएका छन्
पानीलाई के थाहा?
मेरो चक्का सानो हुन्छ
र खाल्टोमा जाकिएपछि
म लड्न पनि सक्छु।

मेरो चालक अनुभवी छ
रै पनि यो मुसलधारे पानी
रोकिने नाम लिादैन
ठूला ठूला गाडीले गति बढाउाछन्
र पानी उछिट्याउाछन्
तल जुत्ता पनि पूरै भिजिसकेको छ।

कति मिलिलिटर परेको हो कोनि
विश्वविद्यालय पुग्छु पुग्दिना
पानीको लेबल बढ्दै
बाटो स–सानो खोलो प्रतीत भैरहेछ।

सुन्तले रेनकोटमा उभिएका ट्राफिक
यही पानीमा उभिएर हात हल्लाइरहेका छन्
सहर छिचोलेर चक्रपथ देखेपछि
अलिकति श्वास फेर्छु
अब विश्वविद्यालय नजिकिन्छ।

पानी अलिकति मन्थर हुन्छ
बच्चा निकै बेर रोएपछि
हिक हिक गरेजस्तै
पानी पनि हिक हिक गर्छ
र रोकिने भाव देखाउाछ।

स्कुटर बिस्तारै विश्वविद्यालयको
प्रवेशद्वारभित्र पस्छ
वर्षौं पुराना विशाल वृक्षहरुको
ओतमा पुगेपछि
मेरो चालक लक्ष्य सम्झन्छ
र बेसक्याम्प पुगेको अनुभूति गर्छ।

उसको मन पनि ज्ञानको घेराभित्र पसेर होला
अभ्यास गरिरहने योजना बुन्छ
अगि माथि तल बगेको
दुवैथरी पानीको संगीत भुलेर
नयाा गीत गुन्गुनाउन थाल्छ
विश्वविद्यालयको स्वच्छ र कञ्चन हावासागै
नानाथरी रुखबिरूवाको हरियालीसागै
मेरो प्रिय चालक।

घनघोर वर्षापछि खुलेको आकाश नियाल्छ
ऊ पुग्ने शिखर छर्लङ्ग देख्छ
जहाा उसलाई देशको झन्डा फहराउनु छ
आफ्नो राष्ट्रिय धुन बजाएर
सबै सबैलाई राष्ट्र सम्मानमा उठाउनु छ
र स्कुटर यात्राका अनगिनत
उकाली ओरालीका मौलिक कविता सुनाउनु छ।

सविता गौतम दाहाल

प्रकाशित : असार २८, २०७६ १२:००
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्