बुद्धको विश्व यात्रा

गौतम बुद्ध आफ्नो जीवन कालमा कहाँकहाँ पुगे ? बौद्ध धर्म कसरी विश्वभर फैलियो ? र, बुद्ध जन्मिएको र ज्ञान प्राप्त गरेको भूमिमै किन उनका अनुयायीहरू निकै न्यून छन् ?
नेत्र आचार्य

 बुद्ध पूर्णिमा मनाउन फ्रान्सबाट नेपाल आएकी क्यारोलिन केही दिनअघि भक्तपुरका विहारहरूको कलाकृति नियाल्दै मुग्ध भइरहेकी थिइन्  । उनलाई झनै मोहित तुल्यायो नजिकै घरको झ्यालमा देखिएको नाति–बाजेको दृश्यले  ।

क्यारोलिन उक्त बालक मुस्काएको क्षण क्यामरामा खिच्न चाहन्थिन्, लामै प्रतीक्षापछि क्षणभरका लागि बालक मुस्कुरायो । क्यारोलिन फिदा भइन् र उक्त बालकको नाम सोधिन् । बाजेले भने– यो अर्हन् हो । अर्हन् भनेको बुद्धको नाम भन्ने थाहा पाएपछि त उनको खुसीको सीमा रहेन । उनी तत्क्षण आफ्नो समूहका साथीहरूको हूलमा मिसिइन् र हौसिंदै सबैलाई भनिन्, ‘मैले बुद्ध भेटें ! मसँग बुद्ध मुस्काएको तस्बिर पनि छ !’


बुद्ध महापरिनिर्वाण भएको पच्चीस सय वर्षपछि समेत बुद्धत्वको सुगन्ध विश्वका कुनाकुनासम्म पुग्नु र त्यसले मानिसहरूलाई मन्त्रमुग्ध बनाइरहनु आश्चर्यको विषय बिल्कुलै होइन । हरेक वर्ष लुम्बिनीमा लाखौं मानिस आइरहनु पनि आश्चर्यको विषय होइन । किनभने बुद्धत्व अपूर्व घटना हो र यसको स्वभाव नै सबैलाई मनैदेखि आकर्षित गर्नु हो । बुद्धत्व के हो भन्ने बुझेर पनि यसप्रति फिदा नभई रहन असम्भवजस्तै हुन्छ । जीवनभर भौंतारिंदै खोजिरहेको कुरा आफ्नै मनभित्र छ भन्ने थाहा पाउनु सहज बुद्धि भएका हरेक मानिसका लागि जीवन रूपान्तरणकारी क्षण भइदिन्छ । बुद्ध, बुद्धत्व र यसको विश्वव्यापी विस्तारलाई विभिन्न चरणमा बुझ्न सकिन्छ र हरेक बुझाइको आफ्नै अर्थवत्ता हुन्छ ।


गौतम बुद्धलाई बुद्धत्व प्राप्ति पूर्णिमाको रातमा भएको थियो, यसको प्रतीकात्मक अर्थ छ । पूर्णिमा प्रकाशको पूर्णत्वको अवस्था हो, पूर्णता कल्याणको मार्ग हो । बुद्धले देशना गरेको ‘धर्म’ आदि, मध्य र अन्त्यमा कल्याणकारी मानिन्छ । यो कल्याणकारी धर्मलाई विश्वभर विस्तार गर्न बुद्धले जीवनपर्यन्त प्रयत्न गर्नुभयो । पानी पर्ने तीन महिना कुनै विहारमा ‘वर्षावास’ गर्नेबाहेक सबै ऋतुमा बुद्ध अनवरत यात्रा गरिरहनुभयो । सबैको हित एवं कल्याण गर्ने उद्देश्य बुद्धका हरेक यात्राको अन्तर्य हुन्थ्यो । बुद्धत्व एक अद्भुत घटना थियो र यसको सुगन्ध सबैतिर पुर्‍याउन एक्लो प्रयत्नले सम्भव छैन भन्ने बुद्धलाई थाहा थियो । यसका निम्ति बुद्धले भिक्षुहरूको संघ निर्माण गर्नुभयो । संघमा प्रशिक्षित अर्हत् अवस्था प्राप्त भिक्षुहरूलाई धर्मदूतको रूपमा तयार गर्नुभयो । ती धर्मदूतले थप धर्मदूत तयार गरे र यसप्रकार सिलसिला चलिरह्यो, बुद्धत्व विश्वभर विस्तार भइरह्यो । बुद्ध भन्नु नै बुद्धत्व हो, बुद्धत्व नै वास्तवमा बुद्ध हो । बुद्धले भन्नुभएको छ, ‘धर्मतो बुद्धा द्रष्टव्या धर्मकायो हि नायका’ अर्थात् धर्मलाई देख्नेले बुद्धलाई देख्छ, बुद्धको वास्तविक काय या रूप धर्म हो । बुद्धका उपदेशलाई एउटै शब्द धर्म भनिन्छ । यस अर्थमा जहाँ धर्म पुग्यो त्यहाँ बुद्ध पुग्नुभएको हो । बुद्धत्वको अर्थ, स्वतःस्फूर्त विस्तार हुँदै जाने यसको विशेषता, विभिन्न भूमिमा पुग्दा फेरिएका बुद्धका रूपहरू र वर्तमान समयमा बुद्ध भूमिमै बुद्धलाई पछ्याउनेहरू पातलिंदै जानुका कारण खोतल्नु यो लेखको आशय हो ।

बुद्ध यात्राको आरम्भ
पालि ग्रन्थ निदानकथाअनुसार सिद्धार्थ गौतमले पूर्वजन्ममा दीपंकर नामका बुद्धलाई भेटेको प्रसंग आउँछ । सुमेध तापस दीपंकर बुद्धका गुणहरू देखेर कतिसम्म प्रभावित भएका थिए भने बुद्धका पाउमा माटो नलागोस् भन्ने ध्येयले हिलो बाटोमा सुतेर बसिरहे । सुमेधलाई थाहा थियो, उनी हृदयदेखि नै यसो गर्दै छन् । हिलोमा सुतिरहँदा उनको मनमा अरू सुन्दर भाव पैदा भए । मेरो मन यति शुद्ध र गुणग्राही छ भने मैले मनको अन्तरकुन्तरमा रहेका सबै मानवीय वासनाहरू निर्मूल गर्नुपर्छ । मैले ज्ञान प्राप्त गर्नेछु र दुःखबाट सदाका लागि मुक्त हुनेछ । तर, म एक्लै मुक्त भएर के अर्थ, मैले त समस्त मानिस र देवताहरूलाई दुःखमुक्त गर्नेछु । ‘अहमपि लोके बुद्धो भविष्यामि’ अर्थात् म पनि दीपंकरजस्तै बुद्ध बनेर लोकहितमा समर्पित हुनेछु । महावस्तु नामको ग्रन्थमा यो प्रसंगमा पाठान्तर पाइन्छ तर बुद्ध बन्ने ध्येय एउटै छ ।

‘बुद्धो भवेयं जगतो हिताय’
जगत्को हितका लागि बुद्ध होऊँ भन्ने संकल्प पैदा हुनु बुद्धत्वको यात्रामा पहिलो कदम हो । बुद्धत्वको यात्रा आरम्भ भएसँगै बुद्धको विश्व यात्रा तय हुन्छ । किनभने बुद्धत्व विस्तार भइरहने गुणले युक्त हुन्छ । त्यो गुण हो महाकरुणा । संसारमा दुःखी प्राणीहरूको कमी छैन र बुद्धको अहैतुकी करुणा समस्त प्राणीलाई दुःखमुक्त बनाउने ध्येयले ओतप्रोत हुन्छ । आफ्ना दुःख अन्त्य भएपछि दुःखीहरूप्रति मनमा स्वतःस्फूर्त करुण पैदा हुनु अहैतुकी करुणा हो, महाकरुणा हो ।

बुद्धले आफ्ना भिक्षुहरूलाई दीक्षित गर्दा बारम्बार सुझाउने मुख्य कुरा लोक अर्थात् मानव जातिप्रति मनमा अपार करुणा विकसित गर्नु भन्ने हुन्थ्यो । बुद्ध भन्नुहुन्थ्यो, ‘चरथ भिक्खवे चारिकं बहुजन हिताय बहुजन सुखाय लोकानुकम्पाय अत्थाय हिताय सुखाय देव मनुस्सानं । देसेथ भिक्खवे धम्मं आदिकल्याणं मंझे कल्याणं परियोसान कल्याणं सात्थं सव्यंजनं केवल परिपुन्नं ब्रह्मचरियं पकासेथ ।’ अर्थात्, भिक्षुहरू हो, बहुजन हित, बहुजन सुख र समाजको कल्याणका लागि, देवता र मानिसको हित र सुखका लागि सबैतिर विचरण गर, विहार गर । सबै धर्मदूतलाई बुद्धको यस्तै निर्देशन हुन्थ्यो । बुद्धको निर्देशन हुन्थ्यो, भिक्षु हो सबै ठाउँमा पुग र धर्मदेशना गर, धर्मको अर्थ सम्झाऊ, मानिसहरूलाई झवचक्रm अर्थात् दुःखको चत्रबाट मुक्त गर, सबैतिर धर्मचत्र चलाऊ ।

गौतम बुद्ध कहाँकहाँ पुग्नुभयो ?
कामसुखमा रमाउने या कठोर तपस्या गर्दै शरीर सुकाउने दुवै तरिका ठीक होइनन् भन्ने जानेर बुद्धले मध्यम मार्ग अपनाउनुभयो, तदनन्तर उहाँलाई विपश्यना ध्यानमा सफलता मिल्यो । बुद्धले चार आर्य सत्य देख्नुभयो, आर्य अष्टांगिक मार्ग पहिल्याउनुभयो र प्रतीत्यसमुत्पाद अर्थात् जीवन र जगत् कुन नियमले चलिरहेको छ भन्ने बोध गर्नुभयो । यसप्रकार ज्ञानोदय भइसकेपछि बुद्ध दुःखमुक्त हुनुभयो, संसारको जन्ममृत्युको चक्रबाट सदाका लागि माथि उठ्नुभयो । बुद्धत्व प्राप्तिपछि सबभन्दा पहिला तपस्या गर्दाका साथीहरूलाई आफूले पाएको ज्ञान सुनाउने इच्छा उहाँलाई भयो । ती पञ्चभद्रवर्गीय भिक्षुहरूलाई प्रथम उपदेश सुनाउन बुद्ध वाराणसीको सारनाथ पुग्नुभयो । बुद्धको पहिलो उपदेशलाई धर्मचक्रप्रवर्तन सूत्र भनिन्छ । झवचक्र अर्थात् दुःखको माखेसाङ्लोबाट मुत्त हुन धर्मचक्र चलाउन आवश्यक हुन्छ । धर्मलाई देख्ने हो भने र तदनुरूप अभ्यास गर्ने हो भने हरेक व्यक्तिले आफ्नो कल्याण स्वयंले गर्न सक्छ, कुनै पनि वाद, पन्थ, सम्प्रदाय र संगठित धर्मको पिछलग्गु हुन पर्दैन, आफ्नै प्रयत्नले बुद्ध बन्ने क्षमता हरेक मानिसमा पहिल्यैदेखि निहित छ, अतः आफ्नो कल्याण आफैं गर भन्ने बुद्धको पहिलो देशनाको आशय थियो ।


बुद्धका प्रथम पाँच शिष्यहरू छिट्टै अर्हत् भए र उनीहरूले अन्य दर्जनौं भिक्षुहरूलाई धर्मको उपदेश गरे । यही क्रमले साठी जना अर्हत् भिक्षुहरू पुगेपछि बुद्धले सबैलाई एक ठाउँमा भेला गरी भन्नुभयो— भिक्षुहरू हो, हरेक भिक्षु आफ्ना मानसिक बन्धनबाट मुक्त हुनुपर्छ तर भिक्षुमा मानिसहरूप्रति करुणा जाग्नुपर्छ, समाजप्रति कर्तव्यबोध पनि हुनुपर्छ । अतः अर्हत् अवस्था प्राप्त गरिसकेका भिक्षुहरू विभिन्न स्थानमा विचरण गर र बुद्धत्वको उपदेश सुनाएर मानिसहरूलाई धर्मको बाटो सुझाऊ, सबैको कल्याण गर ।


बुद्धले भिक्षु संघलाई एक आदर्श समाजका रुपमा विकसित गर्नुभएको थियो । समाजमा भिक्षु संघप्रति उस्तै आदरभाव थियो । कुनै रंगभेद, जातिभेद, वर्गभेद नगरी सबैलाई समान रूपले कदर गर्ने र धर्मानुश्रवणमा सहभागी गराउने हुँदा मानिसहरू बुद्धको विशाल हृदय र व्यवहारबाट प्रभावित थिए । जनभाषामा धर्म प्रचार गर्दा अधिकतम मानिसले ज्ञानका कुरा बुझ्छन् भनेर बुद्धले तत्कालीन समयमा प्रचलित जनभाषामा शिक्षा दिने प्रचलन बसाउनुभयो । यसले गर्दा पनि बुद्धको शिक्षा समाजको तल्लो तहसम्म पुग्यो । बुद्धले भिक्षुहरूलाई सम्प्रदायबाट मुक्त भएर आफ्नो र अरूको कल्याणको खातिर धर्मको शिक्षा विस्तार गर्न निर्देशन दिनुभयो । यसरी मानिसहरूलाई दुःखमुक्ति र बुद्धत्वको बाटो देखाउनका लागि चारिका अर्थात् देशाटन गर्ने भिक्षुहरूलाई बुद्धले दुई जना छन् भने दुवैलाई फरक बाटोबाट अगाडि बढ्न सुझाउनुभयो । यसो गर्दा धेरैभन्दा धेरै मानिसले धर्मको देशना सुन्ने अवसर प्राप्त गरून् भन्ने बुद्धको आशय थियो । सबै दिशातिर धर्मदूत पठाइसकेपछि बुद्ध स्वयं पनि धर्म विस्तारको लागि उरुवेलतिर प्रस्थान गनुभयो । बुद्धको व्यक्तित्व, संघको उदात्त सोच र आदि, मध्य एवं अन्त्यसम्म कल्याणकारी धर्मको उपदेश सुनेर दिनानुदिन सयौं हजारौं मानिस प्रभावित भए, दीक्षित भए र दुःखमुक्त भए । उनीहरूले अन्य मानिसहरूलाई दीक्षित गरे । यो क्रम बढ्दै गएर बुद्धले धर्मको देशना दिन खटाउनुभएको छ महिनाभित्र बुद्ध कपिलवस्तु जानुहुँदा भिक्षु संघमा बीस हजार भिक्षु आबद्ध भइसकेका थिए ।


आफ्नो जीवनकालमा बुद्ध भारतका विभिन्न सहरहरू र नेपालको कपिलवस्तुमा बारम्बार भ्रमण गनुभयो । बुद्धले केही विशेष स्थानहरूलाई धर्म विस्तारको केन्द्र नै बनाउनुभएको थियो । यस्तै केन्द्र थिए श्रावस्ती र राजगृह । बाबा भीमराव अम्बेडकरले पालि ग्रन्थहरूमा खोजबिन गर्दा बुद्ध श्रावस्तीमा करिब ७५ पटक र राजगृहमा २४ पटक भ्रमण गर्नुभएको तथ्य पत्ता लगाएका थिए । कपिलवस्तु र वैशालीमा बुद्ध छ पटक भ्रमण गर्नुभएको र कम्मासधम्ममा चार पटक पुग्नुभएको स्रोत फेला पर्छ । बुद्ध सशरीर पुग्नुभएका अन्य स्थानहरू अस्सपुर, नालन्दा, घोषिताराम, कुसीनारा, देवदह, पावा, मगधको राजधानी पाटलीपुत्र, दर्जनौं शाक्य जनपद र कुरु जनपदहरू हुन् । यी सबै स्थानमा बुद्ध पैदलै हिँडेर पुग्नुभयो । बयलगाडी उपयोग गर्न सक्नुहुन्थ्यो तर बुद्धले हिँडेरै चारिका गर्न मन पराउनुभयो । बाटोमा भेटिने सबैलाई धर्मको देशना सुनाउने उहाँको ध्येय हुन्थ्यो ।


बुद्धको महापरिनिर्वाणपछि धर्मलाई विश्वव्यापी बनाउने कार्य निर्बाध जारी रह्यो । सबै व्यवस्था बुद्धले बसालिदिनुभएको थियो, हरेक युगमा नयाँ भिक्षुहरू संघमा प्रवेश गरे र स्थापित नियमअनुसार धर्म प्रचारलाई अगाडि बढाए । यस क्रममा धर्मलाई विश्वभर विस्तार गर्न सम्राट् अशोक जत्तिकै प्रभावी अरू फेला पार्न मुस्किल हुन्छ । सम्राट् अशोक निग्रोध नामक व्यक्तिको प्रभावले बुद्ध धर्मप्रति आकर्षित भएका थिए । पछि उपगुप्त भिक्षुबाट उनी बुद्ध धर्ममा दीक्षित भए । उनी लुम्बिनीलगायत दर्जनौं बुद्धक्षेत्रहरूमा धर्म प्रचार गर्न र धर्मको इतिहास जोगाइराख्नका लागि स्वयं पुगे । अशोक स्तम्भहरूकै कारण आज बुद्धको जन्मभूमि नेपाल हो भन्ने अकाट्य रूपले सावित भएको छ । अशोक स्वयं सम्राट् भएको हुँदा उनमा अधिकार, क्षमता र कौशल थियो, स्वयं बुद्ध धर्मानुलम्बी भएको हुँदा धर्मप्रति श्रद्धा पनि थियो । उनले मज्झन्तिकलाई कश्मीर तथा गान्धारमा, महारक्षितलाई यवन देशमा, मज्झिमलाई हिमालय देशमा, धर्मरक्षितलाई अपरांतक देशमा, महाधर्मरक्षितलाई महाराष्ट्रमा, महादेवलाई मैसुरमा, रक्षितलाई कन्नडमा, सोन र उत्तरलाई सुवर्णभूमिमा धर्मप्रचारका लागि पठाए । उनले श्रीलंकामा आफ्ना छोराछोरी महिन्दा र संघमित्रालाई धर्म प्रचारका लागि पठाएका थिए । सम्राट् अशोकले बर्मामा धर्म प्रचारका लागि विशेष टोली पठाएका थिए । बुद्धप्रेमी अशोकका केही वचनहरू आज पनि कालजयी छन्—बाँच र बाँच्न देऊ, सर्वहितभन्दा ठूलो कार्य अरु केही छैन, राजनीतिक लाभका लागि हिंसा गर्नु सबैभन्दा निन्दनीय हो ।

थरीथरीका बुद्ध, थरीथरीका अभ्यास
बुद्ध धर्म चीन, तिब्बत, जापान, कोरिया, भियतनाम, बर्मा, थाइल्यान्ड, श्रीलंका, भुटानलगायत मुलुकमा पुग्दा बुद्धको प्रतिमा उस्तै रहेन । तत्तत् मुलुकका शिष्यहरूले तिनको कल्पनाअनुसार अनुकूल प्रतिमा बनाए । तिब्बतमा त बहु बुद्ध प्रणाली विकसित भयो— अमिताभ बुद्ध, महामञ्जुश्री बुद्ध, अवलोकितेश्वर आदि । हजार हात भएका अवलोकितेश्वरको समेत परिकल्पना गरियो । मानिसहरूको हित र कल्याणका लागि स्वयंको निर्वाणसमेत बोधिसत्त्वहरू त असंख्य कल्पना गरिए ।


बुद्धका पछिका शिष्यहरूमध्ये बोधिधर्मले चीनमा पुगेर चान बुद्ध दर्शन विस्तार गरे । उनले चीनका मानिसहरूलाई ध्यान सिकाए । चिनियाँ भाषीहरूले ध्यानलाई चान भन्न थाले । यही चान जापान पुग्दा झेन बन्यो । जापानमा झेन सम्प्रदाय प्रभावी छ । डिटी सुजुकीले झेनलाई पश्चिमा देशहरूमा विस्तार गरे ।


वज्रयान सम्प्रदायका आचार्य पद्मसम्भव भारतबाट तिब्बत पुगे र त्यहाँका मानिसहरूलाई वज्रयानमा दीक्षित गरे । उनको प्रभाव व्यापक भयो, उनी अन्ततः गुरु रिन्पोछे भनेर चिनिन थाले । तिब्बती भेकमा विकसित भएको वज्रयानलाई दलाई लामा र अरू रिन्पोछेहरूले वर्तमान समयमा विश्वभर विस्तार गरिरहेका छन् ।


तन्त्रयानका रूपमा विकसित भएको वज्रयानले बुद्धका मूल शिक्षालाई कतै छोडेको छैन, बरु युगानुकूल विकास र परिष्कार गर्दै लगेको पाइन्छ । कोरियामा सद्धर्मपुण्डरिकसूत्रलाई मुख्य ग्रन्थ मानेर लाखौं मानिस बुद्धका शिक्षा सुन्छन् र ध्यानको अभ्यास पनि गर्छन् । जापानमा निचिरेनलगायतका बौद्ध सम्प्रदायमा पनि यही ग्रन्थ आधारभूत हो । बुद्धको मुख्य शिक्षा पनि ध्यान नै हो ।


बुद्ध दर्शन गतिशील प्रकृतिको छ । खासगरी वज्रयानमा बुद्ध दर्शनको ‘डाइनामिक’ स्वभाव प्रस्ट देख्न पाइन्छ । जस्तो चीनमा विकसित भएको चिया संस्कृतिमा बुद्ध दर्शनको गहिरो प्रभाव देखिन्छ । चिया पिउनु ध्यानको अभ्यास गर्नु जत्तिकै स्मृति र सम्प्रजन्ययुक्त हुन्छ । चीनमा प्रचलित कुङ फु, जापानमा विकसित हाइकु कविता र कोरियामा विकसित कलिग्राफीको अन्तर्यमा बुद्ध दर्शनको प्रभाव स्पष्ट देख्न पाइन्छ । यी संस्कृतिले हरेक क्रियाकलाप हरेक क्षणमा कसरी माइन्डफुल अर्थात् होसपूर्ण भएर सम्पन्न गर्ने भन्ने सुझाउँछन् । बुद्धले सिकाएको ध्यानको मूल आशय पनि यही हो । वर्तमान समयमा होसपूर्ण भएर र पक्षविपक्षमा नढल्की तटस्थ भएर कार्य गर्नु बुद्धत्वतर्फको यात्रा नै हो । होसपूर्ण हुने अझ्यास सघन हुँदै जाँदा मानिस मन र समयको अदृश्य बन्धनबाट मुक्त हुन सक्छ । मुत्तिको सुख सबै सुखभन्दा अप्रतीम हुन्छ । यो यस्तो सुख हो जुन जहिल्यै विस्तार हुँदै जान्छ, कहिल्यै ह्रास भएर जाँदैन ।
उता पश्चिमा जगत्मा जोन कबात जिनले बुद्धले सिकाएको ध्यान पद्धतिको सिको गर्दै माइन्डफुलनेसमा आधारित तनाव न्यूनीकरण थेरापी विकसित गरे । वर्तमान समयमा भिक्षु मेथ्यु रिकार्डले करुणा फाउन्डेसन मार्फत् बुद्धका शिक्षालाई विश्वभर विस्तार गरिरहेका छन् । टिच न्यात हन्हले भियतनामबाट इन्गेज्ड बुद्धिजमलाई विश्वभर फैलाइरहेका छन् जुन अचेल प्राज्ञिक अध्ययनको एक मुख्य विधा बनेको छ ।


बुद्धको जीवनी, ज्ञान प्राप्ति र धर्म देशना वर्णन गर्दै एडविन आर्नोल्डले लेखेको ‘लाइट अफ एसिया’ ले संसारभरी बुद्ध धर्म र दर्शनप्रति मनिसहरूमा जागरण ल्याइदियो । आर्नोल्डले उक्त कृति ललितविस्तरसूत्र नामको ग्रन्थको आधारमा तयार गरेका थिए । पश्चिमा जगत्मा पहिलो पटक बुद्ध दर्शनको परिचय दिन पुस्तकका रूपमा यो कृति विख्यात छ । श्रीलंका पुगेका भिक्षु बुद्धघोषले विशुद्धिमग्ग र विमुक्तिमग्ग नामका दुई बेजोड कृति लेखे । यी कृतिका बारेमा भन्ने गरिन्छ, बुद्धका सबै शिक्षा लोप भए र यी दुई ग्रन्थ बाँकी रहे भने पनि बुद्ध धर्मलाई केही घाटा हुने छैन ।

बत्तीमुनि अँध्यारो
बुद्धका शिष्यहरूले विश्वभर बुद्धत्वको सुगन्ध फैलाए र यो क्रम अझै जारी छ । तर बुद्ध स्वयंले देशना दिनुभएको नेपाल र उत्तर भारतमा बुद्धका अनुयायीहरू कमी हुँदै जानु भने आश्चर्यजनक छ । बत्तीमुनि अँध्यारो भन्ने आहान यहीं चरितार्थ भइरहेको छ । यसो हुनुको पछि धेरै कारण हुन सक्छन् । जस्तो, बुद्धले पूजाआजा र तीर्थव्रतलाई श्रद्धा जगाउने कार्यका लागि मात्र उपयोग गर्न सुझाउनुभएको थियो तर बुद्धका मूर्ति पूजा गर्नु नै धर्मको मुख्य अभ्यास हुन थाल्नु, भिक्षुहरू धर्म उपार्जनमा भन्दा अर्थोपार्जनमा केन्द्रित हुनु र ध्यानको अभ्यास नगरी गुरु बन्ने होडबाजी चल्नु केही कारण हुन् ।


अर्को कारण हिन्दु धर्मसँग सम्बन्धित छ । नेपाल र भारतमा हिन्दु धर्म सधैं बलियो रह्यो, हिन्दुहरूले बौद्ध धर्म र दर्शनलाई फस्टाउने मौका दिएनन् । उनीहरूले बुद्धलाई विष्णुका एक अवतार हुन्समेत भने । जुन कुरा शास्त्रीय दृष्टिले कतैबाट तर्कसंगत देखिंदैन । हिन्दु ईश्वरवादी धर्म हो, तर बुद्धले कुनै पनि सृष्टिकर्ता वा सर्वेसर्वा ईश्वर स्वीकार गर्नुभएन । बुद्धले जातिभेद अन्त्य गरेको, बलिप्रथा रोकेको र उदार विश्व दृष्टिकोण अपनाएकाले हिन्दुवादी ब्राह्मणहरूको स्वार्थमा बाधा पुर्‍याउने देखियो । अतः समाजमा शक्तिशाली रहेका
ब्राह्मणहरूले राज्यस्तरबाटै बुद्धको धर्म र दर्शनलाई खेद्ने काम गरे । राणा शासनकालमा नेपालमा बुद्ध मूर्ति बनाएको आरोपमा भिक्षु अमृतानन्दलाई आठ वर्ष जेलमा थुनियो । विसं २००० मा भिक्षु अमृतानन्दलगायत आठ जना भिक्षुहरूलाई देश निकाला गरियो । बौद्ध दर्शनका पुस्तक खोजीखोजी जफत गरियो, हिन्दुहरू धर्म परिवर्तन गरी बौद्ध बन्न नपाइने, बौद्ध विहार बनाउन नपाइने नियम नै बनाइयो । यसरी राज्यले नै खेदेपछि बुद्धको धर्म बुद्ध भूमिमै मेटिंदै गयो ।


उत्तर भारत हिन्दु धर्मको उद्गमस्थल हो, भारतीय हिन्दुहरूले बुद्ध दर्शन व्यवस्थित, उदार र प्रभावी देखेपछि आफ्नो अस्तित्वमा खतरा ठाने । उनीहरूले अनेक शास्त्र र काव्य लेखेर बुद्ध धर्मलाई माथि उठ्न दिएनन् । ‘हस्तिना ताड्यमानेऽपि न गच्छेत् जैन मन्दिरम्’ अर्थात् प्राण घाँटीबाट जानै लागे पनि, हात्तीले कुल्चेर मार्नै लागे पनि जैन धर्म या बुद्ध धर्मको शरणमा नजानू भन्नेजस्ता दुष्प्रचार गरे । यस्तै बेला धर्मान्ध र मूर्ख मुसलमान शासक बख्तियार खिलजीलगायतले भारतमा आक्रमण गरे र खासगरी बौद्ध साहित्यको केन्द्रका रूपमा विकसित ओदान्तपुरी विश्वविद्यालय र नालन्दा विश्वविद्यालयमा आगो लगाइदिए । भनिन्छ, नालन्दाको पुस्तकालयमा लागेको आगो छ महिनासम्म निभेको थिएन ।


मुसलमान अतिवादीहरूले बौद्धहरूलाई निर्मूल पार्न हरेक विहार, चैत्य, स्तूपा भत्काइदिए, लाखौं लाख पुस्तकहरू खोजीखोजी जलाइदिए र हजारौं भिक्षु एवं बौद्ध आचार्यहरूलाई मारे । त्यसबेला बौद्धहरू लुक्दै, भाग्दै नेपाल र तिब्बतमा शरण लिन आएका थिए । यसप्रकार अतिचार हुँदासमेत बुद्ध धर्म र दर्शन जीवित रहन सक्नु उल्लेख्य छ । जे–जति बौद्ध दर्शन, साहित्य र परम्परा जीवित छ त्यसलाई यथोचित संरक्षण र विस्तार गर्न सक्यौं भने पनि शान्त, सुखी र समतापूर्ण हुन सकिन्छ । भौतिक समृद्धि देखिसकेका देशहरूले आन्तरिक समृद्धिका लागि बुद्धको धर्मलाई चाखपूर्वक पछ्याउँदै गरेको देखियो । अन्ततः मानिसलाई चाहिने आन्तरिक सुख–शान्ति नै रहेछ, हामीले बेलैमा बुद्धलाई चिन्न सके जाती हुन्थ्यो । बत्तीमुनि अँध्यारो हुनुमा केही दृश्यमान र केही अदृश्य कारण समेत होलान् । बुद्धको ज्ञानको आलोक कति गरिमापूर्ण छ भन्ने हामीलाई बोध भइसकेको हो भने त्यो आलोकलाई पुनः जगाउने सम्भावना छन् । हामी सबै मिलेर सम्भावनाहरू खोजी गर्न सकिन्छ । सुरुआत गर्नलाई राज्याधिकारीहरू नै सचेत हुनुपर्छ । कम्तीमा बुद्ध जयन्तीका दिनमा मञ्चमा उभिएर राजनीतिक भाषण दिनुको साटो कुनै वरिष्ठ बौद्ध भिक्षुलाई बुद्धको शिक्षाका बारेमा बोल्न समय दिने र प्रधानमन्त्री, राष्ट्रपतिलगायत उच्चपदस्थ अधिकारीहरू दर्शकदीर्घामा बसेर धर्म श्रवण गर्न सके जनजनमा बुद्धत्वको गरिमा स्वतः स्थापित हुनेथियो । सम्मानित भिक्षुसँगै एकाध घण्टा सबै ध्यानमा बस्ने हो भने त त्यसले मनमा जगाएको आलोकले बत्तीमुनिको अँध्यारो स्वतः विलीन हुने थियो । मंगल होस् ।
netra.acharya@gmail.com

प्रकाशित : जेष्ठ ४, २०७६ ११:०४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नीरु राजवंशीका नेप्लिकाना अफेयर्स

कुमारजी उवाच
कुमार नगरकोटी

काठमाडौँ — नीरु राजवंशीको मनभित्र एउटा ग्रेभयार्ड थियो । यू मे कल इट अ नेप्लिकाना ग्रेभयार्ड, यू सी ! त्यो ग्रेभयार्डमा एउटा सर्रियल क्याफे थियो । क्याफेभित्र एउटा ग्यालेरी थियो । ग्यालेरी कुनै इन्स्टलेसन आर्टिस्टले बनाइदिएको हुनुपर्छ, जो निकै भव्य थियो । कलात्मक एवं सभ्य थियो । 

सहरको कोलाहलमा जब मेरो प्राण छटपटाउँथ्यो, त्यस्तो बखत नीरु राजवंशीको मृदुल आवाज मेरो कानमा गुन्जिन्थ्यो : सपनाहरूलाई गाँस, प्रार्थनाहरूमाझ अलिकति हाँस। तानपुराको तार कस अनि सन्तुर छेवै बस। मैले गाउने राग मल्हारको आलापद्वार हुँदै तिमी ग्यालरीभित्र पस।

त्यसपछि म सुटुक्क ग्यालरीभित्र पस्थें। चुपचाप त्यहाँ हराउँथें। ग्यालेरीको कुनाकाप्चामा बाँसुरीको गिलो धुन एकनासले बजिरहन्थ्यो। ओसिला भित्ताहरूमा कहिलेकाहीं तानपुराको सुस्केरा रसाउँथ्यो।

तानपुराको सुस्केरा रसाउने भित्तामा किताबका तस्बिरहरू लहरै झुन्डिएका हुन्थे। काठका कलात्मक फ्रेमभित्र सजिएका ती तस्बिर अद्भुत देखिन्थे।
फ्रेमिल किताबहरू प्रेमिल लाग्थे। केही स्वप्निल लाग्थे।

नीरु राजवंशी किताब अनुरागी थिई। अ प्यासोनेट बुक लभर, यू सी ! किताबहरूलाई ऊ प्राणसरी प्रेम गर्थी। किताब उसको पूजा थियो, किताब नै प्रार्थना। किताब उसको प्रेमी थियो, किताब नै उसको परमात्मा।

अनेक भावमुद्रामा विवर्ण किताबहरूको ऊ सुन्दर तस्बिर खिच्थी। र, तिनलाई प्रेमपूर्वक ग्यालेरीका भित्तामा सजाईवरी राख्थी। किताबप्रति उसको अलौकिक अनुराग देखी म भावशून्य हुन्थें।
एक दिन म त्यही ग्यालेरीमा थिएँ। तस्बिरहरू हेरिरहेको थिएँ।

भित्तामा झुन्डिएको थियो ओशोको : द धम्मपद। युवाल नोहा हरारीको : होमो डियोस, अ बि्रफ हिस्ट्री अफ टुमरो। काजुओ इसिगुराको : एन आर्टिस्ट अफ द फ्लोटिङ वर्ल्ड।

सिल्भिया प्लाथको : द बेल जार भित्तामा झुन्डिएको थियो। त्यसैगरी झुन्डिएको थियो रुपी कौरको : मिल्क एन्ड हनी। र, एलिफ सफकको : द फोर्टी रुल्स अफ लभ।

ड्यान ब्राउनको- द लास्ट सिम्बोल- त्यहीं थियो र त्यहीं थियो फन्ज काफ्कको : मेटामर्फोसिस।
सबैसबै लेखकहरू किताबसितै भित्तामा झुन्डिएका थिए। पाउलो काहेल्लो र अ विनर स्ट्यान्ड्स अलोन। ओह्रान पामुक र द रेड हेयर्ड वुमन। डिएच लरेन्स र वुमन इन लभ। एलिजाबेथ गिल्बर्ट र इट प्रे लभ।

हारुकी मुराकामीको- काफ्का अन द सोर- उपन्यासको तस्बिरले मलाई निकै आकषिर्त गर्‍यो। त्यसलाई म अचल-अपलक हेरिरहेको थिएँ। कालो कपाल फिंजाएर मुराकामीको तान्त्रिक उपन्यासले आफ्नो मुहार छोपी ओछ्यानमा ढलेकी नीरु राजवंशी मलाई निकै मायावी एवं हिप्नोटिक युवती लाग्थ्यो। तस्बिरले मलाई एकाहोरो बनायो।

यस्तैमा कसलैले बोलेको सुनियो, 'तपाईंसँग लाइटर छ?'

मेरो ध्यान भंग भयो। एकाग्रतामा भ्वाङ पर्‍यो। पछाडि फर्की हेरें। मेरो सामु शंकर लामिछानेको भूत उभिएको थियो। भूतसित हात मिलाएँ। खल्तीबाट लाइटर निकालेर दिएँ। 'लाइटर बोक्नेसित सिग्रेट पनि त होला नि !' भूतले भन्यो।

खल्तीबाट सिग्रेटको प्याकेट निकालें। प्याकेटबाट दुई खिल्ली निकालेर ओठमा च्यापें। भूतले दुवै सिग्रेट सल्काइदियो। एउटा आफूले थुत्यो र एक सर्को तान्दै भन्यो, 'नीरु राजवंशीले भित्तामा विदेशी लेखकका किताबहरू मात्र झुन्ड्याएकी रै'छे। कि कसो?' मैले भनें :

-त्यसो होइन।
-त्यसो नभए कसो हो त?
-नीरुले स्वदेशी किताबहरू अर्को भित्तामा झुन्ड्याएकी छे।
-त्यसो भए अर्को भित्तातिर जाऔं न त !

शंकर लामिछानेको भूतलाई मैले ग्यालेरीको अर्को भित्तातिर पुर्‍याएँ। त्यो भित्तामा स्वदेशी लेखकहरु थिए। स्वदेशी किताबका तस्बिरहरू थिए। भूपि शेरचनको : घुम्ने मेचमाथि अन्धो मान्छे। केशवराज पिँडालीको : खै खै। लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको : कुञ्जिनी। मनु ब्राजाकीको : तिम्री स्वास्नी र म। विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको : सुम्निमा। गोविन्द वर्तमानको : सोह्र साँझ। पारिजातको : शिरीषको फूल। इन्द्रबहादुर राईको : आज रमिता छ।

के छ रे? रमिता छ बाबै रमिता !

भूतले- एब्स्ट्राक्ट चिन्तन प्याज- को तस्बिर हेरेपछि मुस्कुराउँदै भन्यो, 'मेरो किताबसित त सिटामोलका चक्कीहरू पो राखिएका रहेछन्। आई एम इम्प्रेस्ड। आई लभ द आइडिया।'

भूतले अरु तस्बिरहरू पनि चाखपूर्वक हेर्‍यो। सरुभक्तको : बाङ्गाटिङ्गा धर्साहरू। सरस्वती प्रतीक्षाको : नथिया। राजेन्द्र पराजुलीको : अघोरी। सुविन भट्टराईको : पि्रय सुफी। नीलम कार्की 'निहारिका' को : योगमाया। खगेन्द्र लामिछानेको : फूलानी। अमर न्यौपानेको : पानीको घाम। बुद्धिसागरको : कर्नाली ब्लुज।

श्यामलको 'रित्तो गाउँ' को तस्बिर हेरेपछि भूत केही भावुक भइगयो। भन्यो :
-अरु तस्बिर अरु बेला हेरौंला। टाइम चैं बरु के भयो?
-यहाँ टाइमको कुरा नगर्नुस्। - मैले भनें।
-किन नगरूँ?
-नगर्नुस् भनेपछि नगर्नुस्।
-किन नगरूँ?

'किनभने' मैले भनें, 'टाइम डज नट एक्जिस्ट हियर। हामी अहिले नीरु राजवंशीको मनभित्र छौं। र, यहाँ सयमको कुनै अस्तित्व छैन।'
................

नगरकोटी र लामिछानेका भूतहरू जो छन्, सो छन्। ती भूतहरूलाई अब हामी गे्रभयार्डको ग्यालेरीमै छाड्नेछौं। तिनको कुनै चर्चा गर्नेछैनौं।

बरु चर्चा गर्नेछौं नीरु राजवंशीको एनिग्मेटिक संसारको।
अब प्रस्तुत छ नीरु राजवंशीसित सम्बन्धित किताबसित जोडिएका केही सेलेक्टेड प्रसंगहरू। कथा-किस्साहरू। एक प्यासोनेट बुक लभरको मायावी संसारमा सबैलाई स्वागत छ।

घाटमान्डु
तपाईंको हातमा- घाटमान्डु- थियो जसलाई केही दिनअघि मात्र न्युरोडको फुटपाथबाट तपाइर्ंले उठाउनुभएको थियो। किताबलाई किन किन तपाईं घाटमा पढ्न चाहनुहुन्थ्यो। तसर्थ सेप्टेम्बरको एक अपराह्न पाशुपत क्षेत्रको एउटा परित्यक्त बेन्चमा बसी किताबको पहिलो कथा- आयुचोर- पढिरहनुभएको थियो।

मानिसको आयु चोर्दै हिँड्ने कथाको पात्रले तपाईंलाई विस्मित तुल्याएको थियो। यस्तैमा आउट अफ नो ह्वेर एउटा छायाँ सुटुक्क आई बेन्चमा बस्यो।

छायाँले तपाईंको ध्यान खिचिहाल्यो। छायाँमा देखिएको केशराशिले गर्दा उक्त छायाँको स्वामी स्त्री प्रजातिको हुनुपर्छ, यस्तै लख काट्नुभयो। छायाँले तपाईंसित भन्यो, 'घाटमा बसी किताब पढिरहनुभा'छ। पक्कै पनि यो किताब नगरकोटीको हुनुपर्छ। एम आई राइट?'

तपाईंले प्रश्नको कुनै जवाफ दिनुभएन। मौन बसिरहनुभयो। तपाईंको मौनतालाई टर्मिनेट गर्ने हेतु छायाँले पुन: भन्यो, 'किन जवाफ नदिएको? केही त बोल्नुस्।' तपाईंले भन्नुभयो :

-म छायाँसित बोल्दिनँ। छायाँ त फगत माया हो।
-वेल सेड। गुड। द्याट्स लाइक अ नगरकोटियाना रिडर !
-थ्याङ्क्स।
-छायाँको कायासित चैं बोल्नुहुन्छ?
-यस अफकोर्स ! कायासित चैं बोल्छु।

हेर्दाहेर्दै छायाँ युवतीको कायामा ट्रान्सर्फम भई। मेटामर्फोज्ड भई। कायान्तरित युवतीले बडो मायावी अन्दाजमा भनी, 'द नेम इज नीरु। नीरु राजवंशी। तपाईंको सहरमा मलाई स्वागत गर्नुस्।'

तपाईंले भन्नुभयो, 'स्वागत छ।'

यसरी सेप्टेम्बरको एक अपराह्न घाटमा- घाटमान्डु- पढ्दै गर्दा नीरु राजवंशीसित तपाईंको पहिलो भेटघाट भएको थियो। घाटमा भेटघाट हुुनु एक सुखद संयोग थियो। यो भेटघाट अकल्पनीय त थियो नै, तपाइर्ंको निम्ति ज्यादै अविस्मरणीय पनि थियो।

पल्पसा क्याफे
जहाँसम्म तपाईंलाई सम्झना छ, नीरु राजवंशीसित तपाईंको दोस्रो भेटघाट नारायण वाग्लेको- पल्पसा क्याफे- मा भएको थियो। ठमेलस्थित यो क्याफेमा भेट्ने आइडिया तपाईंकै थियो।

तपाईं- पल्पसा क्याफे- को नियमित ग्राहक हुनुहुन्थ्यो। साँझको बेला। सुनसान वातावरण। पाश्र्वभूमिमा नेपथ्य ब्यान्डको इन्टोक्सिकेटेड गीत मन्द मन्द गुन्जिरहेको थियो : खान्न म त लामपाते सुरती/लाऊँ कि नलाऊँ जुग जाने पिरती।
नेप्लिकाना कफी पिउँदै तपाईंहरू आ-आफ्नो रुचिबारे गफिँदै हुनुहुन्थ्यो। यस्तैमा नीरु राजवंशीले सोधी, 'ढोकाको ढुंगेमूर्ति कसको हो?' तपाईंले क्याफेको इन्ट्रान्सतिर हेर्नुभयो जहाँ लाइफ-साइज्ड-ढुंगेमूर्ति हिँडी नै पो हाल्ला कि जस्तो गरी उभिएको थियो। तपाईंले भन्नुभयो, 'त्यो नारायण वाग्लेको मूर्ति हो।'

-नारायण वाग्लेको मूर्ति?
-हो, नारायण वाग्लेको मूर्ति।
-वाग्ले किन कसरी मूर्ति हुन पुगेछन् त?
-यसको किंवदन्ती सुनेकी छैनौ?
-कस्तो किंवदन्ती?

त्यसपछि तपाईंले मूर्तिको किंवदन्ती सुनाउन लाग्नुभयो। उक्त किंवदन्तीलाई अब मुनिका हरफहरूमा लिपिबद्ध गरिनेछ।
पल्पसा क्याफेको- अकर्डिङ टु यु- ओपनिङ नाइटको कुरा हो। यो क्याफेमा नारायण वाग्लेले आफ्नो बेस्ट सेलिङ उपन्यासका सबै पात्रहरूलाई निम्तो गरे। प्रमुख, उपप्रमुख, सहप्रमुख सबै पात्रहरूले लेखकको निम्तो स्वीकार गरे। क्याफेमा भेला भए। रामरमितो गरे।

फिमेल पात्रहरूले ह्विस्की अन द रक्स लिए। मेल पात्रहरूले मिल्क सेक।

एक जना फिमेल पात्रलाई मिस्टर वाग्ले, द उपन्यासकारसित भयानक रिस उठेको रहेछ। उपन्यासमा आफूलाई पर्याप्त स्पेस नदिएका कारण तिनी आक्रोशित भएकी रहिछन्। तिनले मिस्टर वाग्लेलाई भनिन्, 'किताबमा मेरो भूमिका काटिदिने? मैले बोल्ने डाइलगमाथि कैंची छुरी चलाउने? मेरो चरित्रचित्रणमा जम्मा पचपन्न शब्दहरू मात्र खर्चने? मिस्टर वाग्ले, तपाईंको मन ढुंगाको रै'छ। अब तपाईंको तन पनि ढुंगा हुनेछ। आजको मितिदेखि तपाईं ढुंगा बन्नुहुनेछ। तपाईंलाई एउटी लेडी पात्रको श्राप भयो।'
त्यही साँझ नारायण वाग्ले ढुंगाको किङसाइज्ड मूर्तिमा कायान्तरण भए। ऊ ढोका छेवै उभिई 'पल्पसा क्याफे' मा आउने ग्राहकजनलाई मौन स्वागत गर्न थाले।

किंवदन्ती सुनेर नीरु राजवंशी नि:शब्द भई। नारायण वाग्लेप्रति उसको मनमा दया पलायो। आफ्नो डीएसएलआर क्यामेरा बोकी ऊ ढोकातिर गई। मूर्तिलाई सहानुभूतिपूर्वक हेरी। र, फोटो खिची, खिचिक्क।

खिचिक्क के हुनु थियो, मिस्टर वाग्ले फिसिक्क मुस्कुराए। लामो शीतनिद्राबाट ब्युँझिएजस्तो गरी आफ्नो आङ तन्काए। दसैंको फूलपातीमा मन्सिएको बोकोझैं थर्रर कामे। नीरु राजवंशीलाई फ्याट्ट भने, 'उपन्यासमा मैले तपाईंको निम्ति जम्मा पचपन्न शब्द मात्र खर्च गरें भन्दैमा तपाईंले मलाई यति ठूलो श्राप दिन मिल्छ? मलाई ढुंगाको मूर्ति बनाउन पाइन्छ?' नीरु राजवंशीले भनी :
-पाइँदैन, कदापि पाइँदैन।

-त्यही त भन्या ! तपाईंले ममाथि घोर अन्याय गर्नुभयो।
-अन्याय गरेकी थिएँ। अहिले न्याय गरें।
-के म अब श्रापयुक्त भएँ?
-मैले तपाईंलाई श्रापमुक्त गरें।

चकलेट
नीरु राजवंशीलाई एक दिन चकलेट खान मन लाग्यो। र, ऊ लागी जंगलतिर।
त्यसो त चकलेट सहरमा नै पाइने हो। तर त्यो दिन सहरी चकलेटमा नीरु राजवंशीको कुनै रुचि, दिलचस्पी थिएन। उसलाई त जंगली च्याउसरी- माफ गर्नुस्- चकलेट नै खानु थियो। तसर्थ ऊ जंगली चकलेटको खोजीमा जंगलतिर प्रस्थान गरेकी थिई।
निकै बेरको हिँडाइपछि ऊ एउटा बगैंचाजस्तो ठाउँमा पुगी।

बगैंचा सुखद आश्चर्यले भरिएको थियो। त्यहाँ विभिन्न रूपरंगका फूलका बोटहरू थिए। बोटहरूमा चकलेट फलेका थिए। बगैंचाको एक कुनामा एक जना मानिस भुइँमा गोडमेल गरिरहेका थिए। कोही आएको चाल पाएर उनले मुन्टो उचाले। एउटी जवान ट्रेसपासरलाई बगैंचामा देखेर उनी केही आश्चर्यमा परेजस्तो देखिए। नजिक आई उनले नीरु राजवंशीसित भने, 'नमस्कार ! मेरो नाम नयनराज पाण्डे हो। म यो चकलेट बगैंचाको माली हुँ।' नीरु राजवंशीले सोधी :

-माली कि मालिक?
-मालिक होइन। माली नै हुँ। तपाईंलाई कस्तो चकलेट दिऊँ?
-मिठो चकलेट दिनुस्।
-फूलको बोटमा फक्रेको चकलेट दिऊँ कि भुइँमा उम्रेको चकलेट?
-मलाई भुइँ चकलेट दिनुस्।

नयनराज पाण्डेले नीरु राजवंशीलाई बगैंचाको केही पर पुर्‍याए। भुइँमा च्याउसरी उमि्रएका चकलेटहरू देखाउँदै उनले भने, 'मन लागे जति टिप्नुस्।' नीरु राजवंशीले मन लागे जति चकलेट टिपी। केही चकलेटहरू उसको प|mकको गोजीमा राख्दै दयालु मालीले भने, 'मेरा पाठकहरू सहरमा बस्छन्। यी चकलेट उनीहरूलाई बाँडिदिनू। भन्नू नयनराज पाण्डेले जंगलबाट पठाइदिएको हो।'

जुनेली
जुनेली रातको निस्तब्ध सन्नाटामा बा. ९० प ७० नम्बरको कालो बाइक काठमान्डुका सडकमा गुड्यो। मानिसहरू भन्थे, त्यो बाइकका स्वामी ब्रजेशलाई जुनेली रातमा निद्रा लाग्दैन थियो।
मानिसहरू सही भन्थे।

जुनेली- उपन्यास निस्केदेखि ब्रजेश जुनेली रातहरूमा निदाउन सकिरहेका थिएनन्। उनको निद्रा हरण भएको थियो। औंसीको १५ रात त तैबिसेक ठीकै थिए, उनलाई मस्तसित निद्रा लाग्थ्यो। सपना पनि राम्रै देख्थे। किन्तु बाँकी १५ जुनेली रात उनलाई निकै कष्ट हुन्थ्यो। बाइक चढी चकमन्न सडकमा घुम्न निस्कन्थे। रातको यायावर बनी सहरका गल्ली, उपगल्लीहरू चहार्थे।
आज पनि त्यस्तै रात थियो। जुनेली रात।

कालो बाइक लगनखेल हुँदै, जावलाखेल हुँदै, पुलचोक हुँदै, कुपण्डोल हुँदै मन्द-मन्द गतिमा अघि बढिरहेको थियो। थापाथलीको पुलमा बाइक रोकियो। पुलको वल्लो किनारदेखि पल्लो किनारसम्म रातो मखमली कार्पेट बिछ्याइएको थियो।
ब्रजेश बाइकबाट ओर्लिए। कार्पेटमा चुपचाप हिँड्न थाले।

हिँड्दै उनी थापाथलीको क्रसरोडमा पुगे। क्रसरोडमा बरफको टेबल थियो। बरफकै दुइटा कुर्सी थिए। एउटामा एउटी युवती बसेकी थिई। अर्को खाली थियो। त्यसमा ब्रजेश बस्नुपर्ने थियो। उनी बसे।
युवतीले- जुनेली- समातेकी थिई। सोधी, 'अन्तत: आइपुग्नुभयो होइन त?' ब्रजेशले आइपुगें भने। र, टेबलको हिमक्रिम चाखीवरी मुख मिठ्याउँदै भने :

-तर म कहाँ आइपुगें?
-मेरो मनभित्र। - युवतीले भनी।
-तपाईंको मन सुन्दर रहेछ।
-सबै लेखकहरू त्यसै भन्छन्। -युवतीले भनी।

दुईबीच कुराकानीको सिलसिला आरम्भ भइगयो। तपाईं मेरो किताब पढ्दै हुनुहुन्छ !
हो, म तपाईंको- जुनेली- पढ्दैछु। यस्तो रातमा? हो, यस्तो रातमा। तपाईं कहाँ बस्नुहुन्छ? म लेखकहरूको दिमागभित्र बस्छु। के काम गर्नुहुन्छ? किताबहरूको फोटो खिच्ने काम गर्छु। तपाईंको नामचैं के हो? मेरो नाम नीरु राजवंशी हो, तर तपाईं मलाई फकिरा भन्न सक्नुहुन्छ। फकिरा? यस फकिरा।

फकिराले हरियो ह्यान्ड ब्याग खोली र भित्रबाट एउटा सिगार निकाली। ब्रजेशको हातमा सिगार थमाइदिँदै भनी, 'टेक दिस नेप्लिकाना सिगार।' नेप्लिकाना सिगार? यस यायावर, नेप्लिकाना सिगार। मैले सुनेकी छु, जुनेली रातहरूमा तपाईंलाई निद्रा लाग्दैन। त्यस्तो बेला यो नेप्लिकाना सिगार सल्काउनुस् र सुत्नुस्। तपाईंलाई गहिरो निद्रा लाग्नेछ। तब फकिरा, यो सिगार त सकिइहाल्छ नि ! त्यसपछि म के गरूँ?

त्यसपछि तपाईं मेरो मनभित्र आउनुस्। नेप्लिकाना सिगार लिनुस्। तपाईंलाई यसै गरी म रातो कार्पेट ओछ्याएर स्वागत गर्नेछु। जुनेली रातमा यो क्रसरोडमा म तपाईंलाई पर्खिबस्नेछु।

नेलकटर
यज्ञश, अ भुइयाँ मानव एक साँझ पाटनको योमरी गल्लीसित सुफियाना मोनास्ट्रीको मिलारेप्पा हलमा स्पेसल स्त्रिmनिङ भएको फिल्म- ट्राभलर्स एन्ड मजिसियन्स- हेरी बाहिर निस्के। मोनास्ट्रीको विशाल कोर्टयार्डमा एउटा अचम्मलाग्दो दृश्य देखेर उनी चमत्कृत भइगए।

भुइयाँ मानवलाई चमत्कृत पार्ने दृश्य यस प्रकार थियो : १५/२० जना भिक्षु/भिक्षुणीहरू लाममा लस्करै उभिएका थिए। लस्कर चुपचाप अघि बढिरहेको थियो। यो लस्करलाई हामी लस्कर-ए-तौवा भन्न सक्छौं।

नीरु राजवंशी लस्करमा उभिएका भिक्षु/भिक्षुणीहरूलाई नेलकटर बाँडिरहेकी थिई। एउटा उदयप्रकाशको किताब- नेलकटर- र अर्कोचाहिँ नङ काट्ने नेलकटर।

किताबसितै नेलकटर पाएर भिक्षु/भिक्षुणीहरू बडो प्रसन्न भएका थिए। यज्ञश पनि लाममा उभिए। उनलाई सायद मनमनै लागेको हुँदो हो : म पनि भिक्षु नै हुँ, किनकि केशमुण्डन गरेको छु। चिन्डे भएको छु। केवल चीवर वस्त्र धारण नगरेको मात्र हुँ। नत्र त कपाल खौरेकै छु, टुप्पी पनि सफाचट पारेकै छु।

केही बेरको बेसब्री इन्तजारपश्चात् अन्तत: यज्ञशको पनि पालो आइहाल्यो। उनको हातमा किताब र नेलकटर थमाइदिँदै नीरु राजवंशीले भनी, 'अहो यज्ञशजी ! कस्तो सुन्दर संयोग। किताबको अनुवादकलाई यहाँ भेटेर म आनन्दित भएँ। यस्तो किताब अनुवाद गरेर तपाईं धन्यवादको पात्र भइजानुभएको छ।'

यज्ञश प्रसन्न भए। बडो आह्लादित मुद्रामा उनले भने, 'तपाईं पनि कमाल गर्नुहुन्छ नीरुजी ! यसरी किताबसितै नेलकटर बाँड्नुहुन्छ !' नीरु राजवंशीले भनी :

-आज मेरो बर्थ डे हो नि त !
-तपाईंलाई बर्थ डे मुबारक छ।
-थ्याङ्क यु। अनि बर्थ डे गर्ललाई कफी खुवाउने चलन छैन?
-छ छ छ। किन छैन !
दुवै जना त्यसपछि मोनास्ट्री छेवैको मिस्टिकाना क्याफेभित्र छिरे। नेप्लिकाना कफी अर्डर गरे। बर्थ डे चियर्स गरे।

पाठशाला
नीरु राजवंशी रातो स्कुटीमा एक बिहान कतै गइरहेकी थिई। एउटा सुनसान मोडमा एक बालकले हात दिएर उसलाई रोक्यो। बालक स्कुल ड्रेसमा सजिएको थियो। घाँटीमा तुम्लेट झुन्ड्याएको थियो। ढाडमा पुन्टे स्कुल ब्याग बोकेको ऊ निकै सुन्दर थियो। परन्तु यस्तो सुन्दर बालक सुँक्कसुँक्क गरी किन रोइरहेको थियो?

नीरु राजवंशीले उसलाई क्याडवरी चकलेट दिई। आँसु पुछिदिई। बालकले भन्यो, 'आन्टी, मलाई पाठशाला पुर्‍याइदिनुस् न ! मलाई साथीहरूले छाडेर गए।' बालकलाई स्कुटीको सिटमा राख्दै उसले भनी, 'साथीहरूले छाडे भन्दैमा यसरी रुनुहुँदैन नि त ! छाडिजाने मानिसहरू जीवनको मोडमा अनेक आउँछन्, जान्छन्। जाने मान्छेहरूप्रति आँसु चुहाउनुहुँदैन। हस्?' बालकले हस् भन्यो। उसले सोधी, 'बाबुको पाठशाला कहाँ छ?' बालकले जवाफ दियो, 'मेरो मनमा छ।'

बालकको जवाफ सुनेर नीरु राजवंशी आश्चर्यचकित भई। उसले भनी, 'कस्तो ठूलाबडाले जस्तो बोलेको ! साँच्चि भन त ! ठूलो भएपछि तिमी के बन्छौ?' बालकले भन्यो :

-म लेखक बन्छु।
-कस्तो राम्रो ! लेखकहरू संसारका राम्रा मानिस हुन्।
-म राम्रो मानिस बन्छु।
-बाबुको नामचैं के हो नि?
-मेरो नाम तीर्थ गुरुङ हो।

यस्तैमा पाठशाला आइपुग्यो। बालक स्कुटीबाट ओर्लियो। थ्याङ्क यू आन्टी भन्यो। बाई भन्यो। हिँड्न थाल्यो। किन्तु दुई चार पाइला हिँडेपछि अडियो। अलिक बेर घोत्लिएपछि उसले भन्यो, 'ठूलो भएपछि मैले लेख्ने किताबको नाम के पो राख्ने होला आन्टी?' आन्टीले फ्याट्ट भन्नुभयो :

-पाठशाला।
-पाठशाला?
-हो बाबु ! तिम्रो किताबको नाम- पाठशाला- हुनेछ।

त्यसपछि बालकको गालामा मायाले मुसार्दै आन्टीले भन्नुभयो, 'तीर्थ, तिम्रो नाम नै कति सुन्दर छ। जीवन स्वयम् एक तीर्थ हो। तीर्थयात्रा हो। तिमीले जीवनमा अनेक तीर्थयात्रा गर्नेछौ। तीर्थयात्राका अनेक मोड र घुम्तीहरूमा तिमीले प्रेम, विश्वास र श्रद्धाहरूको पाठशाला देख्नेछौ। तिनै पाठशालाहरूलाई तिमीले आफ्नो किताब- पाठशाला- मा लिपिबद्ध गर्नेछौ। तीर्थ, तिम्रो तीर्थयात्रा सफल हुनेछ।'

काठमान्डुमा एक दिन
काठमान्डुमा एक दिन बम विस्फोट भयो।

त्यसको भोलिपल्ट कस्तो भयो भने यस्तो भयो : सहरका सम्पूर्ण डेरावासीहरूको मनमा आफू बस्दै आएको डेरा सरिहाल्नुपर्ने इम्पल्सिभ इच्छा जागृत भयो। परिणाम, सबै जना डेरा खोज्ने उपक्रममा लागे। आफू बसेको घर परिवर्तन गर्न थाले।
त्यो दिन सहरको दृश्य अभूतपूर्व देखियो। सामान लादिएका गाडीहरू सहरभरि छ्याप्छ्याप्ती देखिए। के साइकल, के मोटरसाइकल? के ठेला, के टिपर? सबै बाहनहरू सामान ओसार्नमा प्रयोग भए। एम्बुलेन्स तथा शवबाहनलाई समेत छाडिएन।

राजधानीबासीहरू गुन्टा, झोलीतुम्बा बोकी नयाँ डेराको खोजमा यत्रतत्र सर्वत्र भौंतारिएका देखिए। यस्तो उदेकपूर्ण दृश्य देखेर शिवानीसिंह थारू बडो रनभुल्लमा परिन्। बम विस्फोटमाथि उपन्यास लेख्ने योजना बनाइरहेकी मिस थारूलाई एक मनमा लाग्यो : बम विस्फोटमाथि होइन, डेरा सरिरहेका यिनै मानिसहरूमाथि पो किताब लेख्नुपर्छ कि क्या हो !

मनमा अनेक कुरा खेलाउँदै शिवानीसिंह थारू सडकमा हिँडिरहेकी थिइन्। सहरको एकलास गल्लीमा उनले एउटी युवती देखिन्। युवती हि्वलब्यारो गुडाउँदै अर्कै दिशाबाट आइरहेकी थिइ।

युवती नजिकै आइपुगी। मिस थारूको नजर हि्वलब्यारोमा थुपि्रएका किताबहरूको चाङमा पर्‍यो। कस्तो अचम्म ! ती सम्पूर्ण किताबहरूको नाम थियो : काठमाडौंमा एक दिन। रिटन बाई शिवानीसिंह थारू।

आफूले लेख्दै नलेखेको किताब देखेर मिस थारू आश्चर्यचकित परिन्। ह्विलब्यारोबाट एउटा प्रति निकालिन्। पानाहरू सर्ससर्ती पल्टाइन्। युवतीसित बोलिन्, 'कस्तो ताज्जुब ! यो किताब त लेख्नै बाँकी छ।' युवतीले भनी, 'चिन्ता नगर्नुस्। एक दिन जरुर लेख्नुहुनेछ।'

शिवानीसिंह थारू अक्क न बक्क परिन्। ह्विलब्यारोतिर टोलाउँदै उनले भनिन्, 'तपाईं पनि डेरा सर्दै हुनुहुन्छ?' युवतीले सर्दैछु भनी।
-तपाईंका सामानहरू त देख्दिन त।
-यिनै किताबहरू मेरा सामान हुन्।
-कस्तो अचम्म ! तपाईं को हुनुहुन्छ?

-म नीरु राजवंशी हुँ। म सकम्बरीको घरमा पेइङ गेस्ट बन्न जाँदैछु।
-को सकम्बरी?
-'शिरीषको फूल' पढ्नुभा'छैन? उसैको घर जाँदैछु। खै बाटो छाड्नुस्।
शिवानीसिंहले बाटो छाडिदिइन्। नीरु राजवंशी ह्विलब्यारो गुडाउँदै अघि बढी। सकम्बरीको घरतिर। पेइङ गेस्ट बन्न। एकलास सडकमा मिस थारू अलमलिएर उभिइरहिन्।

खुसी
नीरु राजवंशी एक दिन एकाबिहानै खुसीको खोजमा निस्कि।
चियापसलेलाई सोधी, 'एक कप खुसी दिनुस्।' चियापसलेले यहाँ खुसी पाइँदैन भन्यो। एउटा किराना पसलमा पुगेर उसले सोधी, 'साहुजी, यहाँ खुसी पाइन्छ?' साहुजीले पाइँदैन भन्यो।

सहरका अनेक ठाउँहरूमा उसले खुसी खोजी। मल, मार्ट तथा डिपार्टमेन्टल स्टोरहरूमा खुसीको तलास गरी। किन्तु खुसी कतै थिएन। खुसी देख्नुभा'छ कि भनी सोध्दा स्वास्नीहरूले देखेका छैनौं भने। लोग्नेहरूले एकमुस्ट जवाफ दिए, 'खुसी कुन चराको नाम हो मैयाँ?'

उसले करोडपतिहरूलाई सोधी, 'खुसी काँ गयो?' उनीहरूले भने, 'जतासुकै जाओस्, हामीलाई छु मतलब?' रोडपतिहरूलाई सोध्दा उनीहरूले भने, 'खुसी हामीसित यतै कतै बस्थ्यो। अचेल काँ गयो, थाहा छैन।'

सहरमा त्यो दिन नीरु राजवंशीले केवल उदास एवं हतास मुहारहरू देखी। खुसी कहीँ कतै फेला पारिन। उसलाई लाग्यो, सहरबाट खुसी हरायो। लापत्ता/बेपत्ता भयो।

अस्ताचलको बेला खुसी हराएको रिपोर्ट लेखाउन ऊ प्रहरीचौकी गई। उसलाई सोधियो, 'के हरायो रे?' उसले भनी, 'खुसी। खुसी हरायो। कृपया सर्च वारेन्ट जारी गर्नुस्।'

नीरु राजवंशीको कुरा सुनेर प्रहरी निरीक्षक ट्वाँ पर्‍यो। अनि कपाल कन्याउँदै सक्दो मिजासिलो बन्न खोज्दै उसले भन्यो, 'म्याडम, तपाईं गलत ठाउँमा आइपुग्नुभएको छ। कृपया मानसिक अस्पताल जानुस्।'

पैताला
नीरु राजवंशी पाटन दरबार स्क्वायरमा- पैताला- किताबका शब्दहरू रु. ५ प्रतिगोटा बेचिरहेकी थिई। ग्राहकहरू शब्द किन्न बेचैनीसाथ लाममा उभिएका थिए। उनीहरू- पैताला- उपन्यासमा संगृहीत शब्दहरू किन्न आतुर, व्यग्र थिए।
नीरु राजवंशी ग्राहकहरूले इच्छाएका शब्द चिम्टाले टिप्थी र उनीहरूको अञ्जुलीमा थपक्क राखिदिन्थी। बदलामा उनीहरू पाँच रुपैयाँका नोट दिन्थे। आफ्नो पालो आएपछि एउटा ह्यान्डसम नवयुवकले भन्यो, 'मलाई 'बुलाकी' दिनुस्। गर्लप|mेन्डलाई गिफ्ट दिनु छ।'

नीरु राजवंशीले- पैताला- का पानाहरू सरर्र पल्टाई। बुलाकी शब्दलाई उसले पेज नम्बर १७ मा फेला पारी। त्यसलाई जतनसित चिम्टाले टिपी र नवयुवकलाई दिई। नवयुगक दंग परी बुलाकी लिई गर्लफ्रेन्ड बस्ने गल्लीतिर गयो।

ग्राहकहरू थरीथरीका थिए। थरीथरीका शब्दहरू माग्थे। कोही राज्य माग्थे त कोही कुर्सी। कोही पद माग्थे त कोही प्रतिष्ठा। नीरु राजवंशी सबैका हातमा तत्तत् शब्दहरू थमाइदिन्थी।

दुवै नाडीभरि ट्याटु नै ट्याटु खोपाएको एउटा अधबैंसेले भन्यो, 'मलाई घृणा, तिरस्कार, तृष्णा, अहंकार र लोभ चाहियो। म डबल पैसा तिर्न तयार छु।' नीरु राजवंशीले विनम्रतापूर्वक भनी, 'माफ गर्नुस्, महोदय, यो किताबमा त्यस्ता शब्दहरू छैनन्। बरु दया, माया, आत्मीयता, प्रेम र करुणा छन्। यी शब्दहरू लिएर घर जानुस् र परिवारहरूमाझ बाँड्नुस्।'

सुन रे सियाराम
श्रवण मुकारुङको गीत- सुन रे सियाराम- किताबमा पढेर अनि त्यही गीतलाई युट्युबमा सुनेर/हेरेर एक अपराह्न नीरु राजवंशी व्यथित भई। उसले सोची : श्रवण मुकारुङहरूले जति नै चिच्याएर बोले पनि कसैले सुनिरहेका छैनन्। सहरमा प्रशस्त सियारामहरू छ्यालब्याल छन् जो कविता या गीत सुन्दैनन्। किनभने उनीहरूको कान कानेगुजीले भरिएको छ।

नीरु राजवंशीको एक मनले सोध्यो, 'त्यो कानेगुजी निकाल्न के चाहिन्छ?' उसको अर्को मनले उत्तर दियो, 'कटन बड्स चाहिन्छ।' त्यही अपराह्न ऊ एउटा डिपार्टमेन्टल स्टोर गई र एक झोला कटन बड्स किनी।

त्यसपछि एउटा क्याफेमा बसी उसले तमाम सियारामहरूको लिस्ट बनाई जसको कान कानेगुजीले भरिएको छ। लिस्टमा अधिकांश पोलिटिसियनहरू थिए। सरकारी अफिसरहरू थिए। बडेबडे ओहोदामा बसेका बडेबडे हाकिम साहेबहरू थिए। ती सबैको कानेगुजी सफा गर्नुपर्ने भयो। तिनीहरूलाई एक-एक प्याकेट कटन बड्स होम डेलिभरी गर्नुपर्ने भयो।

नीरु राजवंशीलाई यो काममा क्याफेका वेटर एवं वेट्रेसहरूले साथ दिने भए। उनीहरूले 'सुन रे सियाराम' नामक अभियान नै चलाए। अभियानमा सयौंको संख्यामा मानिसहरूले हात जुटाए। घरदैलो कार्यक्रम गरे। जनताका कुरा नसुन्ने भ्रष्ट पोलिटिसियन र नागरिकका कष्ट नबुझ्ने दुष्ट सरकारी कर्मचारीहरू सबैलाई कटन बड्स दान गरियो।
भनिन्छ, पोलिटिसियनहरूको कानबाट मात्रै एक क्विन्टन कानेगुजी निस्क्यो।

भुइँखाट
महेशविक्रम शाह प्रहरीको डीआईजी भई भर्खरै मात्र कणर्ाली प्रदेशको हेडक्वार्टर सुर्खेतमा पोस्टिङ भएका थिए। उनको दिमागमा कथाका नयाँ नयाँ प्लटहरू सलबलाउँथे तर व्यस्तताका कारण उनी लेख्न सकिरहेका थिएनन्। एक दिन उनी साहित्यिक मुड बनाउन काँक्रेविहार जंगल गए।

जंगलमा उनको भेट नीरु राजवंशीसित भयो।

नीरु राजवंशी सुकेका पात-पतिंगरहरूमा बसी- भुइँखाट- पढिरहेकी थिई। सुनसान जंगलमा आफ्नै किताब पढिबसेकी युवती देखेर महेशविक्रम शाह खुसी भए। दुवैले परिचय आदानप्रदान गरे। दिनभरमै जानपहिचान भइहाल्यो।

कुरैकुरामा नीरु राजवंशीले भनी, 'भुइँखाट किताब त लेख्नुभयो, के तपाईंको घरमा भुइँखाट त छ?' कथाकारले किन नहुनु छ भने। बडो प्रफुल्लिँदै थपे पनि, 'तपाईं चाहनुहुन्छ भने आजको रात मेरो पाहुना बन्नुस्। मेरो घरको भुइँखाटमा मस्तसित निदाउनुस्। चाहनुहुन्छ?' नीरु राजवंशीले बिल्कुल चाहन्छु भनी।

त्यो दिन ऊ महेशविक्रम शाहकी पाहुना बनी। भुइँखाटमा सुती।

भोलिपल्ट बिहान महेशविक्रम शाह पाहुनालाई ब्रेकफास्टसितै पर्खी बसे। तर पाहुनाको भने अत्तोपत्तो थिएन। प्रतीक्षा लामो भएपछि उनी पाहुना-कक्षको ढोका ढक्ढकाउन थाले। चाइँचुइँ केही आएन।

ढोका यसो धकेलेको, पूर खुल्यो। कोठामा पाहुना थिइनन्। केवल रित्तो भुइँखाट थियो। भुइँखाटको मध्यभागमा उनकै किताब- भुइँखाट- थियो। किताबलाई १७ वटा बिस्कुटले गोलो घेरा बनाइ सजाइवरी राखिएको थियो : भुइँखाटमा।
नीरु राजवंशी भने अलप भइसकेकी थिई।

एपिलग
नीरु राजवंशीलाई देख्ने-भेट्ने महेशविक्रम शाह नै अन्तिम लेखक थिए। उनको भुइँखाटबाट गायब भएकी नीरु राजवंशीलाई तहाँउप्रान्त कसैले देखेको-भेटेको छैन। ऊ एकाएक कतै अलप भई, कसैलाई थाहा भएन।

नीरु राजवंशी एक रहस्यमय पहेली बनी।

कसैकसैले भने, 'नीरु राजवंशी नगरकोटीको फगत एक स्वप्निल कल्पना हो। यथार्थमा ऊ कतै थिइन, छैन र हुने पनि छैन।' यद्यपि उसलाई देख्ने-भेट्ने ब्रजेश, शिवानीसिंह थारू तथा यज्ञशहरूको मत छ, 'नीरु राजवंशी जरुर थिई, छे र सधैं हामीहरूमाझ रहने छे।'
नीरु राजवंशी फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्रामलगायत कुनै पनि खालका सामाजिक सञ्जालबाट डिलिट भइसकेकी थिई।

एउटी प्यासोनेट बुक लभर अस्तित्वबाट एकाएक विलिन भएकोमा लेखकहरूमाझ घोर निराशा छायो। सबैभन्दा चिन्तित एवं दु:खी त महेशविक्रम शाह थिए। डीआईजीकै क्वार्टरबाट एउटी ज्युँदीजाग्दी युवती अलप भएकी थिई। सम्भव भए जति सबै ठाउँमा खोजीकार्यका निम्ति उनले प्रहरी परिचालन गरे। इन्भेस्टिगेसन गरे। किन्तु नीरु राजवंशीले कतै क्लु पाइएन।

एक दिन महेशविक्रम शाह आफ्नो क्वार्टरको त्यही पाहुना-कोठामा थिए। बिस्कुटमा घेरिएको- भुइँखाट- हेरिबसेका थिए। उनको सेलफोन बज्यो। फोन रिसिभ गरे। फोनमा उनले कुनै वृद्ध महिलाको आवाज सुने, 'तपाईंको भुइँखाटमा नीरु राजवंशी अन्तिम पटक देखा परेकी थिई, होइन?

महेशविक्रम शाहको मुटु ढक्क फुल्यो। उनले भने, 'हो। तपाईं को बोल्दै हुनुहुन्छ?' वृद्ध महिलाको कम्पित आवाज सुनियो, 'म सकम्बरी हुँ। नीरु राजवंशी मेरो पेइङ गेस्ट थिई। ऊ जसरी आएकी थिई, त्यसरी नै गई।'

-कहाँबाट आएकी थिई? कहाँ गई?
-ऊ भविष्यबाट आएकी थिई। अतीततिर गई।
-के भन्न खोज्नुभएको हो? मैले बुझिनँ।
-नीरु राजवंशी टाइम ट्राभलर थिई।
-टाइम ट्राभलर?
-हो, टाइम ट्राभलर। भविष्यबाट आएकी थिई। अतीततिर गई।

प्रकाशित : वैशाख २८, २०७६ १३:०२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्