कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

अनि मैले ठूलो प्लेन चढो

कान्तिपुर संवाददाता

राजधानीको सिनामंगलमा रोडनजिकै रोकेर राखेको ठूलो प्लेन देखेर एक दिन मैले सोधेँ, ‘त्यो प्लेन त्यहाँ किन राखेको पापा ?’ उहाँले त्यो म्युजियम हो, एक दिन तिमीलाई घुमाउँछु भन्नुभयो । यसपालि जाडो बिदामा बाबाले मलाई त्यो म्युजियम हेर्न लैजानुभयो । माघ २ गतेको दिन थियो, घाम लागेको थिएन । सिमसिम पानी पर्‍यो, जाडो अलि बढी नै थियो ।


म्युजियमभित्र पस्न टिकट काट्नुपर्दो रहेछ । टिकटसँगै साँच्चिकैको प्लेन चढ्ने जस्तै बोर्डिङ पास पनि दिइँदो रहेछ । प्लेनभित्र छिर्नलाई त्यो बोर्डिङ पास दर्ता गरिसकेपछि हामीलाई भर्‍याङबाट प्लेनको ढोकाभित्र छिर्न दिइयो । ढोकामा साँच्चिकैको प्लेनको जस्तै एकजना एअरहोस्टेस दिदीले ‘नमस्कार’ भनेर स्वागत गर्नुभयो । प्लेनभित्र सिटमा बसाइसकेपछि मोनिटरबाट त्यस म्युजियमका संस्थापक क्याप्टेन वेद उप्रेतीले स्वागत गर्दै त्यो प्लेन, म्युजियम र अन्य कुराबारे बताउनुहुँदो रहेछ । त्यसपछि हामीले पाइलटहरू बस्ने ककपिट, विभिन्न प्रकारका सयौंथरी स–साना प्लेन तथा हवाई जहाजसम्बन्धी मोडलहरू, देशविदेशका फोटाहरू तथा अन्य थुप्रै कुराको अवलोकन गर्‍यौं । यसरी भित्र भ्रमण गर्दै अन्तमा क्याफ्टेरिया पुगिँदो रहेछ । त्यसपछि हामी पछाडिको भर्‍याङबाट तल झर्‍यौं ।
तल आएपछि साना केटाकेटीका लागि राखिदिएको प्ले स्टेसनमा म धेरैबेर खेलें । त्यहाँ मजस्तै थुप्रै केटाकेटी खेलिरहेका थिए । खेल्न थालेपछि त जाडो पनि बिर्सिंदो रहेछ । मैले त्यतिबेला भाइलाई एकदम मिस गरें । उसको चाहिँ स्कुल बिदा थिएन । नत्र त ऊसँग आउँदा झन् मज्जा हुने रहेछ । त्यहाँ दुइटा हेलिकप्टर पनि राखिदिएका रहेछन्, जहाँ बसेर मैले धेरै फोटो खिचें । त्यस कम्पाउन्डमा फोटो खिच्नकै लागि बनाइदिएका विभिन्न प्रकारका खुला स्टुडियोजस्तो, ठुल्ठूला पेन्टिङ तथा मोडल अगाडि बसेर पनि फोटो खिचें ।
देशभित्र उड्ने प्लेन त मैले धेरैचोटि चढिसकें तर देशबाहिर उड्ने प्लेनचाहिँ चढेको छैन । त्यसैले यो प्लेन मलाई धेरै ठूलो लाग्यो । टर्किस एअरलाइन्सको यो प्लेनलाई एअरबस ३३०–३०० भनिँदो रहेछ । यो काठमाडौंको एअरपोर्टमा अगाडिको पांग्राको भाग दुर्घटना भएपछि नउडाईकन राखिएको रहेछ । त्यसैलाई म्युजियम बनाइएको रहेछ । यो दुर्घटना हुँदा हाम्रो त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल दुई दिनसम्म बन्द भएको थियो रे ।
जाडो भए पनि मैले आइसक्रिम र चिप्स खाएँ, पापाले कफी पिउनुभयो । त्यसपछि त्यहाँ रहेको पसलबाट मैले भाइ र मलाई सानो दुइटा प्लेन किनेर ल्याएँ । मलाई त त्यहाँ समय बितेको पत्तै भएन । अझ बस्न मन थियो । अर्कोपटक भाइ र परिवारका सबैजना आउने योजना बनाउँदै हामी फर्कियौं ।
- रेनिशा भण्डारी, कक्षा–३,
सेन्ट मेरिज स्कुल, ललितपुर

प्रकाशित : माघ १२, २०७६ १०:३२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

हिउँ किन सेतो हुन्छ ?

गोविन्द पोखरेल

हिउँदका महिना धेरै नै जाडो हुन्छ । शरीरलाई न्यानो हुने किसिमका बाक्लो लुगा लगाइन्छ । जाडोमा आगो वा हिटरनजिक गएर होसियासीपूर्वक शरीरलाई तताउँछौं, न्यानो राख्छौं । सुपहरू खान्छौं ।

जाडो सुरु हुनेबित्तिकै पहाड तथा उच्च हिमाली क्षेत्रमा हिमपात हुन्छ । हिउँ परेको क्षेत्रमा हिउँ खेल्न धेरैलाई मन पर्छ होला । कतिपयले हिउँले ढाकेको सेताम्मे पहाडहरू देखेका होलाऊ । हिउँको विषय आउँदा कहिले काहीँ यो कसरी बन्छ ? जाडोमा मात्रै किन हिमपात हुन्छ ? अनि हिउँ किन सेतो हुन्छ भन्ने जिज्ञासा पनि लाग्दो हो ।
आज हामी हिउँ, हिमकण, हिमपात र हिउँको रंगका विषयमा चर्चा गर्नेछौँ । हिउँ बुझ्नुभन्दा पहिला पृथ्वीको वायुमण्डलका बारेमा बुझ्नु जरुरी छ ।
वायुमण्डल हावाले भरिएको भाग हो । कतिपयले आफ्नो विज्ञान किताबमा वाष्पीकरण (इभापोरेसन) का बारेमा पढेका पनि होलाऊ । पृथ्वीको सतहमा भएको पानी तातेपछि बाफ बन्ने र वायुमण्डलमा पुग्ने प्रक्रियालाई वाष्पीकरण भनिन्छ । बाफ बनेको पानी वायुमण्डलमा पुगेपछि सेलाउन थाल्छ । बाफ सेलाएपछि पानी बन्छ । अनि वर्षा हुन्छ । यो प्रक्रियालाई चलचक्र (वाटर साइकल) भनिन्छ ।
हिउँ, हिमपात र हिमकण पनि यही जलचक्रसँग सम्बन्धित छन् । तर, यसमा तापक्रमको कुरा आउँछ । भाइ बहिनीहरूलाई थाहा छ ? पानी सय डिग्रीमा उम्लने र शून्य डिग्रीमा जम्ने गर्छ नि ।
पृथ्वीको सतह तातेर बाफ बनेको पानीका कण वायुमण्डलमा पुग्छन् । वायुमण्डलमा स–साना कणहरू पनि हुन्छन् । यी धुलोलगायत पराग कणहरू हुन् । पानीको बाफ यी कणमा मिसिएपछि सेलाउन थाल्छन् । तापक्रम धेरै कम भएमा बाफ सिधै बरफमा परिवर्तन हुन्छ । अनि यी कणसँग टाँसिन्छ । यसरी हिमकणहरू बन्छन् । बाफ पानी नबनी सिधै बरफ बनेको अवस्थामा हिमकण निर्माण हुने हो ।
हिमकण (स्नो फ्लेक्स) हरू विभिन्न आकारका हुन्छन् । प्रायः यिनीहरू षट्कोण (हेक्जागोनल) आकारका हुन्छन् । पानीमा भएको हाइड्रोजन र अक्सिजनबीचको बोन्डका कारण यी स्नोफ्लेकहरू षट्कोण आकारका बन्ने गरेका हुन् । यिनीहरू स–साना हुन्छन् । हातले छुनेबित्तिकै बिलाएर जान्छन् । हिमकण नै हिउँको एक भाग हो । जब हिमकणहरू ठूलो मात्रामा संकलित हुँदै जान्छ, त्यो नै हिउँ हो ।
कहिलेकाहीँ सतहको तापक्रम अत्यन्त कम हुँदा पानी जमेर बरफ बन्छन् । यो विशेष गरेर उच्च पहाडी र हिमाली क्षेत्रमा हुने गर्छ ।

डल्ला कसरी बन्छ ?
हिउँ परेका क्षेत्रमा डुल्न र घुम्न जाँदा हामी कहिलेकाहीँ हिउँको डल्लो बनाउँछौं । हिउँको सजिलै डल्ला बन्नुमा पनि विज्ञान लुकेको छ । हिमकणहरूमा केही भाग खाली हुन्छ । खाली ठाउँमा चिसो हावा भरिएको हुन्छ । जब चाप दिन्छौँ हिउँ अझ चिसो भइदिन्छ, जसका कारण सजिलै डल्लो बन्छ । हिमकणलाई पानीले अझ टँसाइदिन्छ । हिमकणहरू चाप र तापका कारण पग्लिरहेको पनि हुन्छ । हिउँ पग्लेर पानी बन्छ । र, हिमकण पानीका कारण टाँसिन्छ अनि डल्ला बन्छ । डल्लाका अलवा आफूले चाहेअनुसार आकार बनाउन पनि सकिन्छ ।
हिउँमा खेलिने खेलजस्तो कि स्किङ पनि यही कारणले सम्भव भएको हो । नत्र हिउँमा केही पानी नहुँदो हो त घर्षणले गर्दा खेलहरू खेल्न सम्भव नै हुने थिएन ।

हिउँ किन सेतो ?
वास्तवमा हामी प्रकाशलाई प्रतिविम्बित (रिफ्लेक्ट) गर्ने वस्तु मात्र देख्न सक्छौँ । हावालाई हामी देख्देनौँ किनभने हावाले प्रकाशलाई प्रतिविम्बित गर्न सक्दैन । भाइबहिनीहरूले बुझ्नुपर्ने अर्को कुरा भनेको, रंगको हो । कुनै वस्तुले प्रकाशमा हुने रंग (इन्द्रेणीमा हुने ७ रंग) आफूमा सोसेर जुन रंगलाई प्रतिविम्बित गर्छ, वस्तुको रंग पनि त्यहीँ हुने हो । जस्तो कि पहेंलो कपडा पहेंलो देखिन्छ किनभने उक्त वस्तुले प्रकाशमा भएका ७ वटा रंगमध्ये पहेंलो रंगलाई मात्र प्रतिविम्बित गर्छ र बाँकी रंगलाई आफैँसँग सोसेर (एर्ब्जभ) राख्छ । कुनै वस्तुले प्रकाशमा भएका सबै ७ वटै रंग आफैंमा सोसेर कुनै रंग प्रतिविम्बित गर्दैन भने, त्यो वस्तु कालो देखिन्छ । हिउँमा भएका कणहरूले प्रकाशमा भएका सबै रंगलाई बराबर रूपमा प्रतिविम्बित गर्छ, त्यही भएर सेतो हुन्छ । सबै
रंगलाई बराबररूपमा मिलाउने हो भने त्यो रंग सेतो बन्छ ।

हिउँ जाडो महिनामै किन ?
उच्च हिमाली क्षेत्रमा सधैं हिउँ पर्छ । तर जाडोयाममा पहाडी क्षेत्र पनि हिउँले ढाकेर सेताम्मे देखिन्छन् । यो समयमा वातावरणको तापक्रम ‘फ्रिजिङ’ स्तरमा पुग्छ । जमेको पानी पग्लन पाउँदैन अनि हिउँ धेरै हुन्छ । हिमकणहरू धेरै बन्दै र थुपि्रँदै गएपछि हिउँ पनि धेरै हुन्छ ।

स्वास्थ्यलाई असर
हाम्रो शरीरले धेरै तातो र धेरै चिसो थेग्न सक्दैन । शरीरको तापक्रम स्थिर हुनुपर्छ । धेरै हिउँ खेल्दा शरीरमा असर गर्छ । शरीरका तन्तु तथा कोषहरू मर्छन्, जसले चिसोमा लाग्ने खालका रोगको जोखिम बढाउँछ । कतिपयलाई हाइपोथर्मिया पनि हुन सक्छ । जब शरीरको तापक्रम ३५ डिग्री सेल्सियसभन्दा कम हुन्छ, हाइपोथर्मियाको सम्भावना हुन्छ ।
थकान हुने, शरीरबाट छिटो–छिटो ताप (ऊर्जा) सकिनेलगायत मुटुसम्बन्धी रोगहरू पनि लाग्न सक्छन् । हिउँले शरीरलाई धेरै चिसो बनाउँछ । औसत तापक्रममा काम गर्ने शरीरका अंगलाई ऊर्जा आवश्यक पर्छ, त्यस्तो अवस्थामा अंगहरूले काम गर्न छाड्न सक्ने सम्भावना हुन्छ । रोग संक्रमणको भय हुन्छ । त्यही भएर हिउँ खेल्न जाँदा, चिसोमा हिँड्दा बाक्लो लुगा लगाउनुपर्छ । हिउँको डल्ला बनाउँदा वा खेल्दा पन्जा लगाउनुपर्छ । हिउँ पर्ने क्षेत्रमा जथाभावी फोहोर फाल्नु हुँदैन । फोहोरमा हिउँ थुप्रिँदा लामो समयसम्म त्यहीं रहन्छ, जसका कारण रोग फैलन्छन् । यसतर्फ सचेत हुनुपर्छ ।

प्रकाशित : माघ १२, २०७६ १०:३१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×