९ दिने गाईजात्रा

कान्तिपुर संवाददाता

मृत्यु भएका आफन्तको सम्झनामा मनाइने पर्व हो गाईजात्रा  । काठमाडौं उपत्यकालगायत विभिन्न जिल्लामा मनाइने गाईजात्रा भक्तपुरमा भने ८ रात ९ दिनसम्म हुन्छ  ।

श्रावण शुक्लपूर्णिमा अर्थात् जनैपूर्णिमाको साँझ भक्तपुर दरबार क्षेत्रको तलेजुस्थित बहत्वाबाट निस्किएको घिन्तात्वाङ घिसीसँगै हरेक वर्ष गाईजात्रा सुरु हुन्छ ।

बहत्वाबाट निस्किएको घेन्ताघिसी नाच नगरको दरबार स्क्वायर, बालाखु गणेश, चोछें, भोलाछें, महालक्ष्मी, नागपोखरी, क्वाठण्डौं, नवदुर्गास्थान, सूर्यमढी, दत्तात्रय, सुकुलढोका, गोलमढी, तौमढी, पोटरी स्क्वायर, वंशगोपाल, इताछें, खौमाको हुँदै दरबार स्क्वायर पुगेर समापन गर्ने परम्परा छ ।

जात्रा अवधिका बाँकी आठ दिन विभिन्न देवीदेवता दत्तात्रय, भैरवनाथ, बाराही, छुमा गणेशलगायत मन्दिरमा जात्रा गर्ने परम्परा छ । पूर्णिमादेखि कृष्ण जन्माष्टमीसम्म प्रत्येक साँझ टोलटोलमा व्यंग्यात्मक नाटक, नाच, प्रहसन, ख्याललगायत प्रदर्शन हुन्छन् ।

केहीले कालोमाटोको गाई बनाई शृंगारपटारसाथ खटमा राखी बालबालिकालाई आकर्षक तवरले सिँगारी बाजागाजासहित बासा लुइके गरेर प्रदर्शन गर्ने चलन छ । कतिपयले मृतक परिवारको घरबाट बालबालिकालाई शिव–पार्वतीको प्रतीकका रूपमा शृंगारपटार गरी ल्याउने प्रचलन छ । यस्ता बालबालिका भने कर्म नचलिसकेका कलिला बालबालिका हुनुपर्ने संस्कृतिकर्मी ओम धौभडेल बताउँछन् ।

भक्तपुरमा ‘घेन्ताघिसी, गिनित्वाङ, घ्यान्ताङ घिसिङ त्वाङ, ताहामचा गना ते ग्वाङखङ् प्वाले ते, ग्वाङ प्वाले मन्ह्यसा खुसिङ चुइक छोय’ भनेर नाचिने आकर्षक नाचको बढी चर्चा हुने गर्छ । घेन्ताघिसि दुई समूह वा दुईजना बीच लठ्ठी जुधाएर नाच्ने गरिन्छ ।

पुत्रशोकले विहृवल भएकी आफ्नी रानीलाई दुनियाँले पनि यस्तै शोक बेहोर्नुपर्छ भन्ने देखाउन तत्कालीन राजा प्रताप मल्लले जनतालाई ‘आ–आफ्ना दिवंगत व्यक्तिका नाममा गाईजात्रा निकाली सहर परिक्रमा गराउनू’ भनी आदेश दिएपछि गाईजात्रा सुरु भएको थियो ।
-लीला श्रेष्ठ

प्रकाशित : श्रावण २६, २०७६ १०:४२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गेडागुडी अंकुरणमा सही तरिका

कान्तिपुर संवाददाता

गेडागुडीमा सानो जरा निस्किेर टुसाउने प्रक्रिया अंकुरण हो  । अंकुरण प्रक्रियाद्वारा गेडागुडीको पौष्टिकता बढाउन सकिन्छ  ।

कम खर्चमा बढी पोषण प्राप्त गर्ने सरल उपाय अंकुरण हो । अंकुरण प्रक्रियाले गेडागुडीलाई जीवित बोटका रूपमा रूपान्तरण गर्छ । यसले गर्दा हाम्रो शरीरलाई उपयोगका लागि बढी पोषकतत्त्व प्राप्त हुन्छ । अंकुरण प्रक्रियाका लागि गेडागुडीलाई राम्ररी केलाएर, सफा पानीमा धोइपखाली शुद्घ खानेपानीमा हालेर टुसाउन दिनुपर्छ । अंकुरण गर्नुपर्ने गेडागुडीलाई खानयोग्य पानीमा ९–१० घण्टा भिजाएपछि त्यसलाई एउटा सफा गिलो सुती कपडामा बाँधेर झुन्डाइदिनुपर्छ । कपडामा बाँधेर राखेको गेडागुडीलाई बीचबीचमा खानेपानी छर्किंदै गर्नुपर्छ । यसले गेडागुडी राम्ररी टुसाउँछ ।


तर यस्तो खाले अंकुरण बढीमा ४ दिनभित्रको हुनुपर्छ । लामो समयसम्मको अंकुरणले पौष्टिकता नष्ट गर्नुका साथै कीटाणु उत्पन्न हुने जोखिम रहन्छ । अंकुरणमा ब्याक्टेरिया सजिलै वृद्घि हुन्छ । यसैले टुसाएको गेडागुडीलाई झोल बनाएर वा हलुका बाफमा पकाएर खानु बढी स्वस्थकर हुन्छ । टुसाएका गेडागुडीमा भिटामिन, मिनरल्सको मात्रामा धेरै वृद्घि हुन्छ । विभिन्न तथ्यपत्रअनुसार टुसाएको गेडागुडीमा भिटामिन बी ६ को मात्रा दोब्बर हुन्छ भने भिटामिन सी १० गुणासम्म बढ्छ । अंकुरण प्रक्रियाले गर्दा गेडागुडीमा भएको आइरन सरल यौगिकमा परिवर्तन हुन्छ । यसमा भएको ग्लुकोज, सुक्रोज र फ्रुक्टोजमा परिवर्तित हुन्छ । पछि माल्टोजसमेत बढी मात्रामा बन्छ, जसले छिटो पाचनमा सघाउँछ । भिजाएर अंकुरित गेडागुडी हो– क्वाँटी । क्वाँटी नेपालभाषा (नेवारी) बाट परिभाषित शब्द हो । ‘क्वाँ’ भनेको तातो र ‘ती’ भनेको झोल अर्थात् ‘तातो झोल’ ।

प्रकाशित : श्रावण २६, २०७६ १०:४२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्