लव–कुश मार्स

नेपाली बोल्ने र बुझ्ने रोबोट
अमृता अनमोल

 एसईई परीक्षापछिको फुर्सदलाई सदुपयोग गर्दै बुटवलका दुई भाइले रोबोट बनाएका छन्  ।

बुटवल उपमहानगरपालिका १० योगी कुटीका जुम्लाहा लव र कुश पन्थीले नेपाली बोल्ने रोबोट बनाएका हुन् । रोबोटको नाम ‘लव–कुश मार्स’ हो । यसले नेपाली भाषा बुझ्छ र बोल्छ । अर्थात्, मान्छेले जस्तै नेपालीमा कुराकानी गर्छ । यसअघि नेपाली भाषा बुझ्ने र बोल्न सक्ने रोबोट बनाएको जानकारीमा नआएकाले यी दाजुभाइले प्याटेन्ट राइटसमेत दर्ता गरेका छन् ।


उनीहरूले बनाएको रोबोट मान्छेजस्तै वरपर हिँडडुल गर्न सक्छ । यसलाई समयको आधारमा प्रोग्रामिङ गरेका छन् । एक सेकेन्डमा करिब २ मिटर दूरी तय गर्छ । मान्छेले जस्तै शरीरका अंगहरू चलाउन सक्छ । फोटो खिच्छ । भनेको स्टाटससहित सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गर्न सक्छ । नेपाली भाषाका पुस्तक पढ्न सक्छ । उसमा रङ चिन्न सक्ने र मानिस छुट्टाउन सक्ने क्षमता पनि छ । बोलेको कुरालाई मोबाइलमा म्यासेजको रूपमा पठाउने खुबी छ । अचम्मको कुरा त, राष्ट्रिय गीत बज्दा छातीमा हात राखेर आफ्नै स्वरमा गाउने गर्छ । रोबोटसित प्रश्नोत्तर गर्न सकिन्छ । तर एउटै प्रश्नको फरकफरक तरिकाले जवाफ दिन्छ । जस्तै ः तिम्रो नाम के हो ? भनेर सोधे एकपटक ‘मेरो नाम लव–कुश मार्स रोबोट हो’ भन्छ । अर्कोपटक ‘मलाई लव–कुश मार्स रोबोट भन्न सक्नुहुन्छ’ भन्ने जवाफ फर्काउँछ ।


यस्ता विशेषतालाई मानवीय प्रयोगमा ल्याउन सकिन्छ । शिक्षा, स्वास्थ्य, औद्योगिक, पर्यटन हरेक क्षेत्रमा प्रयोगमा ल्याउन सकिने गरी तयार पारिएको छ ।लव–कुशले रोबोट बनाउन आफ्नो नामको पछिल्लो अक्षर लुकु प्रोग्राम बनाएका छन् । त्यसमा रेस्पियन लिनिक्स अप्रेटिङ सिस्टम जडान गरेका छन् । त्यसलाई इन्टरनेटका माध्ययमबाट वेबसाइड, फेसबुक, ट्वीटर, रेडियो लगायतका ९ वटा सञ्जालसँग जोडेका छन् । यसकै सहायताबाट रोबोट बोल्ने र निर्देशनअनुसार काम गर्ने गर्छ । उनीहरूले स्विचका लागि एपीआई, प्रोग्राम ल्यांग्वेजका लागि पाइथन प्रयोग गरेका छन् । रोबोट इन्टरनेटको सहायताले बोल्छ । रोबोटमा रिले बोर्ड जडान गरेका छन् । त्यसको सहायताबाट बत्ती बल्ने र बन्द हुने गर्छ । रोबोट बनाउन करिब ५ लाख खर्च भएको छ । त्यसका लागि बुटवल उपमहानगरपालिकाले १ लाख रुपैयाँ अनुदान दिएको थियो । यसबाहेकको रकम उनीहरूका दाजु र बुबाले दिनुभएको हो ।


विश्व बजारमा रोबोटको प्रयोग बढिरहेको छ । यस्तो बेलामा नेपालमा पनि नेपाली रोबोटको प्रयोग गर्न सिकाउने उनीहरूको लक्ष्य छ । रोबोट तत्कालका लागि रुपन्देही जिल्लाका विभिन्न होटल, रेस्टुरेन्ट, कफी सप, जुस केन्द्रलगायतमा बिक्रेताको काम गर्न उपयोग गर्ने गरी तयार गरिएको छ । त्यसका लागि विभिन्न व्यवसायिक संघसंस्था र प्रतिष्ठानसित अनौपचारिक कुरा गरेका छन् उनीहरूले । व्यावसायिक रूपमा बनाउन पाउने हो भने रकम पनि कम लाग्ने लव–कुशले बताए । कसैले प्रस्ताव वा सहयोग गरे धेरै पूर्ण क्षमताका मानव उपयोगी रोबोट बनाउने इच्छा रहेको उनीहरूले सुनाए ।


लव–कुशले बुटवलको नवीन औद्योगिक कदरबहादुर माविबाट एसईई परीक्षा दिएका हुन् । कक्षा ९ देखि सिभिल इन्जिनियरिङ पढेका हुन् । उनीहरूले करिब एक वर्षअघि ‘गो गो रोबोट’ बनाएका थिए । यसले पुस्तक पढ्न सक्छ । विश्वका जुनसुकै स्थानमा भएका विद्युतीय उपकरणहरू खोल्न र बन्द गर्न सक्छ । सामाजिक सञ्जालमा फोटो र स्टाटस अपलोड गर्न सक्छ । हराएको मोबाइल खोजिदिने र मौसम पूर्वानुमान गर्ने गर्छ । करिब ८० वटा भाषा अनुवाद गर्न सक्ने र सोधेका हरेक प्रश्नको जवाफ दिनेलगायत करिब तीस वटाभन्दा बढी विशेषता छन् । लव–कुशले सुरुमा रोबोट बनाउन खोज्दा धेरैले पत्याएनन् । आमाले भने लुकाई लुकाई पैसा दिनुहुन्थ्यो । खाजा खान दिएको रकम र आमाले दिएको रकमबाट रोबोटको आकार तयार गरेका थिए । रोबोटबारे निरन्तर नयाँनयाँ खोज गर्न थालेपछि बाबु, दाजुलगायतले पनि सहयोग गर्न थाल्नुभयो ।


रोबोट बनाउने सबै रकम घरपरिवारले खर्चेको हो । रोबोट चलचित्र हेरेपछि रोबोट बनाउने सोच आएको उनीहरूले बताए । यसपछि इन्टरनेट सर्च गरे । इन्टरनेट सहयोगले रोबोटबारे धेरै जानकारी लिए । त्यसबाट उपकरण किन्दै र जडान गर्दै गए । आखिर रोबोट तयार भयो, उनीहरूको सपना साकार भयो ।

प्रकाशित : असार २९, २०७६ ११:५१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

काँचो माटो

कान्तिपुर संवाददाता

यता केही दिनदेखि रजियाको शरीरमा फूर्ति कम देखिन थालेको थियो  । उनी उदास उदास रहन थालेकी थिइन्  ।

प्यारप्यार बोलिरहनुपर्ने ऊ कम बोल्थिन् । यो किनिदिनू र त्यो किनिदिनू भनेर हैरान पार्ने उनी अचेल शान्त देखिन्थिन् । सधैं भाइ निदाइसक्दा पनि आमालाई पर्खिरहेकी हुन्थिन् । दुई/चार दिनदेखि भाइसँगै बेलुकै सुतिसकेकी हुन्थिन् । रजियामा आएको यो परिवर्तन आमाको आँखाबाट लुक्न सकेन । उहाँ झसङ्ग हुनुभयो । के भएको होला भनी गम्न थाल्नुभयो । रजियालाई उठाएर सोध्नुपर्ला भन्ने सोच्नुभयो । उठाउनुभएन । एकातिर घरधन्दा अर्कोतिर रजियाको बदलिएको चाला १ उहाँ दोधारमा पर्नुभयो ।


घरधन्दाभन्दा छोरीको माया लाग्यो । निधारमा छाम्नुभयो । ज्वरो आएको त होइन । मुटुको चाल थाहा पाउन छातीमा छाम्नुभयो । खरखर कागज बजेको आवाज आयो । के रहेछ भनी जान्ने मन भयो । रजियाले थाहा नपाउने गरी झिक्नुभयो । रजियाको हस्ताक्षरमा लेखिएको थियो, ‘......।’
पढेर उहाँ छानाबाट खसेजस्तै हुनुभयो । कागजलाई जहाँको त्यहीँ राखिदिनुभयो । असरल्ल लुगाहरू मिलाइदिनुभयो । रजिया र उसको भाइलाई ओढ्ने ओढाइदिनुभयो । कोठा पनि चिटिक्क सफा पार्नुभयो । रजिया र उसको भाइलाई मन पर्ने भिन्डी र करेलाको तरकारी पकाउनुभयो । भात र दाल पनि पकाउनुभयो ।


भान्सा र सुत्ने कोठा एउटै थियो । यसैले रजियाले आमाको चालचुल थाहा पाइसकेकी थिइन् । तैपनि थाहा नपाएजस्तो गरी
पल्टिरहिन् । भाइ त फ्वाँफ्वाँ निदाइरहेकै थियो । आमाको आँखा छलेर सर्टको खल्तीको कागज चेक गर्नुभयो । त्यो जहाँको त्यहीँ थियो ।
खाना पकाइसकेर आमाले रजिया र भाइ दुवैको गालामा म्वाइँ खानुभयो । भाइले त थाहा पाएन । रजियाले थाहा पाएर पनि नपाएजस्तो गरिरहिन् । दुवैको गोडा तल बसेर हेरिरहनुभयो । त्यही बेला भर्खर उठेजस्तो गरी रजिया उठिन् । आफ्नो अगाडि आमालाई पाएर खुसी भइन् । भाइलाई पनि उठाइन् ।


संयोगले त्यस दिन बुबा पनि चाँडै आउनुभयो । सबैजनाले सँगै खाना खाए । केही बेर सँगै टेलिभिजन हेरे । त्यसपछि सुते । भोलिपल्ट रजिया र उमको भाइ निद्राबाट बिउँझिए । उनीहरू दुवैले आमाबाबुलाई आँखाअगाडि पाए । दुवैले दुवैको मुख धोइदिएर कपडा फेरिदिनुभयो । बिहानको चिया र खाना पनि सबैले सँगै खाए । दुवैले दुवैलाई पालैपालो स्कुलको पढाइदेखि लिएर साथीभाइसम्मको हालचाल सोध्नुभयो । दिदीभाइ अचम्ममा परे ।


त्यस दिनदेखि आमाबुबा दुवैजना रजिया र उसको भाइसँग घुलमिल हुन थाल्नुभयो । रजियाको हराएको फूर्ति फर्केर आयो । उनी ट्याउँट्याउँ गर्न थालिन् । यो ल्यादिनू र त्यो ल्यादिनू भन्न थालिन् । आमाबुबाले पनि सकेसम्म दुवैको चाहना पूरा गर्न थाल्नुभयो ।
त्यसपछिको एक दिन रजियाले सर्टको खल्ती छामिन् । त्यहाँ कागज जहाँको त्यहीँ र जस्ताको तस्तै थियो । खोलेर हेरी । लेखिएको थियो, ‘मलाई कसैले माया गर्दैनन् ।’उनले कागज च्यातचुत पारिन् । डस्टबिनमा हालिन् । त्यही बेला फुत्त आमा आउनुभयो । उहाँले सोध्नुभयो । रजियाले बिग्रेको कागज च्यातेको भनिन् । आमाले लामो सास फेर्नुभयो । उहाँ थचक्क भुइँमा बस्नुभयो । रजियालाई च्याप्प समातेर म्वाइँ खानुभयो । उनी फुत्त उम्केर भाइसँग खेल्न गइन् ।

धीरकुमार श्रेष्ठ

प्रकाशित : असार २२, २०७६ ११:०४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×