ब्रेललिपिका सपनाहरु

मधु शाही

राविया खाँ १४ वर्ष पुगिन्  । बाहिरी आँखाले कुनै वस्तु देख्न सक्दिनन्  ।

दृष्टिविहीन छिन् । तर उनको मनको आँखाले ठूलो सपना देख्छ । पढेर भविष्यमा समाजसेवी बन्ने धोको छ । समाजसेवा गर्न त्याग चाहिन्छ । र, अध्ययन पनि । त्यसैले पढाइमा खटिएकी छन् । ब्रेललिपिबाट आधारभूत शिक्षा दिँदै गरेकी रावियालाई आफूप्रति ठूलो विश्वास छ । ‘म अरूभन्दा कम छैन,’ उनी भन्छिन्, ‘पढेर समाजसेवी बन्छु । आफूजस्तै दृष्टिविहीनको सेवा गर्छु ।’


नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकास्थित मंगल माविमा उनीजस्ता १३ जना ब्रेल माध्यमबाट पढ्ने विद्यार्थी छन् । डुडुवा गाउँपालिका ३ मा बस्ने रोश्नी चौधरीलाई ब्रेलमा अध्ययन गर्दा रमाइलो लाग्छ । मानौं, उनी खेलौनासँग खेलिरहेकी छन् जस्तो महसुस हुन्छ । समय खेर फाल्दिनन् । घन्टौं ब्रेलमा औंला चलाएर बस्न मन पराउँछिन् । १० वर्षीया रोश्नीलाई चित्र कोर्न रमाइलो लाग्छ । ब्रेलमा त्यो सुविधा सजिलो छैन । वस्तु छोएर आकार पत्ता लगाउँदै ड्रइङ पेपरमा आकृति उर्ताने प्रयास गर्छिन् । ‘ठूली भएर चित्रकार बन्छु,’ उनी भन्छिन्, ‘रंग थाहा छैन, तैपनि कोर्छु ।’ उनले घर, फूल, धारालगायत वरिपरिका आकृति महसुस गरेर चित्र बनाउने गर्छिन् । अब्दुल तहिद ८ वर्षका पुगे । १ वर्षदेखि ब्रेलमा अक्षर सिक्दै छन् । उनीमा वस्तु छोएर छुट्याउने अनौठो कला छ । फलफूलको रंग उनले कहिल्यै देखेका छैनन । खाएर स्वादबाटै कुन फलफूल हो भन्ने पत्ता लगाउँछन् । ‘केराको आकार लाम्चो हुन्छ, खाँदा निकै मीठो लाग्छ,’ उनले भने, ‘रंग कस्तो हुन्छ, थाहा छैन । स्वाद महसुस गरेको छु ।’ चिसापानी बस्ने ९ वर्षे विशाल शाहीको सपना शिक्षक बन्ने छ । आँखाको ज्योति गुमाएका उनले ज्ञानको ज्योति बाँड्ने चाहना राखेका छन् । आफूजस्तै आँखा नदेख्नेलाई पढाउने रहर छ । कक्षामा पढाउने आफ्नै गुरु लक्ष्मीप्रसाद लामिछाने र शेरबहादुर बुढाबाट प्रभावित छन् ।


पहिला अलि देख्न सक्थे । उमेर बढ्दै गएपछि उनले अहिले पटक्कै देख्दैनन् । उनका साथी पुरन विकको लक्ष्य अनौठो छ । दृष्टिविहीन भए पनि भविष्यमा पुलिस भएर जनताको सेवामा सक्रिय हुने चाहना पालेका छन् । कहिलेकाहीँ उनले आफ्नो उद्देश्य सुनाउँदा धेरैले हाँसोमा उडाउँछन् । पुरनलाई त्यति बेला दुःख लाग्दैन, बरु हिम्मत थपिन्छ । बुबाले हरेस नखानु, मिहिनेत गर्नु, सफल अवश्य भइन्छ भन्दै सम्झाएको विशालको मनमा गहिरोसँग गडेको छ । उनका बुबा परिवार पाल्नका लागि मजदुरी गर्न भारत जान्छन् । एक्ली आमाको साहरा भएका उनलाई बुबाको परिश्रम सदुपयोग गर्नुछ । ५ वर्षदेखि ब्रेल शिक्षा सिकाउँदै आएका शेरबहादुर बुढाका अनुसार दृष्टिविहीन बालबालिका अरूका तुलनामा मिहिनेती हुन्छन् । उनीहरू अनुशासित र इमानदार पनि हुन्छन् । गणितीय र ज्यामितीय आकृति ब्रेलमा उर्तान गाह्रो हुँदा बालबालिकालाई समस्या पर्ने उनले सुनाए । ब्रेललिपिको आविष्कार लोएज ब्रेलले गरेका हुन् । सुरुमा १२ वटा थोप्लाबाट अक्षर चिनाइन्थ्यो । त्यो झन्झटिलो भएपछि अहिले ६ वटा थोप्लाबाट ब्रेल अक्षर चिन्ने गरिन्छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ५, २०७६ ०९:४३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

छर्दै ज्योति

ओमप्रकाश ठाकुर

 आऊ, यो पल्ट यस्ता एक युवकबारे जानौं– जसले दलित बस्तीमा पुगेर निःशुल्क ट्युसन पढाउँदै निरक्षर बालबालिकालाई स्कुल जान/पठाउन प्रेरित गरिरहेछन्  । अपांगता भएर आफू लठ्ठीको साहरामा हिँड्दै शिक्षाको ज्योति फैलाइरहेछन्  ।

गरिबीका कारण पढ्न नसकिरहेका दलित समुदायका बालबालिकालाई किताब, कापी र कलम जुटाइदिने गरेका छन् । उनी हुन्– सर्लाही जिल्ला चन्द्रनगर गाउँपालिका–२ बबरगन्जका शिवनाथ राउत कहार । शारीरिक अपांगता भएका उनी लठ्ठी टेकेर हिँड्छन् । दलित समुदायका उनी निकै दुःख गरेर पढे/ शिक्षित भए । आफ्नो संर्घष र दुःखको अनुभवले उनलाई गरिबीकै कारण कुनै पनि दलित समुदायका बालबालिका शिक्षाबाट वञ्चित नहोऊन् भन्ने लाग्यो । ‘चेतना र गरिबीका कारण दलित बस्तीका बालबालिका विद्यालय जाँदैनन् ।

उनीहरू शिक्षाबाट वञ्चित नहोऊन् भनेर मैले निःशुल्क ट्युसन पढाइरहेको छु,’ शिवनाथले भने, ‘मेरो सानो मिहिनेतले गरिब र दलित बस्तीका बालबालिका नियमित विद्यालय जाने भएका छन् । निकै खुसी लागिरहेको छ ।’ शिवनाथ लठ्ठी टेकेरै चन्द्रनगर गाउँपालिकाका विभिन्न दलित बस्ती पुग्छन्, ट्युसन पढाउन । नाढीमन, किसनपुर, बर्कुर्वालगायतका बस्तीमा उनले निःशुल्क ट्युसन पढाउन थालेको १५ महिना भइसक्यो । उनले ट्युसन पढाउन थालेपछि ती बस्तीका बालबालिकामा पढाइप्रति रुचि बढेको छ । अभिभावकहरू पनि छोराछोरी पढाउन प्रेरित भएका छन् । स्कुल भर्ना भए पनि नियमित पढ्न नजाने र अभिभावकले पनि नियमित स्कुल नपठाउने गरेका बालकालिका अब नियमित स्कुल जान थालेका छन् । क्याम्पस पढिरहेका शिवनाथ बबरगन्जस्थित दुर्गा खोभारी माविमा पढाउने निजी स्रोतका शिक्षक पनि हुन् । बाँकी समय भने उनले दलित बस्तीका बालबालिकाकालाई ट्युसन पढाउन छुट्याएका छन् । ट्युसनका कारण विद्यालयको गृहकार्य गर्न सजिलो हुने भएकाले बालबालिकाहरू पढन जागरुक बनेको उनको अनुभव छ ।


उनले विभिन्न दाताको सहयोगबाट दलित बस्तीका बालबालिकालाई कापी, कलमलगायत शैक्षिक सामग्री किनेर दिने गरेका छन् ।
जन्मदर्ता नभएर विद्यालय भर्ना हुन नसकेका बालबालिकालाई वडाको सिफारिसमा भर्ना गर्न मद्दत पुर्‍याइरहेछन् । गत साता पनि उनले स्थानीय रामनाथ साह र दीपक ठाकुरको आर्थिक सहयोगमा विभिन्न दलित बस्तीका ४ सय ४० बालबालिकालाई शैक्षिक सामग्री वितरण गरे । ‘मैले निःशुल्क ट्युसन त पढाएकै छु, तर कतिपय बालबालिकाको आर्थिक अवस्था कमजोर भएका कारण कापी कलमसमेत खरिद गर्न सक्दैनन्, त्यस्ता बालबालिकाका लागि स्थानीयसँग सहयोग मागेर शैक्षिक सामग्री खरिद गरेर वितरण गरेको छु,’ उनले भने ।


ग्रामीण क्षेत्रमा शिक्षाको पहुँचबाट वञ्चित भएका समुदायलाई निःशुल्क शिक्षा प्रदान गर्नु सकारात्मक भएको पूर्व शिक्षक रजनीकान्त झाले बताए । ‘अहिलेका प्रायः युवा पैसा कमाउन मात्र ध्यान दिन्छन्, तर शारीरिक रूपमा अपांगता रहेको एक युवक निःशुल्क रूपमा दलित बस्तीमा शिक्षाको ज्योति फैलाइरहेछन्,’ झाले भने, ‘आफैं शारीरिक रूपमा अपांगता भएका युवकले निःशुल्क शिक्षा प्रदान गर्नु प्रशंसनीय हो ।’

प्रकाशित : जेष्ठ ५, २०७६ ०९:४२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्