बिदाको सदुपयोग

कथा
कमल कोइराला

काठमाडौँ — कृपा र कीर्तन दिदीभाइ हुन्  । उनीहरू घरनजिकै रहेको एउटा विद्यालयमा पढ्छन्  ।

कृपा कक्षा तीनमा अध्ययनरत छिन् भने कीर्तन नर्सरीमा । उनीहरूका बुबा रोजगारीका सिलसिलामा विदेशमा हुनुहुन्छ । आमा घरकी सामान्य गृहिणी । उनीहरू पहाडको एउटा सुन्दर गाउँमा बस्छन् । वरिपरि सुन्दर चौरहरू भएकाले उनीहरूको गाउँँको नाम नै सुन्दरचौर राखिएको छ । उत्तरतिर दन्तलहर खोलेर मुस्कुराइरहेका हिमाल र दक्षिणतिरको समथर फाँटले सुन्दरचौरलाई थप आकर्षक बनाएको छ । सुन्दरचौर पहिले सामान्य गाउँ थियो । समयक्रममा अहिले यो बिस्तारै पर्यटकीय गाउँँमा रूपान्तरित हुँदै छ । कृपा र कीर्तन त्यस गाउँका असल बालबालिकामा गनिन्छन् । उनीहरूलाई सबैले माया गर्छन् । पढाइमा पनि तेज भएकाले दुवै सबैका प्रशंसापात्र बनेका छन् ।

सुन्दरचौरमा मात्रै नभएर वरिपरिका गाउँसम्म उनीहरूको फरक पहिचान फैलिएको छ । गाउँमा आफ्नै उमेरसमूहका अरू साथीहरू खेल्न निस्कँदा पनि उनीहरू घरभित्रै हुन्छन् । जे खेल खेले पनि दिदीभाइ मिलेर खेल्छन् । घरभित्रै उनीहरूको आफ्नै खेलसंसार छ । उनीहरूकी आमा निर्मला घरका काममा व्यस्त हुनुहुन्छ । घाँस काट्ने, गाईवस्तुको स्याहार गर्ने, मेलापात जाने, भान्साको काम गर्ने उहाका प्रमुख दैनिकी हुन् । दिदीभाइ पनि आफ्ना काम सकेर आमालाई सघाउन तम्सन्छन् । गाउँमै बसे पनि उहाँ सरसफाइमा निकै ध्यान दिनुहुन्छ । घरआँगन र सेरोफेरो सधै सफा राख्ने उहाँको स्वभाव छ । आमाकै स्याहारका कारण कृपा र कीर्तन सधैं स्वस्थ, निरोगी, हँसिला र सुकिला देखिन्छन् । अरू साथी दिनभरि माटामा खेली धुलाम्मे शरीर लिएर घर फर्कंदा सधैं आमाबुबाको गाली खानुपर्छ । तर उनीहरूले गालीका नाममा कसैको एक शब्द सहनुपरेको छैन आजसम्म ।

सधैं रचनात्मक काममा रमाउने दुवै दिदीभाइको स्वभाव छ । यो उनीहरूको नानीदेखिकै बानी हो । कृपा सिर्जनात्मक लेखनमा सधै अगाडि छिन् । लेखन सीपसम्बन्धी प्रतियोगितात्मक कार्यक्रममा उनी आजसम्म दोस्रो हुनुपरेको छैन । सुन्दर हस्ताक्षरमा विचित्रको शब्दजाल बुन्न सक्ने उनको विशेष खुबी छ । कीर्तनको चित्रकारितामा विशेष झुकाव छ । उनी सुन्दर चित्र बनाउँछन् । आफूले बनाएका चित्रमा आकर्षक रङ भरी सबैलाई चकित पार्छन् । चित्रहरूमा कलात्मक रङ–संयोजन गरी उनले आफ्ना घरका भित्ता सजाएका छन् । दिदीको लेखनकलाको सुवास चारैतिर फैलिएको छ भने भाइको चित्रकलाले घर धपक्कै बलेको छ ।

अलग पहिचान भएका मानिसको सोच सधै सिर्जनात्मक हुँदो रहेछ । दसैंतिहारको बिदा सुरु भएलगत्तै गाउँका अरू सबै साथी आफ्ना सबै काम बिर्सिएर खेल्न व्यस्त रहे । विद्यालयमा दिइएका गृहकार्य गर्ने जाँगर कसैले देखाएनन् । धुलोमैलो खेलेर सबैका दिन बिते । बिहान उज्यालो भएपछि घरबाट निस्किएकाहरू फाल्तु काममा दिनभरि हराउँथे । बेलुकी साँझ परेपछि मात्र टुप्लुक्क घर पुग्थे । आफ्ना कापीकिताब र झोला कहाँ छन् भन्नेसम्म पनि उनीहरूलाई थाहा भएन । उता कृपा र कीर्तनका बिदाका दिनहरू अत्यन्त रचनात्मक रहे । जरुरी काम पर्दाबाहेक बिदाका अधिकांश समय व्यस्त भए उनीहरू । कृपाले दसैंतिहारको ऐतिहासिक, धार्मिक, सामाजिक र सांस्कृतिक महत्त्वका विषयलाई समेटेर लेख लेखिन् । कीर्तनले दिदीका लेखका भाव सुहाउने सुन्दर चित्रहरू बनाए । चित्रहरूमा कुची भरेर आकर्षक बान्की दिए । दुवै दिदीभाइका काममा आमाको सहयोग रह्यो ।

बिदामा कीर्तन र कृपा बाहिर नदेखिए उनीहरूका साथी छक्क परे । अरूले यमपपञ्चक सुरु नहँ‘दै देउसीभैलो खेल्न सुरु गरे । तर उनीहरू भने लक्ष्मीपूजाको साँझदेखि मात्र भैली खेल्न बाहिर निस्के । अरू अंग्रेजी र हिन्दीका अनावश्यक गीत बजाएर गाउँभरि होहल्ला मच्चाउने गरी देउसीभैलो खेले । तर उनीहरूले नेतृत्व गरेको देउसीभैलोमा भने मौलिकता थियो । मादल र खैंजडी उनीहरूका वाद्ययन्त्र थिए । व्यावहारिक सन्देशले भरिपूर्ण गीत गाउँदै आफैं देउसीभैलो भट्टयाए । अरूले देउसीभैलोबाट संकलित रकम तुरुन्त बाँडे । खानेकुरा किनेर उत्तिखेरै सिध्याए । लंगुरबुर्जा खेलेर स्वाहा पारे । पटाका किनेर त्यसैको बारुदसँगै पड्काएर सके । कसैले भोलिपल्टै वनभोज गई उठेको रकम झ्वाम पारिहाले । तर दिदीभाइले उठेको रकमलाई बडो जतनसाथ सुरक्षित राखे ।

दसैं–तिहारको लामो बिदा सकियो । गाउँका सबै केटाकेटी कोठामा छरपस्ट भएका कापीकिताब खोजेर झोला बोकी विद्यालय पुगे । बिदामा दिइएको गृहकार्य शिक्षकले मागेपछि गाउाँछिमेकका अरू साथीहरू झसंग भए । कसैले पनि दिइएका गृहकार्य बुझाउन सकेनन् । आ–आफ्ना कक्षाभरिमा कृपा र कीर्तन मात्र गृहकार्य बुझाउने विद्यार्थी थिए । आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्न नसकेपछि लाजले सबैका शिर निहुरिए ।

छठपर्वका दिन सार्वजनिक बिदा थियो । सोही दिन बिहानैदेखि उनीहरूको आँगन र नजिकैको खाली भाग सिंगारियो । उनीहरूको शृंगारकलाले सुन्दर गाउँको सौन्दर्यमा सुगन्धै थपिएझैं भयो । त्यस दिन दिदीभाइले गाउँभरिका मानिसलाई आफ्ना घरमा निम्त्याएका थिए । अचानक घरआँगन सिंगारिँदा गाउँलेलाई कौतुहल बढ्दै गयो । एकैछिनमा राम्रा कपडामा चिरिच्याँट्ट भई कृपा र कीर्तन बाहिर निस्के । कार्यक्रमस्थलको भित्तामा दिदीभाइले बिदामा गरेका रचनात्मक सामग्रीहरूको प्रदर्शनी गरियो । निर्देशन, नीति, सिद्धार्थ, सिद्धान्त र अनुष्काले आन्तरिक काममा उनीहरूलाई सहयोग गरे । दिउँसो एउटा कार्यक्रम आयोजना गरियो । त्यो कार्यक्रममा कृपा र कीर्तनले आफ्ना बिदाका रचनात्मक अनुभव बाँडे । तिहार बिदामा देउसीभैलोबाट संकलित रकम पनि आफ्नै गाउँको पुस्तकालयलाई दिने घोषणा गरे । उनीहरूलाई पढाउने ध्रुव सरले दुवै दिदीभाइको बिदा मनाउने रचनात्मक कार्यको सराहना गर्न‘भयो । साथीहरूले बिदामा उनीहरू बाहिर ननिस्कनुको कारण बल्ल बुझे । ससाना केटाकेटीले गरेका सिर्जनशील कार्यक्रमको सर्वत्र प्रशंसा भयो ।

प्रकाशित : आश्विन २८, २०७५ ०९:३१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

हजुरबाको छाता !

कमल कोइराला

काठमाडौँ — सधैँ कोटमा झुन्डिराख्ने हजुरबाको छाता ।परस्परमा दुवैका बीच गहिरो छ नाता ।।सानैदेखि देखेको हुँ हजुरबाको छाता मैले,पहिलेको नयाँ छाता अलि पुरानो भो अहिले ।तर पनि हजुरबाको छोड्या छैन यसले साथ,घामपानीमा उहाँलाई सहयोग गर्छ दिनरात ।।

बीचमा एउटा लामो डन्डी वरिपरि तार धेरै,
फ्याट्ट गर्दा गोलाकार भई खुलिदिन्छ जतिखेरै ।
हजुरबालाई शीतल दिन्छ टन्टलापुर घाममा,
भिज्ने लुगा बचाउँछ यसले वर्षायाममा ।।

रातभरि किलासँगै झुन्डिएर बस्छ जहिल्यै,
दिनभरि हजुरबाको कोट छाड्दैन कहिल्यै ।
जहाँ पुग्नुहुन्छ उहाँ छाता पनि सँगै जान्छ,
हजुरबाले भन्या कुरा आज्ञाकारी भई मान्छ ।।

अति जतन गर्नुहुन्छ छातालाई हजुरबाले,
कोटमा झुन्डिरहने यो हो हजुरबाको पाले ।
अङ्कुशीले कोटको कलर समाई बस्छ टक्क,
छाता बुई चढ्या देख्दा म त आफैँ पर्छु छक्क ।।

सधैँ कोटमा झुन्डिराख्ने हजुरबाको छाता ।
परस्परमा दुवैका बीच गहिरो छ नाता ।।

प्रकाशित : जेष्ठ ६, २०७५ ०८:४०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×