डेटिङ एपमा ह्यापी इन्डिङ !

विजय तिमल्सिना

काठमाडौँ — च्याटमा गलत पहिचान राखेर अरुसँग कुरा गर्ने र त्यसलाई पत्याउने संख्यामा कमी आएको होला तर पूरै हटिसकेको छैन् । सामाजिक सञ्जालमा मात्रै होइन, यो क्रम डेटिङ एपहरुमा पनि उत्तिकै छन् । भ्यालेन्टाइन डे विशेष :

ZenTravel

च्याटमा कुरा गरी भेट्‍न जाँदा ससुरा–बुहारी परेपछि...
च्याटमा भेटिएकी केटी आफ्‍नै बहिनी परेपछि...

यस्ता खालका धेरै हेडलाइन समाचारको लागि मसला बन्ने गरेका छन्। यस्ता हेडलाइनसहित आउने अधिकांश समाचार नेपालको नभएर विदेशतिर भएको घटनाको उद्धृत गर्दै आएका हुन्छन्। पढ्नेहरुको मनमा लाग्छ, आफूलाई वा आफ्ना आफन्त र चिनेजानेकालाई यस्तो आपत् नपरोस्। यस्ता घटनाको उदाहरण दिने अनलाइनका कारण समाज बिग्रिएको, परिवारमा विग्रह भएको र मानिसमा व्यभिचार बढेको तर्कहरु बुनिन्छन्।

चल्तीमा रहेका टिण्डर, ह्यापेन, टनटन, मिटमी, कफी मिट बेगल, बम्बलजस्ता डेटिङ एपमा प्रशस्त नेपाली प्रयोगकर्ता भेटाउन सकिन्छ। तर, कतिले यस्ता एपको प्रयोग गर्छन् भन्ने आधिकारिक तथ्यांक छैन्। यी सबै एपको आधारभूत अवधारणा आफ्नो प्रोफाइलसँग मिल्ने अर्को व्यक्ति अनलाइनमा भेट्ने र कुराकानी अघि बढाउने हो। खासमा डेटिङ एपको अवधारणा हुकअप अर्थात् सम्बन्ध अघि बढाउनको लागि सम्पर्क गराइदिने हो। विशेषतः यसको प्रयोग विपरीत लिंगीसँगको सम्पर्क र सम्बन्धसँग हुने गरेको छ।

प्रयोगकर्तालाई यही विशेषता ज्यादा मन परेको हुनसक्छ यसका प्रयोगकर्ताहरु बढेको बढ्यै छन्। डेटिङ एपले आफूलाई विपरीत वा समलिङ्गीसँगको छोटो भेटघाट वा सम्बन्ध बनाउन सहज बनाएको त छ तर यसले मानसिक समस्या पनि उत्तिकै निम्त्याएको छ। यसको प्रयोगले मानिसमा चिडचिडाहट र डिप्रेसन बढाउने, डेटिङ एपमा आफूलाई कसैले लाइक नगर्दा आत्मविश्वास कमी हुने, यस्ता एपमार्फत छोटाछोटा सम्बन्ध गाँस्ने र बिर्सने बानीले मानिससँग लामो सम्बन्धमा रहने हराउँदै जाने तथा सम्बन्धहरूलाई सजिलै त्याग्ने बानीको विकास हुने विभिन्न अध्ययनले देखाएको छ।

डेटिङ एपको प्रभाव कतिसम्म बढेको छ भने अधिकांश एपले आधारभूत फिचर निःशुल्क उपलब्ध गराए पनि धेरै मानिसहरुसँग कुराकानीको लागि पैसा तिर्नुपर्ने शर्त तेर्स्याउन थालेका छन्। मानिसहरु सजिलै साथी बनाउन चाहन्छन् र यसका निर्माताले उनीहरुको मनोविज्ञान बुझेका छन्।

भर्चुअल संसारले वास्तविक संसारसँग दुरी छोट्याएजस्तै अनलाइन रोमान्स वास्तविक प्रेमको सुरुवात बन्न थालेको उदाहरण धेरै छन्। फेसबुकमा चिनजान भएर विवाह भएको घटना सामान्य हुन नपाउँदै डेटिङ एपमा भेटिएर प्रेम सम्बन्धमा हुने र विवाहसम्म पुगेको उदाहरण पनि छन्। तर विश्वभर नै डेटिङ एपमा भेटिएर गरेको प्रेम र विवाहलाई अनौठो रुपमा हेर्ने प्रवृत्ति हटेको छैन। छोटो सम्बन्ध गाँस्न प्रयोग गरिने एपलाई लामो सम्बन्धमा रुपान्तरण गरेकोमा धेरैले आश्चर्य मानेका होलान्।
डेटिङ एपमा भेटिएका व्यक्तिहरु सधैं सही पहिचान भएका हुँदैनन्। डेटिङ एपमार्फत् हुने फोन नम्बर आदानप्रदान वा आफ्नो वास्तविक सामाजिक सञ्जालमा पुग्ने कथाहरु सधैं सुखदायी नहुन सक्छन्।
भर्चुअल संसारमा सुरु हुने यस्ता कथामा सधैं ‘ह्पाप्पी ईन्डिङ’ नहुनसक्छ। डेटिङ एपमा भेटिएका व्यक्तिहरु सधैं सही पहिचान भएका हुदैनन्। डेटिङ एपमार्फत् हुने फोन नम्बर आदानप्रदान वा आफ्नो वास्तविक सामाजिक सञ्जालमा पुग्ने कथाहरु सधैं सुखदायी नहुन सक्छन्। डेटिङ एपमा भेटिएका व्यक्तिसँगको अन्तरङ्ग कुराकानी होस् वा तस्विर बाहिरिने वा दुरुपयोग हुने सम्भावना सधैं रहन्छ। यसको प्रयोग गर्नेहरुले डेटिङ एपमा भएका सबै प्रोफाइलहरु वास्तविक नहुन सक्छन् भन्ने यथार्थ बुझ्नुपर्छ।

केही डेटिङ एपले वास्तविक मानिसको मात्रै फ्रोफाइल होस् भन्ने उद्देश्यले भेरिफाइड अप्सनको फिचर पनि राखेका छन्। नेपालमा धेरै चल्तीमा रहेको एप टनटनमा यस्तो फिचर राखिएको छ जसमा प्रयोगकर्ताले प्रोफाइल बनाउने क्रममा आफ्नो वास्तविक तस्विर खिचे भेरिफाइडको व्याच पाउँछन्। यस्ता भेरिफाइड व्याच पाएकाहरु कम्तिमा पनि आफ्नै तस्विर राखेर प्रयोग गरिरहेका हुन् भनेर छुट्याउन सजिलो हुन्छ।

अहिले पनि सामाजिक सञ्जालमा लेख्न नहुने बिषय लेखेर जेल परेका वा दुःख पाएका प्रयोगकर्ताहरु धेरै छन्। केही व्यक्ति सामाजिक सञ्जालमा लेखेकै आधारमा जेल परेका छन्। नेपाल प्रहरीले सामाजिक सञ्जालमार्फत अरुलाई धम्की दिने, अरुको तस्विर दुरुपयोग गरी प्रयोग गर्ने, अरुको मानहानी हुने किसिमका पोष्ट गरेको आधारमा मुद्दा चलाइरहेका छन्।

सामाजिक सञ्जालमा के राख्ने के नराख्ने? के लेख्ने के नलेख्ने? के गर्ने के नगर्ने? प्रयोगकर्ताको व्यक्तिगत अभिरुचीको कुरा हो। तर, आफ्नो कारणले अरुलाई हानी नगर्नु र वास्तविक जीवनमा गर्न भन्नु र गर्न नसकिने बिषय त्यसमा नराख्नु, आफ्नो गोपनियता सार्वजनिक नगर्नु सामाजिक सञ्जालका सामान्य नियम हुन्। जसरी सामाजिक सञ्जाल यसैगरी प्रयोग गर्नुपर्छ भन्ने ठोस सूत्र छैन त्यसैगरी डेटिङ एपमा के गर्ने र नगर्ने भन्ने बिषयमा कुनै सूत्र छैन्। तर, केही सामान्य बिषयमा विचार गरे डेटिङ एपको प्रयोगबाट हुने नकारात्मक नतिजाबाट बच्न भने सकिन्छ।

अहिले चल्तीका अधिकांश डेटिङ एपले पुरुषलाई भन्दा महिला प्रयोगकर्तालाई बढी सुविधा दिएका छन्। पुरुष प्रयोगकर्ताले कसैले च्याट गर्नुपूर्व महिला प्रयोगकर्ताले उक्त व्यक्तिको प्रोफाइललाई कुनै न कुनै रुपमा अनुमति दिनै पर्छ। डेटिङ एपहरु लैंगिकरुपमा विभेदकारी देखिन्छन्। तर, अनलाइनमार्फत हुने दुर्व्यवहार र आफूले नचाहेको व्यक्तिको म्यासेजबाट महिला प्रयोगकर्तालाई आजित हुन बाट बचाउन यो फिचर निकै उपयोगी पनि छ। टिण्डरले त कुनै समस्या परे जानकारी गराउनको लागि ‘प्यानिक’ बटनकै व्यवस्था गरिदिएको छ।

विशेषगरी महिला प्रयोगकर्ताहरुले फिचरको बिषयमा जानकारी राखेर डटिङ एप प्रयोग गर्दा बढी सुरक्षित हुन सकिन्छ। एपमा आफ्नो प्रोफाइल स्वाइप गर्ने जोसुकै सँग कुरा नगर्ने सुविधा उनीहरुले पाउँछन्। च्याट गरेको व्यक्तिलाई आफ्नो व्यक्तिगत विवरण दिने नदिने र कतिसम्म दिने भन्ने कुरा पनि उनीहरुको स्वेच्छाको कुरा हो। तर डेटिङ एपको आधारभूत अवधारणा नै छोटो भेटको लागि सम्पर्क गराइदिने माध्यम मात्रै भएकाले अधिकांश प्रयोगकर्ता यही मनोभावमाबाट यसको प्रयोग गरेका हुनसक्छन्। त्यसैकारण छोटो सम्बन्धको लागि प्रयोग गरिने यस्ता एपमार्फत भेटिएका व्यक्तिसँग लामो समयसम्म प्रभाव पर्ने खालका जानकारी नखुलाउनु नै उपयुक्त हुन्छ, जबसम्म आफू विश्वस्त हुदैन कि कुरा गरिरहेको व्यक्ति सही हो।

यस्ता एपमा प्रोफाइल बनाउनु अघि तिनका फिचरहरु बारे जानकारी राख्नु उपयोगी हुन्छन्। केही डेटिङ एपले आफ्नो मोबाइलमा भएको सम्पर्क नम्बरलाई नोटिफिकेसन नजाने र उनीहरुलाई आफ्नो प्रोफाइल देखाउन नमिल्ने खालको फिचर पनि उपलब्ध गराएका हुन्छन्। तर, कुनै एपले आफ्नो मोबाइलमा सेभ भएर रहेका सबै नम्बरहरुमा आफूले प्रयोग गर्न थालेको डेटिङ एपमा नोटिफिकेसन जाने व्यवस्था गरेका पनि हुन सक्छन्। यसबारे प्रयोग गर्नु अघि जानकारी पाएकै राम्रो हुन्छ। आफूले डेटिङ एप प्रयोग गर्न थालेको जानकारी आफ्नो परिवार, नातागोताको मोबाइलमा पनि नोटिफिकेसन गयो भने कस्तो हुन्छ?

प्रयोग गर्नु अघि उक्त एपबारे जानकारी हासिल गर्नु त आवश्यक छ नै प्रयोग गर्न छाड्दा पनि सतर्कता अपनाउनु उत्तिकै जरुरी हुन्छ। यसबारे कुनै अध्ययन त भएको छैन तर नेपालमा डेटिङ एपमा अधिकांश प्रयोगकर्ता निस्क्रिय छन्। तर उनीहरुको प्रोफाइल ति एपका प्रयोगकर्तामाझ देखाइरहन्छ। कुनै डेटिङ एपमा आफ्नो प्रोफाइल बनाएपछि आफ्नो उद्देश्य पूरा भएपछि वा प्रयोग गर्न मन नलागेपछि प्रोफाइल डिलिट गर्न नबिर्सनु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ।

डेटिङ एप प्रयोग गर्न छाड्दा मोबाइलबाट एप अनस्टल गरेर छाड्दैमा आफू त्यसबाट टाढा भए भन्ने ठान्नु हुन्न। प्रायः सबै एपमा एकपटक बनाएको प्रोफाइल आफूलाई मन लागेको बेलामा डिलिट गर्ने सुविधा राखिएको हुन्छ। यसो गर्न बिर्सदा भविष्यमा समस्या नआउला भन्न सकिन्न। डेटिङ एप प्रयोग गर्न छाडेपनि बनाइसकेको प्रोफाइल अरु प्रयोगकर्तालाई देखाइरहेको हुन सक्छ।

कुनै बेलामा डेटिङ एपमा बनाएको प्रोफाइल कसैको विवाहपछि पनि कुनै आफन्तले देखे भने? आफ्नो कार्यालयका साथीले डेटिङ एपमा आफ्नो प्रोफाइल भेटे भने? यो कसैको लागि सामान्य पनि हुन सक्छ तर कसैको लागि लाजमर्दो अवस्था पनि सिर्जना गर्नसक्छ किनकी मानिसले डेटिङ एपमा आफूले चिनेको व्यक्तिको प्रोफाइल भेट्दा कुरा नकाटी कहाँ बस्न सक्लान् र?

प्रकाशित : फाल्गुन २, २०७६ १२:४४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

फाल्तु वस्तुको कमाल

विमल खतिवडा, तस्बिर : किरण पाण्डे

पढाइ सकेपछि धेरैले आफ्नो विषयअनुसार काम खोज्छन् । तर, पढाइअनुसारै काम गर्नुपर्छ भन्ने छैन । अचेलका पुस्ता भने पढेको वा अरू नै कुनै क्षेत्रमा सिर्जनशील काम गर्न चाहन्छन् । त्यो पनि जागिरभन्दा आफ्नो बेग्लै उद्यमका रूपमा । यस्तै काम गरिरहेका युवाहरूको तीन समूह :

कवाडी सामानमा कला
काठमाडौंस्थित नख्खुका ३१ वर्षीय नितेश शर्मालाई सन् २०१५ मा कवाडी सामान संकलन गरेर नयाँ काम थालेयता खासै फुर्सद हुँदैन । व्यस्तता बढ्दो छ । उनको काम संस्था ‘धासो’ ले रक्सीका खाली बोतल र काठबाट नयाँ–नयाँ सामान तयार पार्ने गर्छ ।

‘हेर्नेबित्तिकै वाह भन्ने काम गर्न मन थियो,’ नितेश भन्छन्, ‘त्यसैले संस्थाका नाम धासो राख्यौं, यसको अर्थ एकदमै राम्रो हो ।’ उनी ए लेभल गरेपछि होटल म्यानेजमेन्ट पढ्न पञ्जाव पुगेका थिए । त्यहाँ तीन वर्ष पढेपछि केही समय ताज होटलमा काम गरे । त्यसपछि जागिरका लागि धेरै चहारे । भारतको लामो बसाइपछि परिवारकै सल्लाहमा स्वदेश फर्किए पनि उनी जागिरकै खोजीमा भौंतारिए ।


केमु (हाल दराज) मा बिक्री प्रमुखको अनुभव बटुलेका उनले भने, ‘कवाडीवालाहरूले कसरी काम गर्छन्, खेर गएका सामानको पुनः प्रयोग गर्न सकिन्छ, सकिँदैन भन्ने कौतुहलता जाग्यो । अनि बियरका बोतलबाट केही बनाउन सकिने आइडिया आयो ।’ त्यसअघि ग्रिन लाइन सेन्टर, दरबारमार्गमा काम गर्दा उनलाई लाग्थ्यो, ‘सबैभन्दा महँगो ५ लाख रुपैयाँको रक्सी खाएपछि बोतल के गर्छन् भन्ने लाग्थ्यो ।’ उनले तीन महिना केमुमा काम गरेकै बेला रिसर्च गर्दै ज्याक डेनियल्सको बोतल प्रयोग गरी एउटा बत्ती बनाए । त्यो २० दिनभित्रै बिक्री भएपछि यस्ता सामग्रीको बजार छ भन्ने लाग्यो उनलाई । अनि छाडे जागिर र लागे कवाडी सामानको उपयोगतिर ।


सुरुमा उनीसँग टिम थिएन र त्यस कामप्रति उनलाई विश्वास नै गरेनन् । उनी कवाडी सामान जम्मा हुने ठाउँ र रेस्टुराँ धाउन थाले । रेस्टुराँ, घर, अस्पताल, होटललगायत धेरैमा प्रयोग गर्न मिल्ने सामान तयार गर्न थाले । हाल बखुन्डोलमा रहेको धासोको कार्यालयमा खोटाङकी २३ वर्षीया अलिशा राईले सोसल मिडिया र मार्केटिङको काम गर्छिन् ।


विराटनगरका ३३ वर्षीय प्रमोद खवासले कवाडी सामानलाई कलात्मक बनाउँछन् । ‘नाम कमाएको छु, दाम मलाई चल्न पुगेको छ,’ नितेशले भने ।

थोत्राको उपयोग
भरतपुर, चितवनका सौगात तिवारी सिभिल इन्जिनियरिङको तेस्रो वर्षमा अध्ययनरत छन् । उनी नै हुन्, ‘तिम्रो कवाडीवाला’ का सहसंस्थापक र सीईओ ।


‘कलेज जाँदा प्रायः सडक छेउमा टायर, पुराना साइकल फालिएको देख्थे, के गर्ने भन्ने दिमागमा क्लिक हुँदैनथ्यो,’ २१ वर्षीय सौगात भन्छन्, ‘पढ्दै जाँदा फाल्तु वस्तुलाई पुनः प्रयोग गर्न सकिने थाहा पाए । फालिएका सामानले ध्यान तान्न थाल्यो ।’ उनको रुचि सिर्जनशील काममै हो । अहिले उनी कवाडीबाट उठाएका थोत्रा साइकलको रिङ र टायरबाट कुर्सी–टेबल बनाउँछन् । उनको टिमले गुडाउन मिल्ने टेबल पनि बनाएको छ । तिम्रो कवाडीवालाले बनाएका सामग्री सप्तगण्डकी चोकस्थित ल्हायुल लाफिङ क्याफेमा देखिन्छ । कम्पनीको छुट्टै कार्यालय छैन । काम घरैबाट हुन्छ ।

‘पुरानो सामानलाई पुनर्जीवन दिने प्रयास हो,’ करिब डेढ वर्षअघि काम थालेका सौगात भन्छन्, ‘ठूला टायरलाई बस्ने ठाउँ बनाएका छौं । नाफा कमाउनेभन्दा पनि समाजका लागि केही गर्नुपर्छ भनेर फोहोर व्यवस्थापन थालेका हौं ।’ वाइनका बोतललाई बत्ती बाल्न प्रयोग गरिएको छ । सुरुमा उनलाई आशिकविक्रम खड्काले साथ दिए । उनी उच्च शिक्षाका लागि अस्ट्रेलिया गएपछि टिममा तीन जना छन् ।


भरतपुरकै श्वेता दुलाल र श्रेया पौडेलले साथ दिइरहेका छन् । यी दुवै बीबीए तेस्रो सेमेस्टरका विद्यार्थी हुन् । टिमका सदस्यहरूको भेट हरेक साता हुन्छ । के काम गर्ने भन्ने समूहमै कुरा हुन्छ । श्वेताले पुरानो जिन्सबाट ब्याग बनाउने आइडिया ल्याइन्, जसलाई धेरैले मन पराए । उनीहरूका उत्पादनलाई युवा व्यवसायीले रुचाएका छन् ।

हात्तीको डङबाट कागज
एमबीए अध्ययनरत सन्नी राजोपाध्याय र जोनेज शाक्यले ‘इकोअर्ब’ स्थापना गरी डेढ वर्षयता हात्तीको डङ (दिसा) बाट कागज बनाइरहेका छन् । त्यसबाट पुल्चोकमा कार्यालय रहेको इकोअर्बले प्याकेजिङ गर्ने बक्स, नोटबुक, बत्ती राख्ने सामग्री र झोला बनाइरहेका छन् । यी उत्पादनको माग बढिरहेको छ ।


मंगलबजार, पाटनका २८ वर्षीय सन्नीका अनुसार चितवनको सौराहाबाट लिडा संकलन गरिन्छ । त्यसमा ५ महिलाको टिम रहेको उल्लेख गर्दै सन्नीले भने, ‘लिडा ल्याएर पखालेपछि करिब ६० प्रतिशत घाँस राख्छौं । जसलाई उमालेर मेसिनमार्फत पल्प निकाल्छौं । त्यसलाई सुकाएर काठमाडौं ल्याएपछि कागज बनाउने गर्छौं ।’ उनका अनुसार कागज तयार पार्न ५ देखि ७ दिन लाग्छ ।


सन्नीले युट्युबमा श्रीलंकामा हात्तीको डङबाट कागज बनाएको देखेका थिए । ‘सौराहामा हात्तीको बच्चा हेर्न जाँदा डङ फालिरहेको देखेपछि यसबाट केही गर्नुपर्छ भनेर नै कागज बनाउन सुरु गरेका हौं,’ उनले भने, ‘कागज उत्पादन गर्न थालेपछि सबैले चासो दिइरहेका छन् । इकोअर्बको उत्पादन कोस्टारिकासम्म पुगेको पनि सन्नीले बताए ।


बा–आमासँग पैसा लिएर सुरु गरेको व्यवसाय राम्रो नभएको उल्लेख गर्दै उनले भने, ‘त्यसपछि उहाँहरूलाई विश्वास दिलाउन केही न केही गरौं भन्ने थियो र यो काममा हात हाले ।’ उनी इकोअर्बमा सीईओ हुन् । संस्थापक जानिज कार्यसञ्चालन हेर्छन् ।

प्रकाशित : माघ २४, २०७६ १२:५३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×