अहिंसाको बाटोमा सत्याकृत

संगीतलाई शक्तिको एक किरण मान्ने सत्याकृत ब्यान्डले अध्यात्मलाई मूल शक्तिको बाटो मान्छ । यस ब्यान्डले दसैंअघि सार्वजनिक गरेको गीत ॅएन्टी बलि...’ चर्चित बनेको छ ।
सुशील पौडेल

 फूलपातीका दिन शनिबार हिन्दु धर्मावलम्बीका घर–घरमा फूलपाती भित्र्याइँदै छ  । यसै दिन गोरखा दरबारबाट बाजागाजासहित ल्याइएको फूलपातीलाई हर्षबढाइँका साथ हनुमानढोकामा भित्र्याएपछि दसैंको खास रौनक सुरु हुन्छ  ।

फूलपातीपछि पशु बलि पनि सुरु हुन्छ । पछिल्लो समय धर्मका आडमा दिइने पशु बलिको विरोध बढ्दै गइरहेको छ । सांगीतिक ब्यान्ड सत्याकृतले पनि दसैंको मुखमा नयाँ गीत ‘एन्टी बलि...’ ल्याएको छ ।
श्री हजुरको रचनामा सत्याकृतले नै संगीत भरेको उक्त गीतलाई सूर साधु र प्रजित लामाले गाएका हुन् । गीतले मठ मन्दिरमा भावको फूल चढाएर पशु बलि हटाउन अनुरोध गरेको छ । गीतले भन्छ,
काम, क्रोध, लोभ, मोह, अहंकार हुन् पञ्च बलि
नमारौं न निर्दोष पशु आफ्नै आत्मा छली
दिव्य जन्म मानव चोला बुझौं है सबैले
हटाऔं हटाऔं बलि हटाऔं
खासगरी आध्यात्मिक शैलीका गीत निकाल्दै आएको सत्याकृत झन्डै चार वर्षअघि विजय गौतमलगायतको पहलमा स्थापना भएको थियो । ब्यान्डमा आधा दर्जन पूर्णकालीन सदस्यसहित थुप्रै स्वतन्त्र संगीतकर्मी आबद्ध छन् । गैरव्यावसायिक ब्यान्डका रूपमा चलिरहेको सत्याकृतमा अन्य काम गरेर फुर्सदको समय संगीतकर्ममा लाग्नेहरू आबद्ध छन् । प्रायः सदस्यहरू गीतमा व्यक्तिगत पहिचान खुलाउन लुकाउँदैनन् ।
रचनाकारका रूपमा राखिएको श्री हजुरलाई पनि ब्यान्डले एउटा शक्तिका रूपमा व्याख्या गर्छ । सत्याकृतका संस्थापक, व्यवस्थापक विजय गौतमले यसो गर्नुमा कुनै व्यक्तिको परिचयमा अल्झिने भन्दा पनि भाव बुझियोस् भन्ने चाह रहेको बताए । सत्याकृत गीत, संगीत क्षेत्रमा केही पृथक् पहिचान बोकेको ब्यान्डभन्दा फरक पर्दैन । यसका सदस्यहरू झट्ट हेर्दै साधुसन्त लाग्छन् । लवाई, खवाई मात्र नभई विचार पनि आध्यात्मिक छन् । जसको प्रतिबिम्ब गीतहरूमा देखिन्छ ।
‘सनातन धर्मलाई सम्मान गर्छौं । प्रत्येकको गुरु, सम्प्रदाय, आस्थालाई पनि उत्तिकै सम्मान गर्छौं,’ गौतमले भने, ‘जुनसुकै भावले ईश्वरलाई मानौं, प्रत्येकभित्रको सकारात्मक चीज बाहिर निस्किनुपर्छ । यही धर्तीबाट अमृत पनि निस्कन्छ र विष पनि । मानवभित्र पनि राम्रा, नराम्रा दुवै कुरा छन् । आफूभित्र भएका राम्रा कुरा निकाल्ने र नराम्रा कुरा चिन्ने अनि त्यसलाई फ्याँक्ने प्रयत्न हो । हाम्रो समाजमा आफ्नो भित्री कुरा भुलेर वा नचिनेर बाहिरी देखावटको जिन्दगी बाँचिरहेको छ ।’
२०७४ मा आयोजित हिट्स एफएम म्युजिक अवार्डमा गणेश भजनले उत्कृष्ट गीतको अवार्ड जितेपछि सत्याकृत सांगीतिक क्षेत्रमा बढी चिनिएको हो । संगीतलाई शक्तिको एक किरण मान्ने यस ब्यान्डले अध्यात्मलाई मूल शक्तिको बाटो मान्छ ।
संगीतमार्फत शान्ति फैलाउने बाटोमा अग्रसर सत्याकृतका संस्थापक गौतमले थपे, ‘हाम्रा शब्द, भाव यसै पोख्नभन्दा संगीतमार्फत व्यक्त गर्दा प्रभावकारी हुन्छ । अध्यात्मिक प्रवचन सुन्न साधारणतया कोही तयार छैनन् । तर शान्ति सबैलाई चाहिएको छ । सत्याकृतले संगीतमार्फत शान्ति दिन खोजिरहेको मात्रै हो ।’ उनले शान्ति प्राप्ति आफ्नै हातमा हुने बताउँदै दृष्टिकोण बदलेर सकारात्मक सोच ल्याउन सके पनि शान्ति मिल्ने तर्क गर्छन् ।
ललितकला क्याम्पसमा संगीतमा बीएफए पढ्दै गर्दा विदुर न्यौपाने सत्याकृतमा गायक, किबोडिस्टका रूपमा आबद्ध भए । लामो कपाल र दाह्री पालेका न्यौपाने संगीत र आध्यात्मलाई एकअर्काका परिपूरक मान्छन् । उनी दुवैबाट आनन्द मिल्ने बताउँछन् । सत्याकृतबाट संगीत र आध्यात्म दुवै पाएकोमा उनी झन् सन्तुष्ट रहेछन् । ब्यान्डमा अमेरिकादेखि भारतसम्मका संगीतकर्मीले काम गरिसकेका छन् । गौतम सत्याकृतलाई एउटा सांगीतिक प्लेटफर्मका रूपमा विकास गर्न चाहन्छन् । भन्छन्, ‘यो खुला प्लेटफर्म त हो । तर यसका आफ्नै परिधि पनि छन् । जससँग ब्यान्डको भाइब्स मिल्छ, ऊ आबद्ध हुन सक्छ ।’
कुनै पनि कुराको अन्तिम सत्य रूप नै सत्याकृत हो । सनातन धर्म मान्ने यस ब्यान्डका सदस्यले गीतमा पनि धर्म, जीवन, दर्शन सबै पक्ष समेटेर गाउन रुचाउँछन् । ‘रूखलाई बाँच्नका लागि हरेक कुरा चाहिन्छ । फल दिन्छ तर त्यो रूख आफैंले खाँदैन । प्रकृतिमा सबैले एक–अर्काको सेवा गरिरहेको छ भने हामी मानव अरूको सेवा गर्ने बुद्ध पुरुष हुन सकिरहेका छैनौं,’ गौतमले जिकिर गरे, ‘हामी कर्म गर्दै कोसिस गरिरहेका छौं । यस्तै भाव भएकाहरूलाई सत्याकृत सांगीतिक प्लेटफर्म हो । तर संगीतको सौख भएर मात्रै हामी यहाँ राख्दैनौं । पहिले ब्यान्डको भाइब्ससँग मिल्नुपर्‍यो । फिल गर्न सक्नुपर्‍यो ।’
सुन्दा बढी नै आध्यात्मिक लागे पनि सत्याकृतले प्रेम, जीवन र जगत्का गीत पनि गाएको छ । लोकदेखि पप, आधुनिक, क्लासिकल र फ्युजन गीतहरू निकाल्दै आएको छ । गौतमले आफूहरू प्रेम, विवाहको विरुद्धमा नभएको र नेपालमा अलगखाले विधाका गीत पनि आओस् भन्ने चाहना राखेर नै काम गरिरहेको बताउँछन् । सत्याकृतकै गीत ‘तिम्रै भक्तिको चन्दन लगाई...’ को हिन्दी भर्सनमा भारतीय गायक कैलाश खेरले समेत गाएका छन् ।
‘एन्टी बलि...’ दसैंको मुखमा ल्याउनुको आशय दसैंमा गरिने क्रियाकलाप र मनाउने ढंगको विरोध गरेको मात्रै नभई वर्षैभरि विभिन्न बहानामा विश्वभर शक्तिपीठ, कुल पूजामा दिइने बलिको विरोध रहेको ब्यान्ड बताउँछ । गीतले पनि धर्मको नाममा गरिने पशु हत्या (बलि) लाई रोक्न अनुरोध गरेको छ ।
आफूलाई १७ वर्षको उमेरमै बुद्धत्वको खोजीमा हिँडेको बताउने गौतम सात्विक आहारले शान्त स्वभावतर्फ लैजाने बताउँछन् । भन्छन्, ‘तामसिक आहारले विकृत खालको शक्तितर्फ लैजान्छ । हामीले मांसहारी नहुनु भनेका हैनौं र हुनु पनि भनेका छैनौं । सकेसम्म त प्राणीको हत्या नगरेकै राम्रो हो । मांसहार मानव शरीर अनुकूल पनि छैन । गीतमार्फत हामीले यो अनुरोध मात्रै गरेका हौं । एन्टी बलि अहिंसा प्रदायक गीत हो ।’ उनले आफ्ना गीत सुनेरै, हेरेरै पनि शाकाहारी बनेका केही उदाहरण सुनाए ।

sushilapaudel2@gmail.com

प्रकाशित : आश्विन १७, २०७६ ११:२६
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

कबड्डी कबड्डी कबड्डी : मन जित्यो, खेल जितेन

सुशील पौडेल

काठमाडौँ — ‘मलाई मार । मलाई यही खोलामा फाल्दे । बरु म मर्छु, तँसँग जान्नँ । लान्छस् भने मेरो लास लैजा तर म तँसँग जान्नँ ।’ चार वर्षअघि रिलिज फिल्म ‘कबड्डी कबड्डी’ मा बमकाजी (सौगात मल्ल) सँग भागेर सहर जान लाग्दा वीरकाजी (दयाहाङ) ले मुस्ताङको खोलामा बलपूर्वक रोक्न खोजेपछि आफ्नै सोल्टिनी मैयाँ (रिश्मा) ले मुटु चुँडाउने गरी भनेकी थिई । त्यसपछि वीरकाजीले मैयाँ छोडेर गाउँ फर्कियो ।

निर्देशक : रामबाबु गुरुङ
कलाकार : दयाहाङ राई, उपासनासिंह ठकुरी, विल्सनविक्रम राई, कर्मा, विजय बराल, माओत्से गुरुङ, लुनिभा तुलाधर, रिश्मा गुरुङ, बुद्धि तामाङ, पुष्कर गुरुङ, कविता आले

‘मन परेको जुत्ता पो जुत्ता, नत्र खाली खुट्टै ठीक छ’ भने पनि वीरकाजीले मैयाँलाई आफ्नो बनाउन यसअघिका दुई भागमा निकै मिहिनेत गर्‍यो । थकाली समुदायमा हकैले पाउने मामा चेली भए पनि वीरकाजी मैयाँलाई प्रेम गरेरै आफ्नो बनाउन चाहन्छ । पहिलो भागमा वीरकाजीको प्रेममा कबड्डी खेल्न सहरिया केटो विवेक आइपुग्छ र मैयाँलाई टप्काएर लैजान्छ ।

जसोतसो विवेकको पन्जाबाट उम्काएर पुनः गाउँ फर्काउन सफल वीरकाजीका लागि त्यसपछि आफ्नै ठूलोबुबाको छोरो बमकाजी भिलेन बनिदिन्छ । मैयाँका नजरमा वीरकाजीलाई नै भिलेन बनाएर । पैसाले पैसा ताने जस्तै आफ्नो मायाले पनि मैयाँको माया पलाउने एकोहोरो सोचमा प्रेम गरिरहेको वीरकाजी ‘कबड्डी’ शृंखलाको मुख्य खेलाडी हुन् ।

दोस्रो भागमा मैयाँले वीरकाजीको मायाको मैदान छोडेर हिँडेपछि यसपटक ‘कबड्डी कबड्डी कबड्डी’ खेल्न नयाँ खेलाडी भित्रिएकी छन्, नयाँ सोल्टिनी काशी (उपासना) । आमाको करकापमा आफ्नो अनिच्छित विवाह छल्न पोखरादेखि मुस्ताङको नौरिकोट नै भागेर पुगेकी सोल्टिनीको जम्काभेट काजीकै बारीको स्याउ खाने क्रममा हुन्छ ।

सुरुवातमा काजीसँग केही बिच्किने दृश्य खेप्न परे पनि काशी विस्तारै ऊप्रति आकर्षित हुन्छे । कारण, काजीको मैयाँप्रतिको एकोहोरो आदर्श प्रेम देखेर । उल्टो काजीलाई नै प्रश्न गर्छे, ‘अहिलेको जमानामा पनि तपाईंजस्तो प्रेमी हुन्छ ?’ मैयाँकै फोटो हेरेर जीवन बिताउने बताइरहेको काजी विस्तारै सोल्टिनीका मायारूपी वाणमा घायल बन्दै जान्छ । त्यसमा मलजल गर्ने बीके (विजय) त छँदै छ ।

‘कबड्डी’ फिल्मलाई निर्देशक रामबाबु गुरुङले कबड्डी खेल नै र संरचना मैदानकै शैलीमा प्रस्तुत गर्दै आएका छन् । रामबाबुको ‘कबड्डी’ को मैदान यसअघि काठमाडौंदेखि मुस्ताङको नौरीकोटसम्म झन्डै चार सय किलोमिटर फैलिएको थियो भने यसपालि मैदान केही खुम्चिएर नौरीकोटदेखि पोखरा र घान्द्रुकसम्म छ ।

तर खेलको मध्य लाइन भने निर्देशकले मुस्ताङकै उही खोलालाई नै बनाउँदै आएका छन् । मैयाँ बाहिरिएर काशी नयाँ खेलाडीका रूपमा काजीको कोर्टमा आएपछि नयाँ कबड्डी सम्भव भएको हो । जसरी कबड्डी खेल र नियम उही भए पनि खेलाडी नयाँ र खेल्ने तरिका फरक हुन सक्छ, त्यसरी नै लेखकद्वय रामबाबु गुरुङ र उपेन्द्र सुब्बाले पनि ‘कबड्डी’ शृंखलालाई त्यही शैलीमा तन्काएर तेस्रो संस्करण पुर्‍याएका छन् । काजीको प्रेमको कबड्डीमा यसपालि केही नयाँ खेलाडी धनकाजी (विल्सन) र सोल्टिनीको सहरिया प्रेमी म्याकी (कर्मा) थपिएका छन् ।

‘कबड्डी’ शृखंला काजी र मैयाँको आदर्श प्रेमकथा हैन । बरु काजीको निश्चल, सोझो र एकोहोरो प्रेमको कथा हो । मैयाँले निरन्तर तिरस्कार गरिरहँदा पनि काजी आफ्नो मायाप्रति बफादारी बनिरह्यो ।

त्यसैले पनि यो शृंखलाका दर्शकका लागि मैयाँ प्रिय पात्र हैनन् तर काजीको प्रेमले सार्थकता पाइदेओस् भन्ने चाहना तीव्र छ । ‘कबड्डी कबड्डी कबड्डी’ मा लेखकसमेत रहेका निर्देशक रामबाबु यही दुई अवस्थाको साङ्गोपाङ्गो लगाउन चुकेका पो हुन् कि भन्ने लाग्न सक्छ । उनले खेलाएको खेल र दिएको नतिजा ‘म्याच फिक्सिङ’ शैलीमा तयार पारिएको छ ।

फिल्मको मध्यरेखा रहेको खोलामा मैयाँको फोटो बगाइदिएपछि काजी थप बलियो मनस्थितिमा पुगेको भान हुन्छ र नयाँ प्रेममा प्रवेश गरेको बलियो संकेत फिल्मले दिन्छ । मैयाँप्रति आदर्श प्रेमीको ट्याग भिरेर बसेको काजीलाई अर्को प्रेममा प्रवेश गराउनु सजिलो थिएन, तर थोरै दृश्य र छोटो समयमै काजीलाई काशीप्रति स्वाभाविक रूपमा नजिक्याउन निर्देशक सफल देखिएका छन् ।

काजीको मायालु मनदेखि प्रभावित काशी पनि दर्शकका लागि प्रिय लाग्छे । फिल्मको पहिलो भागले सृजना गरेको यस मुडलाई दोस्रो भागले भने अन्याय गरेको भान हुन सक्छ । काशीको चरित्र र मनस्थितिलाई जसरी बुन्दै लगिएको थियो, त्यसअनुरूप अवतरण नगराइँदा दर्शकमा खिन्न लाग्न सक्छ ।

तेस्रो संस्करणसम्म आइपुग्दा रामबाबुले तुलनात्मक रूपमा परिपक्वता देखाएका छन् । निर्देशनदेखि पटकथा सलल बगाउन सफल भएका छन् । फेरि एकपटक शैलेद्र डी कार्कीले छायांकनमा आफूलाई अब्बल सावित गरिदिएका छन् । दृश्यको पात्र, परिस्थिति र गतिमा राम्रो तारतम्य देखिएको छ । यसपटक ‘कबड्डी कबड्डी कबड्डी’ मूलतः प्रेमकै खिचातानीमा बढी रुमल्लिए ।

उपकथाहरु पहिलेका भागमा जस्तो रोचक ढंगबाट पस्कन सकेनन् । जसरी पहिलो भागमा वैदेशिक रोजगार र दोस्रोमा संसदीय चुनावको उपकथाहरु मूलकथामा अन्तरघुलित थिए । यसपटक वैवाहिक सम्बन्ध र पारपाचुकेसम्मको परिस्थितिलाई उधिन्न खोजेको भए पनि पूर्ण लाग्दैन । त्यसबाहेक स्वजातीय र अन्तरजातीय विवाहमा फिल्मलाई सन्देशात्मक बनाउन खोज्दा चरित्र र फिल्मको मुडलाई समात्न सकेको लाग्दैन ।

अभिनय पक्ष ‘कबड्डी कबड्डी कबड्डी’ को अर्को सुन्दर पक्ष हो । दयाहाङ, विजय, माओत्से विस्फोटक ब्याट्सम्यानको शैलीमा फिल्ममा छाएका छन् भने उपासना, विल्सनले टिकेर लामो पारी सम्हालेका छन् ।

उम्दा कलाकार हुँदाहुँदै पनि लुनिभा, विल्सन र कर्माको चरित्रले सार्थकता पाउन नसक्दा फितलो अनुभव हुन्छ । लुनिभाको पतिप्रतिको वितृष्णा परिपक्व रूपमा नआउँदा उनी लाउड लाग्छिन् जसरी कर्माको काशीप्रति प्रेममा लाचार देखिनु र काशीको उनिप्रति वितृष्णा जाग्नुको जड कारण नदर्साउँदा नै फिल्मको समापनसँग यसको वैचारिक भिन्नता देखिएको छ ।

यदि तपाईं फुटबल प्रेमी हुनुहुन्छ भने हरेक खेलको मैदानको दायराभन्दा बाहिरको सोच्नुहुन्न र आफ्ना प्रिय खेलाडीकै खेल कौशल र नतिजामा रमाउनुहुन्छ । त्यसैगरी, यदि तपाईं ‘कबड्डी’ शृंखलाको प्रेमी हुनुहुन्छ भने पनि रामबाबुको फिल्मी मैदानको दायराभन्दा बाहिर नगई प्रिय चरित्रकै प्रस्तुतीकरण र काजी र मैयाँको प्रेमको नतिजामै ध्यान सीमित गर्नु बुद्धिमानी हुन सक्छ । भलै, फिल्मको अन्तिम नतिजा इन्डिङमा सन्तुष्ट हुने, नहुने तपाईंमै भर पर्छ । यति भन्न सकिन्छ, ‘कबड्डी कबड्डी कबड्डी’ ले दर्शकको मन जित्यो तर खेल जितेन ।

यो पनि पढ्नुहोस्:

प्रकाशित : आश्विन ६, २०७६ २१:१९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT