स्वर्गभूमि खप्तड

प्रदेश ७
चित्रांग थापा

 जीवनमा एकपटक पुग्नै पर्ने ठाउँ रहेछ– खप्तड  । पहिलोपटक सुदूरको एकान्त कुनामा रहेको भूस्वर्गको उपमा पाएको खप्तड पुगेर फर्कने जो कोहीले पनि भन्ने गर्छन्  ।

खप्तडको पाटनमा पाइला टेक्नेबित्तिकै यहाँको प्राकृतिक सौन्दर्यबाट मन्त्रमुग्ध हुन्छन् । बाटोको कष्टप्रद यात्रालाई पनि मनोरम दृश्यले भुलाइदिन्छ । चारैतिर हरियाली रहेको पाटनमा छिनछिनमै कुहिरोको घुम्टोमा लुक्ने खप्तडको घुमघामलाई ‘मौका मिले फेरि आउने’ भन्दै पर्यटक फर्कने गर्छन् ।
सुदूरपश्चिम प्रदेशको प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा रहेको खप्तड वास्तवमै अलौकिक र अनुपम लाग्छ । सुदूरका तीन पहाडी जिल्ला डोटी, बझाङ र अछामको भूभाग छुने खप्तड समुद्री सतहबाट २,४०० देखि ३,७०० मिटरसम्म फैलिएको छ । जैविक विविधताले भरिपूर्ण यस क्षेत्रको संरक्षण खप्तड राष्ट्रिय निकुञ्जले गर्छ ।
खप्तडका २२ पाटन हिउँदे याममा हिउँले पुरिएका हुन्छन् भने अन्य मौसममा फूलले ढकमक्क देखिन्छन् । ४ रैथानेसहित १३५ किसिमका फूल फुल्छन् । गुराँसमात्रै १४ प्रकारका पाइन्छन् । रंगीविरंगी फूल ढाकिने विशाल चौरलाई पाटन भनिन्छ । खप्तड पुग्दाको थकाइ यिनै पाटनमा टहल्दा मेटिँदै जान्छ । यहाँ नौलो जोस, ऊर्जा र कौतुहलता जाग्न थाल्छ । यहाँ साना–ठूला गरी ५३ ताल रहेका छन् । विभिन्न किसिमका २२४ प्रजातिका वनस्पति पाइन्छन् ।
एकान्तप्रेमीका लागि खप्तड जति रमाइलो छ, त्यत्तिकै वन्यजन्तु, वनस्पति र दुर्लभ जडीबुटीमा शोध गर्नेहरूका लागि विश्वविद्यालयजस्तै हो । नेपालमा पाइने ७ सय जडीबुटीमध्ये यहाँ २२४ थरीको पाइने अनुसन्धानले देखाएको छ । खप्तडमा करिब १२० प्रजातिका पुतली छन् । यहाँ पर्याप्त अनुसन्धान बाँकी नै छ ।
धार्मिक दृष्टिकोणले पनि खप्तड महत्त्वपूर्ण छ । जेठमा लाग्ने गंगा दसहरा मेलामा विभिन्न जिल्लामात्र होइन, विदेशबाट तीर्थालु आउँछन् । ५० वर्षसम्म खप्तड बाबाका नामले प्रसिद्ध स्वामी सच्चितानन्द सरस्वतीले ध्यान गरेको क्षेत्र हो यो । उनको कुटीको बेग्लै आकर्षण छ । यहाँका खप्तड बाबा कुटी, सहस्रलिंग, सिद्धिविनायक, नागढुंगा, केदारढुंगा, खप्तड दह, जगन्नाथ मन्दिर र त्रिवेणीधाम पर्यटकीय आकर्षण हुन् । खप्तडका प्रायः सबै ठाउँबाट साइपाल, अपी, गुर्लामान्धाता, मडुग्रा, इंगलद्वारलगायत हिमालहरू देखिन्छन् । बझाङको बाटोबाट खप्तड पुग्नुअघि नै मनमोहक हिमाली दृश्यले थकाइ मेटिदिन्छ ।
खप्तडका लागि सुदूरपश्चिम बाहिरकाले ५–७ दिनको प्याकेज बनाउनुपर्छ । धनगढीबाट डोटी, खप्तड हुँदै बझाङ वा बझाङबाट खप्तड हुँदै डोटी झर्न सकिन्छ । डोटीबाट यात्रा गर्न चाहनेहरूले खप्तडको फेदी झिग्रानासम्म गाडी र त्यसपछि पैदल वा घोडाको सहयोगमा खप्तड पुग्न सकिन्छ । यस बेला यात्रा गर्ने हो भने कच्ची सडक वर्षाले बिगारेकाले डोटीदेखि खप्तडसम्म धेरै ठाउँमा पैदल हिँड्नुपर्छ । पहिला नै बाटोमा बास, खानपान, औषधि र मौसम बुझेर यात्रा गर्नु उत्तम हुन्छ ।


अरु ५ गन्तव्य
शुक्लाफाँटा
पश्चिम तराईको यो निकुञ्ज क्षेत्रफलका हिसाबले सानो भए पनि बाघ र बाह्रसिंगाको घना बासस्थानका कारण प्रसिद्ध छ ।
कैलाली–कञ्चनपुर
राना थारु कैलाली र कञ्चनपुरमा मात्र बसोबास रहेको, जहाँ उनीहरुको जीवनशैली र संस्कृति रोचक लाग्न सक्छ ।
भादा–भीमदत्त
कैलालीको भादा र कञ्चनपुरको भीमदत्त नगरपालिकाको होमस्टेमा रहेर डगौरा थारुको संस्कृति नजिकबाट नियाल्न सकिन्छ ।
टीकापुर
यहाँको पार्क, कर्णाली पुल र चिसापानीमा पाइने विभिन्न माछाका परिकार आकर्षक लाग्न सक्छ ।
चाँदनी–दोधारा पुल
चाँदनी–दोधारा जोड्ने झोलुंगे पुल घुम्ने आन्तरिक पर्यटक बढिरहेका छन् ।

chitrang.kantipur@gmail.com

प्रकाशित : आश्विन १०, २०७६ १२:१७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

राराको रूप

प्रदेश ६
राजबहादुर शाही

 कर्णाली प्रदेशको मात्रै होइन, देशकै उत्कृष्ट पर्यटकीय गन्तव्यमा पर्छ, रारा ताल  । राराको रूप र सौन्दर्यको बखान नगर्ने को नै भेटिएका छन् र ? राजा महेन्द्रदेखि मुगुको जंगलभित्र रहेको ताल पुग्ने सबैले यस तालको सुन्दरताको मुक्तकण्ठले प्रशंसा गरेका छन्  ।

यो ताल हेर्दै आनन्द लाग्छ । मन फुरुङ्गै पार्छ । जति हेरे पनि कम लाग्छ । यहाँबाट फर्किंदा मन खिन्न बनाउनुपर्ने हुन्छ ।
रारा ताल पुग्नका लागि हवाई र कर्णाली राजमार्ग छन् । नेपालगन्जदेखि जहाजमार्फत रारा विमानस्थल ओर्लेर तालसम्मै पुग्न गाडीमा आधा घण्टा र पैदल हिँडेर दुई घण्टा लाग्छ । काठमाडौंबाट नेपालगन्ज हुँदै गाडी वा बाइकबाट रारा पुग्न सुर्खेत, दैलेख, कालीकोट, जुम्ला, नाग्मा सिञ्जाको मुटु चिढ्याउने बाटो छिचोल्नै रारा पुग्न तीन दिन लाग्छ ।
रातो मार्सी धानको भात, मास र सिमीको दाल, आलुको तरकारी मह, कोदो, गहुँको रोटी र फापरको विभिन्न परिकारले मुगु, जुम्लाको स्थानीय स्वाद दिन्छ । स्थानीय रूपमा उत्पादन हुने अन्न बाली नै पर्यटकलाई खुवाइरहेको भिलेज होटल रिसोर्टका व्यवस्थापक दीपक रावतले बताए । कागुनोको भात, खिरको स्वाद भिन्न अनुभव हुन सक्छ । कोदो र फापरको रोटीमा महको अचारले जिब्रो नै रसिलो बनाउँछ । रारा आउनले सिमी, स्याउ, मह कोसेली बोक्ने गर्छन् । चियामा हाल्ने यहाँको जडीबुटी पनि स्वादिलो हुन्छ । सिमी र मह बाह्रै महिना पाइन्छन् ।
रारा ताल समुद्री सतहदेखि २,९९० मिटरको उचाइमा पर्दछ । गहिराइ १६७ मिटर रहेको तालको १०.८ वर्ग किलोमिटरमा फैलिएको छ । विसं २०३२ सालमा स्थापना भएको रारा राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र रहेको यस तालमा तीन प्रकारका असला माछा, २२४ किसिमका वनस्पति, २७२ प्रजातिका चरा पाइन्छन् । ५१ प्रजातिका स्तनधारी, रातो पान्डा तथा गुच्ची च्याउ, पाँचऔंले कटुकीलगायतका जडीबुटीले पनि यस क्षेत्रको महत्त्व बढाएको छ ।
मुर्मा डाँडाबाट पूरा रारा हेर्न सकिन्छ । समयअनुसार फेरिने राराङको रङ आकर्षक हुन्छ । जुम्लाको नाग्मा र खलंगादेखि तालसम्म हुने रारा म्याराथन, मुर्मा डाँडाबाट मिलीचौरसम्म उडाइने प्याराग्लाइडिङले पनि यहाँ रोमाञ्च थपेको छ । यहाँ सात वटा बढी मठ–मन्दिर पनि छन् । यहाँ दुई वटामात्रै होटल भएकाले पर्यटकलाई तालनजिक बस्न समस्या हुन सक्छ । माझघट्टमा एक होमस्टे पनि छ ।


अरु ५ गन्तव्य
पताल झरना
कालीकोटको सदरमुकाम मान्मबाट एक दिनमा पुगिने यो झरना ३६४ मिटर अग्लो रहेको छ ।
सिञ्जा
जुम्ला जिल्लास्थित सिञ्जा खस भाषाको उद्गम स्थल हो र यस उपत्यका सांस्कृतिक विविधताले भरिपूर्ण छ ।
खार्पुनाथ त्रिवेणी
हुम्लामा पर्ने यस स्थानलाई शिवालय अवलोकनसँगै रोलिङ गुम्बा, चाङ्ला हिमाल पञ्चमुखीले पनि आकर्षक बनाएको छ ।
से–फोक्सुन्डो
डोल्पाको जुफाल विमानस्थलबाट करिब डेढ दिनमा पुगिने यो तालले नलोभ्याउने व्यक्ति सायदै भेटिँदैन ।
काँक्रे विहार
कर्णाली प्रदेशको राजधानीमा रहेको काँक्रे विहार ऐतिहासिक र पुरातात्विक हिसाबले नेपालको इतिहासमा निकै महत्वपूर्ण रहेको छ ।

rajkantipur@gmail.com

प्रकाशित : आश्विन १०, २०७६ १२:१७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्