रुबी भ्यालीकी रुबी

कुनै बेला म्युजिक भिडियो र फिल्ममा अभिनय गर्न व्यस्त रहेकी बिना लामा अहिले रुबी भ्याली गाउँपालिकाको उपाध्यक्षको जिम्मेवारी निर्वाह गरिरहेकी छन् ।
कान्तिपुर संवाददाता

गणेश हिमालको काखैमा छ रुबी भ्याली  । उत्तरी धादिङको यही सुन्दर थलोमा केही वर्षअघि एउटा फिल्म बन्यो– ‘सिङ्ला माने’  ।

तामाङ फिल्मकी नायिका थिइन् बिना लामा । यही हिमाली थलोको तिप्लिङ ठूलोगाउँमा जन्मे हुर्केकी यिनले यसअघि नै एक दर्जन म्युजिक भिडियो खेलिसकेकी थिइन् । उनको परिचय बदलिएको छ । स्थानीय निर्वाचनमा रुबी भ्याली गाउँपालिकाको उपाध्यक्ष चुनिएपछि उनी कलाकार ‘कम’ र सामाजिक अभियन्ता ‘बढी’ बनेकी छन् ।


‘तैपनि गाउँ बाहिरकाले भने कलाकारकै रूपमा बढी चिन्छन्’ हालैको दिन काठमाडौंमा भेटिएकी बिनाले भनिन्, ‘दुईखाले परिचय पनि रमाइलो नै हुँदोरहेछ ।’ फिल्ममा आउनुको पछिल्तिर पनि आफ्नै गाउँठाउँको सन्दर्भ जोडिएको उनले बताइन् । रुबी, क्रिस्टललगायतका बहुमूल्य रत्न पाइने रुबी भ्याली भौगोलिक हिसाबले विकट भए पनि सांस्कृतिक हिसाबले निकै सम्पन्न छ । तामाङ समुदायमा प्रचलित लोकभाका म्हेन्दोमाया र दोरादेखि घोडा नाच, लामा नाच, झाँक्री नाचले धनी आफ्नो थातथलोलाई उनी बाहिरी दुनियाँमा चिनाउन चाहन्थिन् । म्हाने र तान्त्रिक महांकाल जात्रादेखि गुरुङ समुदायको घाटु पनि प्रचलित छ रुबी भ्यालीमा । ‘गाउँ चिनाउन फिल्म रोजें,’ उनले भनिन् ।


‘सिङ्ला माने’ फिल्म खिचिएको सिङ्ला क्षेत्र ३७ सय फिटभन्दा माथिको मैदानी भाग हो । यहाँ मंसिरदेखि लगभग पाँच महिना हिउँले ढाक्छ । केही दिन अघि मात्रै यहाँ लोकभाका र नृत्यसहित ‘म्हेन्दोमाया’ मेला भयो । थुप्रैले यहाँ म्युजिक भिडियो छायांकन पनि गरेका छन् । ‘फिल्म र म्युजिक भिडियो पेसाभन्दा खासमा सौख हो मेरा लागि,’ बिनाले भनिन्, ‘युवा पिँढीमा समाज र संस्कृति प्रवर्द्धनमा यसले सघाउने रहेछ । त्यही भएर गाउँपालिका उपाध्याक्ष भए पनि यो क्षेत्र चटक्कै छोड्न मन छैन ।’


उमेरले उनी २९ वर्षमा हिँड्दै छिन् । स्कुले जीवन सकाएर काठमाडौं सीपीएस गोदावरीमा प्लस टु पढ्दै गर्दा नै कला र समाज सेवाको दुवै बाटो समातेकी थिइन् उनले । कादम्बरी मेमोरियल कलेज स्नातक पढिरहेकै बेला उनी निःसहाय सेवा सदन र सपना प्रधान मल्लको ‘फोरम फर वुमन, ल एन्ड डेभलपमेन्ट’ ले गर्ने विभिन्न सामाजिक अभियानसित जोडिएकी थिइन् । त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट स्नातकोत्तर सकाएकी उनी जब गाउँ पसिन्, गाउँलेहरूले ‘यति धेरै बुझेको र पढेको युवाले राजनीति पनि बुझ्नुपर्छ’ भन्दै सुझाए । राप्रपा गाउँ कमिटीको कोषाध्यक्ष चुनिइन्, त्यही वर्ष क्षेत्रीय कमिटीको पनि कोषाध्यक्ष बनिन् । जिल्ला सदस्य नबनिकनै उनी सिधै महाधिवेशन प्रतिनिधि बनिन् । ‘सुरु–सुरुमा त राजनीतिले मान्छेलाई सपार्दैन, नलाग्नु भन्ने आफन्त पनि थिए,’ उनले आफ्नो अनुभव सुनाइन्, ‘तर युवाले नबुझे राजनीति कसले बुझ्छ जस्तो लाग्यो । अनि उपाध्यक्ष उठें, जितें ।’


यस अभियानमा उनलाई बुबा राम लामा र आमा नानीरानी घलेको पनि साथ मिल्यो । पतिको पनि राम्रो सहयोग छ । मामातिरको हजुरबुबा त प्रधानपञ्च नै थिए कुनै समय । ‘समाज र गाउँको विकासका लागि राजनीतिक परिवारकै हुनुपर्छ भन्ने छैन,’ उनले भनिन्, ‘सबै युवाले आफ्नो समाज र समुदायको समस्या नजिकबाट बुझ्न जरुरी छ किनभने भोलिको समाज त युवाकै हो ।’ रुबी भ्यालीको समस्याचाहिँ भौगोलिक विकटता नै हो । पश्चिमी तामाङ सभ्यताको उद्गम थलो ‘ल्हाप्साङ कर्पो’ क्षेत्रमा पर्ने रुबी भ्याली पुग्न सदरमुकाम धादिङबेंसीबाट तीन दिन लाग्छ । रसुवाको स्याफ्रुबेंसी, स्योमदाङ हुँदै जाँदा पनि उत्ति नै समय लाग्छ । वैशाखसम्म हिउँले ढाक्ने रुबी भ्यालीको पर्यटकीय, सांस्कृतिक र भौतिक विकासका लागि गाउँपालिकाले तीव्र रूपमा काम गरिरहेको उनले बताइन् । गाउँपालिका अध्यक्ष चेरुङ तामाङको नेतृत्वलाई उनले सघाइरहेकी छन् ।


अहिले सोमदाङ हुँदै ३३ किमिको बाटो पाङसाङ पास हुँदै अघि बढेको छ । केही वर्षअघि घुम्न गएको एक ताइवानी जोडी हिउँमा फसेको र प्रेमिका मृत्यु भएको यही पाङसाङको घाँटीमा हो । धादिङबेंसी खनियाबास हुँदै पनि बाटो खुलेको छ अहिले । ‘स्वास्थ्य, शिक्षा र पर्यटन–संस्कृति प्रवर्द्धनसँगै बाटो निर्माणलाई प्राथमिकतामा राखेका छौं,’ बिनासँगै भेटिएका गाउँपालिका अध्यक्ष चेरुङले भने, ‘छिट्टै रुबी भ्यालीमा सहजै पर्यटन पुग्न सक्ने स्थिति बन्नेछ ।’
बिनासँग भने फिल्म र म्युजिक भिडियोको सौख उत्तिकै छ । गणेश हिमाल, पाल्दोर हिमाल, तातोपानी कुण्ड, कोलोदह, सेतोदह, गणेश कुण्ड, दोङदेन कुण्डजस्ता पर्यटकीय थलो रहेको रुबी भ्यालीलाई फिल्ममार्फत अझ बढी प्रवर्द्धन गर्ने धोको छ । रुबी भ्याली हुँदै गोर्खा आरुघाट, स्योमदाङ हुँदै ख्लारी केरुङ र सिङ्ला हुँदै नुवाकोट किस्पाङको ट्रेकिङ रुट अझ बढी व्यवस्थित गरेर जतिसक्दो धेरै रुबी पयर्टन भित्र्याउने सपना छ ।
–फूलमान वल

प्रकाशित : भाद्र २७, २०७६ १०:४८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अद्भुत कैलाश

दिप्ती सिलवाल

पवित्र तीर्थस्थल कैलाश जाने तयारी सात महिना अघिबाटै थालेकी थिएँ  । त्यसैको अभ्यासमा मुक्तिनाथ र पुनहिलसम्म पुगें  ।

पवित्र तीर्थस्थल कैलाश जाने तयारी सात महिना अघिबाटै थालेकी थिएँ । त्यसैको अभ्यासमा मुक्तिनाथ र पुनहिलसम्म पुगें । फेब्रुअरीदेखि दैनिक ४–५ किमि हिँड्ने/दौडनेसँगै एक घण्टा योग गरेकी थिएँ । यस्तो अभ्यास पहिला कहिल्यै गरेकी थिइनँ । तैपनि पवित्र तीर्थस्थल कैलाश यात्रामा त्यस्तो धेरै अपेक्षा गरेकी थिइनँ । इसा फाउन्डेसनद्वारा गत जनवरीमा आयोजित सत्संगमा कुरा हुँदा कैलाशप्रति मोहित भएकी थिएँ । एकपल्ट सुन्दै जान मन लाग्यो । हिम्मत गरें । आफन्तहरूले ‘ओहो ! कैलाश जाने’ भने ।

सद्गुरु जग्गी वासुदेवले एकदमै ऊर्जा महसुस गर्न सकिने स्थान भनेपछि कैलाश मोह बढेको हो । सद्गुरुसँग सत्संगमा सहभागी भएपछि कृष्ण मन्दिर (पाटन), पशुपतिनाथ र बौद्धको दर्शन गर्‍यौं । संयोगले पशुपतिनाथमा चारै ढोका खुलेका बेला पुगियो । अनि भोलिपल्ट काठमाडौंलाई बिदाइ गर्दै लाग्यौं ल्हासातिर । डेढ घण्टाको विमान यात्रासँगै कैलाश दर्शनको आरम्भ भयो ।घरमा दलाई लामाको पोतला दरबारतिर लागेदेखि सम्पर्क नहुन सक्छ भनेकी थिएँ ।

त्यसैले बेलाबेला सम्पर्क गर्दा अचम्भित भएँ । चाइनिज सिम प्रयोग गरिएन, अरू नचल्ने । मानसरोवर र कैलाश पुग्नुअघिका होटलहरूमा वाईफाई थियो तर एउटा म्यासेज पठाउन ५ मिनेटमा पनि मुस्किल पर्‍यो । एकदमै सुस्त । फोटो त पठाउनै नसकिने । मानसरोवर पुगेपछि ५–६ दिन त सम्पर्कविहीन नै भइयो ।

रुट कस्तो होला ? कैलाश पुग्न सकिन्छ/सकिँदैन ? डर लाग्यो । लेक (हाई अल्टिच्युट सिकनेस) लाग्ने डर छँदै थियो । मलाई मुक्तिनाथ (समुद्री सतहबाट ३८०० मिटर उचाइमा) जाँदै टाउको दुखेको थियो । त्यसैले कैलाश (६,६३८ मिटर) को नजिक पुग्ने भनेपछि त्यसै डर लाग्ने भयो । हाम्रो अन्तिम गन्तव्य कैलाशको काख देरापोख थियो । त्यसैले नर्भस त थियो नै, सँगै उत्तिकै उत्सुक पनि ।

मेरो शरीरले त्यो उचाइसम्म पुग्न सक्छ/सक्दैन भन्नेमा शंका थियो । तर, गाइडहरूको सल्लाहले सहज बनायो । हामी ७१ जनाको समूह तीन वटा बसमा थियौं । साथमा एउटा एम्बुलेन्स । अक्सिजन सिलिन्डर त बसमै अनिवार्य थियो । धेरैलाई चिसो र खोकीले सतायो । धेरै यात्रु विदेशी थिए । सास फेर्नै गाह्रो भयो भनिरहेका थिए । आफैं डराउने (एन्जाइटी अट्याक) ले धेरैलाई सतायो । हरेक बिहान ब्रेकफास्ट एकातिर मेडिकल परीक्षण अर्कोतिर हुन्थ्यो । हामीसँग एक जना डाक्टर थियो । ल्हासा, सिगात्से, सागा, मानसरोवर र कैलाशमा स्वास्थ्य परीक्षणका लागि बेस स्टेसन नै थियो । सबैको हरेक दिन दुईपल्ट स्वास्थ्य परीक्षण गरिन्थ्यो । त्यसैले केही भइहाल्यो भने समस्या हुँदैन भन्नेमा ढुक्क थिएँ । पाँचौं दिन मानसरोवर पुग्यौं । अत्यन्तै आकर्षक लाग्यो ।

मानसरोवरको सौन्दर्यलाई महसुस गर्न सकिन्छ तर शब्दमा बयानै गर्न सकिँदैन । शताब्दीयौंदेखि उस्तै कसरी रहेको होला ? अनेक प्रश्न उब्जिए । नीलो र स्वच्छ पानी । हेर्दाहेर्दै रङ फेरिने । उस्तै सफा आकाश । केही नसोची हेरिरहन मात्रै मन लाग्छ । एक छेउबाट अर्कोतिर किनारा नदेखिँदा आफू कति सानो प्राणी भन्ने लाग्यो । तालमै स्नान गर्न दुई वर्षअघि बन्देज लगाइए पनि पानी बाहिर निकालेर नुहाउन पाइने रहेछ ।

मानसरोवरमा दुई रात बसेपछि देरापोख पुगियो । कैलाश पुगेर आध्यात्मिक रूपमा केही सिकिन्छ भन्ने थियो । अन्ततः लक्ष्यमा पुगियो भन्दा नै भावनात्मक भएकी थिएँ । ‘वाह आइपुगें’ भन्ने भयो । पुगेको दिन कैलाश पर्वतलाई बादलले छोपेको थियो । बेलुका पानी पर्न थाल्यो । बिहान हिउँ । पहिलोपल्ट हिउँसँग साक्षात्कार गरें । हामी कैलाश दर्शनका लागि पर्ख र हेरको अवस्थामा थियौं । बिस्तारै हिउँ रोकियो । कैलाश देखिन थाल्यो । सबैले ध्यान गर्‍यौं । अत्यन्तै मोहित पार्ने स्थान रहेछ । कैलाशमा केही न केही छ, यत्तिकै सबैले ढोगेको होइन रहेछ भन्ने लाग्यो ।

सुरुमा अलिकति मात्रै कैलाश हेर्न पाउँदा पनि दंग थियौं । तेस्रो दिनको कैलाश दर्शन सानदार रह्यो । नीलो आकाशमा सेतो कैलाश अर्कै लाग्यो । स्वच्छन्द कैलाश । शिरमा दूध खन्याएजस्तो । घामको प्रकाशले बलिरहेजस्तै देखिने कैलाशको रूपको त बयानै गर्ने शब्द नै भेट्दिनँ । उक्त दृश्यको अनुभवलाई कसैले भनेर वा फोटो, भिडियो हेरेर रमाइलो मान्न सकिँदैन । अहिले बसले कैलाशको काखैमा पुर्‍याउँछ । समस्या लेक लाग्छ कि भन्ने मात्रै हो । पहिला कसरी जान्थे होलान् ? सम्झँदा पनि आश्चर्य लाग्छ ।गन्तव्यमा पुगेपछि आँट गरे सक्ने रहेछ भन्ने भयो र आफैंप्रति विश्वास बढ्यो । यो यात्राले सकारात्मक ऊर्जा दिएको छ । आफ्नो काम नगर्दा रिसाउने बानीलाई कम गर्दै शून्यमा झार्ने अभ्यासमा लागेकी छु । जीवन शरीरमात्र होइन, यसको परिधि फराकिलो रहेछ । ठूलो होउ, जागिर खाउ, पैसा कमाउ मात्रै जीवन होइन रहेछ ।

कैलाशबाट बगेको सेतो र स्वच्छ कलकलाउँदो पानीको स्वादै अर्कै थियो । साँच्चै प्राकृतिक लाग्ने । बाटोमा देखिने धेरै तालहरू पनि उस्तै आकर्षक । चाइनिज र तिब्बतियन भाषामा लेखिएका नामलाई भने बुझ्न सकिएन । दार्चेन यमद्वार, सागा, सिगात्से हुँदै ल्हासा फर्कियौं । सैनिक क्षेत्र भएकाले सागामा फोटो खिच्न नपाइने रहेछ । ल्हासादेखि सिगात्सेसम्म सडकका दुईतिरै रूख रोपिएको रहेछ ।

उचाइतिर जाँदा भने बुट्यान हुँदै सुनसान नै देखिन्छ । बालुवाका ढिस्काहरू पनि देखिए । त्यो दुई साताको यात्रामा हरेक दिन केही न केही सिक्ने अवसर पाएँ । गाइडहरू एकदमै रमाइलो गर्थे । स्थानीय मानिसहरूसँग सम्पर्क भएको भए त्यहाँको जीवन शैलीबारे पनि जान्न पाइन्थ्यो, अनुभव बाँड्न पाइथ्यो । दुई लेनको सडकमा गाडी गुडिरहेको छ तर मान्छे देख्नै नपाइने रहेछ । कतै फाट्टफुट्ट घर देखिए । मान्छे कतै कतै एक–दुई जना मात्रै । सुनसान नै थियो बाटो । यस्तो ठाउँमा एकअर्काको सहयोगबिना बसाइ वा यात्रा सम्भव हुँदैन ।


तिब्बतका पहाडहरू एकदमै आकर्षक रहेछ । पूरै चट्टानमा कला भरिएजस्तै । एकदमै भिन्न लाग्यो । तिब्बतियन अक्षरमा ढुंगामा कुँदिएका बौद्ध मन्त्र र लुङ्दरहरूले सुनसान ठाउँलाई पनि रंगीन बनाइदिएको थियो । भेडा र याकको बथान भेटिइरह्यो । तिब्बतका काग कति ठूला ? चकित परे । एक मर्मोट (गिनीपिगको एक प्रजाति) लाई चकलेट दिँदा प्वालबाट अरू लस्करै निस्किँदा खुबै रमाइलो लागेको थियो । त्यहाँका सार्वजनिक चर्पी भने बस्नै नसकिने रहेछ । त्यसैले प्राकृतिक चर्पी नै उपयुक्त ठान्यौं ।

कैलाशतर्फ लाग्दा सबै उत्साहित थियौं । डर पनि थियो । हामी सबै कैलाशलाई हेरेर चकित भयौं । उभिन गाह्रो भएकाहरू घोडा चढेरै भए पनि पुगे । दार्चेनबाट करिब तीन घण्टाको ट्रेकिङ एकदमै रमाइलो भयो । स्वदेशमा डेंगुले सताइरहेको बेला चीनको स्वशासित क्षेत्र तिब्बतमा त्यतिको उचाइमा पनि लामखुट्टे देख्दा भने ट्वाँ परें । खुला आकाशमुनिको सीधा बाटो जति हिँडे पनि नपुगिने र नथाकिने खालको थियो । यात्राले नयाँ सोच त दिन्छ नै । साथै आध्यात्मिक रूपले पनि ऊर्जा भरेर आएका छौं ।

deeptisilwal78@gmail.com

प्रकाशित : भाद्र २७, २०७६ १०:४३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्