संन्यासको संघार

'लिफ्टर पोजिसनमा मेरो ठाउँ लिने खेलाडीको अभाव रहेकैले अहिलेसम्म राष्ट्रिय टोलीमा टिकिरहेको छु । तर धेरै समय रहन्न होला ।'
कुशल तिमल्सिना

 आफ्नो टिमको प्रदर्शनको सूत्रधार मात्र होइन, विपक्षीको कमजोरीमा प्रहार गर्ने मार्गनिर्देशकका रूपमा पनि भलिबल खेलमा लिफ्टर ‘मुटु’ जस्तै पोजिसन हो  ।

यही पोजिसनमा रहेर नेपाली टोलीको मेन्टरका रूपमा पछिल्लो करिब नौ वर्ष जिम्मेवारी बहन गरिरहेका खेलाडी हुन्, इम रानामगर । पाँच वर्षयता उनमा कप्तानको अतिरिक्त जिम्मेवारी पनि छ ।


नेपाली भलिबल टिमका सबैभन्दा पाका र अनुभवी खेलाडी हुन्, इम । राष्ट्रिय टोलीको महत्त्वपूर्ण सदस्य रहेका उनले करिअरको सुरुआती समयमा स्पाइकर भएर खेले । चार वर्ष नेपाली बीच भलिबलमा एकछत्र राज गरेका उनले कुहिनो र काँधको समस्या आएपछि पोजिसन परिवर्तन गरेका हुन् । वास्तवमा लिफ्टर पोजिसनमा उनले राष्ट्रियदेखि नेपाल पुलिस क्लबको टिममा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएका छन् ।


स्पाइकर र लिफ्टरको भूमिकाको अन्तर कस्तो रह्यो त ? पाँचौं सेन्ट्रल जोन भलिबलमा व्यस्त भएका बेला इमले भने, ‘खासमा स्पाइक पोजिसनमा खेल्नेलाई धेरैले चिन्दारहेछन् । फुटबलमा स्ट्राइकर भनेजस्तै । तर, भलिबलमा लिफ्टरको महत्त्व बुझ्नेले मात्र थाहा पाउँछन् । रिसिभ राम्रो भयो भने लिफ्टरले राम्रो बल पाउँछ, लिफ्टरले राम्रो बल दियो भने स्पाइकरले राम्रो सट प्रहार गर्न सक्छ ।’ कास्कीका इमले २०५८ सालमा वीरेन्द्र शिल्ड प्रतियोगिता खेलेका थिए । स्थानीय र क्लबस्तरमा उत्कृष्ट स्पाइकरका रूपमा चिनिन थालेपछि २०६२ सालमा नेपाल पुलिस क्लबमा अनुबन्धित भए । त्यसपछि नै हो उनको करिअरले छलाङ मारेको । पुलिस क्लबमा आबद्ध भएको अर्को वर्ष राष्ट्रिय टोलीको क्याम्पमा परेका उनलाई उमेर र अनुभवको कारण देखाउँदै अन्तिम टोलीमा छनोट गरिएन ।


त्यसपछि बीच भलिबलमा लागेका इम
नेपाल पुलिस क्लबलाई तीनपल्ट राष्ट्रिय च्याम्पियन बनाउँदा सबै संस्करणमा उत्कृष्ट खेलाडीका रूपमा दरिए । बीच भलिबलमा स्थापित उनले भलिबलको राष्ट्रिय टोलीबाट भने सन् २०१० मा बंगलादेशमा भएको ११ औं दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) मार्फत डेब्यु गरेका थिए ।‘राष्ट्रिय टिममा नपरेपछि प्रेम भण्डारी र मेरो जोडीले पुलिस क्लबका लागि बीच भलिबलमा धेरै सफलता दिलायौं । पछि सञ्जय अर्यालसँग पनि मैले बीच भलिबल खेलें । सबै प्रतियोगितामा म उत्कृष्ट खेलाडी बनेको छु,’ ३३ वर्षीय इमले थपे, ‘पुलिस क्लबबाट २३ औं राष्ट्रिय प्रतियोगितादेखि अहिलेसम्म खेल्दै आएको छु ।


नौ वर्षको अन्तर्राष्ट्रिय करिअरमा इमले सबै प्रतियोगितामा सहभागिता जनाएका छन् । सेन्ट्रल जोन भलिबल इतिहासमा उनी पहिलो संस्करणदेखि हालसम्म कप्तानी गरेका छन् । सन् २०१८ मा इन्डोनेसियामा सम्पन्न १८ औं एसियाली खेलकुद र त्यसअघि २०१६ मा भारतमा भएको १२ औं दक्षिण एसियाली खेलकुदमा पनि नेपाली टोलीको कप्तानी उनैले गरेका थिए । २०७१ सालयता उनी कप्तानको जिम्मेवारीमा नियमित छन् । माल्दिभ्समा भएको सेन्ट्रल जोन भलिबलको तेस्रो संस्करणमा नेपालले कांस्य पदक जितेको थियो । नेपाली भलिबलको चार दशकको इतिहासमा पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय पदक जिताउने कप्तान पनि हुन् उनी । माल्दिभ्समा भएको प्रतियोगितामा घरेलु टोलीलाई पराजित गरी नेपालले पदक जितेको हो ।


करिब दुई दशकको भलिबल करिअरको उत्तरार्द्धमा छन्, इम । त्यो कुरा उनले पनि बुझेका छन् । उनी आफ्नो पोजिसनमा आफूलाई प्रतिस्थापन गर्न सक्ने क्षमतावान् युवा खेलाडीको आगमन कुरेर बसेका छन् । ‘उमेरले पनि अब बिदा लिने समय आएजस्तो लाग्छ । तर लिफ्टर पोजिसनमा मेरो ठाउँ लिने खेलाडीको अभाव रहेकैले अहिलेसम्म राष्ट्रिय टोलीमा टिकिरहेको छु । तर धेरै समय रहन्न होला,’ कप्तान इमले संन्यासको संकेत गरे ।


यति लामो करिअरको अन्त्यका लागि उनले घरेलु कोर्टमा हुन लागेको १३ औं दक्षिण एसियाली खेलकुदलाई उपयुक्त विकल्प मानेका छन् । ‘नेपालमै ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय खेलकुद हुँदै छ । मेरो चाहना एकपल्ट दक्षिण एसियाली खेलकुदमा प्रतिस्पर्धा गरेर अन्तर्राष्ट्रिय करिअरलाई टुंग्याउने नै हो,’ इमले भने, ‘तर क्लबस्तरमा भने अझै केही समय खेल्न सक्छु ।’

twitter : @KushalTmalsin4

प्रकाशित : भाद्र ६, २०७६ ११:२०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

ढोकामै किताब

विमल खतिवडा

पसल धाएर खोजी–खोजी किताब किन्ने बूढानीलकण्ठ, काठमाडौंका सुवास पाण्डे त्यसरी किताब पसल धाउन छाडेको डेढ वर्ष बढी भयो  । यसमा उनी दंग छन्  ।

व्यवसाय र राजनीतिक विषय समेटिएका पुस्तक पढ्न रुचाउने उनी अनलाइनमा जुन पुस्तक अर्डर गर्छन्, अचेल त्यो पुस्तक ढोकामै आइपुग्छन् ।


‘अहिले कुन किताब कहाँबाट ल्याउने भन्ने झन्झट भएन,’ सुवास भन्छन्, ‘अनलाइनमार्फत अर्डर गर्दा किताब घरसम्म ल्याइदिएको अतिरिक्त शुल्क पनि लाग्दैन । पसल पुगेर किताब ल्याउने समयको पनि बचत भएको छ ।’ उनी किताब बिक्री गर्ने अनलाइनहरूको फेसबुक पेजमार्फत अर्डर गर्छन् । ‘अर्डर तुरुन्तै स्वीकृत हुन्छ ।


खोजेको समयभित्रै किताब पाइरहेको छु,’ उनले सुनाए ।पछिल्लो समय किताबको ‘अनलाइन सपिङ’ गर्ने पाठकको संख्या बढिरहेको छ । पाठकको मागसँगै पुस्तक बिक्री गर्ने अनलाइन खुल्ने क्रम पनि बढेको छ । पाठकको मागअनुसार घरघरमा पुस्तक पुर्‍याउनेमध्येकै एक हो, किताब यात्रा । यसले ०७४ पुसबाट थापागाउँमा कार्यालय खोली पाठकले खोजेका पुस्तक पुर्‍याउँदै आएको छ । ऋषिराम अधिकारी, विकेश भट्टराई र किर्तेशकिशोर घिमिरेले किताब यात्रा सञ्चालनमा ल्याएका हुन् ।


देशका विभिन्न जिल्ला तथा विदेशमा अनलाइन अर्डर भएअनुसार पुस्तक पुर्‍याउने गरिन्छ । बढी अर्डर किताब यात्राकै वेबसाइटमा आउने बताइन्छ । त्यस्तै फेसबुक र इन्स्टाग्राममा पनि अर्डर आउने गरेको छ । उपत्यकामा अर्डर गरेको केही समयभित्रै पाठकको हातमा पुस्तक पुर्‍याउने गरेको किताब यात्राका अध्यक्ष ऋषिराम सुनाउँछन् । राजधानीबाहिर भने बढीमा तीन दिनसम्ममा अर्डर गर्नेले पुस्तक पाउँछन् । ‘पठन संस्कृतिको अवधारणाअनुसार अनलाइन अर्डरका आधारमा हामीले पुस्तक बिक्री सुरु गरेका हौं,’ उनी भन्छन्, ‘हाम्रो उद्देश्य हरेक कर्पोरेट अफिसमा एउटा लाइब्रेरी हुनुपर्छ भन्ने हो ।’


गत साता भएको आईसीटी अवार्ड २०१९ अन्तर्गत किताब यात्राले पब्लिक च्वाइस अवार्ड पनि जित्यो । ‘पाठकले सहज रूपमा पुस्तक पढ्न पाउनुपर्छ भन्ने हो,’ ऋषिराम भन्छन्, ‘हामीले विदेशमा हुने युवालाई गुडविल एम्बेसडरका रूपमा लिने गरेका छौं ।’ उनका अनुसार किताब यात्राले पठन संस्कृति किन आवश्यक छ भन्नेबारे बेलाबेला अन्तरक्रिया कार्यक्रम पनि गरिरहेको छ । अनलाइन बजार बढिरहेको यस बेला किताब बिक्री गर्ने किताब यात्रा मात्रै होइन, थुप्रै कम्पनीहरू खुलेका छन् ।


‘थुप्रै डटकम’ ले सञ्चालनमा आएको सात महिनाभित्रै राम्रो चर्चा बटुलेको छ । यसलाई दिपेश आचार्य र राजु गोतामेले सञ्चालनमा ल्याएको हो । ‘पाठकले सस्तोमा घरमै बसेर पुस्तक पढ्न पाऊन् भनेर हामीले अनलाइन अर्डरको भरमा किताब उपलब्ध गराउन थालिएको हो,’ दिपेश भन्छन्, ‘काठमाडौं उपत्यकामा घरमै किताब पुर्‍याएको शुल्क लिँदैनौं । उपत्यकाबाहिर भने कुरियरको सहयोग लिने गरेका छौं ।’ उनका अनुसार पढ्न मन भएका बेला किताब पाठकले पाउने गरी यस्तो अनलाइन सपिङको सुरुवात गरिएको हो ।


‘राम्रो प्रतिक्रिया पाइरहेका छौं । अनलाइनमा आएको अर्डरअनुसार एक–दुई घण्टाभित्रै किताब पुर्‍याउने गरेका छौं,’ दिपेश भन्छन् । थुप्रै डटकमले उसको वेबसाइट, फेसबुक र ट्वीटरमा अर्डर गरेपछि किताब उपलब्ध गराउने गरेको छ । प्रकाशकसँगको सहकार्यमा विदेशमा पनि किताब उपलब्ध गराइरहेको दिपेशले बताए ।


थुप्रै डटकमले नारा नै ‘आर्ट एन्ड लिटरेचर फर नेपाल’ राखेको छ । ‘नेपालको कला र साहित्यलाई नै प्रवर्द्धन गर्ने, किताब पढ्ने संस्कृतिलाई बढाउने भन्ने हाम्रो उद्देश्य हो,’ दिपेश भन्छन्, ‘हामीले सांग्रिला पब्लिकेसन्सको सहयोगमा शिल्पी थिएटरमा भएको योगमाया नाटकको टिकट पनि बेच्यौं । हामी नेपालयको पलेंटीको टिकेटिङ पार्टनर पनि हौं ।’ अनलाइनमार्फत पुस्तक अर्डर गर्ने युवा पुस्ता बढी छन् । उनका अनुसार यस कम्पनीमा आठ जनाले रोजगारी पाएका छन् । सरकारले किताब आयातमा लगाएको करले बजारलाई पनि असर गरेको छ । ‘पहिला यसरी किताब बिक्री गर्ने धेरै नै थिए,’ उनी भन्छन्, ‘किताब आयातमा १० प्रतिशत कर सरकारले लगाउन थालेपछि अंग्रेजी किताब बेच्ने घटेका छन् ।’ सानातिनासहित अनलाइनमार्फत किताब बिक्री गर्ने कम्पनी २० वटा जति रहेको उनले बताए ।


किताब पब्लिसर्सकी चिफ अपरेटिङ अफिसर कल्पना ढकाल अनलाइनबाट किताब बिक्री गर्ने कार्य नेपालमा नयाँ प्रयास भएको बताउँछिन् । ‘अहिले किताबकै बजार खस्केकाले होला, त्यति धेरै माग आएको जस्तो लाग्दैन,’ उनी भन्छिन्, ‘प्रयास नयाँ हो, विस्तारै राम्रो हुँदै गएको छ ।’ सहर बजारमा अनलाइन सपिङ फस्टाइरहेको छ । ‘फेसबुक, ट्वीटरको पहुँचमा हुनेहरूका लागि यो सहज छ,’ उनी भन्छिन्, ‘यसले पुस्तकको बजारीकरण गर्न केही सहज गरेको छ । ठूलो माध्यम भइसकेको छैन तर पछि पक्कै बढ्दै जानेछ ।’


पैरवी बुक हाउसका मनीष शिवाकोटी प्रविधिको विकाससँगै आफैंले पनि अनलाइनमार्फत अर्डर लिएर किताब बिक्री गरिरहेको बताउँछन् । ‘जमाना प्रविधिको हो । यो (अनलाइन बजार) नै प्रयोग गर्न आएन भने त पछाडि परिन्छ भन्ने लाग्छ,’ उनी भन्छन्, ‘अनलाइनमा आएको अर्डरअनुसार हामीले पुस्तक पुर्‍याइदिने गरेका छौं ।’ उनले अनलाइन सेवा सुरु गरेको ६ महिना भएको बताए । रत्न पुस्तक भण्डारका प्रोप्राइटर गोविन्द श्रेष्ठ भन्छन्, ‘हामीले पनि अनलाइनमार्फत किताब बिक्री गरिरहेका छौं । तर, त्यसले पसलमा आउने ग्राहकको संख्यामा असर गरेको छैन ।’


आफ्ना रुचिका पुस्तक खोजीखोजी पढ्ने गरिन्छ । अनलाइनमा अर्डरमार्फत घरघरमा पुस्तक आउन थालेपछि सामाजिक सञ्जाललाई फलो गर्नेहरूले यसको फाइदा लिइरहेका छन् । अनलाइनमार्फत बिक्री गर्नेहरूले आफ्नो पोर्टलमा किताबको मूल्यसहित पुस्तकको कभर अपलोड गरेका हुन्छन् । आफूलाई मन लागेको किताबको मूल्य हेरेर अर्डर गर्न सकिन्छ । पुराना पुस्तक बिक्री गर्ने अनलाइनमध्ये बुकवर्म पनि हो । हिमाल बुक्स, सस्तो बुकलगायतले पनि अनलाइनमार्फत किताब बिक्री गरिरहेका छन् ।


अनलाइनमार्फत अर्डर लिएर किताब पुर्‍याउने माध्यम एकदमै प्रभावकारी भएको लेखक ब्रजेश खनालले अनुभव गरेका छन् । ‘पहिला किताब किन्न पसलसम्मै पुग्नुपर्थ्यो । अहिले पनि पसलमा गएर किताब किन्न पाइन्छ । तर काठमाडौंको जाम त्यही हो । सबै आ–आफ्नो काममा व्यस्त हुन्छन् । पुस्तक पसलसम्म पुग्ने समय जामलाई मध्यनजर गर्दै छुट्याउनुपर्ने हुन्छ । तर घरमै पुस्तक आइपुग्दा समयको बचत भएको छ । जाममा पनि परिँदैन । अर्डर गर्नासाथ घरमै पुस्तक आइपुग्छ,’ उनले भने, ‘अनलाइनमा अर्डर गरेपछि उनीहरूले एउटा पसलमा नपाए अर्को पसलमा खोजेर भए पनि घरमा ल्याइदिन्छन् । पढ्नेले खोजेको किताब पाउँछन् । पाठक र व्यवसायी दुवैलाई राम्रो । जमाना अब अनलाइन सपिङकै हो ।’

twitter : @Bimal

प्रकाशित : भाद्र ६, २०७६ ११:१८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT