आधुनिक प्रविधियुक्त अर्थोनेथिक शल्यक्रिया नेपालमै- स्वास्थ्य - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

आधुनिक प्रविधियुक्त अर्थोनेथिक शल्यक्रिया नेपालमै

बुनु थारु

काठमाडौँ — डल्लु काठमाडौंका १९ वर्षीय यमन महर्जनको अनुहारको चिउँडो ठूलो थियो । चिउँडोभित्र पसेको हुनाले खाना राम्ररी चपाउन सक्दैनथे । बोली पनि अस्पष्ट सुनिन्थ्यो । खुलेर हाँस्न पनि गाह्रो हुन्थ्यो । युनाइटेड एकाडेमी कक्षा १२ मा अध्ययनरत यमन अहिले भने निर्धक्क मुस्कुराउँछन् ।

वीर अस्पतालमा अर्थोनेथिक सर्जरीबाट उनको चिउँडोको हड्डि मिलाइएपछि उनको रुप नै फेरिएको छ । ‘बुवा मम्मीले विश्वास नै गर्नु भएको थिएन । आफ्नो फेरिएको अनुहार हेरेर खुसी लागेको छ । नयाँ प्रोफाइल पाएको जस्तो भयो,’ उनले हासिलो अनुहारमा भने । उनले यही उपचारका लागि धेरै ठाउँ धाए तर उपचारको साटो पैसा मात्र खर्च भयो ।

वीर अस्पतालमा पुस १० गते सर्जरी गराएका उनी सर्जरीपछि प्रष्ट बोल्न सक्ने भएका छन् । सर्जरी गरेको कारण सबै कुरा खान नमिल्ने भएतापनि विस्तारै झोलसहित ठोस पदार्थहरु खान थालेका छन् । ‘नेपालमै पनि यस्तो सुविधा रहेछ । कम खर्च तथा समयमा राम्रो उपचार पाएँ । खुलेर हाँस्न थालेको छु,’ उनले भने ।

अर्थोनेथिक शल्यक्रिया कस्तो हो ?

डेन्टो फेसियल डिर्फमिटिज अर्थात् दाँत तथा अनुहारको हड्डीको समस्याले अनुहार बिग्रिएको खण्डमा अनुहार सुन्दर देखाउन अर्थोनेथिक शल्यक्रिया गरिन्छ । वीर अस्पतालमा यो सेवा सन् २००८/९ मै सुरु भएतापनि दक्ष जनशक्तिको अभावले रोकिएको थियो । सर्जरीका लागि भारतबाट डाक्टर बोलाउनुपर्थ्यो भने सो समय सर्जरीमा धेरै प्रविधि प्रयोग गरिँदैन थियो । हातैले गरिन्थ्यो । ‘अहिले भने हामीले नेपालमै फेरि ५ वर्षदेखि यो सेवा दिइरहेका छौं र थप प्रविधिमैत्री पनि,’ क्रेनोफेसियल अर्थोडन्टिक्समा स्पेसलाइजेसन गरेका अर्थोडन्टिस्ट डा. मनिष बज्राचार्य भन्छन् ।

हातले गर्ने शल्यक्रिया वीर अस्पतालसहित धुलिखेल अस्पतालमा पनि हुन्छ तर सफ्टवेयर प्रयोग गरेर हुने शल्यक्रिया वीरमा मात्र छ । करिब दुई वर्षअघि यो शल्यक्रिया कम्प्युटर एसिस्टेड सर्जरी सिमुलेसन प्रविधिबाट गरिन्थ्यो । अनुहारको नमिलेको संरचना मिलाउने यो शल्यक्रिया बिरामीको दाँतलाई डेढ वर्षसम्म तारले बाँधेर राखिन्थ्यो र त्यसपछि सर्जरी गरिन्थ्यो र फेरि ब्रेसेस बाँधेर प्लास्टर गरेर फिनिसिङ गरिन्थ्यो जसको उपचार साढे २ देखि ३ वर्षसम्म लाग्थ्यो ।

अब भने ‘सर्जरी फस्ट’ अप्रोच डा. मनिष र डा. किशोर भण्डारीको टिमले वीर अस्पतालमा यो वर्षदेखि सुरु गरेको छ । यसमा बिरामीको अनुहार थ्रिडि प्रिन्टिङ गरिन्छ र आकृति कसरी मिलाउने प्लान बनाएपछि सर्जरी गरे पश्चात दाँत मिलाइन्छ । यो उपचार पहिलाका भन्दा थप राम्रो र छिटो हुने डा. मनिषको भनाइ छ । उनी भन्छन्, ‘यो टेक्निक भनेको आज बिरामी आयो भने जाँचपड्ताल गरी सर्जरी गर्छौं जसले ३ हप्तामा नै अनुहारमा परिवर्तन देखिन्छ अनि मात्र ब्रेसेस बाँधेर बिग्रेको दाँत मिलाउँछौं । यसको उपचार साढे १ वर्षभित्रमा सकिन्छ ।’

क्रेनीफेसियल सर्जन डा. किशोर भन्छन्, ‘अहिले आएको थ्रिडी टेक्नोलोजीले बिरामीको सबै अनुहार छर्लंग्गै बनाइदिन्छ । हड्डी चलाउँदा अनुहारमा परिवर्तन कसरी आउँछ भनेर डिजिटल प्रविधिमा हेर्न मिल्छ । यसले हामीलाई थप सजिलो बनाएको छ ।’ थ्रिडी प्रिन्टिङको लागि सफ्टवेयर भने वीर अस्पतालमा छैन । ‘आइ अलाइन’ भन्ने कम्पनीले दाँतमा अलाइन मात्र होइन हड्डीको दाँत पनि बनाइदिन्छ जसले उपचार झनै विश्वसनीय र सजिलो बनाएको छ ।

‘सर्जरी फस्ट’ अप्रोच कस्तो हो ?

यो शल्यक्रिया १८ वर्ष पूरा भएपछि मात्र गर्न मिल्छ । शरीरका हड्डीको वृद्धि भइसकेको अवस्थामा मात्र शल्यक्रिया गर्नुपर्ने डा. मनिष बताउँछन् । सर्जरी फस्ट अप्रोचमा बिरामीको जाँचपड्ताल पश्चात थ्रिडी प्रिन्टिङ गरिन्छ । २ दिन अघि भर्ना गरी सर्जरीद्वारा अनुहारको माथिको हड्डी र तलको हड्डीलाई नयाँ स्थानमा सारेर टाइट्यानियम प्लेट्सको साहरामा फिक्स गरिन्छ । सम्पूर्ण शल्यक्रिया मुखभित्रैबाट गरिन्छ जसका कारण अनुहारमा कुनै किसिमको दाग देखिँदैन ।

यमनको शल्यक्रियाको उदाहरण दिँदै डा. किशोर भन्छन्, ‘यो शल्यक्रियाको अवधि ४ देखि ६ घण्टासम्मको हुन्छ र शल्यक्रिया पश्चात १–३ दिन मात्र अस्पतालमा बस्नुपर्ने हुन्छ ।’ उनका अनुसार बिरामीले शल्यक्रियापश्चात १–२ हप्ताको आराम लिनुपर्ने हुन्छ र ६ हप्तासम्म झोलिलो खानेकुरा सेवन गर्नुपर्ने हुन्छ । शल्यक्रियाको २–३ हप्ता पश्चात ब्रेसेस बाँध्ने काम शुरु हुन्छ जुन ६ महिनादेखि १.५ वर्षसम्म जारी रहन्छ ।

डा. मनिषका अनुसार यस किसिमका शल्यक्रियामा संसारभरी नै उत्कृष्ट मानिने ‘भर्चुअल सर्जिकल प्लानिङ’ अर्थात कम्प्युटरको सहायताले अनुहारको बनोट निर्क्यौल गरिने आधुनिक तथा उच्चतम प्रविधिको प्रयोग गरिने हुँदा पछिल्ला शल्यक्रियाको प्रतिफल अत्यन्तै सन्तोषजनक र आशाजनक छ ।

यमन महर्जन पहिलो व्यक्ति हुन् जसले ‘सर्जरी फस्ट अप्रोच’बाट उपचार सेवा पाएका छन् । हाल सर्जरी फस्टबाट उपचार गराउनका लागि ४–५ जना पर्खाइमा छन् ।

कस्तो समस्यामा भएकाले यो सर्जरी गर्न सक्छन् ?

शरीरको हड्डी वृद्धि विकास नहुँदा तथा विभिन्न दुर्घटना, संक्रमण तथा वंशाणुगत कारणले अनुहारको आकृतिमा समस्या देखिएका व्यक्तिहरुले यो शल्यक्रिया गराउन सक्छन् ।

डा. मनिषका अनुसार चिउँडोभित्र गएको, दाँत बाहिर आएको, मुख बांगिएको, मुख खोल्न गाह्रो हुने, मुख बन्द नै नहुने, हाँस्दा गिजा एकदमै धेरै देखिने, अगाडिको दाँतबाट खाना खानै नसक्ने, दाँतले जति कोसिस गरे पनि टोक्नै नसक्ने लगायतका समस्या यदि कसैमा छ भने यो सर्जरीले ती समस्या हटाइदिन्छन् ।

‘अब यो सेवाका लागि विदेश जानुपर्दैन’

विदेशमा यो सेवा एकदमै महंगो भएको बताउादै डा. किशोर भन्छन्, ‘शल्यक्रिया खर्च वीरमा महँगो छैन । बिरामीले दाँतका लागि चाहिने सामानहरु मात्र किन्नुपर्ने हुन्छ । थ्रिडी प्रिन्टिङका लागि पहिले भारतको भर पर्नुपर्थ्यो । तर अहिले भने यो सेवा नेपालमा पनि उपलब्ध छ । सरकारी अस्पतालमा यो सस्तो सेवा दिएका छौँ ।अब विदेश जानुपर्दैन ।’

धेरैले यस्तो उपचार नेपालमा छ भनेर जानकारी नहुँदा ढिलो अस्पताल आइपुग्ने गरेका छन् । डा. मनिष भन्छन्, ‘अनुहारको विकृतिले कतिपय मान्छेलाई आत्मविश्वास नहुनु, मानसिक तथा समाजिक तनाव हुने गर्थ्यो यो शल्यक्रिया मार्फत बिरामीको हाँसो फर्केको देख्दा खुसी लाग्छ ।’

प्रकाशित : चैत्र १०, २०७७ १९:११
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

संसद् सञ्‍चालनमा सरकार अनिच्छुक, प्रतिनिधिसभा बिजनेसविहीन

'कहिले संसद् छल्न हठात् अधिवेशन स्थगित, कहिले पार्टीभित्रको विरोधी तह लगाउन संसद् भंग । अनि प्रतिनिधिसभा भंग गर्ने सनक सही थियो भन्ने स्थापित गर्नका लागि संसदलाई कामविहीन बनाउने प्रपञ्च भएको छ'
जयसिंह महरा

काठमाडौँ — पुनःस्थापना भएको पाँचौं बैठकसम्म पनि प्रतिनिधिसभा प्रभावकारी रूपमा चल्न सकेको छैन । सरकारले प्रभावकारी रुपमा सञ्‍चालन गर्न नचाहेका कारण प्रतिनिधिसभाले काम गर्न नसकेको सत्तारुढ र प्रतिपक्षी दलका सांसदले बताउन थालेका छन् । 

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली सर्वोच्च अदालतबाट पुनःस्थापित प्रतिनिधिसभा प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन गर्नभन्दा पनि त्यसलाई कसरी हुन्छ काम नलाग्ने भएको पुष्टि गर्न लागेको भन्दै सांसदहरूले संसद्प्रति सरकारी व्यवहारको आलोचना गरेका छन् ।

आफ्नो पक्षमा प्रतिनिधिसभाको विश्वास रहेको देखाउने कोसिसमा रहेका प्रधानमन्त्री ओली प्राविधिक रूपमा मात्रै बहुमतको सरकारको नेतृत्व गरिरहेका छन् । उनी जसपाको एक खेमासँग विश्वासको मत मागिरहेका छन् र त्यो विश्वास पाएकै दिन प्रतिनिधिसभामा विश्वासको मत लिने तयारीमा रहेको उनलाई भेट्ने नेताहरूले बताउने गरेका छन् । आफूप्रति व्यवहारिक रूपमै संसद्को विश्वास रहेको पुष्टि नहुन्जेलसम्म विघटनको कदम सही थियो भन्ने पुष्टिका लागि प्रतिनिधिसभालाई कामविहीन बनाउने रणनीतिमा प्रधानमन्त्री देखिन्छन् । यसको पुष्टि उनले प्रतिनिधिसभाप्रति लक्षित गरेर दिँदै आएका अभिव्यक्ति र उनी निकटका नेताका भनाइले गरिरहेका छन् ।

प्रतिनिधिसभाको बैठक ८ दिनका लागि स्थगित भएपछि संसद् सचिवालयका एक अधिकारीले बिजनेस भए पनि सरकारले तिनलाई अगाडि बढाउन नचाहेकाले होलीको निहुँ पारिएको बताए ।

प्रतिनिधिसभाको बैठकमा मंगलबार सत्तारुढ सांसदहरूले नै बिजनेस नदिएर सरकारले संसदलाई कामविहीन बनाएको अभिव्यक्ति दिएका छन् । उनीहरूले असंवैधानिक रूपमा विघटन गरिएको संसद् सर्वोच्चको फैसलाबाट फर्किएपछि सरकार बिजनेस दिन मौन बसेको भन्दै आलोचना गरेका छन् ।

प्रमुख प्रतिपक्षी दल कांग्रेसका सांसद गगन थापाले प्रधानमन्त्री ओलीले आफ्नो कदम सही थियो भन्ने पुष्टि गर्न जनप्रतिनिधिको संस्थालाई सरकारले बिजनेस नदिएको बताएका छन् । उनले प्रतिनिधिसभाको बैठकमा भने, 'कहिले संसद् छल्न हठात् अधिवेशन स्थगित, कहिले पार्टीभित्रको विरोधी तह लगाउन संसद् भंग । अनि प्रतिनिधिसभा भंग गर्ने सनक सही थियो भन्ने स्थापित गर्नका लागि संसदलाई कामविहीन बनाउने प्रपञ्च भएको छ ।'

एमालेकी सांसद रामकुमारी झाँक्रीले संसदलाई प्रभावकारी बनाउने काम सरकारको भएको तर त्यसो हुन नसकेको बताएकी छन् । ‘सरकारले विधेयक अगाडि बढाउँदैन । संसद्लाई बिजनेस नै दिँदैन । कार्यव्यवस्था परामर्श समितिमा बसेर कार्यसूची निर्धारण गर्दैन भने त संसद एक्लैको प्रभावकारी उपस्थिति हुने कुरा भएन । प्रधानमन्त्रीको यो संसद्लाई, जनताको प्रतिनिधिमूलक थलोलाई विघटन गर्ने नै उद्देश्य छ,' संसदलाई सरकारले बिजनेस नदिनुको कारण उल्लेख गर्दै उनले भनिन् । प्रतिनिधिसभालाई प्रभावकारी रूपमा सञ्चालमा प्रधानमन्त्रीको ध्यान नपुगेको उनको भनाइ थियो ।

सरकारले संसद्बाट कानुन नबनोस् भन्ने कुराको पुष्टि राष्ट्रिय सभाको अधिवेशन नबोलाएबाट पुष्टि भएको जनता समाजवादीका अध्यक्ष उपेन्द्र यादवको भनाइ थियो । 'सरकारले संसदलाई बिजनेस दिने र बिजनेस दिँदा राष्ट्रिय सभा पनि चाहिन्छ । त्यसको पनि अधिवेशन बोलाउनु पर्‍यो । विधेयकहरू लिएर आउनुपर्‍यो । दुवै सदनले पारित गर्ने हो विधेयक । सरकारले नै संसद चलोस् र यो फलदायी होस् भन्ने नचाहेको स्थिति छ,' उनले भने ।

प्रधानमन्त्रीले सार्वजनिक अभिव्यक्तिमा एसिड पीडितलाई न्याय दिने अध्यादेश रोकेकोले अहिलेको संसद्को काम छैन भन्ने आफ्नो भनाइ पुष्टि भएको भनिरहेको तर त्यस्तो अभिव्यक्तिलाई राष्ट्रिय सभाको अधिवेशन नबोलाएको कामले खण्डित गरेको सांसद् थापाको भनाइ थियो । 'एसिड आक्रमणकारीलाई कारबाही गर्ने कानुन बनाउन दिएन भनेर हल्ला गर्ने तर संसद्लाई एउटा विधेयक पनि नदिने ? अनि विधेयकलाई कानुन बनाउनका निम्ति चाहिने राष्ट्रिय सभाको बैठक पनि नबोलाउने ?' उनको प्रश्न थियो ।

प्रधानमन्त्री निकट नेताहरूले भने सभामुख र अन्य दलहरूका कारणले नै प्रतिनिधिसभा अहिलेको अवस्थामा रहेको दाबी गरेका छन् । प्रतिनिधिसभाको अहिलेको अवस्था आउनुमा सर्वोच्च अदालतको फैसला रहेको पनि उनीहरूको भनाइमा झल्किने गरेको पाइन्छ ।

नेकपा (एमाले) संसदीय दलका उपनेता सुवासचन्द्र नेम्वाङले सरकारले बिजनेस पेस गर्दा पनि संसद्‍बाट अगाडि नबढेकाले अहिलेको अवस्था आएको बताए । सरकारले बिजनेस नदिएको नभई सरकारले दिएका बिजनेस प्रतिनिधिसभामा अगाडि नबढेको अहिलेको यथार्थ रहेको उनको भनाइ थियो । 'चारवटा अध्यादेश प्रवेश गराइएका थिए । नियम र संविधानबमोजिम अध्यादेशलाई संसद् अधिवेशनको पहिलो दिन पेस गर्नुपर्छ । त्यो व्यवस्थाबमोजिम सरकारले दायित्व पुरा गरेको छ तर उहाँहरूले अगाडि बढाएको छैन,' संसद् बिजनेस बिहीन हुनुको कारक सभामुख अग्निप्रसाद सापकोटा र अन्य दलहरूको भएको उनको तर्क थियो ।

अहिले संसद्लाई बिजनेस नहुनुको अर्को कारण सत्तापक्षमा देखिएको विभाजन रहेको नेम्वाङको भनाइ थियो । ‘प्रतिनिधिसभा पुनःस्थापित भएपनि हामी जुन कारणले यो अप्ठ्यारोमा पर्‍यौं त्यो अप्ठ्यारा फुकाउने काम भने सर्वोच्च अदालतले गरेन । त्यो अप्ठ्यारो के हो भन्दा जुन आधारमा सरकार उभिएको छ झन्डै दुई तिहाइ बहुमतको अवस्था, अब त्यो रहेन । सत्तापक्ष माथिदेखि तलसम्मै दुई चिरा भयो,' उनले भने, 'सरकारलाई अहिलेसम्म विश्वासको मत फिर्ता भएको छैन, कायम छ । तर यथार्थमा भने त्यो विभाजित छ । त्यसैले यो स्थिति तर्फ ध्यान दिनुपर्छ । सरकारले बिजनेस पेस नगरेको हो र ? सरकारले दिएको बिजनेस त अगाडि बढ्नै पाएन, बढ्नै सकेन ।'

अहिलेको अवस्थामा सरकार रहेसम्म संसद्को हविगत यस्तै रहने कतिपयको बुझाइ छ । सरकारले विश्वासको मत पनि नलिने र अविश्वासको प्रस्ताव पनि नआउने अवस्थाको शिकार संसद् भएको हो । प्राविधिक रूपमा सरकार बहुमतमा भएपनि उसले ल्याएका प्रस्ताव बहुमतका साथ अघि बढ्ने अवस्था नरहेकाले संसद् कामविहीन बनेको कतिपय सांसदहरू नै बताउने गर्छन् । संसद्‍मा पेस भएका विधेयकका विषयमा विगतमा एकढिक्का रहेको सत्तापक्ष पुनःस्थापित प्रतिनिधिसभामा फरक-फरक दृष्टिकोणसहित प्रस्तुत भएकाले पनि संसद्को अहिलेको अवस्थाको सामना गर्नुपरेको नेम्वाङकै स्वीकारोक्ति छ ।

संसद् सचिवालयका प्रवक्ता रोजनाथ पाण्डेले प्रतिनिधिसभामा पर्याप्त बिजनेस भएको बताएका छन् । उनका अनुसार प्रतिनिधिसभामा ३६ विधेयक विभिन्न अवस्थामा रहेका छन् । १० विधेयक प्रतिनिधिसभा अन्तर्गतका समितिमा रहेको, १२ विधेयक सांसदहरूका हातमा जाने चरणमा र सभामा प्रस्तुत हुन तयारी अवस्थामा ८ विधेयक रहेको उनले बताए । त्यस्तै, केही विधेयक सन्देशसहित बैठकमा टेबुल हुने अवस्थामा रहेको उनले जानकारी दिए ।

'यी सबै विधेयक अगाडि बढाउन सरकारको महत्त्वपूर्ण भूमिका हुन्छ । सरकारले ल्याएका विधेयक उसले नै सदनमा टेबुल गर्नुपर्ने हुन्छ,' प्रवक्ता पाण्डेले भने, 'छलफल गर्नुपर्ने विषय त धेरै छन् । सरकारले नयाँ बिजनेस ल्याउने वा भएका विधेयक अगाडि बढाउनुपर्ने देखिन्छ । धेरै विधेयक पार लगाउनुपर्ने हो ।' यो अधिवेशनमा विधेयक अगाडि नढाउने हो भने अर्को विधेयक अधिवेशन कुर्नुपर्ने उनको भनाइ थियो । बजेट अधिवेशनमा विधेयकमाथि छलफल गर्न समय नपुग्ने उनको भनाइ थियो ।

प्रकाशित : चैत्र १०, २०७७ १९:०३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×