कृषि क्रान्ति खोज्दै ७ वर्षे यात्रा- फिचर - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

कृषि क्रान्ति खोज्दै ७ वर्षे यात्रा

रमेशचन्द्र अधिकारी

धनकुटा — धेरैले यात्रालाई सोखका रूपमा लिने गर्छन् । तर, त्यस्ता यात्राले ठोस उद्देश्य लिन सके सार्थक बन्ने उदाहरणीय पात्र बनेका छन्, ४७ वर्षीय जीवनकुमार राई । जसले ७ वर्ष ७ महिना १९ दिनसम्म मुलुकका सबै जिल्लाका कुनाकाप्चा यात्रा गरेर जनजीवन केलाए । यस अवधिमा १ लाख २५ हजार ६ सय किलोमिटरको दूरी त उनले आफ्नो यात्रामा छिचोलेका छन् । यसरी यात्रा गर्नुको मुख्य उद्देश्य कृषि क्रान्तिबाट कृषि पर्यटन र समृद्धिका आधार खोज्नु रहेको उनको ठम्याइ छ । 


कृषि कर्मबाटै जीवन बदल्न सकिन्छ भन्ने विश्वास छर्दै उनले यात्रामा ७७ जिल्लाका ८० प्रतिशत बढी पालिकाको भ्रमण सकेको बताए । कृषिबाट समृद्धि खोज्नु, स्वदेशमा नै युवा वर्ग आत्मनिर्भर बनाउन उत्प्रेरणा जगाउनु, कृषिबाट एकबाट अर्को जिल्ला जोड्नु र पुस्तक लेखनको विषयवस्तु जुटाउने मुख्य चार उद्देश्य रहेको राई बताउँछन् । राई कृषि र जीवन उत्प्रेरणा जगाउने राम्रा लेखक हुन् । उनले हालसम्म १९ पुस्तक प्रकाशन गरेका छन् । सबैजसो पुस्तक उनले कोठामा बसेर कोरा कल्पनामा नभई भ्रमण गरेरै लेखेका छन् । पछिल्लो पटक यात्राको उद्देश्य र त्यसका भोगाइबारे पुस्तक ‘समृद्धिका आधार’मा उतारेका छन् ।

भोजपुरको हाम्पाङमा जन्मिएर हाल धनकुटाको हिलेमा बस्दै आएका राईले यात्रा अवधिको भोगाइ सुनाए । १ सय ८९ दिन कैयौं स्थानमा राजनीतिक र सामाजिक अधिकारका नाममा भएका बन्दको सामना गरेको, ४७ दिन त पैदलै यात्रा गरेको सुनाए । यात्राका क्रममा सबैभन्दा कम समय महोत्तरी र बढी रूपन्देहीमा बिताएको उनले जनाए । कृषिबाट नै मुलुकको मुहार फेर्न सकिने उनको निष्कर्ष छ । ‘मैले कृषिबाटै मुलुकको क्रान्ति हुने अवस्था देखेको छु,’ उनले भने, ‘हामीले कृषिसँगै पर्यटन विकास गर्न र युवा पुस्तालाई जोड्न सके समृद्धि खोज्न अलमल गर्न नपर्ने निश्चित छ ।’

यात्राको अवधिमा उनले भोगेका केही रमाइला र अविस्मरणीय क्षण पनि सुनाए । यात्राका क्रममा हुम्ला पुग्दा वर्षा, बाढी र पहिरोका कारण लामो समयको बसाइले यात्रा खर्चिलो बन्ने अवस्था भएपछि स्थानीय लोटाइ लामाले यात्राको उद्देश्य थाहा पाएपछि खर्च लिन नमानेको सुनाए । रोल्पामा यात्रा गर्दा घण्टौं लाग्ने ठाउँलाई स्थानीयले १५ मिनेट समय लाग्ने भन्ने गरेकाले लामो यात्रा पनि छोटो जस्तै लागेको बताए । सुर्खेतका अधिकांश स्थानमा बास स्थानीयको निःशुल्क सहयोग रहेको स्मरण सुनाए । अछाममा उनको स्वागतमा सांस्कृतिक झाँकी, रामरोशनबाट फर्कंदा ब्यान्ड बाजा उत्तिकै रोचक रहेको राई बताउँछन् । हुम्लामा सर्केघाटबाट घ्युसी भन्ने स्थानमा कर्णाली नदी किनारमा बालुवामा भासिएको र बाढीले बगाउन लाग्दा मुस्किलले बाँचेको कहालीलाग्दो क्षणको पनि उनले सामना गरे ।

वर्षौंसम्म यात्रामा निस्किएका राईले बैंक तथा वित्तीय संस्थामार्फत ३२ लाख ४५ हजार ऋण काढेका छन् । जुन ऋणको अधिकांश भार अझै बेहोरिरहेको उनले बताए । ‘मसँग निजी लगानीबाट आर्जन गर्ने रकम थिएन’, उनले भने, ‘भ्रमणमा लागेको ऋण पुस्तक बिक्री गरेर चुक्ता गर्ने सपना छ ।’ ब्याजले थिचिए पनि समग्र मुलुकको कृषि कर्मको अवस्थाबारे सूक्ष्म रूपमा अध्ययन गर्न पाउँदा फरक प्रकारको आत्मसन्तुष्टि मिलेको बताउँछन् ।

७७ जिल्लामा कृषि र कृषकको अवस्था बुझ्न निस्किएका राईले सातवटै प्रदेशमा कृषि र पशुपालनसम्बन्धी नीति अभाव भएको बताए । उनले हरेक प्रदेशमा कृषि तथा पशुपालनबारे ठोस नीति बनाएर अघि बढ्न जरुरी रहेको सुझाए । प्रदेश १ का सबै जिल्लामा बंगुर पालनका लागि पर्याप्त सम्भावना बढी भए पनि अन्यत्र अलमल भएको उनी बताउँछन् ।

नेपालमा वार्षिक २४ हजार टन बंगुर मासु खपत हुने गर्छ । तर, छिमेकी मुलुक भुटान, भारतमा बंगुरको मासुको माग नेपालभन्दा चौगुना बढी हुने भएकाले निर्यात गर्न सकिने उनको ठहर छ । प्रदेश २ मा माछा पालन, वाग्मतीमा अर्गानिक तरकारी र गण्डकी प्रदेशमा रेन्बो ट्राउट र स्याउको प्रचुर सम्भावना देख्छन् उनी । यस्तै, लुम्बिनी प्रदेशमा च्युरी र जडीबुटीसम्बन्धी नीति नै बनाए अघि बढ्न सकिने उनको सुझाव छ । कर्णाली प्रदेशमा जडीबुटी र बेमौसमी प्याज तथा सुदूरपश्चिममा धार्मिक कृषि पर्यटनसम्बन्धी नीति बनाएर अघि बढ्न सके देश निर्माणमा उल्लेखनीय योगदान पुग्ने उनको बुझाइ छ ।

प्रकाशित : मंसिर ४, २०७८ १२:३४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

१४ वर्षपछिको कुम्भकर्ण आरोहण असफल

आनन्द गौतम

ताप्लेजुङ — एउटा कुम खसेको जस्तो तर शिर उच्च देखिने फरक आकृतिको कुम्भकर्ण हिमाल आरोहणको यो वर्षको प्रयास असफल भएको छ । ७ हजार ७ सय ११ मिटर उचाइको यो हिमाल १४ वर्षपछि आरोहण प्रयास गरिएको हो ।


यस वर्ष चार जना अमेरिकी नागरिक आरोहणका लागि आएका थिए । काठमाडौंको ग्रान्ड हिमालयन ट्रेक्स एन्ड एक्सपिडिसनबाट आएकाहरूले दुई पटकसम्म शिखरमा पुग्ने प्रयास गरे पनि मौसमले साथ नदिएको कम्पनीका प्रबन्धक ओङमु शेर्पाले वताइन् । पर्यटन विभागको तथ्यांकअनुसार यसअघि सन् २००७ मा दुई जना रसियन नागरिकले आरोहण गरेका थिए । विभागका सूचना अधिकारी मोहन जीसीले भने, ‘त्यसपछि आरोहण भएको देखिँदैन ।’

पहिलो आरोहण भने सन् १९६२ मा फ्रान्सका नागरिकले गरेको पाइन्छ । नेपालको १५ औं र बिवश्वको ३२ औं अग्लो यो हिमाल हेर्दा आकर्षक देखिए पनि आरोहणका लागि निकै अप्ठेरो रहेको शेर्पाहरू बताउँछन् । डोरी टाङ्नकै लागि कठिन भएको उनीहरूको बुझाइ छ । यस सिजनमा गएका आरोही पहिलो पटक ७ हजार मिटरसम्म पुगेको र मौसमका कारण फर्किएर फेरी प्रयास गर्दा पनि सफल नभएको ओङ्मु बताउँछिन् । आरोही पहिलो पटकको तुलनामा दोस्रो पटक ७ हजार २ सय मिटरसम्म पुगेका थिए । ५ सय ११ मिटर चढ्न बाँकी रहँदा कुहिरो, हावाका कारण उनीहरू फर्किएका हुन् ।

आरोहणका लागि सरकारबाट अनुमती लिएर गएका आरोहण टोलीलाई किराँत धर्मावलम्बीले केही दिन रोकेका थिए । आफूहरूको धार्मिक स्थल भएकाले आरोहण गर्न नमिल्ने भन्दै रोकेको ओङ्मुले बताइन् । छलफलपछि उनीहरूले अवरोध नगर्ने जनाए । त्यसपछि क्याम्प साइड बनाउने, डोरी टाङ्ने काम सुरु भएको थियो । यो हिमाललाई किराँत धर्मावलम्बीले आफूहरूको पवित्र धार्मिकस्थल मान्छन् ।

राष्ट्रिय विभूति महागुरु फाल्गुनन्दले तपस्या गरेको र पवित्र भूमि भएकाले दर्शनका लागि यहाँ बर्सेनि सयौं किराँत धर्मावलम्बी जाने गरेका छन् । ताप्लेजुङ, पाँचथर, इलाम, झापा, मोरङलगायत देशका विभिन्न स्थान र हङकङ, बेलायत लगायतका देशमा रहेका किराँत धर्मावलम्बी पूजाका लागि आउने गरेका छन् । अधिकांश हिँडेरै जान्छन् भने कतिपयले हेलिकोप्टर चार्टर गरेर जाने गरेका छन् । विशेष गरी किराँत धर्मगुरु आत्मानन्द लिङदेनको प्रवचनबाट प्रभावित भएकाहरू प्रत्येक वर्ष जाने गरेका छन् ।

पहिला इलामको लारुम्बाबाटै पैदल जाने तीर्थयात्री अहिले फक्ताङलुङ गाउँपालिकाको तापेथोकसम्म गाडीमा गएर त्यसपछि पैदल जाने गरेका छन् । यो हिमाल फक्ताङलुङ गाउँपालिका–६ लेलेपको खम्बाछेन छेउमा पर्छ । किराँतीहरूले नामकरण गरेको आधारमा गाउँपालिकाको नाम पनि रहेको छ ।

प्रकाशित : मंसिर ४, २०७८ १२:३०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×