सज्जनराज वैद्य : युवाले मनपराउने स्वर, पछ्याउने धुन - फिचर - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement
गीत/संगीत

सज्जनराज वैद्य : युवाले मनपराउने स्वर, पछ्याउने धुन 

रीना मोक्तान

काठमाडौँ — त्यतिबेला उनी न्युयोर्कको ब्रुक्लिनमा बस्थे । एकदिन गीतार बजाउँदै गर्दा शब्दहरु फुर्‍यो, 'चिठ्ठीभित्र राखेर पठाउँदैछु मेरो माया म तिमीलाई नै… ।' रोमान्टिक गीत लेख्ने मुडमा थिए सज्जनराज वैद्य । 'हवाइजहाज' बोलको गीतले युवा दर्शकको मन/मस्तिष्क हुँडलिसकेको थियो । च्याट र ह्वाटस्यापमा माया आदनप्रदान गर्ने समयमा चिठ्ठीको जमानालाई कल्पँदै उनले यो गीत लेखे । दर्शकले असाध्यै रुचाइएको गीतमध्ये पर्छ, 'चिठ्ठीभित्र'।  

'परम्परागत शैलीमा आफ्नो प्रेमिकालाई भविष्यको बाचा गर्दै चिठ्ठी लेखेको कल्पना गरेर यो गीत लेखेको थिएँ । अब अहिले चिठ्ठीको जमाना हराइसक्यो,' सज्जनले आफ्नो अनुभव सुनाउँदै गर्दा पृष्ठभूमिमा यही गीत बज्यो ।

परिवारसँग समय बिताउन ७ वर्षपछि नेपाल आएका सज्जनसँग कात्तिक अन्तिम साता एउटा क्याफेमा गफिँदै छौं हामी। चर्चा गरिरहेकै गीत नेपथ्यमा बजेपछि सज्जन झस्किए । अप्ठ्यारो मान्न थाले । परिस्थितिलाई सामान्य बनाउन प्रश्न राखेँ, 'यसरी आफ्नो गीत बजेको सुन्दा कस्तो लाग्छ ?'

'असाध्यै लाज लाग्छ । के गर्ने/नगर्ने हुन्छ । आफूले त एउटा गीत लेखेको हुन्छ । तर अरुले त्यसलाई आफ्नै बनाएर बजाउँदा, सुन्दा खुशी लाग्छ । त्यसको अनुभव बेग्लै हुन्छ । यसरी झट्ट बज्दा आफूलाई अप्ठ्यारो पनि अनुभव हुन्छ,' मुस्कुराउँदै सज्जनले जवाफ दिए ।

तस्विर - दिपेन्द्र रोक्का

प्रवासमा बसेर गीत/संगीतमार्फत युवकयुवतीको मन जित्न सफल गायक हुन् सज्जन । युवकयुवतीलाई मनपर्ने स्वर अनि उनीहरूले पछ्याउने धुन हुन् सज्जन । उनका गीतहरूमा मायाका रंग पोतिएका हुन्छन् । विछोडका पीडा पोखिएका हुन्छन् । मायाका अनेकन भावनालाई समेट्दै गीत कोर्ने सज्जन गायनमा एउटा सुन्दर उपहार हुन् । आफ्नो आवाजको जादूले लाखौं दर्शक कमाएका उनले काठमाडौं आउनसाथ नयाँ गीत सार्वजनिक गरे।

अहिले युट्युबको ट्रेन्डिङमा रहेको 'नगन्य माया' बोलको गीतमा नसोचेको प्रतिक्रिया पाउँदा उनी निकै दंग छन् । 'हामीले यस्तो प्रतिक्रिया पाउला भनेर सोचेकै थिएनौं । म काठमाडौं उड्नुभन्दा अगाडि रेकर्ड गरिएको गीत हो यो । यता आएर रोहित शाक्यसँग बसेर गीत फाइनल गर्‍यौं । टिमसँग यो गीत रेकर्ड गर्ने निर्णय भएको एक हप्तामै तयार भयो गीत । म न्युयोर्क गएर भिडियो बनाएर फर्किएँ । टिमले बाँकी सबै काम सकायो,' सज्जन सुनाउँछन् ।

त्रिकोणात्मक प्रेम प्रस्तुत छ गीतमा । गीत सार्वजनिक भएसँगै सज्जनलाई लाग्न थालेको छ, 'त्रिकोणात्मक प्रेमको अनुभव त धेरैजनासँग रहेछ ।' आफूले लेखेको गीतमा अरुले आफ्नो कथा भेट्टाउँछन् । आफ्नो गीतमा दर्शक जोडिँदा उनलाई रमाइलो लाग्छ । 'नगन्य मायाको कमेन्टमा कतिले 'एक्स'को याद आयो भनेर लेख्नु भएको छ । कतिजनाले कमेन्टमै आफ्नो पुरानो प्रेमिकालाई सन्देश दिइरहेका हुन्छन् । त्यो देख्दा छक्क परिरहेको हुन्छु,' उनले भने ।

गीतको भिडियोमा सज्जन आफैं देखिएका छन् । क्यामेराको अगाडि अभिनय गर्न उनलाई त्यत्ति सहज लाग्दैन जति माइकमा गाउन । तर टिमको सिनेमेटोग्राफर नुर्बु लामाकै कारण 'क्यामेरा फेस' गर्न थालेका छन् ।

भ्युज राम्रो आयो भन्दैमा गीत राम्रो हुँदैन

भ्युजलाई गीत सफलताको मानक मान्न थालिएको छ आजकाल । धेरै भ्युज आयो भन्दैमा गीत राम्रो हुन्छ भन्ने लाग्दैन सज्जनलाई चाहिँ । 'नगन्य माया'ले सार्वजनिक भएको एक हप्तामै १० लाख बढी भ्युज प्राप्त गरिसकेको छ । 'चिठ्ठीभित्र', 'हवाइजहाज', 'मुस्कान', 'हतारिँदै बतासिँदै' मा करोडौं भ्युज पाएका छन् । सज्जनलाई भ्युज र गीतको स्तर दाँजेको पटक्कै चित्त बुझ्दैन ।

सन् २०१२ मा अमेरिका उडेसँगै संगीत क्षेत्रमा सज्जनले पाइला टेके । सांगितिक माहोलमा हुर्किएका सज्जनलाई ९/१० वर्षको हुँदै हजुरबुवाले गितार किनिदिएका थिए । जन्मदिनको उपहारमा पाएको गितार दाजुसँग बसेर सिके ।

महाबौद्धमा गेमका सिडी किन्न जाँदा पसलमा 'म्युजिक' भन्ने देखेरै म्युजिक सफ्टोवयर सिक्न थाले । बिग्रेको माइक्रोफोन बनाउँदै चलाए । डेब्यु गीत 'आज मात्र'लाई उनले काठमाडौं हुँदै लेखेका थिए । त्यतिबेला माइक्रोफोन किनेर गीत रेकर्ड गर्न पनि सकिन्न थियो ।

तर अमेरिका पुगेपछि उनले रेकर्डिङका सामग्री किनेर गीत रेकर्ड गरे । गीतले उनलाई युवा दर्शकबीच चिनायो । त्यसपछाडि सार्वजनिक भएको 'हवाइजहाज' अत्यधिक दर्शकबीच उनको आवाजलाई पुर्‍यायो । उनी आफैं पनि 'हवाईजहाज'लाई संगीतमा आफ्नो डेब्यु गीत मान्छन् ।

'हवाइजहाज' उनले आफ्नो आमाका लागि लेखेका थिए पहिला । अमेरिका पुगेको धेरै भइसकेको थिएन । यता आमा उदास थिइन् । उनी आमालाई 'जसरी पनि भेट्न आउँछु' भन्दै फकाउँथे । तर त्यही गीतलाई रोमान्टिक बनाउँदा राम्रो हुन्छ भन्ने सल्लाह पाइसकेपछि प्रेमी/प्रेमिकाको कथामा परिणत भयो ।

आफ्नो कथाबाट लेख्न सुरु गरिएको यो गीत अन्तमा प्रेममा टुंगिन पुग्यो । अन्य गीतहरू भन्दा यसमा अलि बढी मेहनत परेको सज्जन सुनाउँछन् । यो गीतले उनलाई छुट्टै परिचय दियो । दर्शकले उनलाई खोज्न थालेको पनि यही गीतबाट हो ।

यो गीत उनले आफ्नो कथाबाट सुरु गरेका थिए । सज्जन कहिले कल्पना गरेर त कहिले आफ्नै कथामा गीत कोरिरहेका हुन्छन् । 'हतारिँदै बतासिँदै' उनको साथीको कथा हो । लोक शैलीमा तयार भएको 'फुत्की जाने जोवन' कोभिडको समयमा सार्वजनिक भएको थियो । यो एकदिनमै तयार भएको गीत थियो ।

नेपाल हुँदा साथीहरूसँग घान्द्रुक, घोडेपानी ट्रेकिङमा गएका थिए सज्जन । बाटोमा भेटिने भट्टीमा उनीहरू थकान मेट्थे, चिया पिउँथे । भट्टीमा भेटिएका बुढापाकाले उनीहरूलाई अपूरा सपनाहरू सुनाएका थिए । त्यो कुरा उनको दिमाग घुमिरहेको थियो । त्यसदिन अफिस बिदा थियो । उनले गीतको लेखन र संगीत एकै दिनमा सके ।

'बिहान ९/३० मा लेख्न बसेको थिएँ। ५:३० तिर साथीलाई सुनाएँ । ९:३० मा लगभग सबै काम सक्यो । मिक्सिङ र मास्टरिङको काम थियो । कहिलेकाहीँ त्यसरी पनि गीत लेखिन्छ । त्यही भएर मलाई घरमा रेकर्ड गर्न मनपर्छ । गितार त्यही हुन्छ, समय सीमा हुँदैन । मलाई एक्लै बसेर गीतको काम गर्न मनलाग्छ । अरु हुँदा ध्यान विकेन्द्रित हुन्छ,' सज्जन सुनाउँछन् ।

'फुत्की जाने जोवन'को समयमा सज्जन आफ्नो करिअर परिवर्तन गर्दै थिए । बैंकमा काम गर्दै आएका उनी अहिले सफ्टवेयर इन्जिनियरिङको काम गर्दैछन् । उनी एकसाथ दुई करिअर अगाडि बढाउँदैछन् । बैंकमा ९-५ को काम गर्दा उनी खाली समय संगीतलाई दिन्थे । उनलाई संगीतमा पूरा समय दिनुपर्छ भन्ने लाग्दैन । उनी हरबखत गीतहरूकै बारेमा सोचिरहेका हुन्छन् ।

'मैले जे गरे पनि संगीत नै गर्ने हो । संगीत नै गर्छु भन्दा पनि २४ घण्टा नै गरिँदैन नि । खाली समय कतै व्यस्त हुनुपर्छ भन्ने लाग्छ । संगीत मेरो लागि महत्त्वपूर्ण कुरा हो,' उनले सुनाए, 'हो मलाई २४ घण्टा संगीत गर्न मन छ । तर नेपालमा त्यस्तो प्लेटफर्म नै छैन । नेपालमा गायक/गायिकालाई संगीतमै भर परेर जीवन गुजारा गर्न गाह्रो छ ।'

परिवारले संगीत पढ्न हौसला दिँदा पनि फाइनान्स पढे । 'मलाई चाहिँ एउटै मात्र करिअर गर्छुजस्तो लाग्दैन । आफूलाई जे मन लाग्छ त्यसमा गर्ने हो । मलाई 'टेक्ट'मा पनि मन छ,' उनी सुनाउँछन्, 'काम भनेको ९-५ बजेसम्म गरिएला । त्यसपछिको समयमा संगीत गर्छु । मलाई सबैभन्दा मनपर्ने कुरा नै संगीत हो । संगीत त कामजस्तो पनि लाग्दैन । म जतिबेला पनि म्युजिकबारे नै सोचिरहेको हुन्छु ।'

उनले 'उल्टा पाइला', पर्खाइ'को काम अफिसमा छुट्टि लिएर सकेका थिए । सज्जनलाई अब 'आर एण्ड बी', 'लोफाई' र हिपअपको विधामा पनि गीत निकाल्ने रहर छ ।

कोठामै रेकर्डिङ

सज्जनले अहिलेसम्म सार्वजनिक गरेका सबै गीत सुत्ने कोठामै रेकर्ड गरेका हुन् । स्टुडियोमा रेकर्ड गरेजस्तै हुँदैन घरमा । तर उनलाई कोठामै रेकर्डिङ गर्न मनपर्छ । सज्जन बस्ने ठाउँ परिवर्तन गरिरहन्छन् । अहिले कोलोराडो बस्छन् ।

फरक कोठामा गीत रेकर्डिङ सहज बन्दैन । तर उनी जोडजाम गरिहाल्छन् । 'नयाँ कोठामा कसरी राम्ररी रेकर्ड गर्न सकिन्छ भन्ने सोचेरै गरिरहेको हुन्छु । कहिले सोफामाथि माइक राखेर रेकर्डिङ गर्छु । मैले जति ठूलो आवाजमा रेकर्ड गरे पनि आवाज बाहिर नजाने किसिमको कोठा छ अहिलेको,' उनले भने ।

'पर्खाई'बोलको गीत त उनले साथीको दराज छेउमा पर्दा राखेर रेकर्ड गरेका थिए । उनी आफ्नो साथमा माइक्रोफोन बोकेरै हिँड्छन् । प्राविधिक रुपमा व्यवस्थित रेकर्डिङ गरिएका गीतहरू हुँदैन । अहिलेको प्रविधिले सुत्ने कोठामै गीत रेकर्ड गर्न सजिलो बनाइदिएको सज्जनको भनाई छ । उनले भोकल रेकर्ड गरिसकेपछि भिडियो र त्यसपछिका सबै काममा टिमले उनलाई सहयोग गर्छन् ।

फरक सहरमा छरिएका टिम

उनी गीत लेखिसकेपछि टिमलाई थिम सुनाउँछन् । थिम सुनिसकेपछि त्यसमाथि काम गर्ने/नगर्ने छलफल हुन्छ । त्यसपछि सबैजना आ-आफ्नो जिम्मेवारीतिर लाग्छन् । नुर्बु भिडियोको कन्सेप्ट लेख्छन् ।भिडियोमा बिम्वहरूको प्रयोग गर्न रुचाउँछन् नुर्बु । सौम्य शाहले सम्पादन गर्छन् । कैलाश सुवेदीले कला हेर्छन् । सरिफ श्रेष्ठले सबै कुराको व्यवस्थापन गरिदिन्छन् । राम्रो संगीत गरौं भन्ने उद्देश्यले अकस्मात जुटेको टिम हो यो ।

न्युयोर्क बस्दा नै नुर्बु र सरिफसँग सज्जनको भेट भएको थियो । सौम्य नुर्बुको मिल्ने साथी । त्यसपछि उनी सम्पादनमा जोडिन् । अन्य साथीमार्फत नै कैलाश जोडिए । टिमका सबै सदस्य फरक सहरमा छरिएका छन् । नुर्बु न्युयोर्क, सौम्य नेदरल्याण्ड, सज्जन र कैलाश कोलोराडो, सरिफ काठमाडौंमा बस्छन् । यी पाँच एकसाथ भेटेर कहिल्यै गीतको काम सुरु गरेका छैनन् । भिडियो कल र च्याटिङ मार्फत जोडिन्छन् ।

भिडियो सार्वजनिक गर्ने दिनमा सौम्य रातभर सुत्दैनन् । सम्पादनको कामले उनलाई सुत्न दिँदैन । 'आ-आफ्नो क्षेत्रमा खुबी बोकेको सदस्यहरू मेरो टिममा छन् । त्यसैले टिममा लिडर छैन । टिममा सबैको विचार मिल्नुपर्‍यो । सबैजना कामप्रति गम्भीर सदस्य छन् । हामी आ-आफ्नो पक्षमा आफैं लिडर भइरहेका हुन्छौं,' सज्जनले भने, 'नेपाली समाजमा त नातावाद चल्छ । आफ्नो दाजुभाइलाई खुबीबिना नै टिममा राखिन्छ । तर त्यस्तो हुनु हुँदैन रहेछ । पहिला केही सदस्य त्यसरी नै जोडिएका थिए । त्यतिबेला अप्ठ्यारो भएको थियो ।'

'हतारिँदै बतासिँदै'पछि टिमसँगै सज्जनले काम गर्न थालेका हुन् । गीतमा उनले 'यौनिक अल्पसंख्यक'को प्रेम प्रस्तुत गरेका छन् । उनको टिम सदस्य कसैले आफ्नो क्षेत्रमा डिग्री लिएका छैनन् । स्व-अध्ययनले नै उनीहरूले आ-आफ्नो क्षेत्रमा काम गरिरहेका छन् । आफ्नो गीतको पछाडि टिम सदस्यको ठूलो योगदान हुने गरेको उनको भनाई छ ।

'मानिसहरू मेरो नाम मात्र हेर्छन् । मानिसहरू भिडियो हेरेपछि पछाडिको नामहरू पढिरहेका हुँदैनन् । अगाडि त मेरो नाम देख्ने हो । तर पछाडिको नामहरूको योगदान पनि त हुन्छ । सौम्य रातभर काम गरिरहेको हुन्छ । मेरो टिम नभएको भए म कहीँ पनि हुन्न थिएँ । कतिपय बेलामा के लेख्ने नै थाहा हुँदैन । शून्य हुन्छु । तर टिमले नै सल्लाह दिइरहेको हुन्छ,' उनले भने, 'मलाई विश्वविद्यालयको डिग्रीमा विश्वास लाग्दैन । मैले फाइनान्स पढेँ । अहिले सफ्टोवयर इन्जिनियरिङमा छु । यदि कसैले मलाई युनिभर्सिटीमा के गर्ने भनेर सल्लाह माग्छ भने म उनीहरूलाई त्यता जान भन्दिनँ । सर्टिफिकेट चाहिएला तर आफ्नो क्षेत्रमा आफैंले गर्न सकिन्छ । मलाई चाहिँ अब युनिभर्सिटी डिग्रीमा भरोसा लाग्दैन ।'

उनी टिमसहित चाँडै नै नेपालमा सांगितिक शो गर्ने सोचमा छन् ।

प्रकाशित : कार्तिक २७, २०७८ १४:१९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

'उचाई'को छायांकनले फिल्म क्षेत्रमा बढायो आशा

छायांकन अनुमति खर्च घटाइदिए बलिउड फिल्महरू नेपाल आउने थिए : सुरज आचार्य
रीना मोक्तान

काठमाडौँ — अमिताभ बच्चन, अनुपम खेर, बोमन इरानी र डेनी डेन्जोङ्पा मिल्ने साथी हुन्छन् । डेनी सोलुखुम्बुवासी हुन् । आफ्ना मिल्ने साथीलाई उनी आफ्नो गाउँ-ठाउँ घुमाउने कुरा सधैँ गरिरहेका हुन्छन् । अमिताभ, अनुपम र बोमन एक दिन अचानक नेपाल आइपुग्छन् । नेपाली गाइड परिणिती चोपडाले उनीहरूलाई डेनीको घरसम्म पुर्‍याउने जिम्मा पाउँछिन् । डेनीको घरसम्म पुग्ने यात्रामा यी तीन साथीहरू आउने आरोह अवरोह नै 'उचाई'को मूल कथा हो ।


यही कथा खिच्न बलिउड निर्देशक सुरज बडजात्यको टिमले नेपालमा करिब १ महिना बिताए । बलिउड स्टार अनुपम खेर, बोमन इरानी र परिणिती चोपडाले नेपाली भूमिमा पहिलोपटक अभिनय गरे । निर्देशक सुरज ३० तारिखमा नेपाल आएका थिए । फिल्मका मुख्य कलाकारहरू अक्टोबर ३ मा आइपुगेका हुन् । अक्टोबर १ मै फिल्मको करिब डेढसय जनाको टिम आइपुगेको थियो । सुरजको निर्देशकीय टिमले पहिला काठमाडौंको छायांकन सम्पन्न गर्‍यो । स्वयम्भु, विमानस्थल, हायातको दृश्य खिचिसकेपछि टिम अक्टोबर ६ मा लुक्ला उड्यो । चार दिन लुक्लामै छायांकन भयो । अक्टोबर ११ मा उनीहरू नाम्चे पुगे । नाम्चेबाट टोली १८ मा काठमाडौं फर्कियो । २ दिनको आरामपछि अक्टोबर २२ मा मनाङ पुगे । त्यहाँ २९ सम्म छायांकन गरेर ३० मा फिल्मका मुख्य कलाकारहरू भारत फर्किएका छन् ।

कोरोना महामारीले नेपाली फिल्म क्षेत्रलाई धरासयी बनाएको बेला फिल्म क्षेत्रका सयौं प्राविधिक तथा कामदारहरूले रोजगारी पाए । १ सय ५० जना पोर्टर, २४ जना गाइड र सहायक गाइडले एक महिनामा कम्तीमा ८० हजारदेखि १ लाखसम्म पारिश्रमिक पाए । यससँगै फिल्म 'उचाई' ले यहाँको फिल्म र पर्यटन व्यवसायलाई केही तंग्रिन उर्जा मिलेको अपेक्षा गरिएको छ । यो फिल्मले नेपाल छायांकनमा भारतीय रुपैयाँ १० देखि १२ करोड खर्च भएको 'उचाई'का नेपाल व्यवस्थापन हेरेका सुरज आचार्य (थ्री ह्विलर्स संचालक) बताउँछन् ।

प्रोडक्सन कन्ट्रोलर/म्यानेजर, सुरज आचार्य फिल्मका लाइन प्रड्युसरसमेत हुन् । मुम्बई बसेर काम गरिरहेका दीपक पन्त फिल्मका अर्का लाइन प्रड्युसर हुन् । कोभिडअघि नै दीपकसँग 'उचाई'बारे कुरा भएको थियो । निर्माण टिमसँग पहिलो लहरको कोभिडपछि छलफल भयो । त्यसपछि सुरज बडजात्यालाई आचार्यले पोखरा, लुक्ला, नाम्चेका छायांकन स्थल देखाए । त्यतिखेर मुस्ताङ खुलिसकेको थिएन । मुस्ताङको विकल्पमा उनले नै मनाङमा फिल्म खिच्न सुझाए । मनाङको रेकी सिद्ध्याएपछि सुरजको टिम अक्टोबरमा नेपाल छायांकनका आएको हो ।

छायांकन स्थलमा हरसमय बलिउडका १ सय ४२ जना टिम हुन्थे । छायांकनका दौरान द्वन्द्व निर्देशक श्याम कुसाल र कोरियोग्राफर सबिना खान नेपाल आएर फर्के । भारतीय टिममा बढीमा १ सय ५५ जना सदस्य थिए । नेपालीतर्फ कलाकारबाहेक छायांकनमा ३० देखि ३५ जना नेपाली प्राविधिक खटिरहे । टिमका लागि ६०/६५ गाडीको प्रयोग २४सै घण्टा रहन्थ्यो । निर्माण टिमले यति एयरलाइन्सलाई लजिस्टिक पार्टनर बनाएको थियो । टिमले पहाडी भेगको उडानका लागि अल्टिच्यूड एयर बुक गरेको थियो ।

सुरजका अनुसार छायांकनको दौरान लगभग ३ सयको हाराहारीमा हेलिकप्टर उडान गरिएको थियो । 'यो एक महिनाको दौरानमा हेलीको फ्लाइट ३ सयभन्दा बढी थियो । हामीले फाप्लो-लुक्ला, लुक्ला-नाम्चे, नाम्चे-एबिसी, कालापत्थर, कालापत्थर-काठमाडौं । काठमाडौं-मनाङको यात्रा हेलीबाटै गरेका थियौं,' उनले सुनाए ।

'हम आपके हे कौन', 'मैने प्यार किया', 'मे प्रेमकी दिवानी हुँ', प्रेम रतन धनपायो', 'हम साथ साथ है', 'विवाह'लगायत फिल्म निर्माण गरिसकेको राजश्री प्रोडक्सन बलिउडको चल्तीकै ब्यानरमा पर्छ । निर्माण टिमले नेपालमा पहिलो चरणको छायांकन सक्यो । यसपछि 'उचाईं'को मुम्बई र दिल्लीमा छायांकन हुनेछ । आचार्यका अनुसार फिल्मको कथा नेपालकै भएकाले पर्दामा ४० मिनेटसम्म नेपालका दृश्यहरू देखाइनेछन् । अमिताभ बच्चन भने नेपाल आउन नपाएकाले भारतमै नेपालको सेट निर्माण गरेर छायांकन गरिने बताइएको छ ।

'उचाई'को छायांकनले पर्यटन, फिल्म क्षेत्रलाई राहत मात्र पुर्‍याएन । नेपालका फिल्म छायांकन स्थलहरूको प्रचारसमेत गर्ने अपेक्षा गरिएको छ । अभिनेता अनुपम खेरले छायांकन दौरान आफू पुगेको जिल्लादेखि हरेक ठाउँको नाम राख्दै ४० लाख फलोअर्स भएको इन्स्टाग्राममा तस्बिरसमेत राखे । अभिनेत्री परिणिती र बोमनले पनि इन्स्टाग्राममार्फत् नेपालको प्रचार गरिरहे ।

'फिल्म पर्यटनमा सरकारको साथ पाएनौं'

बलिउड जस्तो ठूलो बजारमा जाने फिल्मले पर्यटन, फिल्म क्षेत्रलाई राहत पुर्‍याउँदा पनि सरकारबाट अपेक्षित सहयोग नभएको आचार्यको गुनासो छ । 'यो फिल्मले कोरोनाबाट बल्लतल्ल माथि उक्लँदै गरेको अवस्थाको नेपाली प्राविधिक, पर्यटन क्षेत्र, होटल व्यवसायीलाई केही हदसम्म राहत दिएको छ । कलाकारहरूले छायांकनस्थलको प्रचार गरिदिएका छन् । भोलि यूरोप, अमेरिका छायांकन गर्न जाने बलिउड फिल्म नेपालतिर आकर्षित हुने भए,' आचार्यले भने, 'तर हामीले छायांकन दौरान नेपाल सरकारको तर्फबाट केही पनि सहयोग पाएनौं । विकास बोर्डले कोभिडको समयमा बलिउड टिमलाई भैरहवाबाट प्रवेश गर्न सहजिकरणको व्यवस्था मिलाइदियो । सार्क देशहरूका लागि मुस्ताङको छायांकन सस्तो छ । तर उपल्लो मुस्ताङको छायांकनको खर्च अन्य विदेशी फिल्मलाई लिइने मूल्य नै छ । त्यो मूल्य सार्क देशहरूका लागि घटाइदिएको भए छायांकन गर्नेहरू बढ्ने थिए । हाम्रो ठाउँको प्रचार हुन्थ्यो । आन्तरिक पर्यटक बढ्थे ।'

फिल्म पर्यटनले नै नेपालमा आन्तरिक पर्यटक बढेको दाबी गर्छन् आचार्य । 'नेपाली फिल्महरूकै कारण नेपालमा आन्तरिक पर्यटन बढेका छन् । आजभन्दा १० वर्षअगाडि मुस्ताङमा नेपालीहरू कमै पुग्थे । तर जब त्यहाँ फिल्म, गीतहरू खिचियो तब आन्तरिक पर्यटनको चहलपहल बढ्यो । आज विदेशीभन्दा त्यहाँ आन्तरिक पर्यटनको संख्या धेरै देखिन्छ,'उनले भने ।

लामो समयदेखि नेपालमा प्रोडक्सन म्यानेजरको जिम्मा सम्हालिरहेका आचार्य सरकारले छायांकन स्थलहरूको प्रचार गरिदिनुपर्ने धारणा राख्छन् । 'बलिउड र हलिउडका फिल्म अरबौं रकममा बनेका हुन्छन् । उनीहरू ५/१० दिनको फिल्म छायांकन गर्न नेपाल आइदिए मात्र पनि पुग्छ । नेपालमा छायांकनका लागि सूचना तथा संचार मन्त्रालयमा अनुमति बापत राजस्व १५ हजार बुझाउनुपर्छ,' उनी भन्छन्, 'हाम्रो देश त आफैँमा फिल्म स्टूडियो हो । जता क्यामेरा फर्काए पनि दृश्यहरू भेटिन्छ । हामीले कृत्रिम सेट बनाइरहनु पर्दैन । तर विदेशी फिल्म यता छायांकनका लागि आउने वातावरण बनाइदिन सरकारले प्रचार गरिदिनुपर्‍यो ।'

स्थानीय सरकारले आफ्नो क्षेत्रको प्रचारमा चासो नदेखाइदिँदा नेपालका कति छायांकनस्थलहरू विदेशी फिल्मकर्मीलाई देखाउन नसकेको उनको भनाइ छ । 'विदेशी फिल्म नेपालमा आउँदा होटल व्यवसायीले कमाउँछ । प्राविधिकले काम पाउँछन् । विदेशतिर त मेरो देशमा फिल्म सुटिङ गर्न आइज भनेर कति सहुलियत दिइएको हुन्छ । नेपाल सरकारले छायांकनका लागि आएर स्थानीय कम्पनीमार्फत् बुझाएको कर मिनाहा गरिदिए पनि ठूलो राहत हुन्थ्यो । विभिन्न सेवा/सुविधाका लागि हामीले कर तिरेका छौं । त्यति मात्र मिनाहा गरिदिए पनि पुग्छ ।'

नेपालका कति क्षेत्रमा सजिलै छायांकन अनुमति नपाउने गरेको पनि आचार्यको गुनासो छ । 'नेपाली फिल्मको छायांकन केही ठाउँमा सजिलै प्राप्त हुनुपर्‍यो । जस्तै सिंहदरबार सुटिङ गर्न खोज्यौं भने एकदमै मुस्किल छ अनुमति पाउन । देशको सुरक्षा प्रतिष्ठाको प्रोटोकलअनुसार स्क्रिप्ट हेरेर हामीलाई त्यो अनुमति दिँदा हुन्छ त,' उनी तर्क गर्छन्, 'हामीलाई सिंहदरबारको सेट बनाउने खर्च हुँदैन । माइतिघर चोकबाट संसद् भवनसम्म पनि निषेधित क्षेत्र तोकिदिएको छ । त्यहाँ हामी छायांकन पनि गर्न पाउँदैनौं ।'

'मागअनुसार प्राविधिकले काम पाएन'

चलचित्र प्राविधिक संघका अध्यक्ष पुष्कर लामा पनि 'उचाई'को प्रडक्सन म्यानेजरको रुपमा खटिएका थिए । फिल्मका लागि १२ जना प्रोडक्सन म्यानेजर सक्रिय थिए । महामारीबीच छायांकनका लागि नेपाल आएको यो फिल्मले ३० प्रतिशत नेपाली प्राविधिकलाई रोजगारी दियो । कुनै पनि अन्तर्राष्ट्रिय प्रोजेक्ट नेपाल छायांकनमा आउँदा ६० प्रतिशत प्राविधिकले काम पाउनुपर्छ भन्ने माग छ संघको ।

'उचाई'मा त्यो माग पूरा हुन नसकेको लामाको भनाइ छ । 'हो उचाईमा नेपाली प्राविधिकले काम पाए । तर लक्षित संख्याले काम पाएन । कुनै पनि अन्तर्राष्ट्रिय प्रोजेक्ट नेपालमा आउँदा ६० प्रतिशत प्राविधिकले त्यसमा राख्नुपर्छ भन्ने हाम्रो माग हो । कोभिडको समयमा ३० प्रतिशत प्राविधिकले काम पाएकोमा चित्त त बुझाएका छौं तर अब आउने प्रोजेक्टमा ६० प्रतिशत नै हुनुपर्छ भन्ने हाम्रो माग हो,'उनले भने ।

'उचाई'ले मनाङको व्यवसाय उकासिदिएको होटल व्यवसायी विनोद गुरुङ बताउँछन् । 'फिल्मको टिम यहाँ मनाङको ९ वटा होटलमा बसेका थिए । यहाँका स्थानीयले फिल्ममा अभिनय गर्न पाए । यहाँका होटल व्यवसायी तथा स्थानीयले काम पाए । पोर्टर र गाइडले काम पाए । बलिउड टिमले मनाङमा १० दिन बिताए,'नेपाली फिल्मका निर्मातासमेत रहेका गुरुङ सुनाउँछन्,' उनीहरुले गंगपूर्ण तालको वरिपरि, खाङसार जाने बाटोको पुल वरपर फिल्म खिचे । मनाङमा लगभग १ करोड खर्च गरेर गयो टिमले।'

प्रकाशित : कार्तिक २१, २०७८ २०:५४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×