घरमा अन्‍न छ न खेतमा धान- फिचर - कान्तिपुर समाचार

घरमा अन्‍न छ न खेतमा धान

किसानको समस्यामा प्रदेश सरकार प्रतिक्रियाविहीन, स्थानीय तह धान सुकाउन त्रिपाल खरिद र खाद्य बैंक स्थापना गर्दै
मोहन बुडाऐर, गणेश चौधरी

धनगढी/टीकापुर — अधियाँमा खेती गरेर गुजारा चलाएका टीकापुर–८ बनगाउका चुन्का चौधरी कर्णाली पुलमा भेटिन्छन् । खेत जाँदैनन् । निद्रा पर्न छाडेको छ । उनले करिब ५ बिघामा अधियाँ र ठेक्कामा खेती लाएका थिए, घरभित्र डेहरी (माटोको भकारी) मा धान थियो । बाढीले न खेतको धान सग्लो राख्यो न त डेहरीको ।

हिजोआज आफन्तका घरमा गएर खाना खाने र कर्णाली पुलमा आएर सुत्ने गरेको उनले सुनाए । ‘घरमा अन्न छैन, खेतमा धान छैन,’ उनले भने, ‘सरकारले हेरिदिएन । केही नबचेका किसानलाई वर्षभरि खानलाई अन्‍न र कम्तीमा एक वर्ष मल बीउ नि:शुल्क दिएको भए हुन्थ्यो ।’ टीकापुर–७ सत्तीका मानबहादुर ठकुल्लाको पीडा पनि उस्तै छ । घरमा बाढी पसेन तर खेतमा भएको सबै धान बगाएको उनले सुनाए । ‘घरमा भएको चामलले कति दिन धान्ला, अब के खाएर बाच्ने भन्ने समस्या छ ।’ खेतको धान भित्र्याएर हिउँदे बाली लगाउने सोचमा रहेका किसान यतिबेला रनभुल्ल छन् । धान भित्र्याउन नपाएकाहरुले गहुँ लगाउने तयारीमा पनि जाँगर चलाएका छैनन् ।

टीकापुर–८ का वडाध्यक्ष दीर्घ ठकुल्ला बाढीले धेरै किसानको गाँस खोसिएको बताउँछन् । ‘ज्यान जोगियो त्यति हो । घरमा राखेको अन्‍न लग्यो, खेतको धानको त कुरै छोडौं, ’ उनले भने । धनगढी जुगेडाका वीरबहादुर कामीले सरकारसँग राहातका लागि अपेक्षा राखेको बताए । ‘तीन तहको सरकार छ तर कसैले पनि खास राहतको कार्यक्रम घोषणा गरेका सुनेका छैनौं, ’ उनले भने, ‘के राहत आउँछ प्रतीक्षामा छौं ।’

भजनी थापापुरका गंगा चौधरीले सरकारले किसानको क्षतिलाई व्यहोर्न सक्दैन भने बाढीले भिजाएको धान उचित मूल्यमा खरिद गरेर लगिदिए हुन्थ्यो भन्छन् । ‘बगाएको बाहेक खेतमै भिजेको केही धान बचेको छ,’ उनले भने, ‘त्यो हामी सरकारलाई चलनचल्तीको दरमा बेच्न तयार छौं । त्यसबाट आउने पैसाले हाम्रो खर्च चलाउँछौं ।’ बाढीपछि खेतमा बचेका धान पनि भिजेर काम नलाग्ने भएको उनको गुनासो छ ।

बेमौसमी वर्षाले धानमा क्षति ब्यहोरेका किसानका लागि प्रदेश सरकारले अहिलेसम्म राहतका कुनै कार्यक्रम घोषणा गरिसकेको छैन । स्थानीय तह र प्रदेशले संघको बाटो हेरेका छन् । संघीय सरकारले भर्खरै क्षतिको विवरण तयार पार्न समिति गठन गरेको छ । केही स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिले भिजेका धान सुकाउनलाई त्रिपाल खरिद गरेर किसानलाई दिने र अन्‍न व्यवस्था गर्न खाद्य बैंक स्थापना गर्ने भनेका छन् । तर उनीहरुको बैठकले यस्तो योजना लिखित रूपमा पारित भने गरिसकेको छैन ।

कृषि प्राविधिकहरुका अनुसार तीन दिनको बेमौसमी वर्षाले कैलालीको एक लाख किसानको करिब अढाइ अर्ब रुपैयाँ बारबरको खाद्यबाली क्षति भएको अनुमान छ । धान धेरै फलाउने भजनी, कैलारी, जोशीपुर, जानकी र टीकापुरका किसानलाई बढी क्षति भएको छ । अधिकांशले यसपटक धान भित्र्याउनै पाएका थिएनन् । कैलारी गाउँपालिका अध्यक्ष लाजुराम चौधरीले भने, ‘कसैको काटेको, कसैको खडा र कसैको खेतमै कुन्यू बनाएर राखेको धान सखाप भयो । खाद्य संकट हुने परिस्थति भएको छ ।’ खाद्य संकट टार्नका लागि गाउँपालिकास्तरमा खाद्य बैंक स्थापना गर्न योजना बनाइएको उनले बताए । ‘खाद्य बैंकबाट किसानले आवश्यक खाद्यान्न, नुन–तेल सबै लिन पाउनेछन्, ’ उनले भने ।

जानकी गाउँपालिकाले १ सय १६ परिवारलाई एक महिनाको खाद्यान्‍न उपलब्ध गराइएको जनाएको छ । पूर्ण र आंशिक क्षति भएका घरको पुनर्निर्माणका लागि सहयोग गरिने गाउँपालिका अध्यक्ष प्रदीपकुमार चौधरीले बताए । ‘घर बनाउन कति सहयोग गर्न सकिन्छ भन्ने निर्णय गर्न बाँकी छ,’ उनले भने, ‘धानमा नोक्सान भएकालाई मल, बीउबिजनलगायत सहयोग गरिनेछ ।’

भजनी नगरपालिका प्रमुख शेरबहादुर चौधरीले भिजे पनि सुकाउँदा हुने अन्‍नका लागि किसानलाई त्रिपाल वितरण गरिने बताए । ‘भिजेको अनाज सुकाउन धेरै जनासँग त्रिपाल छैन, ’ उनले भने । गहुँ लगाउन बीउ, एक वर्षको मालपोत मिनाहा, अर्काे खेतीका लागि मल र डिजेलमा सहयोगलगायत कार्यक्रम दिन लागेको उनले बताए । जोशीपुर गाउँपालिका अध्यक्ष रामकृष्ण चौधरीले भने क्षतिको विवरण संकलन भइरहेको बताए । ‘प्रदेश र संघ सरकारको राहत कार्यक्रमलाई पनि पर्खेका छौं, ’ उनले भने, ‘प्रदेश र संघको राहत कार्यक्रमपछि मात्रै कहाँनिर केमा किसानलाई गाउँपालिकास्तरबाट सहयोग गर्न सकिन्छ त्यो गर्छौं ।’

सुदूरपश्चिम सरकारको कृषि तथा पशुपन्छी मन्त्रालयका सचिव डा. मदनसिंह धामीले क्षतिको विवरण आएपछि प्रदेश सरकारले निर्णय लिने बताए । ‘अहिलेको प्रारम्भिक अनुमानमा प्रदेश ७ अर्बको खाद्य बाली नोक्सान भएको कुरो आएको छ, ’ उनले भने, ‘२५ देखि ३० प्रतिशतमा राहत उपलब्ध गर्दा पनि २ अर्ब हुन आउँछ । प्रदेशले एक्लै दिन सक्दैन । ’ संघीय सरकारसँगको संयुक्त राहत प्याकेजमा भने प्रदेशले हातेमालो गर्न सक्ने उनले बताए । यसका लागि संघ सरकारको कृषि तथा पशुपन्छी मन्त्रालयले सातै प्रदेशका मन्त्री र सचिवलाई बोलाएको उनले जानकारी दिए ।

भौतिक पूर्वाधार विकासमन्त्री दीर्घबहादुर सोडारीले तत्काललाई प्रदेश सरकारले बाढीपहिरोबाट मृत्यु भएकाको परिवारलाई १ लाख २० हजारका दरले आर्थिक सहयोग गर्ने बताए । घर पूरै क्षति भएका परिवारलाई हिमाली जिल्लामा ५ लाख, पहाडी जिल्लामा ४ लाख र तराईमा ३ लाखका दरले आर्थिक प्याकेज ल्याएको जानकारी उनले दिए ।

प्रकाशित : कार्तिक १०, २०७८ १४:२०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

वाग्मतीकी मुख्यमन्त्री शाक्यले दिइन् राजीनामा

सुवास विडारी

मकवानपुर — वाग्मती प्रदेशकी मुख्यमन्त्री अष्टलक्ष्मी शाक्यले पदबाट राजीनामा दिएकी छन् । बुधबार दिउँसो १ बजेका लागि बोलाइएको प्रदेशसभाको बैठकलाई सम्बोधन गर्दै मुख्यमन्त्री शाक्यले राजीनामाको घोषणा गरेकी हुन् । मुख्यमन्त्री शाक्यले नेपालको संविधानको धारा १६९ को उपधारा १ (क) बमोजिम राजीनामा दिएकी हुन् ।

प्रदेशसभामा सम्बोधन गर्दै उनले प्रदेशको समृद्धिका लागि प्रतिपक्षीको भूमिकामा रहेर पनि रचनात्मक काम गर्ने प्रतिबद्धता जनाइन् । उनले छोटो समयमा उल्लेख्य काम गर्न सक्ने भए पनि आफूले काम गर्न नपाएको भन्दै समाजवाद उन्मुख कार्यक्रमको खाका आफूले ल्याएको बताइन् । उनले बुधबार नै प्रदेशको समाजवादउन्मुख कार्यक्रमको खाका सार्वजनिक गरेकी छिन् ।

प्रदेशसभा सचिवालयले प्रदेशसभाको बैठकमा विश्वासको मत विभाजनका गर्न सबै तयारी पूरा गरिसके पनि सभामुख सानुकुमार श्रेष्ठले अर्को सूचना जारी नभएसम्मका लागि बैठक स्थगित गरिएको जानकारी दिएका छन् ।

मुख्यमन्त्री शाक्यले मन्त्री तथा सांसदहरुसँग मतविभाजनको प्रक्रियामा अगाडि बढ्ने वा राजीनामा दिएर मार्गप्रशस्त गर्ने विषयमा आन्तरिक छलफल गरेकी थिइन् । पूर्वमुख्यमन्त्री डोरमणि पौडेलनिकट सांसदहरुले प्रक्रिया अगाडि बढ्नुपर्ने बताए पनि शाक्य निकट सांसदले राजीनामा दिन सुझाएका थिए ।

प्रदेशसभामा हाल सत्तापक्ष एमालेका ४३, प्रमुख प्रतिपक्षी नेकपा माओवादी २३ र अन्य प्रतिपक्षी नेपाली कांग्रेसका २२, नेकपा (एस)का १३, विवेकशील साझा दलका तीन, नेपाल किसान मजदुर पार्टी (नेमकिपा) का दुई, राप्रपाका दुई र जनता समाजवादी पार्टी (जसपा) का एक गरी १०९ सदस्य छन् । प्रदेशसभामा नयाँ सरकार बनाउन र टिकाउन ५५ मत भए पुग्छ । विपक्षी गठबन्धनसँग ५९ मत रहेको छ ।

नेकपा (एस) का संसदीय दलका नेता राजेन्द्र पाण्डे वाग्मती प्रदेशको तेस्रो मुख्यमन्त्री बन्ने पक्का भइसकेको छ । विपक्षी गठबन्धनको पाण्डेलाई मुख्यमन्त्रीको रुपमा अगाडि बनाउने निर्णय गरिसकेको छ । वाग्मतीमा नेकपा (एस) र कांग्रेसले आधा–आधा कार्यकाल सरकारको नेतृत्व गर्ने सहमति भइसकेको छ । वाग्मती प्रदेशको सत्तारुढ नेकपा (एमाले) विभाजन भएर १३ सांसदले नवगठित नेकपा (एस) रोजेपछि मुख्यमन्त्री अष्टलक्ष्मी शाक्य अल्पमतमा परेकी थिइन् ।

शाक्य अल्पमतमा परेसँगै वाग्मतीमा विपक्षी गठबन्धनले नयाँ सरकार निर्माणको कसरत सुरु गरेको थियो । मुख्यमन्त्री शाक्यले गत असोज २४ गतेको प्रदेशसभाको बैठकमा नेपालको संविधानको धारा–१८८ को उपधारा १ बमोजिमको प्रावधानअनुसार विश्वासको मत लिने कार्यका लागि प्रस्ताव गरेकी थिइन् । तर, विपक्षी गठबन्धनले मुख्यमन्त्रीको टुंगो नलागउँदा दलहरुबीचको सहमतिमा प्रदेशसभाको बैठक सारिएको थियो । ५६ सांसदसहित एकल बहुमतबाट मुख्यमन्त्री शाक्य भदौ २ गते नेपालकै पहिलो मुख्यमन्त्री बनेकी थिइन् ।

प्रकाशित : कार्तिक १०, २०७८ १४:२०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×