चोयामा सीप देखाउँदै, आम्दानी गर्दै- फिचर - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

चोयामा सीप देखाउँदै, आम्दानी गर्दै

अगन्धर तिवारी

पर्वत — अर्घाखाँचीको पाणिनी गाउँपालिका–५ बाट ४ वर्षअघि कुमारबहादुर विक कामको खोजीमा घर छोडे । गाउँमा रहँदा घरायासी सीप सिकेका थिए । तर कतै काम लागेन । अरू सीप थिएन । डोको, डालो, भकारी, नाम्लो बुन्ने सीप काम नलागेपछि उनलाई अर्काको निम्नस्तरको काम गर्न मनले मानेन ।

उनै विक अहिले पर्वतमा उद्यमी बनेका छन् । कुनै बेला कामको खोजीमा देश चाहार्दा भनेजस्तो काम नपाएका विकसहित अर्घाखाँचीकै अरू आधा दर्जन युवाले पर्वतमा आफ्नो सीपको भरपुर सदुपयोग गरेका छन् । गाउँघरमा अन्नपात राख्न नभई नहुने डालो, भकारी, कोठी, थुन्से, डोको, नाम्लोलगायत सामग्री उत्पादन गरेर ४ वर्षदेखि आफ्नो सीप बेचिरहेका छन् ।

पर्वतका वनपाखामा प्रशस्तै बाँस पाइने भएकाले त्यसकै चोयाबाट उनीहरूले यस्ता सामग्री उत्पादन गर्दै आएका हुन् । कात्तिकदेखि पुससम्म किसानले धान र कोदो थन्क्याउने भएकोले यो सिजनमा भकारी, थुन्से र डाला–नाङ्लाको माग बढी हुन्छ । आफ्नै हातले तयार पारेका भकारी प्रतिगोटा एक हजारदेखि २८ सय रुपैयाँसम्ममा बिक्री गरेको कुमारसँगै भकारी बुन्दै गरेका झपेन्द्र बिकले बताए । भदौको अन्तिम सातादेखि विभिन्न गाउँमा पुगेर बाँस संकलन गर्ने उनीहरूले असोज र कात्तिकभर यस्ता सामान बनाउँछन् । मंसिर लागेसँगै पर्वत र बागलुङका विभिन्न गाउँमा डुलाएर बिक्री गर्ने झपेन्द्रले बताए ।

‘सिजनमा अरू थुप्रैलाई रोजगारी दिएको छु,’ उनले भने, ‘अरू बेलाको बाँसको चोया काम लाग्दैन । धुलिया लाग्छ । यही सिजनमा काटेर चोया काढ्नुपर्छ । बुन्ने र बेच्ने सिजन पनि यही हो ।’ पुसपछि खासै बिक्री नहुने भएकोले उनले गाउँमा यस्तै सीप भएका युवालाई यो सिजनमा यहीं बोलाउँछन् । मंसिरसम्म काम गरेपछि युवा खेती थन्क्याउन गाउँमै फर्किन्छन् । फागुनपछि असारसम्म यहि कामका लागि गाउँबाट युवा आउँछन् । भदौदेखि कात्तिक र फागुनदेखि असारसम्म गाउँमा खेतीपातीको काम नहुने भए पनि सीप भएका युवाले डोका, डालो, भकारी बुनेरै मासिक १८ हजार रुपैयाँसम्म आम्दानी गर्छन् । यो सिजनमा काटेको बाँस र काढेका चोया पानीमा भिजाएर फागुनसम्म डोका, डाला, भकारी, थुन्से बुन्न मिल्ने उनले बताए ।

स्थानीय सीता पौडेलका अनुसार उनीहरूले उत्पादन गरेका सामग्री खरिद गर्न कुश्मा, पोखरा, बागलुङका विभिन्न गाउँबाट समेत व्यवसायी र उपभोक्ता आउँछन् । ‘धेरैजसो त उहाँहरूले बाहिरै लगेर बेच्नुहुन्छ,’ उनले भनिन्, ‘कतिपयले यहिं आएर किन्छन् ।’ उनीहरूले यहाँ उत्पादन गरेका सामाग्री टिकाउ र आकर्षक हुने भएकोले धेरैको आकर्षण हुने गरेको उनले बताइन् । स्थानीय चित्रसागर श्रेष्ठले झपेन्द्र सहितका युवाले यहाँ घरेलु सामाग्री उत्पादन गर्न थालेपछि गाउँबाट आधुनिक र प्लास्टिकको उत्पादनका सामग्री विस्थापित भएको बताए ।

मोदी गाउँपालिका–६ दोबिल्लामा यस्तो व्यवसायमा संलग्न कुमारसहित ६ युवाले उपभोक्ताबाट प्रोत्साहन पाए पनि स्थानीय निकायले बेवास्ता गरेको गुनासो गरे । स्थानीय निकायबाट पाइने सुविधा, सहुलियत फरक जिल्लाबासी भएकै कारणले नपाउँदा दुःख लागेको सुनाए । ‘हामी विदेशबाट आएका होइनौं,’ कुमारले भने, ‘यहाँ बिदेशबाट भिसा लगाएरै आएको हो कि जस्तो व्यवहार भएको छ ।’ केहि महिनाअघि गाउँपालिकामा कोभिड विरुद्धको खोप लगाउन जाँदा आफू जन्मेकै गाउँ जानु भन्ने जवाफ पाएपछि निराश हुँदै फर्किनु परेको नमिठो अनुभूति कुमारले सुनाए । ‘अरू सहुलियत र अनुदानको हामीलाई कुनै आस छैन । पाखुरा बजारेर खान पाए हुन्छ,’ झपेन्द्रले भने ।

प्रकाशित : आश्विन २५, २०७८ १२:०६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

दसैं बिदामा पनि पढाइ !

५ महिनादेखि स्कुल बन्द हुँदा समयमै पाठ्यक्रम सक्नुपर्ने/पढ्नुपर्ने बाध्यतामा शिक्षक–विद्यार्थी
अगन्धर तिवारी

पर्वत — दसैं बिदा शिक्षण संस्थामा घटस्थापनादेखि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म हुने गर्छ । घटस्थापनामा त सार्वजनिक बिदा नै हुन्छ । यहाँको कुश्मा नगरपालिका–९ को सार्वजनिक माध्यमिक विद्यालयमा भने घटस्थापनामा पनि पठनपाठन गरिएको छ । यहाँका शिक्षक, विद्यार्थीलाई दसैं बिदाको कुनै प्रभाव छैन ।

कोभिडका कारण लामो समय बन्द भएर खुलेको विद्यालयमा शिक्षक, विद्यार्थी बिदामा पनि अरू बेलाभन्दा उत्साह र जाँगरका साथ सहभागी भएका छन् । निर्धक्क पढाइ भएको छ । करिब ५ महिना बन्द भएर खुलेको विद्यालयमा भौतिक रूपमै उपस्थित भएर सबै शिक्षकले विद्यार्थीलाई अध्यापन गराइरहेका छन् । विद्यार्थी पनि सबै नियमित नै विद्यालयमा उपस्थित भएका छन् ।

विद्यालयले समयमै पाठ्यक्रम सक्न र अवरुद्ध भएको पढाइ पूरा गराउन बिदामा पनि पढाइ सञ्चालन गरिएको जनाएको छ । ‘अरू विद्यालय घटस्थापनाको अघिल्लो दिनदेखि नै बन्द भएका छन् । हामीले पनि बिदा गरेको भए हुन्थ्यो,’ प्रधानाध्यापक चन्द्रशेखर उपाध्यायले भने, ‘लामो समय पढाइ नियमित हुन पाएन । अनलाइनबाट पढाउँदा सबै विद्यार्थीले राम्रो बुझेनन् । यतिबेला केही दिन विद्यालय खोलौं भनेर सल्लाह गर्‍यौं । सबै सहमत हुनुभयो ।’ बिदाको समयमा पनि सधैंजस्तै बिहान १० देखि बेलुका ४ बजेसम्म नै पढाइ नियमित भएको विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष सरोज बैरागीले बताए । सप्तमीदेखि दशमीसम्म चार दिन मात्र दसैं बिदा दिने विद्यालयले तयारी गरिरहेको जनाएको छ ।

कोभिडका कारण भएको निषेधाज्ञाले वैशाखयता बन्द भएको विद्यालय असोज १ देखि खुलेको थियो । भौतिक उपस्थितिमा पढाइ सुरु हुनुअघि अनलाइन कक्षा सञ्चालन गरिएको थियो । सबै विद्यार्थीसम्म अनलाइन कक्षा प्रभावकारी नभएको गुनासो आएपछि विद्यालयले सबै शिक्षकलाई ल्यापटप वितरण गरेर भदौको दोस्रो सातादेखि टोल शिक्षासमेत सञ्चालन गरेको थियो । भौतिक रूपमा सञ्चालन भएयता शुक्रबार पनि ४ बजेसम्म पढाइएको शिक्षक भागीरथ अधिकारीले बताए । उनका अनुसार शुक्रबारको अतिरिक्त समय र दसैं बिदाको समयमा कमजोर विद्यार्थीको पढाइमा विशेष ध्यान दिइएको छ ।

२०१७ सालमा स्थापित उक्त विद्यालयमा ४ वर्षअघि शिक्षकले देउसीभैलो कार्यक्रम सञ्चालन गरेर दिवा खाजा र अंग्रेजी माध्यममा पढाइ सुरु गरेका छन् । शिक्षाको गुणस्तर सुधार गरेपछि निजी विद्यालयसमेत छोडेर सार्वजनिकमा विद्यार्थी आएपछि नगरकै उत्कृष्ट विद्यालयका रूपमा चिनिन थालेको छ । नगर शिक्षा अधिकृत विष्णु तिवारीका अनुसार सार्वजनिक माविले पछिल्लो समय सिर्जनात्मक र प्रशंसनीय काम गर्दै आइरहेको छ । ‘बिदामा विद्यालय खोल्न हामीले कसैलाई भनेका छैनौं,’ उनले भने, ‘त्यो विद्यालयले सञ्चालन गर्नु प्रशंसनीय काम हो । हामी त्यस्ता विद्यालयलाई विशेष रूपले हेर्छौं ।’

विद्यालयलाई ल्यापटप र प्रिन्टर

विद्यालयका सानातिना कामका लागि सहरबजार धाउनुपर्ने बाध्यता हटाउन जलजला गाउँपालिकाले सबै विद्यालयमा ल्यापटप र प्रिन्टर वितरण गरेको छ । विद्यालयलाई प्रविधिमैत्री बनाउन इन्टरनेटको समेत व्यवस्थापनमा लागेको जलजलाले शैक्षिक सहजताका लागि आधारभूत र माध्यमिक तहका विद्यालयमा यस्ता सामान दिएको हो ।

पछिल्लो समय कोभिड–१९, प्राकृतिक विपत् तथा हरेक विषय प्रविधिमा आधारित बन्दै गएकाले विद्यालयलाई पनि समायानुकूल परिमार्जन गर्न पालिकाभित्रका ४४ विद्यालयलाई ती सामग्री वितरण गरिएको हो । प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत राजेन्द्रबहादुर क्षत्रीका अनुसार माध्यमिक तहका ८ विद्यालयमा २/२ तथा आधारभूत तहका विद्यालयलाई एउटाका दरले ल्यापटप र सबै विद्यालयलाई एक–एकका दरले प्रिन्टर वितरण गरिएको हो । ७२ हजारका दरले सबै ल्यापटपलाई ३६ लाख ४० हजार तथा ४४ वटा फोटोकपिसहित प्रिन्टरलाई ३१ हजारका दरले १३ लाख ६४ हजार गरी ५० लाख ४ हजार रुपैयाँ खर्च भएको गाउँपालिकाले जनाएको छ ।

जलजला–६ शालिजाको सर्वोदय आधारभूत विद्यालयकी शिक्षक सेतीमाया पाइजा पुनले ल्यापटप र प्रिन्टरका कारण शिक्षालाई प्रविधिमा जोड्न सहज हुने बताइन् । विद्यालयका हरेक काम विद्युतीय माध्यमबाट गर्न पाइने भन्दै शिक्षक उत्साहित छन् । शिक्षक भवानीशंकर पौडेलले कतिपय विद्यालयमा इन्टरनेटको अझै पनि अभाव भएकाले सक्दो छिटो पुर्‍याउने गरी काम गर्न गाउँपालिकालाई सुझाए ।

सबै विद्यालयमा इन्टरनेट सुविधा उपलब्ध गराउन संघीय सरकारले वार्षिक १२ हजार रुपैयाँ दिने भएका कारण सबै विद्यालयलाई ल्यापटप र प्रिन्टरको उपयोग गर्न सहज हुने गाउँपालिका अध्यक्ष यामबहादुर मल्लले बताए । मल्लले विद्यालयका विवरणलाई एकीकृत रूपमा अनलाइनमा राख्ने जनशक्ति उत्पादनका लागि प्रशिक्षण दिइसकेकाले कम्प्युटर प्रिन्टरको उपयोग सहज हुने बताए । शिक्षालाई प्रविधिमैत्री बनाउन र वितरित उपकरणको सही सदुपयोग गर्न पालिकाले तीन सय शिक्षकलाई एकीकृत तालिम सञ्चालन गर्ने तयारी गरेको सूचना अधिकारी लीलाधर सुवेदीले बताए ।

प्रकाशित : आश्विन २४, २०७८ १३:५९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×