फिल्म प्राविधिकका दु:ख– 'पोहोर लकडाउनदेखिकै भाडा तिरेका छैनौं, अब कसरी बाँच्ने ?'- फिचर - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

फिल्म प्राविधिकका दु:ख– 'पोहोर लकडाउनदेखिकै भाडा तिरेका छैनौं, अब कसरी बाँच्ने ?'

रीना मोक्तान

काठमाडौँ — १५ महिना भयो, जीवनकुमार पोख्रेलले घरबेटीलाई भाडा तिर्न सकेका छैनन् । पोहोर लकडाउनमा फिल्मको काम सबै ठप्प भयो । काम बन्द भएपछि दैनिक ज्याला रोकियो । सुटिङमा कलाकारको खुम्चिएको कपडामा आइरन लगाइदिने, टाँक फुस्किए त्यो सिलाइदिने 'ड्रेसम्यान' हुन् जीवन । त्यही काम बन्द भएपछि हातमुख जोड्न धौधौ पर्‍यो । उनको अवस्थालाई १६ वर्षदेखि आफ्नो घरमा डेरा बस्दै आएका घरबेटीले पनि बुझिदिए । भाडा तिर्नका लागि भनेनन् ।

ईश्वर शर्मा, जीवनकुमार पोख्रेल,समरा जोशी

त्यतिखेर पोख्रेलले चलचित्र प्राविधिक संघबाट राहत पाए । संघले चामल दालसँगै ५ हजार रुपैयाँ राहतमा दियो । चलचित्र विकास बोर्डले पनि पाँच हजार थपिदियो । पाँच महिनालाई पुग्ने राहत जोहो भएपछि सोचेका थिए–'काम सुरु भएपछि सुरुमै घरभाडा बुझाउँछु ।' कोठा अगाडि ठेलामा उनकी श्रीमतीले चटपटे पसल पनि खोलेकी थिइन् । गुजारा त्यसरी चलिरहेको थियो ।

लकडाउन खुकुलो हुँदा केही फिल्म छायांकनमा गए । १५ सय प्राविधिकमा केहीले ती फिल्ममा काम पाए । तर जीवनले पाएनन् । घरभाडा थपिँदै गयो ।

कोरोनाको दोस्रो लहरले देशभर निषेधाज्ञाको मिति थपिँदै गएको छ । जीवन घरअघिको पसलबाट उधारोमा रासन जुटाएर परिवारको पेट भर्दैछन् । 'अवस्था एकदमै नाजुक छ । काम नपाएको एक वर्ष भयो । अब त घरबेटी पनि दिक्क भएर भाडा माग्न आउँछन्,'उनले आफ्नो पीडा पोखे,'अब अहिलेसम्म उधारो मागेर खाइरहेका छौं । उधारो माग्न जान पनि लाज लाग्छ । तर भोकको अगाडि लाज पचाएरै उधारो माग्नुपर्छ ।'

२०५६ देखि काम थालेका जीवनले फिल्मबाट दैनिक १५ सयदेखि २ हजार ज्याला पाउँथे । हुन त प्राविधिक संघले ड्रेसम्यानको दैनिक ज्याला ३ हजार तोकिदिएको छ । तर फिल्मबाट धेरैमा २ हजार ज्याला पाउँथे उनी । तर अहिले कमाउने मुहान नै सुकेपछि महामारीमा आफूजस्ता प्राविधिकहरुको बिजोग भएको जीवन सुनाउँछन् । 'बुबा बिरामी हुनुभयो । भर्खरै गंगालाल अस्पतालबाट डिस्चार्ज गरें । आमाबुबा, दुई सन्तान र श्रीमती सबै मेरै कमाइको भरमा हो । अब अहिले दयनीय छ अवस्था, '४० वर्षीय जीवनले सुनाए, 'हामी प्राविधिकले त सुटिङमा आफूले खाए पनि घर परिवारलाई पाल्नै पर्‍यो । अहिले सुटिङ पनि छैन, कसरी पाल्ने हो परिवार ?'

जीवनको यो बेथा फिल्म क्षेत्रमा काम गर्ने प्राविधिकहरुको साझा कथा हो । ६ वर्षदेखि फिल्ममा मेकअप आर्टिस्टको काम गर्दै आएकी समरा जोशी अहिले घरमै थुनिएकी छिन् । फिल्म क्षेत्र चलमलाउन थालेपछि केही म्युजिक भिडियोमा काम पाएकी थिइन् । त्यहाँबाट पाएको थोरै पैसा बाँकी छ । त्यो पैसाले घरभाडा तिर्ने कि पेट भर्ने भनेर उनी दोधारमा छिन् । 'अहिले घरभाडा तिरौं खाना नपुग्ने, खाना खाउँ घर भाडा तिर्न नपुग्ने भइरहेको छ, 'उनले आफ्नो दुखेसो पोखिन्, 'पोहोर लकडाउनमा बसेको २ महिनाको अनि अहिलेको एक महिनाको घर भाडा दिन सकेको छैन ।'

भाडा माग्न घरबेटी दैनिक आइरहन्छन् । एकल आमा हुन् समरा । बुबा, आमा र छोराको जिम्मेवारी उनकै काँधमा छ । सरकारले निषेधाज्ञा घोषणा गर्नुअघि रामबाबु गुरुङको 'कबड्डी–४' मा आबद्ध भएकी थिइन् । छायांकनमा जाने तयारीमा रहेको फिल्म निषेधाज्ञाकै कारण रोकियो । निषेधाज्ञामा परिवारलाई कसरी खुवाउने भन्ने कुराले उनलाई पिरोल्छ । 'गाउँ जाउँ भने गाउँमा घर छैन । यता बुबाआमा र छोरालाई हेर्नै पर्‍यो । खानै पर्‍यो । अब फिल्मको सुटिङ त भीडभाडमा हुन्छ । अब काम कहिले सुरु हुने हो त्यो पनि टुङ्गो छैन । पार्लर छ, त्यो पनि खोल्न पाएको छैन । त्यसको भाडा तिर्नै पर्‍यो, 'उनले सुनाइन्, 'फिल्मका प्रदर्शन ठप्प छन् । एउटा फिल्म प्रदर्शन गर्न नपाउँदा निर्माताहरुले अर्को फिल्म बनाउन सक्दैन । अन्नदाताले नै फिल्म बनाउनु भएन भने हामी प्राविधिकले कसरी खाने ?'

पहिलो लकडाउनमा समराले क्याप्टेन विजय लामाले दिएको १० किलो चामल, नुन राहतमा पाएकी थिइन् । तर यसपालि पहिलाको जस्तो राहत नपाएको उनको गुनासो छ । 'यस्तो बेला कलाकारलाई त त्यति गाह्रो नहोला । तर हामी प्राविधिक त भए खाने हो नभए नखानेमा पर्छौं । त्यसैले पनि अवस्था गाह्रो छ । पहिलाको जस्तो राहत पाएको छैन । अब फिल्म क्षेत्रकै साथीहरुसँग सर सापटी माग्दैछु । अरु काम गरुँ यही मात्र सिप हो मेरो,' ३२ वर्षीया समराले आफ्नो समस्या सुनाइन् ।

फिल्मको काम सबै ठप्प भएपछि 'लाइटम्यान' (प्रकाश व्यवस्थापक) मोहन महर्जनले ज्यामी काम गरे । पहिलो लकडाउनपछि फिल्ममा काम पाएनन् । त्यसैले घरमा चुल्हो बाल्नकै लागि बालुवा इँटा बोके । आन्द्राको अप्रेसन गरेको केही समयमै गह्रौं भारी बोक्दा बिरामी परे । शरीरले साथ नदिएपछि ज्यामी काम छोडे । लकडाउन खुकुलो हुँदा म्युजिक भिडियोमा काम पाएका थिए । तर एउटा म्युजिक भिडियो गरेर फेरि तीन दिन खाली बस्नु पर्‍यो । अहिले जीवन चलाउन समस्या परेको मोहन सुनाउँछन् । 'पहिलाको लकडाउनदेखि काम रोकेको रोक्यै भयो । काम नहुने, पैसा पनि नहुने, त्यही त हो नि फिल्म लाइनमा । खानलाई त गाह्रो छ । हाम्रो त काम भयो भने पैसा आउँछ । भएन भने आउँदैन । समस्या त्यही हो । साथी भाइसँग माग्दा उनीहरु पनि दिँदैनन्,'उनले आफ्नो समस्या पोखे ।

५० वर्षीय मोहनले निर्माताहरुसँग पनि आफ्नो दु:ख बिसाएका छन् । साथीहरुलाई पनि सहयोग मागे । तर कतैबाट सहयोग नजुट्दा उनी तनावमा छन् । 'साथीहरु धेरैलाई दु:ख पोखेँ । तर साथीहरु आफूलाई पर्दा सहयोग नगर्ने । 'मेरो काम गर्दे न' भन्दा मैले उनीहरुको काम गरिदिएँ । तर मलाई पर्दा सहयोग नगर्दा दु:ख लाग्छ,' उनले भने । निषेधाज्ञा अगाडि केही फिल्ममा काम गर्ने कुरा चलिरहेको थियो । तर महामारीले काम रोकियो । उनलाई चिन्ता छ, 'अहिलेसम्म जसोतसो खाइरहेको छु । तर यो निषेधाज्ञा कत्ति लम्बिने हो?'

'स्पट ब्वाइ', नवराज खड्कालाई भने पहिलो लकडाउनपछि गरेका फिल्म 'डिसेम्बर फल्स' र 'कृष्णलिला'को यादले सताइरहेछ । दुई फिल्मबाट उनले आधा पारिश्रमिक पाउनु पर्ने बाँकी रहेछ । दुवै फिल्मबाट करिब ४० हजार आउन बाँकी रहेको नवराज सुनाउँछन् । यतिखेर त्यही पैसा पाएको भए दैनिकी चलाउन हम्मेहम्मे नपर्ने नवराज बताउँछन् । 'धेरै नै गाह्रो छ हामीलाई । अब काम नगरेसम्म खाना गाह्रो छ हामीलाई । त्यो दुइओटा फिल्मको पैसा पाएको भए लकडाउनमा बाँचिन्थ्यो होला । लकडाउन खुलेपछि काम गरिहाल्थे नि,'नवराजले भने ।

१९ वर्षदेखि फिल्ममा लाइटम्यानको काम गर्दै आएका नवराजले यसबाहेक कुनै पेसा अँगालेनन् । अरु सीप नहुँदा एक वर्षदेखि उनी बेरोजगार छन् । रासन सकिँदै जाँदा नवराजको चिन्ता बढ्दै गएको छ । 'कमाइयो रमाइयो । जमाइएन । यस्तो विषम् परिस्थिति आउला भनेर सोचेकै थिइनँ । के काम गर्ने, काम पाइँदैन । अहिलेको मुख्य समस्या नै खानकै लागि गाह्रो हो । कमाएर खाने वातावरण भएन,' उनले भने,'फिल्म नबन्दा गुजारा गर्न गाह्रो छ ।' ४० वर्षिय नवराज साथीभाइसँग सापटीका लागि हात फैलाइरहेका छन् ।

अर्का 'स्पट ब्वोइ' ईश्वर शर्मा पनि रामबाबुको 'कबड्डी ४' मा जाने तयारीमा थिए । तर निषेधाज्ञाले फिल्मको काम ठप्प भयो । तीन महिनादेखि घरभाडा तिरेका छैनन् ईश्वरले । 'घरबेटीले भाडा नमागे डेढ महिना खान पुग्थ्यो । तर अहिले भाडा तिर्नैपर्छ । अवस्था गाह्रो छ । यो साल राहत नपाएर पनि दुख छ,' उनले सुनाए,'बुबालाई टिबी भएको छ । अहिले बुबा आमा दाङमा हुनुहुन्छ । उहाँहरुलाई पनि खर्च पठाउन सकेको छैन ।'

प्रकाशित : जेष्ठ १५, २०७८ १३:४७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

'स्ट्यान्डअप कमेडी'देखि युगल नृत्यको विश्व कीर्तिमान

रीना मोक्तान

काठमाडौँ — नेप–ग्याजमले कमेडीको विधामा सुरुवातदेखि नै फरकपन पस्कँदै आएको छ । सबैभन्दा धेरै दर्शक (१४ सय) राखेर 'स्ट्यान्डअप' गरिसकेपछि नेप–ग्याजमको टिम केही नयाँ गर्न चाहन्थ्यो । अरुभन्दा केही फरक‍ । टिममा एकदिन भ्रमण वर्ष २०२० लाई लक्षित गरेर 'स्ट्यान्डअप' गर्ने योजना बन्यो । सगरमाथा आधारशिविरको उचाइमा 'स्ट्यान्डअप' गरेर विश्व कीर्तिमान राख्ने लक्ष्य बन्यो । यो सन् २०१८ कै कुरा हो । कमेडी मात्र नभइ पर्यटनलाई प्रवर्द्धन गर्ने सोचले ग्लोबल वार्मिङको विषयमाथि व्यंग्य गर्ने तयारी सुरु भयो । नारा बन्यो,'प्रदूषणरहित वातावरणको परिकल्पना, हर मुहारमा मुस्कान नेप-ग्याजमको चाहना ।'

तर टिमको यो लक्ष्य सोचेजस्तै द्रूत गतिमा अगाडि बढेन । यसबीच कोरोना महामारीको प्रवेश भयो । उनीहरुको विश्व कीर्तिमान राख्ने लक्ष्य धकेलिँदै गयो । लकडाउन खुकुलो हुनेबित्तिकै टिमले उक्त योजना पूरा गर्ने तयारी थाल्यो । वैशाख महिनामा टिमलाई थाहा भयो- सगरमाथा आधारशिविरबाट इटालियन हास्यकलाकार पाउलोले २०१९ मै स्ट्यान्डअप विधामा विश्व कीर्तिमान राखिसकेका रहेछन् । त्यसपछि नेप-ग्याजमलाई चुनौती थपियो । नेप-ग्याजमका स्ट्यान्डअप कमेडियन लेखमणी त्रिताल र उमेशकुमार गौतमले पाउलोको रेकर्ड उछिन्ने सोचे ।

गत वैशाख २० मा उनी दुईले कालापत्थर (५ हजार ३०२ मिटरको उचाईं) मा कमेडी गरेर सर्वाधिक उचाइमा स्ट्यान्डअप गर्ने विश्व कीर्तिमान कायम गरेका छन् ।उनीहरुको प्रस्तुति हेर्न महामारीका कारण गिनिज बुक अफ वर्ल्ड रेकर्डका प्रतिनिधि उपस्थित थिएनन् । करिब १० जना दर्शकबीच कमेडियनद्वयले प्रस्तुति दिए । सोको भिडियो गिनिज वर्ल्ड रेकर्डलाई पठाएको केही समयमै लेखमणी र उमेशले पाउलोको रेकर्ड तोडेका छन् । २ दिन अगाडि मात्रै गिनिज बुक अफ वर्ल्ड रेकर्डले लेखमणी र उमेशले नयाँ कीर्तिमान कामय गरेको जानकारी गराएको छ ।

'एकदमै रमाइलो लागिरहेको छ । कीर्तिमान भनेको त विश्वमै हामी त्यो विधाको अग्रपंक्तिमा छौं भन्ने हो नि । पहिला-पहिला अरुले रेकर्ड सुनेको मात्र थिएँ । तर अहिले गिनिज वर्ल्ड रेकर्डमा आफ्नै नाम र फोटो आउँदा कति खुसी छु, बयान नै गर्न सक्दिनँ । हाम्रो टिमको अहिलेसम्मको ठूलो उपलब्धि यो हो जस्तो लाग्छ,'लेखमणीले खुशी साट्दै भने, 'हामी सबैजना त्यहाँ पीसीआर परीक्षण गरेर गएका थियौं । हामी गएको भोलिपल्टबाट सबै हवाइ उडान बन्द गर्ने कुरा थियो । एकदिन पछि परेको भए सायद आजसम्म हामीले गिनिज बुकमा नाम लेखाउन सक्दैनथ्याैं होला । तर हाम्रो योजना अहिले पूरा भएको छ ।'

लेखमणी अन्य टिम सदस्यसहित कालापत्थर पुगेका थिए । त्यहाँको मौसमको जानकारी पहिल्यै लिइसकेका थिए । त्यसैले न्यानो कपडामा पहिरेका थिए । त्यहाँ पुगेका टिम नै उनको दर्शक बन्यो । हेलिकप्टरका पाइलट पनि दर्शकमा मिसिए । उनले ३० मिनेटको प्रस्तुति दिए । प्रस्तुति दिँदै गर्दा हिउँ पनि परिरहेको थियो । स्ट्यान्डअप कमेडीमा त्यहाँ उनले जीवनकै नौलो अनुभव बटुले ।

'कालापत्थरमा मानिसहरु पुगेर एकदेखि डेढ घण्टा बस्नुहुँदो रहेछ । तर हाम्रो कार्यक्रम सक्न तीन घण्टा बस्नु पर्‍यो । बोल्दै जाँदा गाह्रो हुन्थ्यो । तर त्यहाँ गइसकेपछि जसरी नै गर्नुपर्छ भन्ने उर्जा थियो मनमा । जति सोचेका थियौं त्यति सजिलो पनि भएन । जति गाह्रो होला भन्ने सोचेका थियौं त्यतिसम्मको गाह्रो भएन,'उनले आफ्नो अनुभव सुनाए,'चिसो एकदमै थियो । प्रस्तुति दिँदै गर्दा हिउँ पनि परेको थियो । जीवनकै नौलो अनुभुति थियो त्यो ।'

अर्का स्ट्यान्डअप कमेडियन उमेशकुमार गौतमलाई भने प्रस्तुति दिइसकेपछि ३० सेकेन्ड निकै गाह्रो बनायो । 'त्यहाँ ३ घण्टा बस्दा केही साथिहरुलाई अक्सिजनको कमी भयो । उहाँहरुले अक्सिजन लिनुभयो,'उनले सुनाए,'मलाई त्यहाँ पुगेपछि छुट्टै किसिमको उर्जा आयो । मेरो लागि मात्र होइन पूरा देशको लागि गर्दैछु भन्ने सोचेर डराइनँ । तर त्यहाँबाट फर्केको २ मिनेटमा एकदमै गाह्रो भयो । अक्सिजन पुगेन । ३० सेकेन्ड एकदमै गाह्रो भयो । त्यसपछि खासै गाह्रो भएन ।'

प्रस्तुतिका लागि कालापत्थर टिममा एक किसिमको डरसँगै उत्साह थियो । लेखमणी वा आफूमा कसैलाई सास फेर्न गाह्रो भएमा कार्यक्रम सम्पन्न हुन्थेन भन्ने डर थियो । तर त्यही चुनौतीबीच उनी दुईले कमेडी गर्ने साहस राखे । उनी मनमनै कामना गरिरहेका थिए,'हामी दुवैलाई गाह्रो नभइदियोस् ।'

आफूहरुले सबै मापदण्डहरु पछ्याएका कारण नयाँ कीर्तिमान बनाउनेमा उमेश ढुक्क थिए । उनी सुनाउँछनु,'एकदम खुसी लागिरहेको छ । हामीलाई मात्र होइन विश्वमा नेपाली कला चिनाउन पाउँदा एकदमै गर्विलो अनुभव गरेको छु । हामीले सुरुदेखि नै सोचेको कुरा महामारीबीच पनि गर्न सक्‍यौं । सुरक्षाका मापदण्ड अपनाएर प्रस्तुति दिएका थियौं । कठिनाइहरुका बीच पनि काम गर्न पायौं । भाग्यले साथ दियो।'

महामारीबीच नै किर्तिमान कायम गर्ने अर्का व्यक्ति हुन् फुर्वा शेर्पा । गायक, निर्देशक तथा संचारकर्मी शेर्पाले सर्वोच्च उचाइमा कीर्तिमानको प्रमाणपत्र हासिल गर्ने किर्तिमान कामय राखेका छन् । शेर्पाले आफूले पाएको प्रमाणपत्र विश्वकै सर्वोच्च स्थानमा लिने व्यक्तिका रुपमा फेरि अर्को किर्तिमान कायम गरेका हुन् । उनले सन् २००४ मा 'गीत एक अक्षर' को एल्बममा देवनागरी लिपिको एक अक्षर 'म' मात्रै प्रयोग गरि गीत गाएर 'बुक अफ वर्ल्ड रेकर्ड्स'मा नाम लेखाउन सफल भएका थिए । युकेको 'वर्ल्ड बुक अफ रेकर्ड्स' ले हालै उनको गीतलाई कीर्तिमानको रुपमा स्वीकार गरेको छ ।

यसैको आधिकारिक प्रमाणपत्र 'वर्ल्ड बुक अफ रेकर्ड्स' ले फुर्वा शेर्पालाई सगरमाथाको आधारशिविरमा प्रदान गर्दा विश्वकै सर्वोच्च स्थानमा प्रमाण पत्र पाउनेको रेकर्ड समेत शेर्पाले राख्न सफल भएका हुन् ।

२ वर्ष अगाडि युगल नृत्यमा रुबिसा श्रेष्ठ र एलिसा श्रेष्ठले पनि ४१ घण्टा ५ मिनेटसम्म नृत्य गरेर गिनिज बुक अफ वर्ल्ड रेकर्डमा विश्व कीर्तिमान कायम गरेका थिए । एक वर्ष अगाडि मात्रै दिदीबहिनीले राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीको हातबाट विश्व कीर्तिमानको प्रमाणपत्र पाएका थिए । सानैदेखि नाच्न भनेपछि हुरुक्कै हुन्थिन् रुबिसा । दिदीबहिनी डान्स रियालिटी सोहरुमा पनि भाग लिइरहन्थिन् । उनीहरू दुवै नृत्यमै केही गरौं भन्ने चाहन्थे । त्यसैअनुरुप २ वर्ष अगाडि उनी दुईले विश्व किर्तिमानका लागि प्रक्रिया थाले ।

यसअघि अमेरिकाले युगल विधामा राखेको रेकर्डलाई उनी दुईले तोडेका हुन् । अमेरिकाले ३८ घण्टा ३० मिनेटको युगल नृत्यको रेकर्ड कायम गरेको थियो । 'हामी अमेरिकाको त्यो रेकर्ड ब्रेक गर्न ३२ घण्टासम्म अभ्यास गर्थ्यौं । परिवारको साथ थियो । वर्ल्ड रेकर्ड राखिसकेपछि धेरैले राम्रो प्रतिक्रिया दिनुभयो,' रुबिसाले सुनाइन् ।

गर्मीको मौसममा ४१ घण्टा कार्पेटमा नाचिरहँदा खुट्टा पोलेर गाह्रो हुँदा आइसमाथि नाच्दै रुबिसा र एलिसाले वर्ल्ड रेकर्ड राख्न सफल भएका हुन् । म्युजिक भिडियोतिर सक्रिय यी दुई दिदीबहिनी अहिले स्नातक पढ्दै छन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ १४, २०७८ १७:४९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×