जो खानासँगै पस्किन्छन् कला- फिचर - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

जो खानासँगै पस्किन्छन् कला

शनिबार मात्र सुमनले सत्याग्रहमा रहेका डा. गोविन्द केसीको मुखाकृति फलफूलमा कुँदेका छन् । यसअघि पनि कुलमान घिसिङदेखि अनुराधा कोइरालासम्मको आकृति कुँदेर वाहवाही बटुलिसकेका छन् ।
बुनु थारु

काठमाडौँ — कक्षा १० को अन्तिम दिन । विद्यालयमा बिदाइ कार्यक्रम आयोजना गरिएको थियो । सुमन विश्वकर्माले गीत गाउनुका साथै नृत्य पनि प्रस्तुत गरे । थुप्रै विधामा पुरस्कार हात पारे । तत्कालीन सांसद घनश्याम खतिवडा कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि थिए ।

सुमनको प्रतिभा देखेर उनले कार्यक्रम सकिएपछि सोधे, ‘आरोहण गुरुकुलको नाटक कार्यशालामा जान्छौ त ?’ सुमनले स्वीकृति जनाए । एसएलसी सिध्याएपछि आफ्नो छोरा रंगकर्मी प्रवीण खतिवडालाई भेट्नू भन्दै उनले फोन नम्बर दिए ।

‘मलाई त अरू के चाहियो ? नाच्न, गाउन अनि अभिनय गर्न पाइन्छ भनेर फुरुंग परेँ,’ सुमन सम्झन्छन्, ‘कहिले एसएलसी दिउँला अनि काठमाडौँ जान पाउँला भनेर सपना बुन्दै बस्न थालेँ ।’

बुबा खाडी मुलुकमा काम गरेर फर्किएका थिए । उनी छोरोलाई पनि विदेश नै पठाउन चाहन्थे । तर सुमनमा कलाकारिताको नशा बसिसकेको थियो ।

एसएलसी दिएपछि आमाबुबालाई ‘कन्भिन्स’ गरेर उनले मोरङबाट काठमाडौँको यात्रा तय गरे । २०६६ मा काठमाडौँ आएपछि उनको फराकिलो संसार सुरु भयो । पुरानो बानेश्वरस्थित आरोहण गुरुकुलमा नेपालका विभिन्न ठाउँबाट आएका साथीहरूसँगै कार्यशालामा सहभागी भए ।

भिडियाे :

अभिनय कक्षामा सहभागी हुँदा पनि उनको ध्यान चित्र कोर्नमै जान्थ्यो । एक दिन अग्रज रंगकर्मी सुनील पोखरेलले प्रशिक्षण दिँदै थिए । त्यही बेला सुमनले उनको स्केच तयार पारेछन् । कक्षा सकिएपछि उनलाई देखाए ।

‘सरले स्याबासी पनि दिनुभयो र क्लासभन्दा अन्त ध्यान दिएको भनेर गाली पनि गर्नुभयो,’ सुमनले हाँस्दै सुनाए ।

उनी एकमहिने कार्यशालामा छनोट भए । त्यसपछि विराटनगरकै गुरुकुलमा पठाइयो । एसएलसीको रिजल्ट आइसकेको थियो । अब कुन विषय पढ्ने, मेसो पाउन सकिरहेका थिएनन् । त्यति बेला होटल म्यानेजमेन्ट पढ्ने लहर नै चलेको थियो । साथीहरूले हौस्याए । लहलहैमा यही विषय रोजेका उनी अहिले होटल लाइनमै आइपुगेका छन् ।

कुलमान घिसिङ

सुमन गुरुकुलकै होस्टलमा बसेर पढ्न थाले तर पढाइमा ध्यान लगाउन सकेनन् । ‘त्यति बेला नाटकमा त्यति भविष्य छैन कि जस्तो लाग्यो । अहिलेजस्तो सहज पनि थिएन स्कोपका हिसाबले,’ उनले भने, ‘अन्त्यमा पढाइ नै रोजेँ ।’ एक वर्षपछि उनले रंगकर्म छोडे ।

प्लसटु सिध्याएपछि सुमनले दुई वर्ष यत्तिकै बिताए । त्यसपछि स्नातक पढ्न काठमाडौं छिरे । इन्टरनेसनल कलेज अफ होटल म्यानेजमेन्टमा ब्याचलर इन होटल म्यानेजमेन्ट विषय लिएर पढ्न थाले । ‘होटल म्यानेजमेन्टमा पनि क्रिएटिभ डिपार्टमेन्ट कुन हो, त्यसैमा छिर्छु भनेर सोच बनाएँ, किनकि कला भन्ने चिज मबाट छुट्न सक्दैन, कसरी खानाहरूसँग प्ले गर्न सकिएला भनेर सोच्थेँ,’ उनी भन्छन् ।

अनुराधा कोइराला

स्नातक सिद्धिएपछि सुमनले इन्टर्नसिपका लागि दुबई जाने मौका पाए । नयाँ कुरा सिक्न पाइने ठूलो उत्साह थियो । तर हाउसकिपिङमा गएका उनलाई किचनमा छिर्नै दिइएन । ‘म त किचेनमा काम गर्न पाइन्छ भनेर गएको तर ट्वाइलेट र बेड सफा गर्ने काम गर्नुपर्‍यो । हुन त हाम्रै विषयमा परे पनि मेरो रुचि किचेन डिपार्टमेन्टमा थियो,’ उनले सुनाए, ‘म त्यहाँ रमाउन सकिनँ र पैसा तिरेर फर्कें । किनकि इन्टर्नसिप पूरा भएको थिएन ।’ उनी दुबईमा ८० दिनको बसाइपछि काठमाडौँ फर्किए ।

फलफूलमा कला

दुबईबाट फर्किएपछि सुमनले होटल र्‍याडिसनमा ६ महिना ट्रेनीका रूपमा काम गर्ने अवसर पाए । त्यहाँ विभिन्न सेफहरूसँग घुलमिल हुँदा उनलाई उनीहरूजस्तै बन्ने इच्छा जाग्यो । क्रिसमसको समय थियो, सुमनले खरबुजामा सान्टाक्लजको अनुहार, जिसस क्राइस्ट र केही फूलहरूको आकृति बनाए ।

‘त्यो नै मेरो जीवनको पहिलो फ्रुट कार्भिङ हो,’ उनले हौसिँदै सुनाए, ‘सबैले मेरो कलाको प्रशंसा गरेँ । धेरैले फलफूलमा फूलहरू बनाएका थिए तर मानिसको अनुहार बनाएका थिएनन् ।’

फलफूलमा कसरी आकृति दिन सकिएला भनी स्वाध्ययन गर्ने बानी र अभ्यासले त्यो सम्भव भएको उनी बताउँछन् । मोरङका २८ वर्षीय सुमनले ललितकलाको औपचारिक शिक्षा लिएका होइनन् । मामाले चित्रकलामा रुचि जगाइदिएको बताउँछन् । पहिले उनी विभिन्न पोस्टर, ब्यानर, फ्लेक्सहरूमा लेख्ने र चित्र बनाउने गर्थे ।

सुमन दुई वर्षयता झम्सीखेलस्थित भिभान्त होटलमा काम गर्दै छन् । एक महिनाको नाइट ड्युटीमा उनी रातभर किचेनमा अभ्यास गरिरहन्थे । बिस्तारै हात पनि बस्दै गयो । उनी सुरुमा किचेनमै उपलब्ध चक्कु प्रयोग गरेर आकृति बनाउँथे । फ्रुट कार्भिङ गरेर आकृति बनाउन अलि विशेषखाले चक्कु चाहिन्छ । सुमनको कला देखेर प्रभावित भएका वरिष्ठ सेफ खिम बरालले उनलाई आफूले प्रयोग गर्ने ‘फ्रुट कार्भिङ टुल्सहरू’ दिए ।

डा. गाेविन्द केसी

उनी आफूले काम गर्ने होटलमा तरकारी तथा फलफूल लिएर आउने मान्छेलाई पहिले नै छानेर फलफूल ल्याइदिन भन्छन् । फर्सी, स्विट लेमन, मेवा, खरबुजा, गाजर, मुला आदिमा आकृति कुँद्न सक्छन् । फूललगायत साना आकृति कुँद्न खासै समय नलाग्ने तर मान्छेको पोट्रेट बनाउन बनाउन ३ देखि ४ घण्टासम्म लाग्ने सुमनको अनुभव छ । उनका अनुसार आकृति कुँदिने फलफूल अण्डाकारको हुनुपर्छ । यो पाकेको र ताजा पनि हुन जरुरी छ । यसरी बनाइएका आकृति कम्तीमा एक साता टिक्छन् । खरबुजा नरम हुने भएकाले यसमा बनाउन अलि सजिलो हुन्छ । फर्सीमा आकृति दिन गाह्रो हुन्छ तर अरूमा भन्दा राम्रो बन्छ ।

बिदाको दिन शनिबार उनले १९औँ सत्याग्रहमा बसिरहेका डा. गोविन्द केसीको मुखाकृति बनाएका छन् । भन्छन्, ‘जनताका लागि लडिरहेका व्यक्तिको समर्थनमा बनाएको हुँ ।’ उनले कुलमान घिसिङ, अनुराधा कोइरालाको मुखाकृति, गणेश देउता, सान्टाक्लजको चित्र र भिजिट नेपाल २०२० को लोगोसमेत फलफूलमा कुँदेका छन् । उनलाई सबैभन्दा मन परेको भने अनुराधा कोइरालाको मुखाकृति हो । फर्सीमा कुँदेर बनाइएको उक्त आकृतिमा अनुराधा बोल्नै लागेझेँ मुस्कुराइरहेकी देखिन्छिन् । सुमनको यी सीप विभिन्न बिहे पार्टी तथा विशेष समारोहहरूमा ‘डिस्प्ले’का रूपमा देखिन पाइन्छ ।

भिजिट नेपाल २०२०

‘फ्रुट कार्भिङ’ भनेको फलफूललाई सिँगार्ने कला हो जुन युरोपेली र अन्य एसियाली मुलुकमा प्रचलित छ । विदेशतिर क्युलिनिरी टेक्निकका रूपमा लिइने यो विषय पढाइ हुन्छ । यसरी पढेका सेफहरूको स्कोप पनि राम्रो छ । प्रोफेसनल सेफहरूले खानालाई थप आकर्षक देखाउन ‘फ्रुट कार्भिङ’को प्रयोग गर्छन् ।

हाउस अफ राजकर्णिकारले आयोजना गरेको ‘मास्टर सेफ च्यालेन्ज नेपाल २०१९’ का विजेतासमेत हुन्, सुमन । खाना बनाउनसमेत पोख्त उनी अहिले खानेकुरामामार्फत आफ्नो कला पस्किन पाएकोमा खुसी मान्छन् । ‘फ्रुट कार्भिङ’ गर्ने सेफ नेपालमा एकदमै कम छन् । यसलाई एकेडेमिक रूपमा लैजाँदा यसका जनशक्ति थपिने र स्कोप पनि बढ्ने उनको बुझाइ छ । सुमनलाई आफ्नो सीप अरू सेफहरूलाई पनि सिकाउन मन छ । अनि उनलाई विश्व–बजारमा नेपाली खाना चिनाउन मन छ । ‘विदेश जाँदा खानाको मेन्युमा चाइनिज, कन्टिनेन्टल, इन्डियन खाना हुन्छन् तर नेपाली खाना हुँदैन,’ सुमन भन्छन्, ‘ठूला सेफहरूको ग्रुपिजमका कारण विश्वमा नेपाली खाना नचिनिएको हो ।’

प्रकाशित : आश्विन ११, २०७७ १३:१२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पढ्न पाउँदा मनै फुरुङ्ग

तुलाराम पाण्डे, राजबहादुर शाही

कालीकोट/मुगु — कालीकोटको पचालझरना–४, राम्नाकोटस्थित ज्ञानोदय माविकी शिक्षक अमनाकुमारी शाहीको कोरोना कहरले ठप्प दैनिकी अहिले फेरिएको छ । लामो समय घरायसी काममा व्यस्त भएकी उनी असोज १ देखि नियमित विद्यालय जान थालेकी छिन् । ‘पहिलो दिन विद्यालय आउँदा उत्साहसँगै कोरोनाको डर पनि थियो,’ उनले भनिन्, ‘अहिले पठनपाठन नियमित बनाएका छौं ।’

गाउँपालिकाले विद्यालयलाई ५ महिनासम्म क्वारेन्टाइनका रूपमा प्रयोग गरेको थियो । गत चैत ६ गते वार्षिक परीक्षा दिएपछि घरै बसेकी कक्षा १० की छात्रा एलिना सेजुवाल पनि विद्यालय आउन पाउँदा दंग छिन् । ‘मलाई त कतिखेर स्कुल आऊँजस्तो भएको थियो,’ उनले भनिन्, ‘धेरै पछि साथीभाइ र शिक्षकसँग भेट हुँदा रमाइलो लाग्यो ।’ घरमा खाना पकाउने, मकै गोड्ने, धान रोप्ने र गाई चराउनेलगायत काम गरेकी उनले आजभोलि नियमित गृहकार्य गरिरहेको बताइन् । विद्यालयमा क्वारेन्टाइन राखिए पनि यहाँ बसेका कसैमा पनि कोरोना संक्रमण नदेखिएकाले ढुक्कसाथ विद्यालय सञ्चालन गरिएको प्रधानाध्यापक ममराज सेजुवालले बताए । उनका अनुसार भदौ १९ गतेदेखि समुदायमा ‘होमवर्क’ दिन र सहजीकरण गर्न टोलटोलमा शिक्षक खटाइएको थियो । उनले असोज १ देखि नियमित कक्षा सञ्चालन भइरहेको जानकारी दिए ।

कोरोना कहरमा समुदायमा सचेतना भए पनि सामाजिक दूरी कायम गर्ने र सतर्कता अपनाउनेबारे खासै चासो नभएको शिक्षक जय सेजुवालले बताए । उनका अनुसार उच्च सतर्कतासहित विद्यालयमा पठनपाठन भइरहेको छ । ‘विद्यार्थीहरू घरबाट पनि आवश्यक सतर्कता अपनाएर आउँछन्,’ उनले भने, ‘हामीले पनि सामाजिक दूरी कायम गरी कक्षा सञ्चालन गरिरहेका छौं ।’

गाउँपालिकाले आफ्नो सेवाक्षेत्रका २६ वटै विद्यालयलाई परिपत्र गरी असोज १ देखि पठनपाठन नियमित गर्न निर्देशन दिएको छ । गाउँपालिका अध्यक्ष खड्कराज सेजुवालका अनुसार आवश्यक सतर्कता अपनाउँदै बालबालिकाको सिकाइलाई ध्यान दिएर विद्यालय सञ्चालन गरिएको हो ।

पढाइ नहुँदा ज्याला–मजदुरीमा व्यस्त बनेका शुभकालिका–१, छातीस्थित जनता माविका कक्षा १० का छात्र सुजन सुनार पनि नियमित विद्यालय आउन थालेका छन् । ‘यसअघि पढेका धेरै कुरा बिर्सिइएका थिए,’ उनले भने, ‘विद्यालय खुल्दा धेरै खुसी लागेको छ, अब नियमित पढ्न पाइने भयो ।’ उनका अनुसार विद्यालयमा साबुनपानीले हात धुन, मास्क लगाउन र साथीहरूसँग अलि टाढा भएर बस्न शिक्षकहरूले सुझाएका छन् । शुभकालिका गाउँपालिकाले असारमा घरमै गएर विद्यार्थी भर्ना गर्न लगाएको थियो । भदौदेखि टोलटोलमा कक्षा सञ्चालन गरेको जनता मावि छातीका प्रधानाध्यापक विष्णुप्रसाद आचार्यले बताए ।

स्थानीय तहले बन्द भएका विद्यालय खोल्ने निर्णय गरेपछि सामुदायिक विद्यालय भरिभराउ हुन थालेका छन् । घरमा पढ्ने वातावरण नहुँदा धेरै विद्यार्थीले अघिल्लो वर्ष पढेका अधिकांश कुरा बिर्सिएका शिक्षकहरूको अनुभव छ । राराकटियास्थित महादेव माविका प्र्रधानाध्यापक दुर्गबहादुर शाहीले सबैजसो विद्यार्थीलाई पुराना कक्षाका पाठहरूको पुनरावृत्ति गराउनुपर्ने भएको बताए ।

वर्षे बिदा हुने खाँडाचक्र, शुभकालिका, नरहरिनाथ, सान्नीत्रिवेणी, रास्कोट, पलाँता र पचालझरनामा चैतसम्मै पढाइ हुन्छ । हिउँदे बिदा हुने महाबै गाउँपालिकाका १८ र तिलागुफा नगरपालिकाका ३२ विद्यालयमा पढाइ नभएर शैक्षिक सत्र फेरिन थालेको महादेव माविका प्रधानाध्यापक नरदीप शाहीले बताए । ‘यहाँ त मंसिरमै परीक्षा गर्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘पुस–माघमा हिउँ पर्ने भएकाले हिउँदे बिदा हुन्छ तर अब पढाउने नै समय छैन ।’ उनले कोरोना महामारीका कारण एक वर्ष शैक्षिक क्षति भएको गुनासो गरे ।

कोरोना कहरमा औपचारिक रूपमा विद्यालय नखुले पनि दूरशिक्षा, अनलाइन कक्षा, रेडियो कक्षा र टोलमै शिक्षक अभियानजस्ता विधि अपनाइएको कालीकोटका शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाई प्रमुख महेश देवकोटाले बताए । उनका अनुसार क्वारेन्टाइन बनाइएका विद्यालयका शिक्षकलाई पठनपाठनको निरन्तरतासम्बन्धी अभिमुखीकरण गरिएको छ । ५२ विद्यालयमा सरसफाइ कर्नर स्थापना, मनोविमर्शकर्ता परिचालनलगायत काम भइरहेको उनले जानकारी दिए । कालीकोटका ७६ विद्यालयलाई क्वारेन्टाइनको रुपमा प्रयोग गरिएको इकाईले जनाएको छ । ‘अहिले सबै विद्यालयबाट क्वारेन्टाइन हटाइएको छ,’ उनले भने, ‘विद्यालय खुल्ने र पढाइ हुने दिनको हिसाब गरेर नयाँ तरिकाले बालबालिकालाई सिकाउन सके एक वर्षको शैक्षिक क्षति कम गर्न सकिन्छ ।’

मुगुको मुगुमकार्मारोङ गाउँपालिकाले असोज पहिलो सातादेखि पठनपाठन सञ्चालन गरेको छ । भदौ २९ गते बसेको कार्यपालिका बैठकले निर्णय गरेपछि ६ महिनासम्म बन्द भएका विद्यालय खुलेका हुन् । सोरु, खत्याड र छायानाथरारा नगरपालिकामा भने विद्यालय खुलाउने निर्णय भएको छैन ।

सतर्कता अपनाएर असोज ५ देखि कक्षा १० सम्मको पठनपाठन थालिएको बुद्ध माध्यमिक विद्यालय, माग्रीका प्रधानाध्यापक टीका उपाध्यायले बताए । उनका अनुसार पढाइ सुरु हुनुअघि सबै गाउँमा घरदैलो अभियान चलाइएको थियो । पढाइ सुरु भए पनि पाठ्यपुस्तक नपुगेको उनले गुनासो गरे ।

उच्च सतर्कता अपनाएर पठनपाठन सञ्चालन गरिएको पुलुस्थित आवासीय माविका प्रधानाध्यापक कुशल शाहीले बताए । उनका अनुसार विद्यालय नखुल्दा विद्यार्थी १ सय ८४ दिनसम्म पठनपाठनबाट वञ्चित भएका थिए । ‘कक्षा सुरु हुनुअघि सेनिटाइजर प्रयोग गर्न लगाउने गरेका छौं,’ उनले भने, ‘सबै विद्यार्थी मास्क लगाएर मात्र विद्यालय आउँछन् ।’

सरकारले भदौ १९ गते वैकल्पिक शिक्षा निर्देशिका जारी गरेअनुसार सोही बमोजिम कक्षा सञ्चालन गर्ने निर्णय गरेको गाउँपालिकाका शिक्षा शाखाप्रमुख सुवास रावलले बताए । विद्यालयलाई उच्च सतर्कता अपनाएर पठनपाठन सुरु गर्न निर्देशन दिइएको उनले बताए । ‘गाउँमा संक्रमण नदेखिएकाले खासै डराउनुपर्ने अवस्था छैन,’ उनले भने, ‘पठनपाठनसँगै विद्यालयको प्रशासनिक कामकाज पनि सञ्चालन गरिएको छ ।’ उक्त गाउँपालिकामा १८ वटा विद्यालय छन् ।

प्रकाशित : आश्विन ११, २०७७ ११:४७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×