खोज्दाखोज्दै थाकिसके बेपत्ताका आफन्त- फिचर - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

खोज्दाखोज्दै थाकिसके बेपत्ताका आफन्त

घनश्याम खड्का

काठमाडौँ — संकटकालको बेला थियो । धादिङको केवलपुरमा कल्पना श्रेष्ठ नाम गरेकी एक युवतीलाई सेनाले लखेटी–लखेटी मारे । 

‘त्यसको दुई तीन दिनपछि तीनजना मानिस हाम्रो घरमा आए,’ घटनास्थल नजिकै घर भएका परशुराम कोइराला २०६० पुस २८ गतेको पीडादायी रातलाई सम्झन्छन्, ‘रातिको साढे नौ बजेको हुँदो हो, हामी सुतिसकेका थियौं, कल्पनाको हत्यामा मेरी पत्नी गोमाको सुराकीले काम गरेको भन्ने उनीहरुलाई लागेको रहेछ ।’

चिनजानकै दुई युवा र एक युवतीको त्यो समूहले परशुराम पत्नीलाई ‘एकै छिनको काम हो’ भनेर लगे । म्याक्सी लगाएकी र छिसमिसे बर्को ओढेकी ३७ वर्षीया गोमालाई पुसको त्यो ठण्डीमा उनीहरुले जंगलतिर लगेपछि परशुरामको निधारभरी पसिना छुटेको थियो ।

‘केहीबेरमै फर्काइदिन्छु भनेका उनीहरुले अहिलेसम्म बेपत्तै पारिरहेका छन्,’ पर्शुराम भन्छन्, ‘खोजी पाऊँ भनेर आकाश पाताल गुहारिसकेँ, तर कहीं केही टुंगो छैन ।’

खोती किसानीमा रमाएका कोइराला परिवारलाई पुसको त्यस रातले भताभुंग पारेर गयो । आमा गुमाएका बालखा छोराछोरीको आँसु र घरको एक्लोपनले परशुराम विरक्तिए । त्यसमाथि लगत्तै उनको घरमा आगो लगाइयो ।

‘म सबै हिसाबले लुटिएँ,’ उनी भन्छन्, ‘तर न्याय कतै पाइनँ ।’

हाल सेक्युरेटी कम्पनीमा काम गरेर गुजारा चलाउँदै आएका उनी कोरोना संक्रमणमा परेपछि हलचोकस्थित शसस्त्र प्रहरीको अस्पतालमा उपचाररत छन् । अस्पतालको आइसोलेसन वार्डमा एक्लै बसिरहेका बेला आफूलाई बेपत्ता पत्नीको यादले खुबै सताएको उनी बताउँछन् ।

‘ऊ भएकी भए अहिले परिवार सम्हालिरहेकी हुन्थी, म ढुक्कले काम गर्न पाउँथे,’ उनी भन्छन्, ‘आफ्नै संसारमा रमाइरहेका हामीमाथि भएको यो अत्याचारको परवाहसम्म पनि कसैलाई नभएको देख्दा साह्रै दुःख लाग्छ ।’

कोइरालाले मानवअधिकार आयोगदेखि बेपत्ता छानबिन आयोगसम्ममा उजुरी हालेका छन्, पत्नीको कि सास चाहियो कि लास चाहियो भनेर । तर, कहींबाट पनि उनलाई जवाफ मिलेको छैन ।

बेपत्ता आयोगमा परेको उजुरीका अनुसार जहान बेपत्ता हुँदा कोइरालाकोजस्तै दुःख व्यहोर्नेहरुको संख्या ३ हजारभन्दा बढी छ । उनीहरु सबको माग एउटै छ, ‘हाम्रा मान्छे कहाँ छन् ?’

राष्ट्रिय अन्तराष्ट्रि सबै निकायमा धाउँदा–धाउँदा उनीहरु आजित भइसके । र पनि, आफन्तको बारेमा जानकारी पाउने उनीहरुको ईच्छा हराएको भने छैन ।

‘हाम्रा मानिस किन र कसरी बेपत्ता पार्ने काम भयो भन्ने कुराको जवाफ हामीलाई चाहिन्छ,’ सेनाले २०६० कात्तिक २ गते सेनाद्वारा बेपत्ता बनाइएका मोरङ रतुवामाइका टंक तामाङकी पत्नी लिलादेवि भन्छिन्, ‘राज्यले कि हामीलाई सास देओस्, कि लास देओस् । केही भएको छैन जसरी चुप लागेर बस्न मिल्दैन ।’

घरनजिकैको चोकमा पोसाकमा आएको सैनिकले पति बेपत्ता बनाएपछि कलिला दुई छोरी र एक छोरालाई जेनतेन हुर्काए पनि गतिलो गरी पढाउन नसकेकामा लिलादेविलाई साह्रै दुःख लाग्छ ।

‘बेला बेलामा बाबा भएको भए यस्तो हुन्थ्यो, उस्तो हुन्थ्यो भनेर छोराछोरीले गफ गर्दा मनै थाम्न सक्दिनँ,’ उनी भन्छिन्, ‘पढाइ छाडेर ससानो जागिर गरिरहेका छोराछोरी कोरोना फैलिएदेखि घरैमा छन्, आम्दानीको सबै बाटो सुक्यो, अब झन् कसरी अघि बढ्ने होला ?’

बलपूर्वक बेपत्ता पारिएका व्यक्तिहरुको अन्तराष्ट्रिय दिवस मनाउन भनेर उनी लकडाउनकै बीचमा पनि रतुवामाइदेखि विराटनगर अस्पताल आइपुगेर आफूजस्तै अरु पीडितहरुसँग मिली आइतबार दिउँसो मैन बत्ती बाली बेपत्ता पतिको सम्झना गर्दै राज्यसँग मौन भाखामा न्याय माग गरिन् ।

‘हामी पीडितहरु त्यसै पनि अन्यायको दुःखमा थियौं, यो संकटले झनै दुःख थपिदिएको छ,’ उनी भन्छिन्, ‘हामी कहिलेसम्म यसरी अन्यौलमा बसिरहने ? कहिलेसम्म हामीले हाम्रा मान्छेलाई पर्खिरहने ?’

कोभिड–१९ को महामारीले संक्रमणकालीन न्यायलाई झन् पछि धकेल्ने जोखिम देखिएको भन्दै द्वन्द्व पीडितहरुले आफ्ना मागप्रति सरकारलाई गम्भीर भइदिन आग्रह गरेका छन् ।

बेपत्ता पार्ने कार्यविरुद्धको दिवसको सन्दर्भ पार्दै आइतबार पीडित तथा अधिकारवादी ४८ वटा संगठनहरुले सर्वोच्च अदालको आदेशअनुसार ऐन संसोधन गरी संक्रमणकालीन न्यायिक पक्रियालाई अन्तराष्ट्रिय न्यायको मापदण्ड अनुसार अगाडि बढाउन संयुक्त आह्वान गरेका छन् । दिवसको पूर्वसन्ध्यामा पीडितहरुको ४० वटा संगठनले पनि राज्यका विभिन्न निकायदेखि मानवअधिकारका अन्तराष्ट्रिय निकायलाई समेत पत्राचार गर्दै न्याय पाउनुपर्ने आफ्नो माग पूरा गर्ने काममा सघाउन अपिले गरेका छन् ।

‘देशमा शान्ति स्थापना भएको ढेढ दशक बित्न लागिसक्दा पनि हामी पीडितहरुको न्याय पाउने हक प्राप्त भएको छैन,’ द्वन्द्वपीडित साझा चौतारीका संस्थापक अध्यक्ष सुमन अधिकारी भन्छन्, ‘सरकार यसरी पन्छिरहन पाउँदैन, हाम्रो सनुवाइ हुनै पर्छ ।’

प्रकाशित : भाद्र १४, २०७७ १५:२९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जो इमानदार र निर्भीक थिए

राजाका कदमविरुद्ध लेख्न–बोल्न जोकोहीले आँट गर्दैनथ्यो । यस्तोमा राजाले अधिराजकुमारी हेलेनलाई अस्वाभाविक उपचार खर्च दिएपछि बानियाँले आफ्नो स्तम्भमा ‘हेलेनलाई डेढ करोड, कर्णालीलाई ठिंगा’ शीर्षकमा राज्यकोषको मनपरी वितरणविरुद्ध औंलो ठड्याउने साहसिक काम गरे ।
घनश्याम खड्का

आजीवन स्वच्छ छवि र मिलनसार व्यक्तित्वका रूपमा परिचित कान्तिपुरका सहायक सम्पादक बलराम बानियाँको दुःखद निधनसँगै देशले एक जोधाहा पत्रकारको क्षति व्यहोरेको छ । बानियाँ कान्तिपुरको स्थापनाकालदेखि पत्रकारितामा सक्रिय थिए । सुरुवाती वर्ष पत्रिकाको सम्पादन मण्डलमा रहेर काम गरेका उनी ०५६ सालदेखि रिपोर्टिङमा सक्रियतापूर्वक लागे ।

छिट्टै नै राजनीति, संसद् र सार्वजनिक प्रशासनका बारेमा समाचार लेख्ने मामिलामा बानियाँले आफूलाई अग्रणी पत्रकारका रूपमा स्थापित गरे । भ्रष्टाचारको विरोध र सुशासनका पक्षमा लेख्न उनी कहिल्यै थाक्दैनथे । सदैव समाचारका लागि तल्लीन रहन सक्ने अटुट जाँगर र खुबी उनमा विद्यमान थियो ।

मुलुकको कर्मचारीतन्त्रमा मौलाएको भनसुनदेखि भ्रष्टाचारसम्मको पाटोलाई बानियाँले झन्डै दुई दशकसम्म नियाले र तिनलाई निर्भीकतापूर्वक बाहिर ल्याउने काम गरे । सधैं निडर र निष्पक्ष भएर प्रस्तुत हुने बानियाँ बोलीचालीमा सजिलै घुलमिल हुन सक्ने सरल स्वभावका थिए । तर, समाचार लेखनमा भने उनी गल्ती गर्नेहरूप्रति जहिल्यै शून्य सहनशील भई प्रस्तुत हुन्थे । पछिल्लो समय उनी कान्तिपुरमा लामा किसिमका अनुसन्धानात्मक रिपोर्टिङ गर्ने र गराउने महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारीमा थिए ।

कान्तिपुरका पूर्वसम्पादक नारायण वाग्ले सहकर्मीका रूपमा बानियाँलाई एक असाधारण किसिमको सरल र इमानदार व्यक्तिका रूपमा सम्झन्छन् । ‘आफू आचारसंहितामा खरो बस्ने र अरूका बारेमा पनि खस्रो भएर बोल्न सक्ने विरलै गुण बलरामको थियो,’ वाग्लेले भने, ‘न्युज रुममा अरू कोही नहुँदा पनि बलरामको चोरऔंला चाहिँ छ है भन्ने हुन्थ्यो मलाई । त्यो उनले कमाएको सम्पत्ति र सबैले उनलाई स्नेह गर्ने आदरको रहस्य थियो ।’

०५८ सालमा शेरबहादुर देउवा प्रधानमन्त्री हुँदा गोपालमान श्रेष्ठ वनमन्त्री र सुरेन्द्र हमाल वन राज्यमन्त्री थिए । एक सांसदको अलकत्रा बनाउने कम्पनीलाई सुदूरपश्चिमका वनहरूबाट सल्लाका रूखको खोटो संकलन गर्न दिने निर्णय गरेर मन्त्री श्रेष्ठले आर्थिक चलखेल गरेको समाचार बानियाँले आफ्ना तत्कालीन सहकर्मी किरण भण्डारीसँग मिली बाहिर ल्याएपछि ठूलै सनसनी मच्चिएको थियो । समाचार प्रकाशनपछि भ्रष्टाचारविरुद्ध जनमत चुलिएपछि देउवाले बाध्य भएर वनमन्त्री श्रेष्ठ र राज्यमन्त्री हमाल दुवैलाई हटाएका थिए ।

बानियाँले तीन दशक लामो निर्भीक पत्रकारितामा अरू पनि थुप्रै उदाहरणीय काम गरेका छन् । दरबार हत्याकाण्डपछि राजाको सक्रिय शासनकालमा उनले समाचारका साथसाथै ‘समय–सन्दर्भ’ शीर्षक स्तम्भ पनि लेख्न थाले, जहाँ उनी दुःखी–गरिबका पक्षमा नीतिगत बहस गर्थे । राजा ज्ञानेन्द्रको प्रत्यक्ष शासनकालमा प्रेसमाथि ठूलो दमन भएको थियो । त्यतिबेला बानियाँ नेपाल पत्रकार महासंघको सचिव भई प्रेस स्वतन्त्रताका निम्ति आम रूपमा आवाज उठाउने कार्यमा पनि उत्तिकै सक्रिय भएर लागे ।

तिनताक पत्रकारितामाथि अघोषित सेन्सरसिप थियो । राजाका कदमविरुद्ध लेख्न–बोल्न जोकोहीले आँट गर्दैनथ्यो । यस्तोमा राजाले अधिराजकुमारी हेलेनलाई अस्वाभाविक उपचार खर्च दिएपछि बानियाँले आफ्नो स्तम्भमा ‘हेलेनलाई डेढ करोड, कर्णालीलाई ठिंगा’ शीर्षकमा राज्यकोषको मनपरी वितरणविरुद्ध औंलो ठड्याउने साहसिक काम गरे । सिंगो कर्णालीका जनता रोग र भोकले सताइएका बेला अधिराजकुमारीलाई ठूलो रकम दिनु न्यायका दृष्टिमा अनुचित मात्रै नभएर अपराध हो भन्ने उनको खबरदारीलाई त्यतिबेलाका दलहरूले पनि सार्वजनिक रूपमा सहराएका थिए । बानियाँसँग सयौं ‘बाइलाइन सेयर’ गरेका कान्तिपुरका पूर्वसम्पादक हरिबहादुर थापा उनलाई नेपालका एक गिनेचुनेका पत्रकारका रूपमा सम्झन्छन् ।

‘निरन्तर पत्रकारिताकै लागि समर्पित र नेपालको शासकीय संयन्त्रको अन्तर गहिराइसम्म बुझेका नेपालका सीमित पत्रकारमध्येका एक हुनुहुन्थ्यो उहाँ,’ थापा भन्छन्, ‘त्यसका साथै उहाँलाई म निरन्तर खट्न सक्ने असल मानिसका रूपमा सम्झन्छु ।’ कान्तिपुरसँगको झन्डै दुई दशक लामो करिअरपछि बानियाँ ०६५ सालमा नागरिक दैनिकमा केही समय कार्यरत रहेपछि पुनः कान्तिपुरमै फर्केर सुशासनका पक्षमा लेख्न थालेका थिए ।

पछिल्लो समय उनले ऊर्जा, जलविद्युत् र ठूला परियोजनाका बारेमा पनि कलम चलाए । कनिष्ठ सहकर्मीलाई प्रेम दर्शाउने र समाचारको विषयवस्तुका साथै ‘एंगलिङ’ समेत दिएर अघि बढ्न हौस्याउने मामिलामा उनी कहिल्यै पछि पर्दैनथे । ‘बलराम एक शान्त तलाउजस्ता थिए,’ कान्तिपुरका पूर्वसमाचार सम्पादक गुणराज लुइँटेल बानियाँलाई सम्झन्छन्, ‘उनी कम बोल्थे तर लागेको कुरा धक नमानी भन्थे । सबै हिसाबले उनी एक आदर्श पत्रकार थिए ।’

तनहुँको मिर्लुङमा ०२७ सालमा जन्मिएका बानियाँका श्रीमती, एक छोरी र छोरा छन् ।

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७७ ०६:२९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×