फुर्सदमा पढ्ने खुराक- फिचर - कान्तिपुर समाचार

फुर्सदमा पढ्ने खुराक

युग पाठक

काठमाडौँ — कोरोना महामारीले सबैको दिमाग कब्जा गरेको छ । त्रास आफैंमा चहकिलो हुन्छ तर सबै ध्यान यसले खिँचेर राखिदिन्छ । मुलुक लकडाउनमा छ, हामी सबै घरभित्र बस्न बाध्य छौं ।

कामधन्दा, व्यवसाय सबै बन्द छ । महामारीको भूमरीमा नफँसिसकेको हुनाले भ्रमै सही एकप्रकारले नेपाली जनता आश्वस्त पनि देखिन्छन् ।


महामारीसँग जुध्ने सरकारी तयारी फितलो छ, त्यसमाथि हतारहतार ल्याइएको मेडिकल सामग्रीमा पनि भ्रष्टाचार भएको नमिठो खबर शीर्षस्थानमा छ । त्यसैले आशंका र त्रास दुवै मन्दमन्द हावामा मिसिएर सबैको वरिपरी घुमिरहेकै छ । तैपनि लकडाउनमा घर बस्दा मन शान्त राख्ने र बाध्यताबस् भौतिक दूरी बनाउन परे पनि सामाजिक बन्धन अझै मजबुत बनाएर एकअर्काको सहायताका लागि तयार रहनु छ ।



म पनि घरमै छु । पेशा, रुचि जे भने पनि अध्ययन, चिन्तन, लेखन र सामाजिक अभियानमा म संलग्न छु । त्यसैले मेरो लागि स्वतस्फूर्त लकडाउन नयाँ कुरा होइन । अहिलेको लकडाउन पक्कै त्यस्तो छैन । तैपनि यो समयमा पनि संसारले भोगिरहेको संकटका विभिन्न आयामको अध्ययन, चिन्तन, मनन र लेखनबाट मेरो लय भंग भएको छैन । खासमा चापाचाप काम छ । अरु पेशा, व्यवसाय भएका महानुभावहरुका निम्ति लकडाउन पक्कै सकसको विषय हो । तर मेरो कामको प्रकृति नै यस्तो छ कि यो घरै बस्नुपरेर रोकिँदैन ।


घरैमा बस्नुपरेको र नियमित कामको गति रोकिएको समयका लागि पुस्तक पढ्नु, सिनेमा हेर्नु, गीत सुन्नु असाध्यै राम्रा उपाय हुन् । त्यसबाहेक आफ्नो वरपर कोही खानै नपाउने वा आधारभूत आवश्यकताका सामग्री आपुर्ति नभएर संकटमा छ कि ख्याल गर्नुहोला । त्यस्तो संकट पार लाउन सामूहिक पहल आवश्यक छ । मलाई परेको छैन भनेर वास्ता गर्नुभएन भने बिस्तारै सामाजिक असन्तुलन पैदा भयो भने त्यो संकटले तपाईंलाई पनि छाड्ने छैन ।


अब म पाँच किताबहरु तपाईंलाई सुझाउँछु जो यो फुर्सदका लागि उपयोगी हुनसक्छन् । त्यसो त जरुरी महत्वका थुप्रै पुस्तक छन्, तर यहाँ औंलामा गनेर छान्नुपर्ने बाध्यताको पालन गरिएको छ ।


आफ्नै आँखाको लयमा (खगेन्द्र संग्रौला)



मेरो लेखक व्यक्तित्व खगेन्द्र संग्रौलालाई पढ्दै हुर्किएको हो । उनको उपन्यास 'जुनकिरीको संगीत' रातभरी नसुतेर पढेको सम्झना बिल्कुल ताजा छ अझै पनि । विभिन्न पत्रिकाका लेख पढेर र एक दशकदेखि व्यक्तिगत संगतमै पुगेर एक्टिभिस्ट हुन सिकियो । उनको भाषाशैली सर्लक्कै छुट्टिन्छ, तोरीको घानमा मकैको गेडो जस्तो । पूर्वेली झर्रो भाषामा संस्कृतका शब्दहरुको मिठो मिश्रण । अखबारी लेखन र निबन्धमा संग्रौला आफैंमा सांस्कृतिक इतिहासका एक नजिर हुन् ।'आफ्नै आँखाको लयमा' उनको माइलस्टोन निबन्धसंग्रह हो भन्ने मेरो ठहर छ । कहिले खित्का छाडेर हाँस्दै, कहिले गम्भीर हुँदै पढ्नुस् । लिम्बुवानको सामाजिक इतिहासका झलक पनि यसमा पाइन्छ । आफ्नै बाले चढ्ने गरेको घोडा होस् या वामदेव पहाडी सरको कोर्रा, उनका निबन्धले लिम्बुवानको नलेखिएको इतिहासका केही झलक अवश्य भन्छ ।


ज्याज (टोनी मोरिसन)



अंग्रेजीमा डिग्री (स्नातकोत्तर) पढ्दाताका पहिलोपटक टोनी मोरिसनको नाम सुनेको र 'विलभेड' उपन्यास पढेको । अफ्रिकी अमेरिकी मूलकी यी लेखक आक्रामक वक्ता र एक्टिभिस्ट पनि थिइन् । मृत्युपछि उनको प्रशंसामा लेख लेख्ने केही मानिसहरुप्रति मलाई यसकारण दया लाग्छ कि उनीहरुले विभेदकारी अमेरिकी श्वेतसत्ताविरुद्ध छेडेको जेहाद उनीहरुले बुझेकै रहेनछन् । नेपालमा सीमान्तकृत समुदायको अधिकारका पक्षमा लेख्नेबोल्नेहरुलाई सत्तोसराप गर्नेले कुन मसीले मोरिसनको प्रशंसा गर्नसक्छन् म बुझ्दिनँ । यत्ति बुझ्छु, उनले पाएको नोबल पुरस्कारप्रतिको चाकरीबाहेक त्यो केही होइन । मोरिसनको 'ज्याज' मलाई मन पर्ने उपन्यास हो ।


अमेरिकाको शास्त्रीय संगीत मानिने ज्याज अफ्रिकी अमेरिकी जनताकै आविस्कार थियो र सन् १९२०को दशकलाई अमेरिकी इतिहासमा ज्याज युग पनि भनिन्छ । अफ्रिकी अमेरिकी जनताको राजधानी ठानिने न्यूयोर्कको हार्लेममा उपन्यासका वर्णित घट्नाहरु घट्दा ज्याज संगीत गुञ्जायमान हुनेगर्थ्यो । आफूभन्दा निकै कम उमेरकी युवतीलाई उसले प्रेम गर्छ र प्रेमको त्यो अनुभूति निरन्तर कायम राख्न उसको हत्या गर्छ । ‘ऊ’ के हो र के होइन, त्यो सब उसकी पत्नी भायोलेटले तपाईंलाई कथाको पत्तापत्ता बन्दाकोबी झैं उप्काएर देखाउनेछिन् । दासप्रथाको कहरदेखि हार्लेमको चकाचौंधभित्र ज्याज संगीतको सुरतालमा जुन जीवन अफ्रिकी अमेरिकी जनताले बाँचे, त्यो ज्याजको धुनमा बगेर आएनछ भने मलाई भन्नुहोला ।


जंगलके दाबेदार (महाश्वेता देवी)



हिन्दी फिल्म 'हजार चौरासीकी मा' र 'रुदाली' सम्झिनुहुन्छ ? महाश्वेता देवीको उपन्यास 'हजार चौरासीकी मा' र कथा 'रुदाली' लाई नै फिल्म बनाइएको तथ्य पनि सम्झुँ यहाँनेर । बंगाली भाषाकी एक स्तम्भ हुन् महाश्वेता देवी । खासगरी आदिवासी समुदायको जीवनलाई साहित्यमा ल्याउने श्रेय उनलाई दिने गरिन्छ । जंगलका दाबेदार उनको त्यस्तै एउटा उपन्यास हो ।


महाश्वेताको लेखनमा म एकप्रकारको अनौठो बास्ना भेट्टाउँछु । चल्तीका विषयहरु सर्लक्कै छाडेर भारतका विविध समाजको जीवनभित्र डुबुल्की मार्ने र त्यहाँबाट अचम्मअचम्मका पात्र र जीवनशैली र भाषाको बान्की टिपेर निकाल्ने उनको खुबीको म फ्यान हुँ । 'जंगलके दाबेदार' बिलकुल यस्तै उपन्यास हो । भारतको बिहार क्षेत्रमा १९ शताब्दिको अन्ततिर अंग्रेज साम्राज्यको विरुद्ध आदिवासी विद्रोह भएको थियो र त्यसको नेतृत्व बीरसा मुण्डाले गरेका थिए । उपन्यास बीरसा मुण्डाको वरिपरी घुम्छ र विद्रोहको कथा भन्छ । इतिहासको यो पक्ष उपन्यासमा पढ्न पाउनु, त्यो पनि महाश्वेताका शब्दमा, गजब होइन त ?


द पास्ट एज प्रजेन्ट (रोमिला थापर)



मोदी शासनमा फरक विचार राख्ने पत्रकार, लेखक, विचारक, चिन्तकलगायत विद्यार्थीहरुलाई अर्बन नक्सल छाप लगाएर विभिन्न प्रकारले दमन गरिँदा रोमिला थापर पनि त्यो लिस्टमा परेकी थिइन् । इतिहासकार थापरका विचार नै मोदी शासनका निम्ति दुस्मन भए । अहिले कोरोनाले ढाकेर मात्र, नत्र अझै पनि यो दुस्मनी कायम छ । प्राचीन भारतीय इतिहासलाई वस्तुसंगत व्याख्या गरेर अध्ययन अनुसन्धानको नयाँ क्षितिज उद्घाटन गर्ने थापर संसारभर प्रशंसित छिन् । उनको 'द पास्ट एज प्रेजेन्ट' शीर्षक पुस्तक पढ्न म तपाईंहरुलाई विशेष आग्रह गर्दछु । कोरोना महामारीपछि संसार इतिहासको उपल्लो किनारमा उपस्थित हुनेछ, त्यतिबेलाका लागि हामीसँग वैचारिक, राजनीतिक लगायत सबै ज्ञानको अपुग छ ।


थापरको यो पुस्तकले भूतकाल अर्थात् इतिहासको बितेको खण्डलाई हामी जसरी बुझ्छौं त्यसले वर्तमान चिन्न सघाउँछ कि सघाउँदैन भनेर तपाईंलाई झक्झक्याउने छ । इतिहासको नाममा भूतकाल वास्तवमा हाम्रो वर्तमानमै बाँचिरहेको हुन्छ । जीनमा पूर्खा बाँचे जस्तै– स्वभाव, आदत, आनिबानी, संस्कार, रुचि आदिका रुपमा । यो पुस्तकले इतिहासको बारेमा वस्तुसंगत धारणा बनाउन मद्दत गर्छ । पृष्ठभूमिमा प्राचीन इतिहास नै छ (भनौं, महाभारतकाल, रामायणकाल, वैदिककाल, बौद्धकाल आदि) र इतिहासको भाष्य किन बनाइन्छ भन्नेमा बहसको चुरो छ । किताबको अन्तिम खण्डमा भारतवर्षमा महिलाको पहिचानको विकास र स्थितिबारे रोचक छलफल पनि पढ्न पाइन्छ ।


कर्नाली ब्लुज (बुद्धिसागर)



बुद्धिसागरको उपन्यास 'कर्नाली ब्लुज'को नाम त सुन्नुभएकै होला । पत्रकारितामा जम्न लागेका कवि बुद्धिसागरलाई यो उपन्यासले पूर्णकालीन लेखक बनाइदियो । हाम्रो पुस्ताको बीचबाट आएको यो एउटा प्रतिनिधि किताब हो । त्यसैले पनि म यो उपन्यास पढ्न सिफारिस गर्छु ।

अरुथोकको जस्तै साहित्यको पनि इतिहास हुन्छ । मलाईचाहिँ कुन मितिमा कसले के लेख्यो वा के उपाधि वा पद पायो भन्ने टाइपको इतिहासको भाष्यमा रुचि छैन ।


विभिन्न लेखकहरुले साहित्यको विरासत अघि बढाउँदा कस्ता मुद्दा, प्रवृत्ति, कथा, भाषाशैली र रंगढंग विकास भएछन्, त्यसले पढ्ने मानिसको मानसमा कस्तो छाप पारेछ भन्ने कुरा मेरो ऐतिहासिक विवेचनाका मूल विषय हुन् । त्यस हिसाबले 'कर्नाली ब्लुज'मा २०५०/६० को दशकको तन्नेरी पुस्ताको भाषाशैली, बोल्ने चल्ने स्टाइल, रुचिको कथा र त्यो बेलाको तन्नेरी जीवनको रंगढंग देख्न/पढ्न पाइन्छ । बाबुप्रति छोराको अनुराग धेरै छ भनेर उपन्यासका बारेमा चर्चा गरियो । त्यो अनुराग कुन रुपमा व्यक्ति भएको छ भन्ने थाहा पाउन पनि पढ्नु परेन त 'कर्नाली ब्लुज' ?

प्रकाशित : चैत्र २१, २०७६ २०:३५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

डेन्जर जोनमा क्यान्डी क्रस

युग पाठक

काठमाडौँ — 'कोरोना महाव्याधिको आयतन धेरै खतरनाक ढंगले सूक्ष्म, गहिरो, फराकिलो र कठोर छ । यसले युरोप–अमेरिकालाई पनि थला पारिसकेको छ ।'

डेन्जर जोनमा हुनुहुन्छ तपाईं
र, खेलिरहनुभएको छ क्यान्डी क्रस
यो असाध्यै खतरनाक कुरा हो
– विनोदविक्रम केसी
फ्रन्टलाइन : टेकु अस्पताल । लकडाउनको दोस्रो दिन । तेस्रो व्यक्तिमा कोरोना भाइरस संक्रमण पोजेटिभ देखिएको खबरले मुलुक तरंगित भयो । फ्रन्टलाइनमा खटिरहेका टेकु अस्पतालका पदाधिकारी र डाक्टरहरू अचानक आत्तिए । ती बिरामी टेकु अस्पतालकै आइसोलेसन वार्डमा छन् तर उपचारमा संलग्न अस्पतालले भने उक्त सूचना सञ्चारमाध्याममा आएपछि मात्र थाहा पायो । पत्रकार–सम्मेलनमै घोषणा गर्ने प्रयोजनका लागि मन्त्रीले सूचना लुकाएका हुन् ? संकटको यस्तो हास्यास्पद व्यवस्थापन कति महँगो पर्ला ? टेकु अस्पतालका निर्देशकदेखि डाक्टरसम्म सबै असन्तुष्ट र त्रसित छन् । सरकारलाई मन नपरेको होला तर उनीहरूले ठीक समयमा सत्य बोल्ने हिम्मत गरेका छन् ।
कोरोना महाव्याधिको आयतन धेरै खतरनाक ढंगले सूक्ष्म, गहिरो, फराकिलो र कठोर छ । यसले युरोप–अमेरिकालाई पनि थला पारिसकेको छ । अहिलेसम्म नेपालमा कोरोना–विस्फोट भैसकेको छैन । तर हामी लकडाउनमा किन छौं ? किनभने जुनसुकै बेला यो विस्फोट हुन सक्छ । त्यो विस्फोट सामना गर्न फ्रन्टलाइनमा भिडिरहेको किल्ला हो— टेकु अस्पताल । यो किल्लामा तयारी कस्तो छ त ? अस्पतालमा कार्यरत स्वास्थ्यकर्मीहरूसँग न पीपीई छ, न टेस्टिङ किट नै । आइसोलेसन वार्ड औंलाको गन्ती बराबर पनि छैन, भेन्टिलेटर र अरू उपकरणको त कुरै छाडौं । अर्थात्, फ्रन्टलाइनका योद्धालाई सरकारले हातमा सिप्किनो थमाएर बाघको मुखमा धकेलिदिएको छ ।
अनि स्वास्थ्यमन्त्री भानुभक्त ढकाल भन्छन् : पीपीईबिना घरमा भात पकाउन पनि खतरा हुन्छ भन्ने मनोविज्ञान स्थापित भयो । यो कुन स्तरको ठट्टा हो ? पीपीई फेसन शोका लागि चाहिएको हो कि स्वास्थ्यकर्मी, एम्बुलेन्स चालकलगायत फ्रन्टलाइनका योद्धाको सुरक्षाका लागि ? गतिलो पीपीई हुँदाहुँदै पनि चीन, इटाली, स्पेनजस्ता देशमा थुप्रै डाक्टर, नर्सलगायतले ज्यान गुमाइसकेको तथ्य मन्त्रीलाई थाहा नभएको हो ? बाघको कान निमोठेर जोरी खोज्नु बुद्धिमानी होइन । कोरोना भाइरसको महाव्याधिसँग ठट्टा गर्नु त झनै खतरनाक कुरा हो । डेन्जर जोनमा बसेर क्यान्डी क्रस खेल्ने आत्मघाती रहर व्यक्तिले त पाल्न सक्छ, तर जिम्मेवार पदाधिकारीले त्यसो गर्नु भर्त्सनायोग्य छ । महामारीको मुखमा स्वास्थ्यकर्मीलाई बिनातयारी धकेलेर सम्पूर्ण जनताको स्वास्थ्यसँग भद्दा मजाक गर्नु क्षम्य हुन सक्दैन । तर, हाम्रो सरकारले ठीक यसै गरिरहेको छ ।
ग्राउन्ड जिरो
हामीसँग समय प्रशस्त थियो, फगत गुजार्नका लागि भयो । टेकु अस्पताललाई ग्राउन्ड जिरो मान्ने हो भने समग्र अस्पतालहरू अग्रपंक्तिमा आउँछन् । उनीहरूलाई उपकरणहरूले सुसज्जित पार्ने काममा अबचैं थप ढिलाइ नहोस् भन्ने आग्रह गरूँ । अझैसम्म अस्पतालहरूमा संकट आइसकेको छैन । त्यसैले कोरोना संक्रमण फैलिनबाट रोक्ने ‘प्रिभेन्सन’ स्जेटमै छ नेपाल । र, लकडाउनले स्वतः जीवनमा संकट ल्याएको छ । यस हिसाबले समग्र मुलुकलाई नै ग्राउन्ड जिरो मान्नुपर्ने अवस्था हो । समग्र जनसंख्या घरमा बन्दी छ र जिम्मेवार निकायहरूको जिम्मामा देश छ । देश फगत सरकारी निकायले मात्रै चल्दैन, जनताले दैनन्दिन मिहिनेत गरेर देशको इन्जिन चलाउँछन् । इन्जिन बन्द हुनासाथ आर्थिक, सामाजिक, मनोवैज्ञानिकलगायत तमाम समस्याहरू कोरोनाभन्दा डरलाग्दो गरी प्रकट हुन्छन् ।
लकडाउनको आदेश दिने प्रत्येक सरकारले आश्वासन नै सही केही न केही राहत प्याकेज घोषणा गरेका छन् । केवल हात धुने र भौतिक दूरी बनाउने उपदेशले यो अभूतपूर्व संकट पार लाग्दैन । भूकम्पको बेलाजस्तो विभिन्न मुलुक र एजेन्सीहरूको सहयोग परिचालन हुने अवस्था पनि अहिले छैन । एक त नेपाललाई हालसम्म ठूला पुँजीवादी मुलुक र तिनीहरूका एजेन्सीको उपग्रह बनाइएको छ, अर्कोतिर तिनै धनी र शक्तिशाली मुलुक यतिबेला कोरोनाको प्रकोपसँग हतप्रभ अवस्थामा जुधिरहेका छन् । त्यसैले रेमिट्यान्स र अन्य कथित् वैदेशिक सहायता प्रवाह हुने स्थितिमा अचानक ब्रेक लागेको यथार्थ यहाँनेर बुझ्नु जरुरी छ । त्यसैगरी जनताको दैनन्दिन रोजगारी ठप्प हुनासाथ उत्पादकत्व स्वतः ओरालो लाग्ने नै भयो । नेपाल पनि भयानक आर्थिक संकटको मुखैमा छ ।
सरकारले नदेखेजस्तो गरेर टार्ने विषय होइन यो । दैनिक ज्यालादारीमा गुजारा गर्ने मजदुरका अलावा अत्यन्त न्यून आय भएको समाजमा छाक टार्न नै समस्या पर्न सक्छ । यसका निम्ति सरकारले ‘हामी छौं’ भनेको खै ? स्थानीय निकायमा निर्वाचन नहुँदासम्म दशकौंसम्म मिलीजुली संयन्त्र चलाउने राजनीतिक दलहरूले यतिबेला आपत्कालीन सर्वदलिय संयन्त्र बनाउन किन नहुने ? स्थानीय निकाय आफैं निरीह भैरहेका र क्यारेन्टाइनमा बस्नसमेत मानिसहरूले अवाज्ञा गरिदिएको स्थितिमा यस्तो संयन्त्र स्थनीय स्तरमा प्रभावकारी हुन सक्छ । कम से कम कोही भोकै नपरून् र न्यूनतम आवश्यकता पूरा नभएरै थप संकटमा नपुरून् भन्ने स्थिति सुनिश्चित गर्न सरकारले बृहत्तर राहत प्याकेज घोषणा गरिहाल्न ढिला गर्न हुन्न ।
सामाजिक सञ्जालमा हात धुने सल्लाह प्रसारित गरेर बसेका सबै दलका शीर्षस्थ नेताले तुरुन्त यो पहल लिन आवश्यक छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनले कोरोना भाइरसको प्रकोपलाई ‘पेन्डेमिक’ घोषणा गरेसँगै हजारौंको संख्यामा विदेशमा रहेका नेपाली घर फर्किएका छन् । त्यसैगरी काठमाडौंबाट गाउँ फर्कने जनसंख्या पनि ठूलो छ । भारतबाट पनि ठूलो संख्यामा नेपालीहरू घर फिर्ता आएका छन् । गाउँमा चहलपहल छ र कैयौं मेरा मित्रहरूले दिएको जानकारीअनुसार ठाउँठाउँमा भेला हुने, भोजभतेर गर्ने र समूहमा खेलकुदलगायत गतिविधि गर्नेको संख्या उल्लेख्य छ । मुख्य सहरबाहेक अन्यत्र हेलचेक्र्याइँ गर्नेको संख्या उल्लेख्य हुनु खतराको संकेत हो । टेकु अस्पतालकै यो हालत, कुनै दूरदराज गाउँबाट कोरोना–विस्फोट भयो भने स्थिति थाम्न गाह्रो पर्नेछ । त्यसैले शीर्ष नेतृत्वपंक्तिले तुरुन्त संयन्त्रसहितको सक्रिय आह्वान गर्न जरुरी छ ।
म जे छु ठीकै छु
यो महाव्याधिले विश्वको राजनीतिक समीकरणमा व्यापक फेरबदल ल्याउने संकेत देखिएको छ । सुरुमै कोरोनाको चपेटामा परेको चीन अहिले तंग्रिने क्रममा छ । युरोप र अमेरिका कोरोना–विस्फोटको डरलाग्दो परिस्थितिसँग जुधिरहेका छन् । युभल नोहा हरारीले भनेझैं यो पेन्डेमिकसँग लड्नका लागि विश्वसँग कुनै नेतृत्व छैन । उनको आशा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग थियो, तर व्यापारी ट्रम्पको ‘अमेरिका बन्द हुनका लागि बनेको मुलुक होइन’ भन्ने दम्भपूर्ण अभिव्यक्तिले अमेरिकालाई थप संकटमा धकेलिरहेको प्रतीत हुन्छ । प्रशस्त समय पाएर पनि नेपालले झैं अमेरिकाले पनि पर्याप्त तयारी गरेन र अहिले संकटको भुमरी त्यहाँ त्रासदस्तरमा फन्को मारिरहेको छ । अधिकांश युरोप लकडाउनमा छ । युरोप र अमेरिका कोरोना–संकटबाट निस्केर आर्थिक संकटमा फँस्ने बेलासम्म चीनले आफूलाई बलियो आर्थिक प्रगतिका साथ विश्व रंगमञ्चमा उभ्याउने संकेत देखिन्छ ।
यसप्रकार विश्वको शक्ति सन्तुलन फेरबदल हुने स्पष्ट दृश्य क्षितिजमा प्रकट भैसकेको छ । पश्चिमा मुलुकको ‘स्याटेलाइट’ सरह रहेको नेपालको अर्थतन्त्र पनि संकटको भुमरीमा फँस्ने निश्चित छ । नयाँ विश्व शक्ति सन्तुलनमा नेपालका शासकले फेरि पनि ‘अवसरवादी’ बाटो रोज्लान् । त्यो आफ्नो ठाउँमा छ । तर, विश्वले यो महाव्याधिबाट सिक्नुपर्ने एउटा महत्त्वपूर्ण पाठ के हो भने सबै लडाइँ खर्बौं डलर खर्च गरेर बनाइने हतियारबाट मात्र लड्न सकिने रहेनछ । इटाली र स्पेनजस्ता जनस्वास्थ्यमा अत्यन्त सचेत र सबल संरचना भएका मुलुक त संकटमा फँसे, अमेरिकाजस्तो आफूलाई विश्वको एक नम्बर शक्तिशाली ठान्ने मुलुकमा ‘मास्क छैन, पीपीई छैन’ भन्ने अवस्था आयो भने नेपालको हालत त भनिरहनुपरेन ।
पटकपटक अनशन बसेर डा. गोविन्द केसीले कसलाई घुर्क्याएका रहेछन् त ? यो प्रश्न अब सर्वाधिक महत्त्वको प्रश्न हुनेछ । वर्णव्यवस्थाको जातजस्ता राजनीतिक दल र एकअर्कालाई छुवाछूत र गालीगलौज गर्ने नेता–कार्यकर्ताले चलाएको नेपालको राजनीतिमा खास राजनीति त छलफलमा कमै आउने गर्छ । खास राजनीतिको दृश्य यो हो : लकडाउनपछि ज्वरो आएका बिरामी अस्पताल पुगे र निजी अस्पतालले गेटै खोलेनन् । टेकु अस्पतालले मात्र एक्लै यो महामारीसँग लड्न सक्दैन भन्ने सबैलाई थाहा छ । अरू बेला गर्नु नपर्ने टेस्ट गरेर र गर्नु नपर्ने अपरेसन गरेर पैसा कुम्ल्याउने निजी अस्पतालहरू संकटमा ढोका बन्द गरेर किन बस्छन् ? यो क्षणिक कारबाहीको कागज उठाएर पार लाग्ने समस्या होइन । स्वास्थ्य र शिक्षाजस्ता आधारभूत जिनिसलाई निजीकरण गर्ने राजनीतिको परिणाम हो यो ।
विश्वको राजनीतिक समीकरणमा जुनसुकै स्तरको परिवर्तन आओस्, नेपालको राजनीतिमा अहिलेकै अवस्थामा कुनै परिवर्तन हुनेछैन । यो स्वार्थमुखी, धनीमुखी र सत्तालिप्साको राजनीतिले कोरोना–संकट धान्न सक्दैन । डेन्जर जोनमा उभिएर क्यान्डी क्रस खेल्ने अहिलेको सरकारको मूर्खताले चिच्याईचिच्याई यो यथार्थ सम्झाइरहेको छ । हामी भोग्न बाध्य छौं । कथंकदाचित कोरोना–विस्फोट भैहाले हाहाकार हुने स्थिति अहिल्यै आकलन गरेर समुदायको स्तरमा समेत तयारी सुरु गर्नु जरुरी भएको छ । अनि भविष्यमा शिक्षा र स्वास्थ्यको राजनीति कम से कम जनमुखी बनाउने वैचारिक तयारी पनि थाल्नुपर्ने भएको छ ।

प्रकाशित : चैत्र १५, २०७६ १६:४६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×