एचएममा आकर्षण

सुरज कुँवर

जब कोही मानिस एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा एक दिन वा एक रातका लागि जान्छ भने त्यसलाई पर्यटक भनिन्छ  ।

पर्यटकहरू कुनै पनि विषय वा भूगोलबारे जानकारी लिने, अवलोकन गर्ने, खोज अनुसन्धान गर्ने गर्छन् । मन बहलाउन वा तनावबाट मुक्त हुन गरिने यस्तो क्रियाकलापमा खानेकुराको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहन्छ । अर्थात् खान्कीबिनाको पर्यटकीय गतिविधि कल्पनाबाहिरको विषय हो । त्यसैले संसारभर पर्यटकले गर्ने क्रियाकलाप वा गतिविधिभित्र खानेकुरा पर्छ नै ।


कृषिको विकास हुनुअघि विश्वभर मानिसहरू रूख र जीवजन्तु, कीराफट्यांग्रालाई आहाराको रूपमा लिन्थे । जब कृषिको विकास भयो मानिसको थालीमा तरकारी, फलफूल, गेडागुडी, दाना, मासु, अण्डा, दूधजन्य पदार्थ आदि खानेकुराका परिकार बने । हिजोआज जब हामी होटल तथा रेस्टुरेन्टमा पस्छौं, खानेकुराको सूची बनाइएको मेनु पढ्न समय निकाल्नुपर्छ । अर्थात् स्टाटरदेखि मेन कोर्स हुँदै डेजर्टसम्म । यी सबैलाई जोड्ने होटल म्यानेजमेन्टले हो ।


पछिल्लो सयम काठमाडौं सर्वाधिक फाइभ स्टारसहितका होटल भएको केन्द्र हो । होटल संघ (हान) का अनुसार, सबैभन्दा धेरै होटल भएको काठमाडौंमै स्टार होटलको संख्या पनि अत्यधिक छ । १६ वर्षअघि काठमाडौंमा स्थापना भएको इन्टरनेसनल स्कुल अफ टुरिजम एन्ड होटल म्यानेजमेन्ट (आईएसटी) कलेजकी प्रिन्सिपल सम्झना बस्न्यातका अनुसार, काठमाडौंसहित देशभर कम्तीमा ७० वटा होटल व्यवस्थापन अध्यापन गराउने कलेज छन् । त्रिभुवन विश्वविद्यालय, पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालय, पोखरा विश्वविद्यालय र विदेशी विश्वविद्यालयबाट सम्बन्धन लिएका यी कलेजले वार्षिक १ हजार हाराहारी होटल व्यवस्थापनका विद्यार्थीहरूलाई स्नातक पास गराउँछ ।
‘पछिल्लो सयम नेपालमा होटल क्षेत्रमा लगानी अत्यधिक बढेको छ,’ सम्झनाले भनिन्, ‘नयाँ थपिँदै गइरहेका कलेजमा नेपाली जनशक्तिले स्थान ओगट्ने क्रम बढ्दो देखिएको छ ।’ उनले भनेअनुसार, अहिले अन्तर्राष्ट्रिय चेन होटलबाहेक अन्य होटलमा नेपाली कलेजबाट पासआउट भएका विद्यार्थीले अवसर लिँदै गइरहेका छन् ।


होटलको फ्रन्ट डेस्कदेखि किचनसम्म नेपाली विद्यार्थी देखिन थालेका छन् । दशकअघिसम्म यस्तो अवस्था थिएन । अर्थात् विदेशीहरूको बाहुल्य देखिन्थ्यो । आजको दिनमा होटलसँग सम्बन्धित हस्पिटालिटी उद्योग/व्यवसाय विश्वकै अन्य उद्योग बैंक, एरोस्पेस, अटो, बायोटेक, सप्लाई, कम्प्युटरजस्तै विधागत सूचीमा पर्छन् । मल्टिनेसनल होटलहरूको सेल्स, मार्केटभ्याल्यु, नाफा–घाटाबारे विश्वभर चर्चा हुन थालेको छ । फ्रेन्च भाषाबाट उत्पत्ति भएको होटल शब्द आज विश्वभर पपुलर बन्दै गएको छ । आममानिसहरूको जीवनकालमा होटल कुनै न कुनै समय आवश्यक पर्छ नै । एक जमाना थियो, होटलमा काम गर्ने व्यक्तिलाई हेयको दृष्टिकोण राखेर हेरिन्थ्यो । तर, अहिले होटलमा काम गर्ने पेस ग्ल्यामर मात्रै भएको छैनन् ग्लोबल भएको छ ।


अनलाइनहरूमा लेखिएअनुसार यो पेसाको विकास अन्य क्षेत्रको दाँजोमा तीव्र छ । विश्लेषकहरूले अबको १० वर्षमा करिब ४४ प्रतिशतका दरले होटल व्यवस्थापन उद्योगको विकास हुने प्रक्षेपण गरेका छन् । नेपालमा पनि कम्तीमा डेढ करोडदेखि ५ करोड रुपैयाँसम्म लगानीमा होटल व्यवस्थापन कलेज खुलेका छन् । एक दशकअघि नेपाल सरकारको स्वामित्व भएको रविभवनस्थित नेपाल पर्यटन तथा होटल व्यवस्थापन प्रतिष्ठान (नाथम) मात्रै थियो । उस्ले ८० हाराहारी विद्यार्थी भर्ना गर्थ्यो तर आवेदन दिने ८/९ सय पुग्थे । तर, अहिले नेपाली विद्यार्थीलाई ५० बढीभन्दा कलेज च्वाइस छन् ।

प्रकाशित : भाद्र २५, २०७६ १२:२३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सूचना प्रविधि किन ?

गोविन्द पोखरेल

कक्षा ११/१२ मा आफूले रोजेको विषय लिए पनि त्यसको २ वर्षपछि विद्यार्थीलाई अन्य विषय/क्षेत्रमा जान मन लाग्छ  । आफूले भनेजस्तो नभएपछि विद्यार्थीहरू फ्रस्टेसनमा जाने गरेका छन्  ।

अहिले सञ्चार तथा सूचना प्रविधिको जमना छ । भनौँ, प्रविधिले नै हामीलाई ‘लिड’ गरेको अवस्था छ । एउटा कुनामा बसेर विश्व नियालेर आफूलाई व्यक्त गर्न मन लागको कुरा भन्छौं । हरेकजसो संघसंस्थाहरूलाई प्रविधि नभई नहुने वस्तु भनेको छ । यो यस्तो वस्तु भनेको छ जो संसारको हरेकजसो क्षेत्रमा प्रयोग हुन्छ । अस्पताल, उद्योग, कार्यालय, सुरक्षा, पत्रकारिता, अन्तरिक्ष आदि सबै क्षेत्रमा प्रयोग हुन्छ ।


कम्प्युटरको विकाससँगै सुरु भएको प्रविधि विकास इन्टरनेटको विकासपछि यो अभिन्न अंग बनेको छ । हरेक क्षेत्रलाई सहज बनाइदिने प्रविधिले कुनै पनि काम छिटोछरितो र पारदर्शी ढंगबाट काम गर्न मद्दत पुर्‍याउँछ । आवश्यकतासँगै रोजगारका अवसरहरू पनि बढ्दै गएका छन् । सूचना प्रविधिको व्यापार फस्टाउँदो छ । विद्यार्थीहरूलाई प्रविधि विज्ञान पढ्नेले मात्र पढ्न पाउँछन् भन्ने भ्रम छ भने त्यो मानसिकता फाल्दा हुन्छ । व्यवस्थापन, शिक्षा र मानविकी विषयमा गणित पढ्ने विद्यार्थीले पनि आईटी पढ्ने अवसर पाउन सक्छन् । प्रविधिक शिक्षा भएकाले प्रविधि अध्ययनमा विद्यार्थीहरूको रुचि बढ्नुको कारण हो । प्रविधि अध्ययनमै आफ्नो भविष्य खोज्ने हो भने विद्यार्थीहरूले त्यसबारे धेर/थोर जान्नु आवश्यक छ । प्रविधिमा विद्यार्थीहरूको रुचि बढोस्, प्रयोग गर्न जानुन् भनेर सरकारले विद्यालय तहको पाठ्यक्रममै कम्प्युटर विज्ञान समावेश गरेको हो ।


आईटी क्षेत्रमा नेपालमा विशेषगरी ब्याचलर्स अफ साइन्स इन कम्प्युटर एन्ड इन्फर्मेसन टेक्नोलोजी (बीएस्सी सीएसआईटी), ब्याचलर्स इन इन्फर्मेसन टेक्नोलोजी (बीआईटी), ब्याचलर्स अफ साइन्स इन कम्प्युटर साइन्स (बीएस्सी सीएस), ब्याचलर्स इन कम्प्युटर एप्लिकेसन (बीसीए), ब्याचलर्स इन कम्प्युटर इन्फर्मेसन सिस्टम (बीसीआईएस) लगायतका कोर्सहरू पढाइ हुँदै आएका छन् । केही कोर्सहरूमा निजी तथा सरकारी क्याम्पसहरूमा पनि पढाइ हुन्छ । सीएसआईटी अध्ययन गर्ने विद्यार्थीले कक्षा १२ मा विज्ञान लिएर पढेको हुनुपर्छ । यो त्रिविअन्तर्गत सञ्चालित सेमेस्टर प्रणालीअन्तर्गतको ४ वर्षे शैक्षिक कार्यक्रम हो । यस्तै, पोखरा विश्वविद्यालयले बीसीआईएस, पूर्वाञ्चलले बीआईटी र काठमाडौं विश्वविद्यालयको बीएस्सी सीएस पढाइ हुन्छ । विदेशी विश्वविद्यालयहरूका बीएस्सी होन्स कम्प्युटिङ विषय पनि नेपालमा पढाइ हुन्छ ।


यो ३ वर्षे कोर्स हो । अन्य विषयहरू ४ वर्षमा सकिन्छ । भ्विष्यमा सफ्टवेयर, नेटवर्किङ, कम्प्युटर सिस्टम इन्जिनियर बन्ने सपना आईटी अध्ययनले पुर्‍यादिन्छ । आईटीबाट वेभ डेभ्लोपरदेखि सफ्टवेयर प्रोग्रामिङलगायत गेमहरू निर्माण गर्न सकिने प्रशस्त सम्भावनाहरू रहेका छन् । प्रायः स्नातक सक्नेबित्तिकै जागिर खोज्ने चलन छ । आईटी पढेका विद्यार्थीहरू बेरोजगार बन्दैनन् । उनीहरूले काम पाइहाल्छन् । अझ राम्रो दक्षता हासिल गरेकाहरूलाई विदेशी आईटी कम्पनीहरूले उच्च पारिश्रमिक दिएर लैजान्छन् । होइन म जागिर खादिनँ, आफ्नै व्यवसाय अगाडि बढाउँछु भन्दा पनि आईटीमा अवसर धेरै छन् । एउटा गेम वा एप्सबाट नै डेभ्लोपरले लाखौँ डलर कमाउन सक्छन् । अध्ययनपछि डाटाबेस सिस्टममा काम गर्नेदेखि सेक्युरिटी एनालिस्टजस्ता कामहरू सजिलैसँग गर्न सकिन्छ । ग्राफिक्समा पनि धेरै नै अवसर छन् । प्रोग्रामिङमा झन् धेरै अवसर छन् ।


आईटी पढ्दा विद्यार्थीहरूले जे पढ्यो त्यसलाई प्रयोगात्मक अभ्यासबाट पनि काम गर्न सकिन्छ । आईटीमा अफिसको जस्तो ड्युटी गरिराख्नु पर्दैन । तोकिएको समयमा दिइएको काम गर्नुपर्छ । यस क्षेत्रका अधिकांश काम अफिस बाहिर रहेर घरमा पनि गर्न मिल्ने खालका हुन्छन् । अध्ययनपछिको कमाइ पनि राम्रो भएकाले विद्यार्थीहरू यसप्रति आकर्षित हुन्छन् । ४ देखि ६ लाख खर्च गरेर पढेको विषयले एकै वर्षमा लगानी उठाइदिने भएकाले विद्यार्थीहरू यसमा आकर्षित भएका हुन् । प्रविधि क्षेत्रको तीव्र विकाससँगै यो क्षेत्रमा चाहिने जनशक्तिहरूको संख्या पनि धेरै नै भएकाले आईटी पढ्ने विद्यार्थीहरू बेरोजगार भएर कहिल्यै बस्नुपर्दैन ।

प्रकाशित : भाद्र २५, २०७६ १२:२३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्