काष्ठकलामा रमाउँदै मुखिया

जितेन्द्र साह

विराटनगर — यहाँका ठूला व्यवसायीको घर एवं सहरबजारका भव्य मन्दिरमा अग्ला र आकर्षक बुट्टादार मूलढोका देखेपछि धेरैले अनुमान गर्छन्, ‘यो कलात्मक ढोका विदेशबाट आयात गरिएका होलान् ।’ विल्कुलै होइन । यी त विराटनगर महानगरपालिका–७, डीएसपी मार्गका काष्ठकलाका शिल्पी शिवकुमार मुखियाको कौशल हो । 


यिनी पूर्वाञ्चलमै एक्ला कालीगढ हुन् । धेरैले उनलाई नामभन्दा कामबाट नै चिन्छन् । ४५ वर्षे यिनको पहिचान छ ‘जनकपुरका बुट्टा मिस्त्री’ । ‘नाम नजान्नेले बुट्टा मिस्त्री भनेरै चिन्छन्,’ उनले भने । धनुषाको जनकपुर–१७, कटरैतका उनी २१ वर्षको उमेरमा विराटनगर पसेका थिए ।

यहाँका एक व्यापारीले घर बनाउँदा विदेशबाट एक बुट्टेदार फर्निचरको नमुना मगाएका थिए । तिनले नमुना देखाउँदै त्यस्तै बुट्टादार आँखी झ्याल र ढोका बनाउन सक्ने मिस्त्रीको खोजी गर्दा शिवकुमार विराटनगर डाकिएका थिए । त्यसयता उनी यतै जमे । १९ वर्षको उमेरमा जनकपुरमा १३ रुपैयाँ दैनिक ज्यालादारीबाट काम थालेका उनले २०५२ मा विराटनगरमा २ सय ५० रुपैयाँ ज्याला पाउन थाले । अहिले दैनिक औसत एक हजार रुपैयाँ कमाउँछन् । ढोका बनाउने तथा जोड्ने क्रममा उनी काठमाडौं, इलाम, झापाको दमक र बिर्तामोड, सुनसरीको धरान एवं मोरङको रंगेलीसम्म ओहोरदोहोर गरिराख्छन् ।

विराटनगरको चर्चित काली मन्दिर, बनस्खण्डी, विश्वकर्मा मन्दिर र मोरङकै रंगेलीको प्राचीन कालीमन्दिरको अग्लाअग्ला मूलढोका शिवकुमारले नै बनाएका हुन् । यी सबै मन्दिरहरूको ढोकाको उचाइँ १० फिटदेखि १५ फिटसम्म र चौडाइ ९ फिटदेखि १३ फिटसम्म छ ।

२०५९ देखि २०७२ को अवधिमा निर्मित ती ढोकाहरूमा ७ लाख रुपैयाँदेखि २२ लाख रुपैयाँसम्म लागेको उनले जनाए । रंगेलीमा निर्माणाधीन तिरुपती मन्दिरका लागि १४ फिट उचाइ र १२ फिट चौडाइ भएको ढोकाको अर्डर उनकोमा आइसकेको छ ।‘रंगेलीको कालीमन्दिरको मूलढोका भने मोरङ भरीमै तोरणबिनाको सबैभन्दा आकर्षक र अग्लो हो,’ शिवकुमारले भने, ‘मन्दिर व्यवस्थापन समितिको आग्रहमा धर्मको कार्य भन्दै ज्याला मात्र लिएर एकदमै कम लागतमा बनाइदिएको हुँ ।’

चार वर्षअघि विराटनगरको ठाकुरबाडी रोडबाट डीएसपी मार्गमा सरेका शिवकुमारले आफ्नै कारखाना खोलेको आठ वर्ष भइसकेको छ । उनलाई यसका लागि कुनै पुँजी लागेन । ‘कालीगढका लागि हातखुट्टा नै सबैभन्दा ठूलो पुँजी हो, यो चल्नुपर्छ, अरू केही चाहिन्न,’ शिवकुमारले भने, ‘ग्राहकले दुई लाख रुपैयाँको सामान अर्डर गर्दा कम्तीमा आधा एक लाख रुपैयाँ अग्रिमभुक्तानी दिन्छन् ।’

शिवकुमारले सामान्यदेखि बुट्टेदार झ्यालढोकासम्म स्वयंले बनाउँछन् । सस्तोमा काठको ३ सय रुपैयाँकोपिढादेखि महँगोमा १८ लाख रुपैयाँसम्मको बुट्टेदार ढोका बनाइरहेको उनले बताए । काष्ठकला सहज कार्य होइन । तीन/चार मिस्त्रीलाई ठूला एवं अग्ला कलात्मक ढोका बनाउन तीन/चार महिना लाग्छ भने सामान्य बुट्टादार ढोका बनाउन पनि एक महिना लाग्छ ।

उनले एक स्थायी कामदार राखेका छन् भने कामको चाप बढी भएको बेला जनकपुरबाट काष्ठकला व्यवसायी दाजु शिवशरणले आएर सघाउँछन् । भारतको विहार पटनाबाट जनकपुर आइबसेका काठकलाका मिस्त्री रामबाबु शर्माबाट यो कला सिक्दा शिवकुमार केवल १९ वर्षका थिए । घरको आर्थिक अवस्था ठिकठाक भएका शिवकुमारलाई पढाइमा मन नलाग्ने हुनाले यही काममा लागेको सुनाए । त्यही पनि जसोतसो कक्षा–८ सम्म पढेको उनले सुनाए । उनको पिता रामकिशोर मुखिया वनपाले थिए ।

उनको दाजु शिवशरण खेतीपाती र काठ मिस्त्रीकै काम, साहिलो सरोज कतारमा, काहिलो ललित मलेसियामा र कान्छो राकेश माछापालन एवं खेतीपाती गर्छन् । उनको एक मात्र बहिनीको बिहे भइसकेको छ । शिवकुमारका अन्य परिवारजन जनकपुरमै बस्छन् । २४ वर्षको कठिन श्रमपछि शिवकुमारले गाउँमा एक बिघा जग्गा जोडेका छन् ।

प्रकाशित : भाद्र १९, २०७६ ०८:२०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नाटकपछि फिल्म ‘पानीफोटो’

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — रंगमञ्च हुँदै फिल्मी दुनियाँमा छिरेका अभिनेता खगेन्द्र लामिछाने पटकथा लेखक पनि हुन् । अब भने उनी निर्देशनमा पनि होमिएका छन् । आफ्नै लेखन रहेको फिल्म ‘पानीफोटो’ लाई लामिछाने आफैंले निर्देशनसमेत गर्दै छन् ।

राजधानीको बंगलामुखी मन्दिरमा मुर्हुत गर्दै लामिछानेले ‘पानीफोटो’ युनिटलाई सुटिङ फ्लोरमा लगेका छन् । यसअघि नाटकको रूपमा मञ्चन भइसकेको ‘पानीफोटो’ लाई लामिछानेले फिल्मको स्वरुप दिन लागेका हुन् ।

फिल्मको घोषणा कार्यक्रममा जानकारी गराएअनुसार रंगकर्मीद्वय सुनील पोखरेल र निशा शर्मा पोखरेल अब फिल्ममा नहुने र उक्त स्थानमा अनुप बराल र मेनुका प्रधान थपिएका छन् । झन्डै डेढ दशक अगाडि बेपत्ता भएको छोराको पर्खाइमा बसेको बाबुआमाको कथालाई ‘पानीफोटो’ ले प्रस्तुत गर्ने बताइएको छ ।

यसै शीर्षकमा दशक अघि नै गुरुकुलमा मञ्चन भइसकेको नाटकलाई अझै पनि सान्दर्भिक हुने ठहर गरी फिल्म बनाउन लागेको लामिछानेले बताए । फिल्मकोएक दिनको छायांकन काठमाण्डूमा र बाकी स्याङ्जामा हुने बताइएको छ ।

‘पानीफोटो नाटकलाई फिल्म बनाउने मेरो सपना नै थियो । किनकी यो कथालाई म अझ धेरै दर्शकमाझ पुर्‍याउन चाहन्छु,’ खगेन्द्रले भने । फिल्मलाई टुकी आर्टस र मञ्जुश्री फिल्म प्रोडक्सनको ब्यानरमा रोजिना सिटौला र रवीन्द्र वज्राचार्यले संयुक्त रूपमा निर्माण गर्न लागेका हुन् ।

दीपक वज्राचार्यले खिच्ने फिल्मको सम्पादन निमेष श्रेष्ठले गर्ने छन् भने पार्श्व संगीत पुष्पा संगमको हुने छ । फिल्ममा प्रकाश घिमिरे, माओत्से गुरुङ, बुद्धि तामाङ, कमलमणि नेपाल, अशान्त शर्मा, मलिका महत, प्रकाश घिमिरे, श्यामकुमार खड्का लगायतका कलाकारको अभिनय रहने छ ।

प्रकाशित : भाद्र १९, २०७६ ०८:१८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्