एप्स बनाउने युवती

कम्प्युटर तथा सूचना प्रविधि अध्ययन गरे पनि युवतीहरु इनोभेटिभ काममा लाग्दैनन् भन्ने एकथरी सोचाइलाई युवतीहरुले च्यालेन्ज गरेका छन्– युवकहरुले जस्तै एप्स बनाएर
विष्णु पोखरेल

फेसनलाई कसले पछ्याउँदैन र ? युवा होस् या युवती, सहरीया हुन् वा गाउँले फेसनलाई सकेसम्म फलो गरिरहेकै हुन्छन् । नयाँ–नयाँ फेसनको केही न केही प्रभाव सबैमा परेकै हुन्छ । आफूलाई मन पर्ने डिजाइन छान्दै बजारका पसल–पसल चहार्नेमा युवाभन्दा युवती नै धेरै हुन्छन् ।

फेसनेबल पोसाक खोज्दै सपिङ मलदेखि सामान्य पसलसम्म चहार्नेमै पर्छिन्–क्याथफोर्ड इन्टरनेसनल कलेज अफ इन्जिनियरिङमा सीआईटी सातौं सेमेस्टरमा अध्ययनरत अञ्जना राउत । 

‘मलाई फेसन डिजाइनिङमा एकदमै इन्ट्रेस्ट छ, नयाँ फेसन आउनेबित्तिकै त्यसलाई फलो गरिहाल्छु,’ अञ्जना भन्छिन्, ‘मलाई मात्र होइन, कुरा गर्दा धेरै साथीहरूलाई फेसनमा निकै इन्ट्रेस्ट हुने रहेछ ।’ आईटी पढ्ने राउतलाई फेसनमा रुचि भएर के गर्नु ? ‘बरु फेसन डिजाइनिङ नै पढेको भए हुन्थ्यो नि त,’ कतिपयले जिस्क्याउँथे, उनी हाँसेर उडाइदिन्थिन् । 

राउत मात्र होइन, उनकै साथी सुष्मा गिरी पनि फेसनमा खुब चाख राख्थिन् । मनमा फेसन घुमिरहे पनि दिमागलाई भने लगाउनुपथ्र्यो– पढाइतिर । आईटी पढ्ने र कम्प्युटर, मोबाइल, ट्याब्लेटसँगै खेल्ने उनीहरूलाई फेसनको भूतले किन पो छाड्थ्यो र ? एकाएक दिमागमा आइडिया फुर्‍यो– ‘आईटीभित्रै फेसन खोज्ने, हेरेर र सेयर गरेर भए पनि मज्जा लिने ।’ कसरी ? ‘एप्स बनाएर त्यसमा आफूले भेटेका र आइडिया आएका नयाँ फेसन डिजाइन पोस्ट गर्न मिल्ने बनाउने,’ सुष्मा भन्छिन्, ‘सबै प्रयोगकर्ताले इन्स्टाग्राममा जस्तै पोस्ट गर्न मिल्ने सुविधा दिने ।’

जब गत वर्ष राउत र गिरीको जोडीले ‘वुमेन लिडर्स इन टेक्नोलोजी (डब्लूएलआईटी)’ बाट एप्स डेभलपमेन्ट’ सम्बन्धी एकवर्षे फेलोसिप पायो, तब उनीहरूको सपना साकार भयो । एक साताअघि मात्र उनीहरूले ‘कपास’ नामक नेपाली एप्स सुरु गरे । झट्ट हेर्दा इन्स्टाग्राम जस्तै लाग्ने ‘कपास’ मा भने फेसन मात्र सेयर गरिन्छ । ‘कसैले नयाँ फेसन देख्नेबित्तिकै फोटो खिचेर सेयर गरिहाल्न मिल्छ,’ गिरी भन्छिन्, ‘यो एप्स नै फेसनेबललाई फोकस गरेर बनाइएको हो ।’ 

राउत र गिरी मात्र होइन, आफ्ना इच्छा, चाहना र आवश्यकताअनुसारका मोबाइल एप्स बनाउने युवती बढ्न थालेका छन् । कम्प्युटर र सूचना प्रविधिको अध्ययन गरेका र अध्ययनरत युवतीले प्राक्टिकल गर्दा होस् वा प्रोजेक्ट बनाउँदा, एप्स डेभलपमेन्टलाई रोज्छन् । ‘म नक्साल डेरामा बस्छु, खानेपानीको समस्या छ, कहिले आउँछ थाहा हुँदैन,’ अमृत साइन्स क्याम्पस बीएस्सी सीएसआईटी अध्ययनरत इच्छा तामाङ भन्छिन्, ‘राति उठेर पानी थाप्नुपर्छ, कुनै दिन पानी आउने समय बिर्सियो भने भोलिपल्ट समस्या परिहाल्छ ।’ 

कुन बेला पानी आउँछ र कुन बेला जान्छ भन्ने थाहा नभएर धेरैपल्ट हैरानी खेपेपछि मोक्तानको मनमा अचानक आइडिया आयो– लोडसेडिङको जस्तै पानीको पनि तालिका निकाल्ने । तालिका त निकाल्ने, कसरी ?’ ‘काठमाडौं उपत्यका खानेपानी लिमिटेड (केयूकेएल) ले सार्वजनिक गर्ने तालिकाका आधारमा,’ मोक्तान भन्छिन्, ‘पहिले विद्युत् प्राधिकरणले लोडसेडिङ तालिका सार्वजनिक गरेजस्तै केयूकेएलले पनि गरिरहेकै हुन्छ, हामीले याद गर्दैनौं ।’ 

पत्रिकामा छापिने र केयूकेएलको वेबसाइटमा मात्र हुने खानेपानीको तालिकालाई सबैमाझ पुर्‍याउन मोक्तानले रिमा प्रजापतिसँग मिलेर ‘पानी आयो’ मोबाइल एप्स बनाइन् । यो एप्स एन्ड्रोइड अपरेटिङ सिस्टम भएका स्मार्टफोनमा चलाउन सकिन्छ । ‘लोडसेडिङको जानकारी दिन एप्स भएजस्तै हामीले पनि पानीको जानकारी दिने बनाएका हौं,’ मोक्तान भन्छिन्, ‘यसमा कुन बार कति बजे पानी आउँछ हेर्न मिल्छ, आफ्नो लोकेसनअनुसार सेट गरेर अलार्मसमेत राख्न सकिन्छ ।’ ‘पानी आयो’ मा अहिले केयूकेएलले सार्वजनिक गरेको तालिकाको आधारमा विवरण राखिएको हो । ‘भविष्यमा केयूकेयलसँगै सहकार्यमा तालिकालाई अपडेट गर्दै लाने सोच छ,’ मोक्तान भन्छिन् । 

एनसीआईटी कलेजकी मन्दिरा भट्टराई, नागार्जुन कलेज अफ आईटीकी नीलिमा श्रेष्ठ र क्याथफोर्डकी रूमी राजभण्डारीलाई भने एटीएमले दिएको हैरानीले एप्स बनाउने आइडिया फुराइदियो । ‘जहिले पनि एटीएम गयो बिग्रेकै हुन्छ, नजिकमा कहाँनेर त्यही बैंकको एटीएम छ भनेर खोज्दा पनि टाइम लाग्छ,’ मन्दिरा भन्छिन्, ‘कमसेकम यो लोकेसनको यो एटीएम बिग्रिएको छ भन्ने जानकारी भए त्यस्तो दु:ख त पाइँदैन थियो ।’ एटीएम बिग्रिएर पाइने हैरानी कम गर्ने खालको ‘एटीएम नेपाल’ एप्स उनीहरूले बनाएका हुन् । 

उनीहरूले बनाएको ‘एप्स’ को विशेषता भनेको एटीएमको लोकेसन दिने मात्र होइन, कुन बैंकको कुन एटीएम बिग्रिएको छ भन्ने देखाउने हो । ‘हाम्रो एप्समा गएर युजर बनाएपछि तपाईंले कुनै स्थानमा गएर एटीएमबाट पैसा निकाल्न खोज्दा एटीएम बिग्रिएको छ भने स्टाटस अपडेट गरेजस्तै गरी बिग्रिएको सूचना लेख्न सक्नुहुन्छ,’ भट्टराई भन्छिन्, ‘एक जनाले यस्तो जानकारी राखिदिएपछि अरू एप्स युजरले पनि त्यसबारे थाहा पाउँछन्, युजर बढ्दै गएपछि प्राय: सबै लोकेसनको एटीएमबारे जानकारी हुन्छ ।’

क्याथफोर्डकी प्रियंका ज्ञवाली, एनसीआईटीकी मनीषा भट्टराई र खोप इन्जिनियरिङ कलेजकी आकृति श्रेष्ठले भने घरपालुवा जनावरका समस्या समाधान गर्न मोबाइल एप्स बनाएका छन् । ‘पेटनेट’ नामको यो एप्स अहिले कुकुर पाल्नेहरूका लागि जानकारी समेटिएको छ । राजधानीमा कहाँ–कहाँ केनेल क्लबदेखि डग सेन्टर छन् भन्ने जानकारी यसमा पाइन्छ । यसैगरी सडकका कुकुरहरू घाइते भए वा मारिएको अवस्थामा कसलाई खबर गर्ने भन्ने जानकारी पनि एप्सले दिन्छ । कुकुर बिरामी भए सामान्य उपचार घरैमा गर्न सकिने खालका विभिन्न जानकारी पनि यसमा राखिएको छ । ‘बाटोमा हिँड्दा कतिपल्ट कुकुर घाइते भएको देखेर यस्तो एप्स बनाउन मल लागेको थियो,’ ज्ञवाली भन्छिन्, ‘हाम्रो एप्सले कुकुरको उद्धार गर्न चाहनेलाई पनि सहयोग गर्छ ।’

कम्प्युटर तथा सूचना प्रविधि अध्ययन गरे पनि युवतीहरू इनोभेटिभ काममा लाग्दैनन् भन्ने सामाजिक सोचाइलाई यी युवतीहरूले च्यालेन्ज गरेका छन्– युवकहरूले जस्तै एप्स बनाएर । युवतीहरू प्राविधिक शिक्षा लिएर पनि केही गर्न सक्दैनन् भन्ने मान्यता तोड्नका लागि नै आफूहरू जागरुक भएको उनीहरू बताउँछन् । ‘केटीहरू केही पनि गर्न सक्दैनन् भन्ने मान्यताबाट माथि उठ्न पनि हामी आफैंले केही गर्नुपर्छ,’ भट्टराई भन्छिन्, ‘हामीले बनाएको एप्सले सामाजिक सोचाइ परिवर्तन गर्न सहयोग गर्छ ।’ 

आफूसँग क्षमता र नयाँ सोच भएका युवतीहरूलाई अहिले विभिन्न संस्थाहरूले समेत सहयोग गरिरहेकाले अवसर पाउन सजिलो भएको छ । ‘हाम्रो मुख्य उद्देश्य भनेकै प्राविधिक शिक्षा लिँदै गरेका युवतीहरूलाई भविष्यमा युवकजत्तिकै क्षमतावान् बनाउनु हो,’ डब्लूएलआईटीकी को–फाउन्डर रश्मि वज्राचार्य भन्छिन्, ‘उनीहरूलाई ‘क्यापेबल’ बनाउनकै लागि हामीले एकवर्षे फेलोसिप दिएका छौं ।’ 

कसैको सहयोग लिएर होस् वा नलिइकन, फेसनलाई पछ्याउन होस् वा सडकको घाइते कुकुरदेखि मन पग्लिएर, एप्स निर्माता युवतीले परम्परागत सामाजिक सोचाइलाई चुनौती मात्र दिएका छैनन्, आफ्नो सिर्जनात्मक स्वभावलाई उजागर पनि गरेका छन् । अनि सिर्जनालाई समाजसम्म पुर्‍याउने सेतुका रूपमा चुनेका छन्, अहिलेको युगको सबैभन्दा शक्तिशाली माध्यम– सूचना प्रविधिलाई ।  

प्रकाशित : चैत्र १८, २०७३ १०:२९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मसुर गुलाटी भर्सेस कपिल शर्मा

सुशील पौडेल

साता दिनयता समाचारको सर्वाधिक चर्चामा, गुगलको अधिक खोजीमा र युट्युबमा बढी हेरिएको पात्र हो, डाक्टर मसुर गुलाटी । भारतीय सोनी च्यानलको कमेडी शो द कपिल शर्मा शोमा डाक्टर गुलाटीबाट फेमस बनेका सुनील यतिबेला कार्यक्रम होस्ट कपिलसँगको झगडा र त्यसपछि उत्पन्न विवादका कारण चर्चाको लाइमलाइटमा छन् ।

अस्ट्रेलियाको शो सकेर एयर इन्डियाको प्लेनबाट मुम्बई फर्किने क्रममा रक्सीले मातेका कपिलले सुनीललाई जुत्ताले हानेको, गाली बेइज्जती गरेको खबर बाहिरिएपछि घटनाक्रमले दिनहुँ ट्वीस्ट लिइरहेको छ । कपिल र सुनीलको ट्वीटरमा नोंकझोक चलिरहेको छ । यहाँसम्म कि सुनीलले कपिलको शो छोडेर आफैंले नयाँ होस्ट गर्दैछन् भन्नेसम्मका खबर आइरहेका छन् । तर अप्रिल फुलको पूर्वसन्ध्यामा घटित सबै घटनालाई पूरा विश्वास गरिहाल्न सक्ने आधार भने बनिसकेको छैन । किनकि सुनीलले कपिललाई छोडेको यो पहिलो घटना भने हैन ।

कलर्स टीभीमा छँदै कमेडी नाइट्स विथ कपिलमा गुत्थीबाट फेमस थिए, सुनील । चर्चाको चुलीमा रहेकै बखत सुनीलले शो छोडेका थिए र पछि आए । त्यसपछि उनले फ्यानलाई भनेका थिए, ‘म फेरि आएको छु, मुख उठाएर । मलाई हेर्नुहोला’ महिलाको गेटअपमा गुत्थी बनेर देखिने सुनीलले त्यसबेला नै कपिलसँग अलग्गिनुको कारण खोल्न चाहेनन् । ‘म कपिललाई धेरै आदर गर्छु र उनले पनि मलाई माया गर्छन् । कपिलले मलाई सबैलाई भन्दा बढी रुचाउँछन्’ सुनीलले त्यसपछि कपिललाई डाक्टर गुलाटी र रिंकु भावी जस्ता असरदार क्यारेक्टर बनेर कपिल शर्मा शोसम्मै साथ दिए ।

फिल्ममा छिटफुट रोलबाट दर्शकलाई हँसाउँदै संघर्षको लामो यात्रा तय गरे पनि सुनीललाई कमेडियनका रूपमा चिनाउने काम कपिलले नै गरिदिए । त्यसअघि उनले गुटुर गु नामक साइलेन्ट कमेडी शोका २६ इपिसोड गरेर करिअर सुरु गरेका थिए । पछि मनीष पलसँग स्टार प्लसमा म्याड इन इन्डिया पनि गरे तर दर्शक रिझाउन सकेनन् र छिट्टै शो बन्द पनि गरियो ।

कपिल शर्मा शोमा भने सुनीलले आफ्नो क्षमताको रौद्र रूप नै देखाइदिए । क्यारिकेचर र स्ट्यान्ड अप कमेडीमा होस्ट कपिललाई पछिल्लो चर्चाका मामिलामा समेत उछिनेका थिए, सुनीलले । पछिल्लो पटक उनी उक्त शोमा अमिताभ बच्चनको गेटअप र क्यारिकेचरमा दर्शकलाई चकित पारेका थिए ।

प्लेनमा भएको भनिएको झगडापछि कपिलले सुरुवातमा भनेका थिए, ‘म प्राय: सुनीलसँग झगडा गर्छु । हामी राम्रो कामका लागि हेल्दी फाइट गर्ने गर्छौं ।’ त्यसो त उनले केही असमझदारी देखिए पनि समस्या आउने खालको नभएको जिकिर गरेका थिए । तर अवस्था उनले सोचेजस्तो काबुमा रहेन । सुनीलले लामो ट्वीट गर्दै भनिदिए, ‘भाइजी, तिमीले गहिरो चोट पुर्‍यायौ । तिमी जस्तै सफल र क्षमतावान् सबै हुँदैनन् । तर जब हुन्छन् नि तिमीलाई कसैले महत्त्व दिने छैनन् । त्यसैले अरूको पनि अस्तित्व स्विकार्न सिक । भगवान् जस्तो बन्न नखोज ।’ सुनीलको लामो मौनतापछिको उक्त ट्वीटपछि भने कपिलको दिनहुँजसो माफी माग्नुमै बितिरहेको छ । कपिललाई थाहा छ, सुनीलबिना उनको शोको रथ पहिले जस्तै कुद्नेवाला छैन ।

सुनीलसँगको झगडापछि यतिबेला कपिलका फ्यानमा भारी गिरावट आएको छ । मसुर गुलाटीबाट दर्शकको मन जितिरहेका सुनीललाई रक्सीको नशामा दुव्र्यवहार गरेको भन्ने घटनाले कपिललाई ब्याक फायर भइरहेको छ । पछिल्ला केही सुनीलबिनाका इपिसोडलाई युट्युबमा डिसलाइक गर्नेको लहर त देखिएको छ नै, कमेन्ट्स पनि कपिलविरुद्ध र सुनीलका पक्षमा अधिक छन् । 

तैपनि घटना अझै शंकास्पद नै छ । समाचारले पनि यकिन रूपमा झगडा भएको ठोकुवा गर्न सकिरहेका छैनन् । त्यसो त कपिलले नै फेसबुकमार्फत सुरुवातमै भनेका छन्, ‘सुनील पाजीसँग झगडा भएको बारे अचानक सुनें । सुरुमा त यो कुरा कहाँबाट कुन उद्देश्यले आइरहेको छ ? के यो साँच्चै विश्वासयोग्य ? झगडा भएको कसले देख्यो ?’ 

त्यसो त यतिबेला केही आलोचकले टीभीको टीआरपी बढाउनका लागि पनि जानाजानी यो प्रपञ्च रचिएको आरोप लगाउन थालेका छन् । प्लेनमा सार्वजनिक रूपमा यात्राका क्रममा झगडा भएको भए अन्य तेस्रो पक्ष साक्षी हुनुपर्ने वा एयर इन्डियाले झगडा गर्नेलाई कारबाही चलाउनुपर्ने राय ती आलोचकको छ ।

शंका गर्नेका लागि सन्निकटमा रहेको अप्रिल फुल पनि आधार बनिरहेको छ । पछिल्लो खबरमा त सुनील पुन: कपिल शर्मा शोमा फर्किने अड्कल पनि काटिएको छ भने केहीमा सुनीलको नयाँ शोको नामसमेत दिन थालिएको छ । जेहोस्, पछिल्लो घटनाबाट सुनीलको शक्ति प्रदर्शन राम्रै देखिएको छ । यसले कपिलसँगको शक्ति सन्तुलनमा मिस्टर गुलाटीलाई फाइदा नै होला, यदि फेरि एकसाथ देखिएको खण्डमा । 

 

प्रकाशित : चैत्र १८, २०७३ १०:२९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्