निको नहुने घाउ- 'दोख'- मनोरञ्जन - कान्तिपुर समाचार

निको नहुने घाउ- 'दोख'

रीना मोक्तान

काठमाडौँ — 'न्यु नेपाली सिनेमा'ले सन् २०१३ तिर स्क्रिप्ट लेखन प्रतिस्पर्धा आयोजना गर्‍यो । 'न्यु नेपाली सिनेमा' त्यतिबेला वैकल्पिक फिल्मबारे छलफल गराउने फोरमको रुपमा सक्रिय थियो । त्यही प्रतिस्पर्धाको निर्णायक बन्नका लागि एक दिन रंगकर्मी अनुप बराललाई आयोजकले अनुरोध गर्‍यो ।

'म किन निर्णायक बन्ने, तपाईंहरुले मलाई त्यस बापत पारिश्रमिक पनि दिनुहुन्न ! आयोजक पारिश्रमिक दिन सक्ने अवस्थामा नभएपछि अनुप जिस्किए । एउटा सर्त राख्दै निर्णायक बन्ने निधो गरे । उनको सर्त थियो, 'प्रतिस्पर्धाबाट छानिएको १० स्क्रिप्टमध्ये मनपरेको एउटामाथि मैले फिल्म बनाउन पाउनुपर्छ ।'

त्यही प्रतिस्पर्धामा प्रथम बनेको स्क्रिप्टमाथि बनेको हो -'दोख' । राजन कठेत लिखित स्क्रिप्टले प्रतिस्पर्धामा विजयी बन्दा २ लाख २५ हजार जित्यो ।

'मलाई राजनको काम निकै संवदेनशील लाग्थ्यो । राजनले लेखेको स्क्रिप्टमा गहाराइ हुन्छ भन्ने थाहा थियो । प्रतिस्पर्धा जितेको स्क्रिप्टको कथा मलाई एकदम मनपर्‍यो,' अनुप पूराना दिन सम्झँदै बताउँछन् ।

जनआन्दोलनको पृष्ठभूमिमा अलग भू-भागमा घटेको घटनालाई आख्यानमा ढालेर 'दोख'को कथा बुनिएको थियो । दुई गाउँ जोड्ने सामुदायिक वन कसको हो? भन्ने लडाईं समेटिएको कथा । त्यही वन आफ्नो बनाउनका लागि गाउँहरुबीच फुटबल प्रतिस्पर्धा गराइन्छ । त्यही कथालाई दृश्यको रुप दिन २०७२ तिर निर्माण टिम भोजपुर पुग्यो । ६/७ दृश्यको छायांकनपछि भुकम्प आयो । टोली काठमाडौं फर्कियो । प्राविधिकदेखि कलाकार सबै तितरबितर भए ।

भूकम्पपछि जीवन सामान्यतर्फ फर्कँदै गर्दा फेरि छायांकनका लागि तयार के गर्दै थिए, नाकाबन्दीले टिम फेरि रोकिए । त्यतिञ्जेल अनुमानित बजेट सकिसकेको थियो । सबैले फिल्म 'डब्बा' होला भन्ने सोचेका थिए । तर, जसोतसो लगानीकर्ता खोजेर पुन: छायांकनमा निस्कियो टिम ।

'सुरु गरेको कामलाई फत्ते गर्नुपर्छ भन्ने थियो । तर, पहिला खिच्दै आएको क्यामेरा छोडेर नयाँ क्यामेराले फिल्म खिच्दा बजेट बढ्यो । पारिश्रमिक लिने कुरै छोडौं, मैले आफैंले पनि फिल्म पूरा गर्न आफ्नोतर्फबाट केही रकम हालें । आफूले गरेको प्रोजेक्ट पूरा गरौं भन्ने हुन्छ सबैलाई,' फिल्मका निर्देशक बरालले सुनाए ।

१५ वर्षअघिको जनयुद्धको समयलाई फिल्ममा देखाउन टिमले खुबै मिहिनेत गर्‍यो । अनुपका अनुसार त्यतिबेला चुरोटको डब्बामा फोक्सोको चित्र नहुने हुँदा उनीहरुले त्यस्तै सिगरेटको दृश्य खिचे । बियरको बोतल पूरानै देखाउन खोजे । त्यतिबेलाको रेडियो, भट्टी अनि भित्ताहरु देखाउने प्रयास गरे । फिल्ममा कस्ट्युम डिजाइनर थिएन । कलाकार आफैंले आफ्नो लागि कस्ट्युम बनाउँथे । बन्दुक बनाउन निकै मिहिनेत लागेको अनुप सुनाउँछन् ।

'दोख'को सबै काम सकिएपछि प्रदर्शनको तयारी थाल्दा फेरि कोरोना महामारीले फिल्म रोकियो । भूकम्प, नाकाबन्दी, कोरोना, बजेट अभावलगायतका थुप्रै समस्या छिचोल्दै ७ वर्षमा 'दोख' प्रदर्शनका लागि तयार भयो । असार २४ मा प्रदर्शन हुने फिल्म दर्शकको जिम्मामा लगाइदिन पाउँदा निर्देशक बराललाई ठूलो भारी बिसाएको अनुभव भएको छ ।

'बल्ल फिल्मको भारी बिसाएको छु । यो भारी गह्रुंगो छैन । एकदम हलुंगो र मीठो छ भन्ने लाग्छ,' मुसुक्क हाँस्दै भने, 'नेपालमा फिल्म बनाउन अहिले पनि महाभारतको युद्ध लडेको जस्तो हुन्छ । दोखले गर्दाखेरी घरायसी समस्या होला जस्तो भएको थियो । म घरमै फिल्मको सम्पादन गर्थें । दियाले मलाई तपाईंको जीवनमा दोख मात्रै छ हामी छैनौं' भन्थिन् । गरिसकेको कामलाई अपूरो छाड्दा नराम्रो असर जान्छ भन्ने लागेर मैले फिल्मको कामलाई निरन्तरता दिएँ ।'

युद्ध - निको नहुने घाउ

युद्ध सम्झँदा अनुपको आँखामा खाली विद्यालय, महिला र वृद्धाको उदास अनुहार नाच्छ । 'खाली विद्यालय, खाली बेन्च, जहाँ विद्यार्थी जान सक्दैनन् । उदास महिला र वृद्धाका आँखा । बेरोजगार युवाहरु जो गाउँमा बस्न सक्दैनन्, न शहर जान सक्छन्,' उनले भने । युद्ध निको नहुने घाउ भएकोले बिम्बका रुपमा फिल्मको नाम 'दोख' राखिएको अनुपको भनाइ छ ।

'शब्दकोषमा टाइफाइड बिग्रियो भने दोख हुन्छ भनेर लेखिएको छ । तर युद्ध एउटा त्यस्तो बिमारी हो जो अहिलेसम्म निको हुन सकेको छैन । त्यही बिम्बको रुपमा दोख नाम राखिएको हो । एउट यस्तो काल जुन सबैभन्दा डरलाग्दो, पीडाहरुले भरिएको थियो । जुन पीडा अझै हामीभित्र छ ।'

समय अन्तरालमा फिल्मकर्मीहरु जनयुद्धलाई समेट्दै फिल्म निर्माण गरिरहेका छन् । आखिर युद्धका कथा दर्शकलाई किन सुनाउनुपर्छ ? प्रश्न गर्दा अनुपले युद्धको भयानक रुप, त्यतिबेलाको कालखण्ड देखाउन फिल्मकर्मीले युद्धका कथामा फिल्म निर्माण गर्ने गरेको जवाफमा दिए ।

'युद्ध आफैंमा भयानक छ । त्यसले मानिसहरुमा कति किसिमका मनोविज्ञान छोडेर गएको छ । युद्धको असर लामो समयसम्म बस्छ नि,' अनुपले भने, 'युद्ध आफैंमा नराम्रो थियो । त्यसले एक समयमा केही परिवर्तन ल्याए पनि युद्धका डोबहरु गएको हुँदैन । त्यो नराम्रो कुरा हो भन्ने संदेश फिल्मबाट जाने नै भयो । अर्को त एउटा कालखण्डमा यस्तो पनि भएको थियो भन्ने महसुस गर्न पाउँछौं युद्धका फिल्महरुमा ।'

फिल्ममा भोजपुर, दिक्तेलको कथा समावेश छ । कथा जहाँको हो, त्यही माटोको सुगन्ध आओस् भन्ने सोचसहित अनुपले कवि श्रवण मुकारुङलाई फिल्मका लागि गीत लेख्न दिए । श्रवणलाई लेख्न कठिन भएको 'रातैले बुन्छ' बोलको गीत एक वर्षअघि युट्युबमा सार्वजनिक भयो । गायिका झुमा लिम्बुले गाएको 'यारी'ले युद्धको पीडा, त्यो समयमा दर्शकलाई पुर्‍याउँछ ।

गीतमा पुष्पा र संगमको संगीत छ । फिल्ममा समावेश अर्को 'भेट होला लैलै' भने निर्देशक अनुपलाई असाध्यै मनपरेको गीत हो । हुन त अन्य व्यवसायिक फिल्मकर्मी अनावश्यक ठाउँमा गीतहरुको प्रयोग गर्छन् । प्रचारको उद्देश्यले बनेका कति गीत कथामा आवश्यक पनि लाग्दैनन् । आफूले भने कथाको मर्म अनुसारको संगीत फिल्ममा राखेको अनुपको तर्क गर्छन । 'गीतलाई अधिकांश फिल्ममा डेकोरेसनको रुपमा मात्र प्रयोग गरिन्छ । तर, हामीले कथाको माटो र सुगन्ध दिनका श्रवणलाई गीत लेख्न लगाएँ, पुष्पा र संगमलाई संगीत भर्न दिएँ,' उनले भने ।

'दोख' प्रदर्शनको अन्तिम संघारमा छ । हलसम्म फिल्म पुर्‍याउन गर्नुपर्ने संघर्ष अझै निर्माण टिमले गर्नै बाँकी छ । 'दोख'ले कस्तो सो पाउने हो? अनुप अलमलमा छन् ।

'सो कति पाउने हो थाहा छैन । अहिले सिक्वेल फिल्मले सो पाइरहेका छन् । त्यस्तै फिल्म धेरै चलेका पनि छन्,' अनुप सुनाउँछन्, 'अहिले दर्शक मिश्रित छन् । दर्शकले संसारभरका फिल्महरु हेरेका छन् । तर, कति दर्शकको फिल्म चेतना दुअर्थी संवाद, हाँसो मजाक, हिरो हिरोइनको गीतमै अड्किएको छ । त्यो हुनुको पछाडि पनि कारण होला । हामीले जनयुद्ध भोग्यौं, अनि कोरोना देख्यौं । सायद त्यसलाई बिर्सेर दर्शक मनोरञ्जन लिन हल पुग्छन् । त्यस्तो दर्शकलाई आफ्नो फिल्ममा तान्ने त्यो परिपक्वता सायद हामीकहाँ आइसकेको छैन होला ।'

जस्तो फिल्म चल्यो, त्यस्तै फिल्म बनाउनेहरुको होडबाजी छ नेपाली फिल्म क्षेत्रमा । बजारकै पछाडि दौडदा नेपाली फिल्मले अझै आफ्नो भाष्य निर्माण गर्न नसकेको अनुप बताउँछन् । 'जुन विषय चल्यो त्यस्तै फिल्म बनाउनेहरु बढी छन् । बजारमा चलिरहेको जस्तै फिल्म बनाउन थाले फिल्म क्षेत्रको विकास हुन सक्दैन,' अनुप सुनाउँछन्, 'संख्यात्मक रुपले फिल्म बढी भए पनि फिल्मको इतिहास हेर्ने हो भने अझै हाम्रो फिल्म उस्तै देखिन्छ । हामीभन्दा अलि पछाडि फिल्म बनाउनेहरु कति अगाडि पुगिसके । त्यसो हुनुको प्रमुख कारण हामी बजारको पछाडि दौडेर हो । हामीले बनाउने कामहरुको लागि बजार बनाउन सकेनौं । अबको लडाईं फरक धारको फिल्म हेर्ने दर्शकको निर्माण हो ।'

अनुप थप्छन्, 'नेपाली फिल्म संक्रमणकालीन अवस्थामै छ । नेपाली फिल्मको आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाउनुपर्छ भन्ने कुरा छ । हामीले जुन कथा भन्छौं त्यसले वास्तवमै हाम्रो समाजलाई पक्रन सकेको छ कि छैन? भन्ने बुझ्नुपर्छ ।'

प्रकाशित : असार १५, २०७९ २०:२६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

घर फर्किँदै झापाका डुबान पीडित

पर्वत पोर्तेल

झापा — बुधबार दिउँसोदेखि वर्षा कम हुन थालेपछि झापाका विभिन्न स्थानबाट विस्थापित भएका डुबान पीडितहरू घर फर्किन थालेका छन्। जिल्ला प्रहरी कार्यालय झापाका अनुसार बुधबार प्रभावितमध्ये एक सयभन्दा धेरै परिवार आआफ्नो घर फर्किएका छन्। एसपी विश्वमणि पोख्रेलले वर्षा कम भइ नदीको बाढीसमेत घटेका कारण विस्थापितहरू घर फर्किन थालेको बताए।

धेरैजसो पीडित भने अझै नजिकैको विद्यालय, धर्मशाला र मन्दिरहरुमा आश्रित छन्। आश्रितहरूलाई नेपाल रेडक्रस सोसाइटी र विपद्‍ व्यवस्थापन समितिले विभिन्न राहत वितरण गरेको छ। रेडक्रसले बुधबार र गौरीगन्ज १ का ५० बढी विस्थापित परिवारहरूको लागि ६० थान त्रिपाल र ६० थान हाईजिन किट वितरण गरेको छ । जिल्लास्थित सुरक्षा निकाय, राजनीतिक दल तथा जनप्रतिनिधिहरूको टोलीले बाढी प्रभावित क्षेत्रको स्थलगत अवलोकन गरेको थियो ।

प्रकाशित : असार १५, २०७९ २०:२३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×