'एउटा गीत गाउनै बाँकी छ, विधिको शासन ल्याउनै बाँकी छ'- मनोरञ्जन - कान्तिपुर समाचार
नाटक एनिमल फार्म

'एउटा गीत गाउनै बाँकी छ, विधिको शासन ल्याउनै बाँकी छ'

जर्ज अरवेल लिखित 'एनिमल फार्म' नाटकको रुपमा मञ्‍चन हुँदै
रीना मोक्तान

काठमाडौँ — 'म तपाईंहरूसँग झुटो बोल्दिनँ । जनावरको जीवन दु:ख र गुलामीमै बित्छ । हामी जन्मन्छौं, हामीलाई जीवित राख्नका लागि मात्र खाना दिइन्छ । नमरुञ्जेल बलजफ्ती अरुको सेवामा खटाइन्छ । आँखा झिमिक्क गर्न नपाउँदै मारिन्छ । के यो प्रकृतिको आदेश हो ? प्रकृतिले त यस्तो भेदभाव गर्दैन । त्यसोभए हामी किन यो दयनीय अवस्थामा बाँचिरहेका छौँ त ? यसको जवाफ हो- मानिस ।'

एकदिन फार्ममा भएका अन्य जनावर साथीहरूलाई बुढो मेजर (सुँगुर)ले 'मानिस नै जनावरको दुश्मन' रहेको बताउँदै क्रान्ति गर्न हौसाउँछ । मानिसको तानाशाही व्यवस्थाबाट स्वतन्त्र हुँदा आत्मसम्मान, अधिकार र सुखको जीवन पाउने सोचमा फार्मका जनावर विद्रोह गर्न तयार हुन्छन् । एकजुट भएर फार्मका मालिकलाई निकालिदिन्छन् ।

त्यसपछि सुँगुर कमरेडहरू एसबी र केपोलियनले जनावरको नेतृत्व गर्छन् । जनावरमैत्री नियमहरू बनाइन्छ । एसबी र केपोलियनको नेतृत्वमा जनावहरूले क्रान्तिको वास्तविक उपलब्धि उपभोग गर्न पाउलान् ? मानिसलाई फार्मबाट मिल्काइदिएसँगै हेपिएको, दबिएको, भोकमरीको जीवनबाट जनावरहरूको जीवन उकासिएला ? जर्ज अरवेल लिखित उपन्यास 'एनिमल फार्म'ले विद्रोही जनावरहरूको संघर्षको कथामार्फत शक्तिमा पुगेका नेतृत्वहरूको अहम, भ्रष्टता र शक्तिहीनहरूको कमजोरी बोल्छ ।

गलत नेतृत्व चयनले निम्त्याउने दु:ख र भीडको पछाडि दौडनेहरूको कथा बोल्ने 'एनिमल फार्म' नाटक कौसी थियटरमा मञ्चन हुनु र नेतृत्व चयन(एमाले र कांग्रेसको महाधिवेशन)को चरण सुरु हुन संयोग मात्र हो ।

मञ्चनको अन्तिम तयारीमा रहेको नाटकले शक्तिमा रहेकाहरूले शक्तिको दुरुपयोग गरेर शक्तिहीनहरूलाई दबाउन खोज्ने अहिलेको राजनैतिक माहोलमाथि कटाक्ष बोल्छ । पढ्न सक्ने क्षमता देखाउँदै सुँगुरहरूले नेतृत्वको घोषणा गर्छन् । फार्मका अन्य जनावर आँखा चिम्लेर उनीहरूकै पछि लाग्छन् । न उनीहरू असहमति जनाउँछन् सक्छन् न त प्रश्न गर्न नै । असहमति जनाउने आवाजलाई पनि त्यहाँ दबाइन्छ ।

शक्तिको आडमा केपोलियनले एसबीलाई फार्मबाट हटाउँदा फार्मका जनावरहरू सत्यता देख्न सक्दैनन् । देख्नेहरूले पनि बोल्न सक्दैनन् । अझ शक्तिशाली समूहले नै उनीहरूका सपना निर्धारण गरिदिन्छन् ।

'एनिमल फार्म' जनावरहरूको कथा हो । यो कथाका पात्रहरू पनि जनावर नै हुन् । तर, मञ्चमा जनावरको भूमिका मानिसले निर्वाह गर्दैछन् । यसले समग्र समाज, शक्ति संरचना र उत्पीडनमा परेकाहरूको प्रतिबिम्व गर्छ । फार्मका हरेक जनावरमा हाम्रै समाजका प्रतिनिधि पात्र देख्न सकिन्छ । भक्त घोडा नामजस्तै भक्त भएरै केपोलियनलाई महान् सम्झन्छन् । भेडा पात्र छन् जो प्रश्न गर्न खोज्छन् तर अर्धज्ञानकै कारण चुप रहन बाध्य छन् । मालती घोडिनी, गाई, कुखरा, हाँस, मुसा, कागलगायतका पात्रहरू त हामी समाजमै देख्न सक्छौं । कमरेड चाप्लुस् सुँगुरजस्तै पात्रसँग कुनै न कुनै बेला ठोक्किएकै हुन्छौं । आफूलाई ठूला वर्णका ठान्ने अनि साना ठान्ने पात्रहरूकै कारण जनावरहरूको कथामा हामी मानव संसार भेट्टाउँछौं ।

यो नाटकले शक्तिको पछि दौडिरहने केपोलियन र भीडको पछाडि दौडिनेहरूलाई व्यंग्य गर्छ । अरवेलले सन् १९४३ तिर लेखेको एनिमल फार्मको उपन्यासलाई प्रशान्त नायरले नाट्य रूपान्तरण गरेका हुन् । निर्देशक आकांक्षा कार्कीले नाटकलाई अहिलेको समयसँग जोडेकी छन् ।

कोभिड महामारीले फार्म अछुतो रहँदैन । जनावरहरूलाई आइसोलेसनका लागि ठाउँको अभाव हुन्छ । मानिसले बनाइदिएको अस्पताल जानु फार्मको नियमविपरीत छ । जनावरहरू स्वंय रोगसँग लड्न बाध्य छन् । आफूलाई ठूला र शिक्षित ठान्ने नेता केपोलियन उनीहरूलाई 'हाच्छयुँ' गरेरै रोगसँग लड्न सल्लाह दिन्छन् । महामारीका दौरान जनताप्रति राज्य कति लापरबाही र असंवेदनशील बन्यो भन्ने कुरालाई पनि एकपटक नाटकले सम्झाउनेछ ।

नेतृत्वमा पुगेकाहरूले शक्तिको मोहमा क्रान्तिलाई कसरी बिर्सिए भन्नेतर्फ पनि नाटकले प्रश्न छेडेको छ । देशमा १० वर्षे जनयुद्ध भयो । हजारौं सहिद भए । क्रान्तिकै बुई चढेर सत्तामा पुगेकाहरूले जनताका लागि के गरे त ? क्रान्तिमा होमिएका सर्वाहारा वर्गको अवस्था सुध्रियो ? यसमाथि पनि नाटकले आवाज उठाउँछ । पात्रहरू गाउँछन् -

'नाकाको नथि फ्याँकेर, आँखाको पट्टी उघारेर

निरंकुशताको यो पहाडलाई उखेलि अब फ्याँक्नुछ

एउटा गीत गाउनै बाँकी छ, विधिको शासन ल्याउनै बाँकी छ ।'

नाटकमा आफूलाई उच्च समूहका ठान्नेहरूले कसरी होचा वर्ग, वर्ण, जातलाई थिचोमिचोमा पारेर फाइदा उठाउँछन् भन्ने पनि देखाइएको छ ।

अरवेलकै कथामा अनुवादित नाटक 'एनिमल फार्म'ले लेखकै पितृसतात्मक सोचमाथि पनि प्रहार गरेको छ । अरवेलले कथामा नेतृत्वसम्म पुगेकी एसबीलाई केपोलियनले षड्यन्त्र गरेर फार्मबाट लखेटिएको देखाइएको छ । त्यसपछि दोहोरिएर उनी मञ्चमा देख्दिनन् । महिला पात्र भेडालाई प्रश्न गर्न खोज्ने तर दबाइएको पात्रको रुपमा प्रस्तुत गरिएको छ । महिलाहरूलाई कमजोर, निर्बल देख्ने अनि लेखनमा त्यही झल्काउने जर्जजस्ता संकुचित विचारधारालाई पनि व्यंग्य गर्छ नाटकले ।

'अरबेलको लागि केवल म कमजोर प्रतिनिधि पात्र हुँ । उहाँले भए जति विवेक प्रयोग गरे पनि अन्तिममा माथिल्लो वर्गको खोक्रो पात्रको प्रतिनिधि गर्न किन म महिला नै छनोट गर्नु पर्‍यो । जसको दिमाग छैन, नैतिकता छैन, विचार छैन । किनभने त्यतिबेला पनि उहाँले के सोच्नुभयो भने गञ्जागोल अवस्थामा प्राय महिला भने घाँडो मात्र हो,' अरवेलले महिलालाई हेर्ने दृष्टिकोणप्रति सिर्जनात्मक चालखी अपनाउँदै एक घोडीमार्फत आक्रोश पोखिएको छ ।

भक्त घोडालाई गाडीमा लगिँदै गरेको दृश्यलाई निकै रोचक अनि मनछुने तरिकाले देखाइएको छ । जनावरका भेषमा पात्रहरूले जनावरकै आवाज नक्कल गर्दा वास्तविक फार्ममै पुगेझैं लाग्छ । युद्धको समयमा लेखिएको अरवेलको कथा अहिले पनि नेपाली समाज, राजनीतिअघि सान्दर्भिक लाग्छ ।

शक्तिशाली समूहले गरिरहेको अत्याचारी शासनविरुद्ध आवाज उठाउन प्रेरित गर्ने यो नाटक मंसिर १४ देखि पुस ३ सम्म कौसी थियटरमा मञ्चनमा हुँदैछ । नाटकका थुप्रै कलाकारले अभिनय गरेका छन् । प्रयोग गरिएका प्रप्स कलात्मक देखिन्छन् । कथालाई न्यारेट गरिरहेझैं लाग्ने संगीत यो नाटकको बलियो पक्ष हो ।

प्रकाशित : मंसिर १३, २०७८ १८:२१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

हामीले किन विद्रोह गर्‍यौं त्यसको व्याख्या गरिरहनु पर्दैन, चितवनको तमासा नै पर्याप्त छ : अध्यक्ष नेपाल

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — नेकपा (एकीकृत समाजवादी) का अध्यक्ष माधवकुमार नेपालले आफूले कम्युनिस्ट आन्दोलनमा नेकपा एमालेबाट विद्रोह गरेको बताएका छन् ।

सोमबार प्रज्ञा भवनमा आयोजित कार्यक्रममा बोल्दै अध्यक्ष नेपालले विद्रोह गर्नुको कारण बुझ्न चितवनको तमासा र चितवनको कुम्भमेला नै पर्याप्त रहेको बताएका छन् । उनले नेकपा एमाले पार्टीभित्र फरक मत राख्नेहरुको अपमान भइरहेको भन्दै नेकपा एमालेमा जनताको बहुदलीय जनवादका गफ मात्रै हाँकिएको बताए । नेकपा एमालेले कुनै पनि जनवादी अधिकारहरु प्रदान नगर्ने, विचारको बहसहरु सञ्चालन नगर्ने प्रवृत्तिले नै नेकपा एमाले कम्युनिष्ट क्रान्तिकारी दिशामा बढ्न सक्दैन भन्ने प्रष्ट पारेको भन्दै अध्यक्ष नेपाललेएमाले अधोगतितर्फ गइसकेको पनि दाबी गरे ।

अध्यक्ष नेपालले भने, ‘अहिले हामीले कम्युनिष्ट आन्दोलनमा विद्रोह गरेका छौँ । नेकपा एमालेबाट विद्रोह गर्‍यौँ । किन विद्रोह गर्‍यौं त्यसको व्याख्या गरिरहनु पर्दैन, चितवनको तमासा नै पर्याप्त छ । त्यहाँको कुम्भ मेला नै पर्याप्त छ, त्यहाँ फरक मत राख्ने व्यक्तिहरुमाथि जसरी अपमान भएको हामीले समाचार पाइराखेका छौँ । त्यो नै पर्याप्त छ । जनताको बहुदलीय जनवादका गफ मात्रै हाँक्ने, कुनै पनि जनवादी अधिकारहरु प्रदान नगर्ने, त्यसबाट वञ्चित गर्ने, विचारको बहसहरु सञ्चालन नगर्ने, आदेशको पालन गर्ने, त्यो प्रवृत्तिले नै प्रष्ट पार्दछ कि अब त्यो नेकपा एमाले कम्युनिष्ट क्रान्तिकारी दिशामा बढ्न सक्दैन, त्यो अब अधोगतितर्फ गइसकेको छ, दक्षिणपन्थी बाटोतर्फ लागिसकेको छ ।’

अध्यक्ष नेपालले नेकपा एमालेलाई विदेशीको दलालीले मात्र प्रशंसा गर्न सक्ने भन्दै राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका नेताले महाधिवेशन उद्घाटनमा एमालेको उच्च प्रशंसा गर्नु स्वभनीय नभएको बताए । उनले राम्रो विचारधाराको पार्टीले राम्रोकै साथ दिने र नराम्रो विचारधाराको पार्टीले नराम्रोको नै साथ दिने भन्दै एमालेको कामले पार्टी कुन दिशातर्फ गइरहेको छ भन्ने प्रष्ट देखिने बताए । उनले अहिले वामपन्थी, लोकतान्त्रिक शक्तिहरु मिलेर ५ दलीय गठबन्धन सरकार बनाएको र मुलुक र संविधान मास्नेहरुबाट मुक्ति दिलाएको बताए ।

अध्यक्ष नेपालले भने, ‘राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका नेताले उच्च प्रशंसा गरेको, विदेशीहरुको दलाली गर्नेहरुले उच्च प्रशंसा गरेको, त्यसबाट थाहा हुन्छ कि वास्तवमा त्यो पार्टी कुन दिशातर्फ जान खोज्दै छ । राम्रोले राम्रोलाई प्रशंसा गर्दा रहेछन्, नराम्राले नराम्रालाई नै प्रशंसा गर्दछन् । त्यसैले राम्रा राम्रसँग, नराम्रा नराम्रासँग छन्, अहिले हामी वामपन्थी, लोकतान्त्रिक शक्तिहरु एकताबद्ध भएर ५ दलीय गठबन्धन बनाएका छौं । यो मुलुकलाई, संविधानलाई क्षतविक्षत पार्न खोज्ने शक्तिबाट मुक्त गरेका छौँ । लोकतन्त्रलाई मास्न खोज्ने शक्तिहरुबाट जोगाएका छौं । संविधानको, लोकतन्त्रको रक्षा गरेर हामीले क्रान्तिबाट प्राप्त गरेका उपलब्धिहरुको जगेर्ना गरेका छौँ । हामी क्रान्तिप्रति, त्यसबाट प्राप्त भएको उपलब्धिहरुप्रति अत्यन्त सजग छौँ । गम्भीर छौँ, रक्षा गर्न चाहन्छौँ । अगाडि लान चाहन्छौँ, प्रगतिको दिशामा बढाउन चाहन्छौँ ।’

क्रान्तिबाट प्राप्त गरेका उपलब्धिहरुको जगेर्ना गर्न र क्रान्तिबाट प्राप्त भएका उपलब्धिहरुप्रति आफू र आफ्नो पार्टी अत्यन्त सजग भएको बताए ।

प्रकाशित : मंसिर १३, २०७८ १८:१५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×