२९ वर्षदेखि चर्चित गीत- 'तिहारै आयो, लौ झिलिमिली' - मनोरञ्जन - कान्तिपुर समाचार

२९ वर्षदेखि चर्चित गीत- 'तिहारै आयो, लौ झिलिमिली' 

रीना मोक्तान

काठमाडौँ — 'तिहारै आयो लौ, झिलीमिली, ए सुन हजुर भैलिनी आए आँगन… ।' भैलो खेल्ने समूहले आफ्नो घरको आँगनमा यही गीत बजाउँदै नाचगान गर्दा निर्देशक शम्भु प्रधानको मन ढक्क फुल्छ । तिहार नजिकिएसँगै सुपर मार्केटदेखि घर/घरमा यो गीत बज्न सुरु हुन्छ । यो गीत नगुञ्जिएसम्म तिहार आएको भान नै हुँदैन ।

भैलो खेल्नेले त कण्ठस्तै पारेका हुन्छन् । आफ्नो फिल्मको यसै गीतमाथि भैलो खेलेको देख्दा शम्भुलाई लाग्छ, 'समाजलाई केही त दिएछु ।'

'स्वर्ग' फिल्मको पटकथाले नै मागेको गीत थियो यो । राम लाहुरे(शिव श्रेष्ठ)लाई खोज्दै सावित्री(गौरी मल्ल) गाउँ/गाउँमा भैलो खेल्न हिँडेकी हुन्छिन् । भैलो खेल्ने क्रममा लाहुरेको घरमा पुग्दा यो गीतको दृश्य सुरु हुन्छ ।

निर्देशक प्रधानले गीतकार यादव खरेललाई फिल्मको उक्त दृश्यका लागि गीत लेख्न लगाए । शम्भुजित बाँस्कोटालाई संगीतको जिम्मा लगाइदिए । यादव र शम्भुजितसँग भेटेर गीतको कथा र परिवेश सुनाए । गीतकार खरेलले तिहारकै झल्को दिने शब्दहरु रचे । शम्भुजितले संगीत भरेपछि तयार भयो, 'भैलिनी आए आँगन… ।'

विगत २९ वर्षदेखि हिट यो गीत तिहारको 'एन्थम' नै बनिसक्यो ।

'भैलो खेल्नेहरु मेरै घरमा आउँछन् मेरै गीतमा भैलो खेल्छन् । पल्लो पट्टी घरमा भैलो खेल्ने टिमले त्यही गीतमा नाचेको देख्छु । अर्कै आनन्द महसुस गर्छु । नेपाली दर्शकले यसरी हाम्रो गीत मनपराई दिँदा त खुशी लाग्छ नि,' प्रधान सुनाउँछन्, 'अहिले हामी फिल्म बनाउँदैनौं । तर तिहारमा यही गीतमा भैलो खेलेको देख्दा, नाचेको देख्दा यो क्षेत्रलाई केही त दिएछु भन्ने अनुभव हुन्छ । मैले त यो गीत हाम्रो फिल्मको भन्ने नै बिर्सन्छु । यो गीत त अब राष्ट्रकै भइसक्यो ।'

गीतमा लोचन भट्टराई र नुतन प्रधानको स्वर छ । फिल्मको यो गीतबाहेक अन्य सबै गीतलाई मुम्बईमा रेकर्ड गरिएको हो । त्यतिबेला फिल्मका गीत मुम्बईमै रेकर्ड गरिन्थ्यो । तर आफूहरुले ‍मौलिक स्वादकै लागि पनि यो गीतलाई नेपालमै रेकिर्डिङ गरिएको प्रधान सुनाउँछन् ।

मुम्बईमा रेकर्डिङ गराउँदा मादलको इफेक्ट बलिउड शैलीको सुनिएला भन्ने सोचेर उनीहरुले गीतलाई नेपालमै रेकर्ड गराए । 'मुम्बईमा त बलिउड टच आउँथ्यो । हामीलाई गीतमा मौलिक बाजाको धुन चाहिन्थ्यो । मादल र सारंगीको मौलिक धुनकै लागि गीतलाई यता रेकर्डिङ गर्‍यौं, ' प्रधान नोस्टाल्जिक भए, 'नेपालमा रेकर्ड गरेको गीत पनि चल्दो रहेछ त ! हामीले लोकल पाराले गीत रेकर्ड गरेका थियौं ।'

भिडियो खिच्‍न १४ रात

यो गीतको छायांकन गर्न १४ रात लागेको थियो । चांगुनारायणको एउटा घरमा गीतको भिडियो खिचिएको हो । त्यतिबेला सबै कलाकारको व्यक्तिगत सवारी साधन थिएन । उनीहरु एउटै बसमा छायांकनस्थल पुग्थे ।

काठमाडौंबाट कलाकार, प्राविधिकको टोली छायांकनस्थल पुग्दा ८ बजिसक्थ्यो । छायांकन सुरु हुँदा १०/११ बजिसक्थ्यो । जाडोको समय । राति अबेरसम्म सुटिङ गर्दा खाना त्यतै खाने व्यवस्था मिलाइन्थ्यो । रातको १/२ बजेसम्म छायांकन हुँदा सबै हाइ काढ्थे । प्याकिङ गरेर घर फर्कनुको विकल्प हुन्थेन । लगातार १४ रातसम्म काठमाडौंदेखि छायांकनका लागि चांगुनारायण पुगेर यो फिल्मको सुटिङ गरियो ।

दुई दशकदेखि तिहारको सदाबहार गीतका रुपमा चर्चित छ,'तिहारै आयो लौ झिलीमिली ।' गीतले दर्शकको मन छोएकै कारण हरेक तिहारमा यो गीत बज्ने गरेको प्रधानको भनाइ छ । 'सायद यो गीतले नेपालीहरुको मुटु छोइदियो । हामी नेपाली तिहार भन्ने बित्तिकै रमाउँछौं नि । दसैंभन्दा पनि धेरै उत्साह हामी तिहारमा हुन्छौं, 'प्रधानले भने, ' तिहारमा बत्तिको झिलिमिली हुन्छ । सेलरोटी पाक्छ । तिहारमा त छुट्टै मज्जा हुन्छ । दिदीभाईको सम्बन्धमा रमाउँछौं । 'तिहारै आयो लौ झिलीमिली' भन्ने पहिलो पंक्तिले नै दर्शकको मन प्रफुल्लित हुन्छ । सायद यही कारणले गीत हिट भइदिएको हो कि !'

गीत, संगीत र आवाजको तालमेलसँगै कथा र परिवेश मिल्दो भिडियोले यो गीत दर्शकले मनपराइदिएको दाबी गर्छन् गीतकार खरेल ।

'आम दर्शकको मनलाई यो गीतले छोयो । त्यसैले लामो अवधिसम्म चल्यो यो गीत । गीत हिट हुनुमा धेरै कारण हुन्छन् । लेखकले लेखिदिएकै भरमा अथवा गायक/गायिकाले गाइदिएको भरमा गीत चल्दैन, 'खरेल सुनाउँछन्, 'गीत/संगीतमा तीन आयम हुन्छन् । गीत, संगीत र आवाज । यही त्रिवेणी मिल्यो भने गीत हिट भएर आउँछ । तर यो त्रिवेणी मात्र होइन गीतको दृश्य भिडियोमा उतारिएको हुन्छ । कथा र परिवेशसँग गीतको सामांजस्य मिलेको छ । सम्भु प्रधानले गीतलाई ठिक कथा र परिवेशमा प्रस्तुत गरेका छन् ।'

खरेलको घरमा एकपटक ७१ जनाको टोली भैलो खेल्न आइपुगेका थिए । उनीहरुले यही गीत गाउँदै भैलो खेले । हरेक तिहारमा भैलो खेल्न आउने टोलीले उनको आँगनमा यो गीत गाएकै हुन्छन् । 'म कहाँ आएर यही गीतमा नाच्ने युवाहरुलाई यो गीत मैले लेखेको भन्ने पनि थाहा हुँदैन,' उनले भने, 'गीतहरु भनेको २/४ वर्ष चल्छ । त्यसपछि हराउँछ अनि अर्को नयाँ आउँछ । तर यो गीत यतिका लामो वर्षसम्म चल्यो । अहिलेसम्म गीत चलिरहनु भनेको यो गीत स्रोताहरुको मनमा बस्न सकेको प्रमाण हो ।'

कहिलेकाहीँ रचनाकारले स्वेच्छाले लेखेका गीत फिल्ममा समावेश गरिन्छ । कतिपय समयमा निर्देशकले दिएको कथा र परिवेशको आधारमा गीत लेखिन्छ । गीतकार खरेलले फिल्मका गीत लेख्नुअघि निर्माताको मात्र कुरा सुन्दैनन् । निर्देशकसँग फिल्मको कथा सुनेर मात्र लेख्न बस्छन् । निर्देशक प्रधानबाट कथा र परिवेश सुनिसकेपछि उनले यो गीत लेखेका हुन् ।

कति फिल्मकर्मी हतारमा गीत लेखिदिन भन्दै उनीकहाँ आउँथे । तर उनले त्यस्तो गीत लेख्नमा रुची देखाएनन् । 'कतिपय फिल्ममा मैले लेखिदिएको गीतकै बेइज्जत हुने किसिमको भिडियो बनाइएको छ । पात्र र परिवेशको सामान्जस्य नमिल्दा गीतको स्तर नै घटेको छ । तर यो गीतमा निर्देशक शम्भु प्रधानले न्याय गरेका छन् । हुन त आजसम्म मैले स्वर्ग फिल्म भने हेरेको छैन,' खरेल सुनाउँछन्, 'गीतको भिडियोमा तिहारको माहोल देखाइएको छ । बत्तिको झिलिमिली अनि भैलोको दृश्य छन् । तिहारको साँस्कृतिक पक्ष देखाइएकाले पनि गीतले दर्शकको मन जितेको हो ।'

कथाकै माग थियो गीतको स्याड भर्सन पनि । 'टाढाका हामी धाएर आयौं हाम्रो त घर हो गैरी गाउँ । मनका धनी रहेनछन् यहाँ हिँड है साथि फर्कि जाउँ…।' लाहुरे नदेखेपछि दुखित हुँदै सावित्रीले यी अन्तरा गुनगुनाउँछिन् ।

संगीतकार शम्भुजित बाँस्कोटा गीतमा प्रयोग गरिएको 'मेरो हजुर नजाउ लाहुर, नेपालमै पाइन्छ जागिर' भन्ने शब्द आफूले पछि थप्न लगाएको बताउँछन् । 'तिहारको समयमा विदेशिएका दाजुभाइहरुको सम्झना हुन्छ । हामीकहाँ कमाउन देश छोडेर बाहिर जाने चलन छ । फिल्मको मुख्य पात्र पनि बाहिर जान्छ । त्यसैले मलाई लाहुरको विषयय जोड्न मन लाग्यो । त्यति कुरा मिसाउँदा भावनात्मक निकटता गाँसिएला भन्ने थियो,' शम्भुजित सुनाउँछन् । शम्भुजितले भने झैं गीतका यी अन्तराले नेपाली दर्शकको मन हुँडलिदिन्छ ।

गीतमा भावना, संस्कृति र परम्परा मिसाउनु थियो । चल्दै आएको भैलोमा भन्दा फरक धुन सिर्जना गर्न चाहन्थे शम्भुजित । परम्परागत भैलोको चलन त देखाउनु नै थियो । त्यसमा केही नौलोपन पस्किन उनलाई चुनौती थियो । भैलोको नयाँ धुन निकाल्न आफूले निकै मिहेनत गरेको बताउँछन् बाँस्कोटा । 'परम्परागत देउसी भैलो चल्दै आएको थियो । म नौलो किसिमले प्रस्तुत हुन्छु भन्ने थियो । देउसी भैलोको साँस्कृतिक पक्षलाई पनि समेट्नुपर्ने थियो । तर पुरानो धुनमा अलिकति पनि नबसेर नयाँ धुनसँग अगाडि बढ्नुपर्ने चुनौती थियो,' उनी सुनाउँछन्, 'त्यसका लागि कम्पोजिसनमा मैले धेरै मिहेनत गर्नुपर्‍यो । लोक सँस्कृतिलाई ध्यानमा राखें । धुन नै नयाँ राखेर गीत रेकर्ड गरियो ।'

आफूले सिर्जना गरेको धुन २ दशकदेखि तिहारमा गुञ्जिँदा उनी आफूलाई आशिषित महसुस गर्छन् । 'म एकदमै आशिषित अनुभव गर्छु । जीवनमा धन नकमाए पनि जन कमाइन्छ भनिन्छ । तिहारको समयमा जन-जनको मनमा यो गीत गाउँदा एकदमै खुशी लाग्छ,' बाँस्कोटाले सुनाए ।

प्रकाशित : कार्तिक १७, २०७८ १८:५२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

प्रदर्शनमा किन हच्किए नेपाली सिनेकर्मी ?

अहिले रेस्टुराँ, क्लबदेखि सार्वजनिक यातायातमा खुट्टा टेक्न नसक्ने भीड बढेको छ तर सिनेकर्मी भने बन्द कोठाभित्रको हलमा दर्शक आउन डराउने बहाना बोकेर उभिएका छन्
रीना मोक्तान

काठमाडौँ — फूलपातीको दिनदेखि सोभित बस्नेत निर्देशित सिनेमा ‘डाँडाको वरपीपल’ प्रदर्शनमा आयो । अंग्रेजी सिनेमा ‘फास्ट एन्ड फ्युरियस–९’ लगाउँदै घटस्थापनादेखि हल खुलेसँगै प्रदर्शनको आँट गर्ने यो पहिलो नेपाली सिनेमा थियो । तर, सलोन बस्नेत अभिनीत फिल्मले हलसम्म दर्शक तान्न सकेन । हलमा लागेको तेस्रो दिनमै क्यूएफएक्सले फिल्म हटायो । 

बानेश्वरको वान सिनेमाजमा भने प्रदर्शनको दोस्रो साता पुगे पनि दर्शकको उपस्थिति शून्यप्रायः थियो । तीन शो त रद्द नै भए । फिल्मको बक्स अफिस रिपोर्ट पनि खासै उत्साहजनक छैन । ‘उत्साहजनक छैन बक्स अफिस रिपोर्ट । निकै न्यून छ आम्दानी,’ चलचित्र विकास बोर्डका अध्यक्ष दयाराम दाहालले कान्तिपुरलाई ‘डाँडाको वरपीपल’ बक्स अफिस रिपोर्ट दिन चाहेनन् ।

नेपाली सिने क्षेत्रमा सुदर्शन थापाको परिचय चल्तीको निर्देशककै छ । तर, तिनले पनि झन्डै दुई वर्षदेखि फिल्मको प्रदर्शनको आँट गर्न सकेका छैनन् । महामारीका कारण रिलिजको तीन दिनअगाडि हल बन्द भएपछि थापाको फिल्म ‘म यस्तो गीत गाउँछु–२’ को प्रदर्शन स्थगन भयो । प्रचारप्रसारमा लाखौं खर्च भइसकेको थियो । ‘म यस्तो गीत गाउँछु–२’ मा बजारमा चलेका कलाकार पूजा शर्मा र पल शाह पनि छन् । हलसम्म दर्शक फर्काउन सक्ने सम्भावना बोकेको कलाकार सिनेमामा हुँदासमेत निर्देशक थापा फिल्म प्रदर्शनका लागि ढुक्क छैनन् । उनलाई लाग्छ, ‘सामान्य अवस्थामा झैं दर्शक हलसम्म आइदिएनन् भने ?’

थापालाई मात्रै होइन प्रायः सबैजसो निर्माता/निर्देशकलाई यही डरले लखेटिरहेको छ । महामारी केही मत्थर भएपछि सरकारले भदौ १८ मा सिनेमाहल सञ्चालन गर्न अनुमति दिएको थियो । हल खुलेसँगै प्रदर्शनमा आएको ‘फास्ट एन्ड फ्युरियस–९’ र ‘नो टाइम टु डाई’ ले ६० प्रतिशत दर्शक प्राप्त गरेको हलवालाको दाबी छ । यही शुक्रबारबाट प्रदर्शनमा आएको अंग्रेजी फिल्म ‘भेनम’ ले पनि दर्शकको राम्रै साथ पाइरहेको छ । तर नेपाली निर्माताले भने सिनेमा प्रदर्शनको जोखिम मोल्न सकिरहेका छैनन् । अक्सर दसैं–तिहारको बिदामा सिनेमा चलाउन तँछाडमछाड गर्ने फिल्मकर्मी यसपालि मौन छन् । ‘डाँडाको वरपीपल’ को हविगतले पनि उनीहरूको सातो उडाएको छ । महामारीअघि बनेका र महामारीबीच तयार भएर प्रदर्शनका लागि ठिक्क भएका चार दर्जनभन्दा बढी फिल्म छन् । तर, कुनैले पनि प्रदर्शनको हिम्मत जुटाउन सकेनन् ।

प्रदर्शनमा आउने सिनेमालाई सहयोग गर्ने चलचित्र विकास बोर्डले प्रतिबद्धता जनाउँदासमेत निर्माताहरूले हलमा लगाउन सकेनन् । बोर्डले पुस मसान्तसम्म प्रदर्शनमा आउने सिनेमाको ‘इन्कोडिङ’, ‘भर्चुअल प्रिन्ट कस्ट’ (भीपीसी), ‘प्रसारप्रसार तथा छपाइ’ का लागि हुने खर्च अनुदानमा दिने घोषणा गरिसकेको छ । नेपाली सिनेमा रिलिज गर्न डराइरहेका अधिकांश सिनेकर्मीको आँखा अक्षय कुमारको ‘सूर्यवंशी’ मा छ । उनीहरू अक्षयको सिनेमालाई हेरेर आफ्नो फिल्मको प्रदर्शन मिति तोक्ने तयारीमा छन् । वितरक मनोज राठीले महँगो रकममा उक्त सिनेमा प्रदर्शनका लागि नेपाल ल्याएका हुन् । सिने क्षेत्रलाई चलायमान बनाउन आफूले यो जोखिम उठाएको उनको तर्क छ । ‘हलमा दर्शक छैनन् । सिनेमा महँगैमा किनेको छु । अब आशा छ दर्शक सिनेमा हेर्न हलसम्म आइदिनुहुन्छ,’ उनले भने ।

वितरकले जोखिम उठाइरहँदा सिनेकर्मीले किन प्रदर्शनको आँट गर्न सकिरहेका छैनन् त ? ‘बल्ल हल खुल्यो । हल खुल्नेबित्तिकै सिनेमा प्रदर्शन गर्न सकिँदैन नि त । दर्शक नआउला भन्ने चिन्ता त भइहाल्छ । बल्ल त मानिस महामारीको डरबाट बाहिर निस्किएका छन् । अहिले पहिलाकै अनुपातमा फिल्म चल्छ/चल्दैन भन्ने डर छ निर्मातामा । भारतमै अक्षय कुमारको सिनेमा चलेन । अर्को कुरा त नेपालमा फिल्म प्रदर्शन गर्न निर्माताले मात्रै जोखिम उठाउनुपर्छ । सबैले होस्टेमा हैसे गरे आँट गर्न सकिन्थ्यो । निर्मातालाई त डर हुन्छ नै,’ निर्मातासमेत रहेका थापाले भने, ‘एउटा फिल्मले खाल्डोमा पार्‍यो भने बाहिर निस्कन गाह्रो छ यहाँ । ऋण लिएर फिल्म बनायौं, अहिले ब्याज तिर्नुपरिरहेको छ । सिनेमाको सय प्रतिशत जोखिम आफैंले मोल्नुपरेपछि प्रदर्शन गर्न निर्माता डराएका हुन् ।’

त्यस्तै निर्देशक दीपेन्द्र लामा पनि थापाले जस्तै लगानी उठ्ने अनिश्चितताले हलमा नेपाली सिनेमा प्रदर्शन गर्न निर्माताहरू डराइरहेको बताउँछन् । ‘अंग्रेजी सिनेमामा भयंकर दर्शक आइसकेका छैनन् । सायद त्यही देखेर पनि कतिले फिल्म प्रदर्शन गर्न सकिरहेका छैनन् । नेपाली फिल्मको स्तर पहिलादेखि नै कमजोर हो । ९० फिल्म प्रदर्शन हुँदा मुस्किलले १० वटा सिनेमाले लगानी उठाउँथ्यो,’ उनले भने । विदेशी डायस्पोरामा पनि सिनेमाको आम्दानी शून्य छ । नेपालीहरूलाई हलबाट उठ्ने पैसामा भर छ । ‘यस्तो बेलामा दर्शक क्षमता पनि ५० प्रतिशत मात्रै छ । पूरा टिकटमा दर्शकलाई सिनेमा देखाउन नपाएनन् । त्यसमाथि अझै दर्शकमा डरको मनोविज्ञान छ,’ उनले भने, ‘अब सिनेमा प्रदर्शन गरेको एक हप्तामै जिल्ला प्रशासनले हल बन्द गर्ने निर्देशन नदेला भन्न सकिँदैन । त्यही अनिश्चितताले पनि सिनेमा प्रदर्शन गर्न नसकिएको हो भन्ने मलाई लाग्छ ।’

हुन त अहिले रेस्टुराँ, क्लबदेखि सार्वजनिक यातायातमा खुट्टा टेक्न नसक्ने भीड बढेको छ । तर सिनेकर्मी भने बन्द कोठाभित्रको हलमा दर्शक आउन डराउने बहाना बोकेर उभिएका छन् । निर्देशक मनोज पण्डित निराशातर्फ गइरहेको सिनेमाको ग्राफले निर्मातालाई फिल्म प्रदर्शनको हौसला नमिलेको धारणा राख्छन् ।

‘अहिले हल खुले पनि सिनेमा प्रदर्शन गर्न नसक्नुका पछाडि आफ्नो कन्टेन्टमाथि विश्वास नहुनु नै प्रमुख कारण भने होइन । सिनेमा क्षेत्र धेरै समिश्रणले बनेको छ । पछिल्लो समय नेपाली सिनेमा निरासामा ओरालो लागिरहेका थियो । धेरै फिल्म त घाटाको व्यापारतर्फ अगाडि बढेको छ नि त । अब निराशाको यो माहोलमा उत्साहको बाटो नभेटुन्जेल सिनेमा प्रदर्शन गर्न गाह्रैपर्छ,’ उनले भने, ‘सिनेमा प्रदर्शन त सामूहिक मनोविज्ञान हो । सिनेमा बनाउने व्यक्तिले त तत्कालीन समयमा अन्य फिल्मकर्मीले कस्तो कथ्य सिर्जना गरिरहेको छ भन्नेतर्फ पनि ध्यान दिन्छ । कोरोना कालमा सिनेमाहलमा आउन दर्शक उत्साहित छैनन् भन्ने कथ्यलाई हामीले चिर्न सकेका छैनौं ।’

अहिले नेपाली सिनेमा ‘पर्ख र हेर’ को अवस्थामा पुगेको पण्डितको भनाइ छ । ‘पर्ख र हेरको अवस्थामा बस्नु गलत होइन । हो नेपाली सिनेमाको गुणस्तर बढ्न सकेको छैन । नेपाली सिनेमामा केही निश्चित शैलीका सिनेमाबाहेक अन्यमा दर्शक आइदिँदैनन् भन्ने कथ्यको विकास हुँदा त्यसमाथि पुनर्व्याख्या गर्न सकेनौं ।’

सिनेमा क्षेत्र अहिले मौन भएर बसेको उनको तर्क छ । ‘यसरी गरौं भन्ने सामूहिक रूपमा कुनै कोसिस नै भएको छैन । हाम्रो सिने क्षेत्र सामूहिकतामा अगाडि बढ्न सकेनन् । संकटको बेलामा त डराइहाल्छन् नि,’ उनले भने, ‘हाम्रो कन्टेन्ट अधकल्चो छ भन्ने कुरामा दुईमत छैन । यदि आफ्ना लागि बनाएको सिनेमा छ भने उसले अझैं कुर्न सक्छ । तर बजारका लागि बनाइएको सिनेमाले त बजारको विचारधाराअनुसार अगाडि बढ्छ । हामी यी दुवै मार्गमा छैनौं । अलमलिरहेका अवस्थामा छौं । सिनेकर्मी भन्नेबित्तिकै आँट गर्न सकिहाल्छन् भन्ने छैन ।’

प्रकाशित : कार्तिक १५, २०७८ ०९:२०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×