प्रदर्शनमा किन हच्किए नेपाली सिनेकर्मी ?- मनोरञ्जन - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

प्रदर्शनमा किन हच्किए नेपाली सिनेकर्मी ?

अहिले रेस्टुराँ, क्लबदेखि सार्वजनिक यातायातमा खुट्टा टेक्न नसक्ने भीड बढेको छ तर सिनेकर्मी भने बन्द कोठाभित्रको हलमा दर्शक आउन डराउने बहाना बोकेर उभिएका छन्
रीना मोक्तान

काठमाडौँ — फूलपातीको दिनदेखि सोभित बस्नेत निर्देशित सिनेमा ‘डाँडाको वरपीपल’ प्रदर्शनमा आयो । अंग्रेजी सिनेमा ‘फास्ट एन्ड फ्युरियस–९’ लगाउँदै घटस्थापनादेखि हल खुलेसँगै प्रदर्शनको आँट गर्ने यो पहिलो नेपाली सिनेमा थियो । तर, सलोन बस्नेत अभिनीत फिल्मले हलसम्म दर्शक तान्न सकेन । हलमा लागेको तेस्रो दिनमै क्यूएफएक्सले फिल्म हटायो । 

बानेश्वरको वान सिनेमाजमा भने प्रदर्शनको दोस्रो साता पुगे पनि दर्शकको उपस्थिति शून्यप्रायः थियो । तीन शो त रद्द नै भए । फिल्मको बक्स अफिस रिपोर्ट पनि खासै उत्साहजनक छैन । ‘उत्साहजनक छैन बक्स अफिस रिपोर्ट । निकै न्यून छ आम्दानी,’ चलचित्र विकास बोर्डका अध्यक्ष दयाराम दाहालले कान्तिपुरलाई ‘डाँडाको वरपीपल’ बक्स अफिस रिपोर्ट दिन चाहेनन् ।

नेपाली सिने क्षेत्रमा सुदर्शन थापाको परिचय चल्तीको निर्देशककै छ । तर, तिनले पनि झन्डै दुई वर्षदेखि फिल्मको प्रदर्शनको आँट गर्न सकेका छैनन् । महामारीका कारण रिलिजको तीन दिनअगाडि हल बन्द भएपछि थापाको फिल्म ‘म यस्तो गीत गाउँछु–२’ को प्रदर्शन स्थगन भयो । प्रचारप्रसारमा लाखौं खर्च भइसकेको थियो । ‘म यस्तो गीत गाउँछु–२’ मा बजारमा चलेका कलाकार पूजा शर्मा र पल शाह पनि छन् । हलसम्म दर्शक फर्काउन सक्ने सम्भावना बोकेको कलाकार सिनेमामा हुँदासमेत निर्देशक थापा फिल्म प्रदर्शनका लागि ढुक्क छैनन् । उनलाई लाग्छ, ‘सामान्य अवस्थामा झैं दर्शक हलसम्म आइदिएनन् भने ?’

थापालाई मात्रै होइन प्रायः सबैजसो निर्माता/निर्देशकलाई यही डरले लखेटिरहेको छ । महामारी केही मत्थर भएपछि सरकारले भदौ १८ मा सिनेमाहल सञ्चालन गर्न अनुमति दिएको थियो । हल खुलेसँगै प्रदर्शनमा आएको ‘फास्ट एन्ड फ्युरियस–९’ र ‘नो टाइम टु डाई’ ले ६० प्रतिशत दर्शक प्राप्त गरेको हलवालाको दाबी छ । यही शुक्रबारबाट प्रदर्शनमा आएको अंग्रेजी फिल्म ‘भेनम’ ले पनि दर्शकको राम्रै साथ पाइरहेको छ । तर नेपाली निर्माताले भने सिनेमा प्रदर्शनको जोखिम मोल्न सकिरहेका छैनन् । अक्सर दसैं–तिहारको बिदामा सिनेमा चलाउन तँछाडमछाड गर्ने फिल्मकर्मी यसपालि मौन छन् । ‘डाँडाको वरपीपल’ को हविगतले पनि उनीहरूको सातो उडाएको छ । महामारीअघि बनेका र महामारीबीच तयार भएर प्रदर्शनका लागि ठिक्क भएका चार दर्जनभन्दा बढी फिल्म छन् । तर, कुनैले पनि प्रदर्शनको हिम्मत जुटाउन सकेनन् ।

प्रदर्शनमा आउने सिनेमालाई सहयोग गर्ने चलचित्र विकास बोर्डले प्रतिबद्धता जनाउँदासमेत निर्माताहरूले हलमा लगाउन सकेनन् । बोर्डले पुस मसान्तसम्म प्रदर्शनमा आउने सिनेमाको ‘इन्कोडिङ’, ‘भर्चुअल प्रिन्ट कस्ट’ (भीपीसी), ‘प्रसारप्रसार तथा छपाइ’ का लागि हुने खर्च अनुदानमा दिने घोषणा गरिसकेको छ । नेपाली सिनेमा रिलिज गर्न डराइरहेका अधिकांश सिनेकर्मीको आँखा अक्षय कुमारको ‘सूर्यवंशी’ मा छ । उनीहरू अक्षयको सिनेमालाई हेरेर आफ्नो फिल्मको प्रदर्शन मिति तोक्ने तयारीमा छन् । वितरक मनोज राठीले महँगो रकममा उक्त सिनेमा प्रदर्शनका लागि नेपाल ल्याएका हुन् । सिने क्षेत्रलाई चलायमान बनाउन आफूले यो जोखिम उठाएको उनको तर्क छ । ‘हलमा दर्शक छैनन् । सिनेमा महँगैमा किनेको छु । अब आशा छ दर्शक सिनेमा हेर्न हलसम्म आइदिनुहुन्छ,’ उनले भने ।

वितरकले जोखिम उठाइरहँदा सिनेकर्मीले किन प्रदर्शनको आँट गर्न सकिरहेका छैनन् त ? ‘बल्ल हल खुल्यो । हल खुल्नेबित्तिकै सिनेमा प्रदर्शन गर्न सकिँदैन नि त । दर्शक नआउला भन्ने चिन्ता त भइहाल्छ । बल्ल त मानिस महामारीको डरबाट बाहिर निस्किएका छन् । अहिले पहिलाकै अनुपातमा फिल्म चल्छ/चल्दैन भन्ने डर छ निर्मातामा । भारतमै अक्षय कुमारको सिनेमा चलेन । अर्को कुरा त नेपालमा फिल्म प्रदर्शन गर्न निर्माताले मात्रै जोखिम उठाउनुपर्छ । सबैले होस्टेमा हैसे गरे आँट गर्न सकिन्थ्यो । निर्मातालाई त डर हुन्छ नै,’ निर्मातासमेत रहेका थापाले भने, ‘एउटा फिल्मले खाल्डोमा पार्‍यो भने बाहिर निस्कन गाह्रो छ यहाँ । ऋण लिएर फिल्म बनायौं, अहिले ब्याज तिर्नुपरिरहेको छ । सिनेमाको सय प्रतिशत जोखिम आफैंले मोल्नुपरेपछि प्रदर्शन गर्न निर्माता डराएका हुन् ।’

त्यस्तै निर्देशक दीपेन्द्र लामा पनि थापाले जस्तै लगानी उठ्ने अनिश्चितताले हलमा नेपाली सिनेमा प्रदर्शन गर्न निर्माताहरू डराइरहेको बताउँछन् । ‘अंग्रेजी सिनेमामा भयंकर दर्शक आइसकेका छैनन् । सायद त्यही देखेर पनि कतिले फिल्म प्रदर्शन गर्न सकिरहेका छैनन् । नेपाली फिल्मको स्तर पहिलादेखि नै कमजोर हो । ९० फिल्म प्रदर्शन हुँदा मुस्किलले १० वटा सिनेमाले लगानी उठाउँथ्यो,’ उनले भने । विदेशी डायस्पोरामा पनि सिनेमाको आम्दानी शून्य छ । नेपालीहरूलाई हलबाट उठ्ने पैसामा भर छ । ‘यस्तो बेलामा दर्शक क्षमता पनि ५० प्रतिशत मात्रै छ । पूरा टिकटमा दर्शकलाई सिनेमा देखाउन नपाएनन् । त्यसमाथि अझै दर्शकमा डरको मनोविज्ञान छ,’ उनले भने, ‘अब सिनेमा प्रदर्शन गरेको एक हप्तामै जिल्ला प्रशासनले हल बन्द गर्ने निर्देशन नदेला भन्न सकिँदैन । त्यही अनिश्चितताले पनि सिनेमा प्रदर्शन गर्न नसकिएको हो भन्ने मलाई लाग्छ ।’

हुन त अहिले रेस्टुराँ, क्लबदेखि सार्वजनिक यातायातमा खुट्टा टेक्न नसक्ने भीड बढेको छ । तर सिनेकर्मी भने बन्द कोठाभित्रको हलमा दर्शक आउन डराउने बहाना बोकेर उभिएका छन् । निर्देशक मनोज पण्डित निराशातर्फ गइरहेको सिनेमाको ग्राफले निर्मातालाई फिल्म प्रदर्शनको हौसला नमिलेको धारणा राख्छन् ।

‘अहिले हल खुले पनि सिनेमा प्रदर्शन गर्न नसक्नुका पछाडि आफ्नो कन्टेन्टमाथि विश्वास नहुनु नै प्रमुख कारण भने होइन । सिनेमा क्षेत्र धेरै समिश्रणले बनेको छ । पछिल्लो समय नेपाली सिनेमा निरासामा ओरालो लागिरहेका थियो । धेरै फिल्म त घाटाको व्यापारतर्फ अगाडि बढेको छ नि त । अब निराशाको यो माहोलमा उत्साहको बाटो नभेटुन्जेल सिनेमा प्रदर्शन गर्न गाह्रैपर्छ,’ उनले भने, ‘सिनेमा प्रदर्शन त सामूहिक मनोविज्ञान हो । सिनेमा बनाउने व्यक्तिले त तत्कालीन समयमा अन्य फिल्मकर्मीले कस्तो कथ्य सिर्जना गरिरहेको छ भन्नेतर्फ पनि ध्यान दिन्छ । कोरोना कालमा सिनेमाहलमा आउन दर्शक उत्साहित छैनन् भन्ने कथ्यलाई हामीले चिर्न सकेका छैनौं ।’

अहिले नेपाली सिनेमा ‘पर्ख र हेर’ को अवस्थामा पुगेको पण्डितको भनाइ छ । ‘पर्ख र हेरको अवस्थामा बस्नु गलत होइन । हो नेपाली सिनेमाको गुणस्तर बढ्न सकेको छैन । नेपाली सिनेमामा केही निश्चित शैलीका सिनेमाबाहेक अन्यमा दर्शक आइदिँदैनन् भन्ने कथ्यको विकास हुँदा त्यसमाथि पुनर्व्याख्या गर्न सकेनौं ।’

सिनेमा क्षेत्र अहिले मौन भएर बसेको उनको तर्क छ । ‘यसरी गरौं भन्ने सामूहिक रूपमा कुनै कोसिस नै भएको छैन । हाम्रो सिने क्षेत्र सामूहिकतामा अगाडि बढ्न सकेनन् । संकटको बेलामा त डराइहाल्छन् नि,’ उनले भने, ‘हाम्रो कन्टेन्ट अधकल्चो छ भन्ने कुरामा दुईमत छैन । यदि आफ्ना लागि बनाएको सिनेमा छ भने उसले अझैं कुर्न सक्छ । तर बजारका लागि बनाइएको सिनेमाले त बजारको विचारधाराअनुसार अगाडि बढ्छ । हामी यी दुवै मार्गमा छैनौं । अलमलिरहेका अवस्थामा छौं । सिनेकर्मी भन्नेबित्तिकै आँट गर्न सकिहाल्छन् भन्ने छैन ।’

प्रकाशित : कार्तिक १५, २०७८ ०९:२०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पहिलो भेटमै टुंगिएको प्रेम, जसले जन्मायो पैसाको गीत

दिनेशको उबडखाबड यात्रा : युद्धदेखि पैसाको गीतसम्म
रीना मोक्तान

काठमाडौँ — नोकियाको मोबाइलमा घण्टौं कुराकानी । ब्याट्री स्वीच अफ नहुञ्जेल रातको २/३ बजेसम्म प्रेमका कुरा । सँगै बाँच्ने/मर्ने कसमसम्मको प्रेम सम्बन्ध त्यही मोबाइलले जोडिदिएको थियो । एकअर्कालाई भेटेका थिएनन् तर मोबाइलबाटै मन साटिसकेका । काठमाडौंमै घर भएकी प्रेमिकालाई भेट्न डराउँथे दिनेश गौतम । गरिबी प्रेमको तगारो बन्न सक्ने डर थियो । प्रेमिका असाध्यै राम्री । आमाबुवा अष्ट्रेलियातिरै । डेढ वर्ष फोनमा कुराकानी भइसकेपछि एक दिन भेट भयो ।


अफसोच त्यही भेटमै टुंगियो प्रेम । त्यसयता प्रेमिकाले उनको फोन उठाउनै छोडिन् । २०६२/६३ तिरको घट्ना थियो यो । पहिलो भेटले वर्गीय खाडल खनिदिएपछि दुईको प्रेम मोबाइलबाट अगाडि बढ्न सकेन । दिनेशलाई लाग्यो, 'आखिर संसारमा पैसा नै ठूलो हो त ?'

प्रेमिकाको नम्बरमा फोन नलागेपछि त्यस रात दिनेश निदाउनै सकेनन् । मनभित्रका प्रश्नहरू शब्दमा उतारे । हार्मोनियममा तीनै शब्दहरू कम्पोज गरे । त्यही शब्दमाथि गीत बन्यो,'पैसा कसले बनायो ?'

लेखेको ५/६ वर्षपछि गीत रेकर्ड भयो । यही गीतले संगीत क्षेत्रमा दिनेश गौतमलाई गायकको रुपमा चिनायो । गीतमा उनकै शब्द तथा संगीत समावेश छ। यसअघि नै उनले 'निष्ठुरी' शीर्षकको एल्बम निकालेका थिए । तर एल्बमका गीत स्रोताको कानसम्मै पुगेन । पैसाप्रति आम मानिसको धारणा र आफ्नो जीवनको त्यही भोगाइमा बनेको 'पैसा कसले बनायो'ले भने संगीत यात्रामा नयाँ मोड लियो । सन् २०१३ ताका हरेक संगीतप्रेमीको मुखमा झुन्डिएको थियो यो गीत ।



सानैदेखि चलाख थिए दिनेश । 'तिमीजस्तो व्यक्ति जनताको लागि लड्नुपर्छ' भनिदियो कुनै विद्यार्थी नेताले । कक्षा ७ मा पढ्दै गर्दा उनलाई पनि लाग्यो,'एउटा क्रान्तिको सुरुवात भएको छ । हो मैले देशको लागि लड्नुपर्छ । जनताका लागि लड्नैपर्छ ।' उनले भूमिगत रुपले पार्टीका काम सुरु गरे । सूचना आदनप्रदान गर्थे । पार्टीको सामग्री भनिएको ठाउँसम्म पुर्‍याइदिने, रातारात नाराहरुको पेन्टिङ गर्ने । विद्यालय गएको वाहना गर्दै पढ्न छोडेरै पार्टीका काममा सहभागी हुन्थे । त्यसबेला पार्टीले उनलाई 'पुस्तक प्रसाद'को नामले चिन्थ्यो । गायनमा सानैदेखि रुची थियो उनको । पार्टीको कार्यक्रममा जनवादी गीत गाउँथे । 'यो शरीर ढल्यो साथी हो, लालझन्डा ढल्न नदिनू'लगायत उनले थुप्रै जनवादी गीतहरु मञ्चमा गाउँदै हिँडे ।

एक पटक पार्टी वार्तामा आउने कुरा भयो । त्यतिबेला धेरैजना सार्वजनिक भए । पार्टी सार्वजनिक भइसकेपछि सरकारमा जान्छ भन्ने हल्ला व्यापक थियो । 'जनकपुर', 'कलैया', र 'निजगढ'मा भएका कार्यक्रममा उनी सार्वजनिक भए । त्यसलगत्तै संकटकाल घोषणा भयो । दाजु सेनामा उनी माओवादी । माओवादी युद्ध उत्कर्षमा थियो । सेनाको 'वान्टेड' सूचीमा नाम परेको थाहा पाउनासाथ दुई बाटोमध्ये एक रोज्नुपर्थ्यो उनले, 'जंगल या काठमाडौं ?' तर आमा बुवाले भूमिगत हुन दिएनन् । बरु काठमाडौं जान दबाब दिए ।

२०५८ तिर निजगढबाट भागेर काठमाडौं आए दिनेश । एसएलसी पनि दिन पाएनन् । त्यतिबेला १३/१४ वर्षका मात्रै थिए उनी । 'संकटकालपछि इलाका प्रहरी कार्यालयमा मेरो घरको नक्सा बनाएको कुरा छिमेकी दाइले आमालाई सुनाइदिएछन् । छापा मार्नसक्छ भनेर सुनेपछि म हिँडेको थिएँ । हिँडेको भोलिपल्टै सेनाले घर घेरेको कुरा पछि बुवाले भन्नुभयो,'दिनेश भावूक बने ।

तर काठमाडौंमा जीवन सहज थिएन । लुकेर जीवन बिताउनुपर्‍यो । साथीहरुसँग एउटै कोठामा बस्न थाले । छापामार साथी मेश उप्रेती पनि उनीसँगै बस्न थाले । जीवन गुजाराका लागि कहिले तरकारी पसल राखे त कहिले कस्मेटिकको मार्केटिङ गर्दै हिँडे । सानोतिनो काम गर्दै उनले संगीत पनि सिक्न थाले । आशु लामासँग ६ महिना संगीत पढेपछि गुरुदेव कामदको घरमै पुगेर संगीत सिक्न थाले । धनबहादुर गोपालीसँग पनि संगीत पढे । त्यही बीचमा उनले निकालेका हुन्,'पैसा कसले बनायो ?'

बीचमा हेटौंडा जाँदा उनी तीन दिन अपहरणमा पनि परे । पहिलो एल्बम निकालेर उनी दिदीको घर पुगेका थिए । घर नजिकै माओवादीको कार्यक्रम भइरहेको रहेछ । उनी एकजना साथीको लहैलहैमा कार्यक्रम हेर्न पुगे । कार्यक्रम सकेर घर फर्कँदा माओवादीहरूले उनी र साथी सन्जिव लामालाई घेरे । उनीहरूलाई कुटपिट त गरेनन् । अपहरणमा परेका अर्का एक व्यक्तिलाई उनीहरूकै अगाडि मारियो । त्यसपछि भने उनले आफ्नो परिचय खुलाए । प्रमुख इन्चार्जले 'पुस्तक प्रसाद' नामले उनलाई चिन्यो । अनि उनलाई दिदीको घरसम्म पुर्‍याइदिए ।

एउटै गीतले संगीत क्षेत्रमा चम्किएका दिनेश 'पुस्तक प्रसाद'ले नै 'शीतल' एल्बम निकालेका हुन् । एल्बमको 'तिमीलाई नै खोज्छन् आज मेरा यी नजरहरू'बोलको गीत भारतीय गायक कुमार सानुले गाएका हुन् । 'माफ गर'लगायत पुरुषोत्तम बस्नेतसँग मिलेर तीनवटा सोलो एल्बम निकालेका छन् उनले । अहिलेसम्म ११ वटा एल्बम बजारमा सार्वजनिक गरिसकेका दिनेशले हालै 'चरी' र 'राजाको हात्ती' बोलको गीत सार्वजनिक गरेका छन् । दुवै गीतबाट दर्शकको प्रतिक्रिया आइरहेको उनको भनाइ छ । 'राम्रै प्रतिक्रिया पाइरहेको छु । 'चरी', अनप्लग भिडियो भएकै कारण पनि दर्शकले रुचाइदिनु भएको छ । राजाको हात्तीलाई पनि दर्शकले रुचाइदिनुभयो । एकदमै खुसी छु,'उनले भने ।

संगीत क्षेत्रमा प्रवेश गरेको यतिका वर्षमा दिनेशले थुप्रै 'अप्स एण्ड डाउन' देखे । उनका अन्य गीतले 'पैसा कसले बनायो'को जस्तै सफलता चुम्न भने सकेन । संगीत क्षेत्रमा १९ वर्ष बिताइसकेका दिनेश नातावादकै कारण आफू संगीत क्षेत्रमा रहेर पनि गुमनाम बन्नुपरेको गुनासो गर्छन् ।

'आजभोलि नातावादको कुरा सुनिन्छ । तर नातावाद पहिल्यैदेखि थियो । संगीतकारहरूलाई रक्सी खुवाउनेहरुलाई गीत दिइन्थ्यो । राम्रो प्रतिभालाई कदर नै गरिन्नथ्यो । म कम्पोजर बन्नुको कारण पनि त्यही हो । मैले एउटा एल्बम गरौं न भनेर महिनौं संगीतकारको पछि लागेँ । ४० हजार दिँदा पनि मेरो काम गरिदिन मान्ने थिएनन् । त्यसैले यहाँभित्रको नातावादले राम्रा गायक पछाडि पर्छन् । सूर नै नभएको गायक/गायिका चर्चामा आइदिन्छन् ।'

प्रकाशित : कार्तिक १०, २०७८ २०:१६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×