नाटकमा एक किसिमको 'थ्रिल' हुँदोरहेछ : स्वस्तिमा खड्का- मनोरञ्जन - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

नाटकमा एक किसिमको 'थ्रिल' हुँदोरहेछ : स्वस्तिमा खड्का

रीना मोक्तान

काठमाडौँ — १५ वर्षअघि प्रकाशित आख्यान 'पल्पसा क्याफे' माथि नाटक बन्ने भएको छ । पत्रकार नारायण वाग्लेको पुस्तकलाई लिएर रंगकर्मी विमल सुवेदीले नाटक निर्देशन गर्दैछन् । सुरज सुवेदीले नाट्य रुपान्तरण गरेको नाटकमा पल्पसाको भूमिका निभाउँदैछिन् अभिनेत्री स्वस्तिमा खड्का । 'बुलबुल'बाट अभिनयको तारिफसँगै राष्ट्रिय/अन्तर्राष्ट्रय अवार्ड बटुलेकी स्वस्तिमाको यो डेब्यु नाटक हो ।

बारुद र प्रेमका विषय समेटिएको आख्यानमाथिको नाटकमा उनको चरित्र र वर्कशपका भोगाइ लगायतका विषयमा स्वस्तिमासँग कान्तिपुरकर्मी रीना मोक्तानले गरेको कुराकानी :

नाटक गर्ने मन पहिल्यैदेखि रहेछ । खासमा के कुराले नाटकतिर तान्यो ?

जब म इन्डस्ट्रीमा आएँ । थिएटरमा लाइभ नाटक हेर्न पाइन्छ, अभिनय कक्षा हुन्छ, अभिनय सिकाइन्छ भन्ने नै थाहा थिएन । कम उमेरमै फिल्म गरेकी हुँ मैले । पहिलो फिल्म 'होस्टेल रिटर्न्स'का निर्देशक निर्माताले मलाई मण्डला र शिल्पी थिएटरमा नाटक देखाउन लग्नुभयो । त्यहीबेला नाटकमा लाइभ अभिनय हुँदो रहेछ भन्ने देखें । त्यो हेर्दा नै मैले नाटक गरें भने कस्तो देखिन्छ होला भन्ने हुन्थ्यो । त्यो समयदेखि थिएटरको कलाकार देखेपछि धेरै ज्ञान भएको कलाकार भन्ने अनुभव भयो । थिएटरका कलाकारलाई अर्कै तरिकाले हेर्छौं हामी । मैले थिएटर गरें भने अर्को कुरा सिकेर फिल्ममा 'इन्पुट' दिन पाउँछु कि, दर्शकले मेरो अभिनयलाई लाइभ हेर्दाको प्रतिक्रिया कस्तो हुँदो रहेछ भन्ने कुराले नै एकपटक अनुभव गरी हेरौं न भन्ने थियो ।

नाटक गर्ने प्रस्ताव यो नै पहिलो हो ?

पहिला(सम्झँदै) पनि थिएटर गर्ने ? भनेर सिनेमा आर्टको एकजना दाइले सोध्नु भएको थियो । त्योबेला के मैले गर्न पाइनँ । नाटकको कुरा यतिकै आकस्मिक आएको थियो । कुरा अगाडि बढेन । मेरो थिएटरको साथी नाजिर (हुसेन)ले निर्देशन पनि गरिरहन्छ । उसलाई कुनै नाटक गर्नुपर्‌यो भने मलाई सम्झनु है भन्दै आएकी थिएँ । अहिले बल्ल अवसर मिल्यो ।

'पल्पसा क्याफे' लकडाउनमा आएको प्रस्ताव होइन ?

हो । दोस्रो लकडाउनको समयपछि पत्रकार गोकर्ण गौतमले 'थिएटर गर्न मन छ ?' भनेर सोध्नुभएको थियो । मलाई एकदमै मन थियो । उहाँले पल्पसा क्याफेको कुरा गर्नु भएपछि झनै मलाई चाख लाग्यो । सानो भूमिका भए पनि गर्छु भन्ने थियो । सानो भूमिकामा भए पनि थिएटरमा एकचोटी प्रस्तुति दिएर दर्शक प्रतिक्रिया लिने मन थियो । मलाई भयंकर 'प्रोटागोनिस्ट'को भूमिका चाहिएको थिएन । अनुभव मात्र लिन चाहन्थें । त्यसपछि रंगकर्मी विमल सुवेदीसँग भेट भयो । तीन पटकको भेटपछि अडिसन दिएँ । अनौपचारिक अडिसनपछि नाटकको काम सुरु भयो ।

पुस्तक पहिले नै पढ्नु भएको थियो ? तपाईंले निभाउने पात्र पल्पसालाई कस्तो पाउनुभयो ?

सानै हुँदा घरमा यो पुस्तकको अडियो सुनेकी थिएँ । अब नाटक नै गर्ने भएपछि पुस्तक पढ्नै परिहाल्यो । तीन पटक पढिसकें । पल्पसा अमेरिकाबाट फर्किएकी पात्र हुन्छिन् । देशलाई माया गर्छिन् । अब यस्तो नै छ भनिहाल्नु भन्दा पनि कस्तो पात्र होला भन्ने प्रकियामा म आफैं छु । किनकि पुस्तकमा पल्पसाको पृष्ठभूमि छैन । उसलाई धेरै वर्णन गरेर लेखिएको पनि छैन । तर अप्रत्यक्ष रुपमा यस्तो होला, त्यस्तो हन्छ होला भनेर हेरिरहेका छौं । किताब पढ्दा एउटा चरित्र थियो दिमागमा तर त्यसपछि पुस्तकलाई नाट्य रुपान्तरण पनि गरियो । म मेरो चरित्रलाई अझै निखार्दै छु ।

पुस्तक तीन पटक पढ्नुका कारण ?

नाटक फाइनल हुञ्जेल पनि मेरो हातमा स्क्रिप्ट आइसकेको थिएन । त्यसैले मैले पुस्तकलाई दोहोर्‌याइ तेहेर्‌याइ पढें । पहिलो पटक पढ्दा सामान्य पाठक भएर पढें । दोस्रो पटकमा आफ्नो चरित्र बुझ्दै पढें । त्यसपछि पढ्दा पूरा पुस्तकको कथालाई कल्पना गर्दै पढें ।

नाटकलाई कसरी समय छुट्याउनु भएको छ ? नाटकका लागि त धेरै समय खर्चनुपर्छ ?

समय सजिलै मिलाउन त गाह्रै हुन्छ । फिल्मको काम भएको भए सीमित समयावधिमा सकिन्छ । यसमा त वर्कशपमा धेरै समय दिनुपर्दो रहेछ । नाटक मञ्चन हुनथालेपछि केही समयका लागि पूरा समय दिनुपर्छ । त्यो हिसाबले समय निकाल्न गाह्रो परेको थियो । तर अहिले मैले एउटा मात्र फिल्म साइन गरेकी छु । फिल्मको टिमले पनि यताको लागि समय दिनु भएको छ ।

एक्सन कटमा अभिनय गर्दै आएकालाई नाटक गर्न कत्तिको सहज हुँदो रहेछ ?

एक किसिमको 'थ्रlल' हुँदो रहेछ । नाटकमा एउटा डायलग बिर्सें भनेँ अन्य कलाकारलाई गाह्रो भइदिन्छ । तर नाटकमा सहकलाकारसँगको अभिनय सम्बन्ध राम्रो भइदियो भने एकदम राम्रो हुने रहेछ । अब फिल्ममा सबै सहकलाकारसँग राम्रो हुन्छ भन्ने हुँदैन । सानो–सानो दृश्य गर्नुपर्ने हुन्छ । त्यसमा झुरै सम्बन्ध भए पनि मतलब हुँदैन । तर थिएटरमा धेरै बोन्डिङ हुनुपर्ने रहेछ । त्यही कुरा मलाई रोमाञ्चक लाग्यो । भोलि दर्शकले नाटक हेर्दा पनि रमाइलो हुन्छ जस्तो मलाई लाग्छ ।

फिल्म र नाटकमा काम गर्दाको भिन्नता के–के पाउनुभयो ?

सहकलाकारसँगको बोन्डिङ हो पहिलो त । अस्ति भर्खर हामीले नाटकका विद्यार्थीमाझ नाटक गर्‌याैं । यहाँ नाटक गर्नुअगाडि कलाकारहरुसँग एउटा इनर्जी एक्सचेन्ज गर्छौं । फिल्ममा त्यस्तो हुँदैन । चिन्दै नचिनेको व्यक्तिसँग काम गर्नुपर्ने हुन्छ । नक्कली वास्तविकता देखाउनुपर्छ । इनर्जी एक्सचेन्जकै कुरा रोमाञ्चक लाग्यो । लाइभ अभिनय भन्नु नै फरकपन त भइहाल्छ । अभिनयमा चिप्लियो भने थाहा पाइहाल्नुहुन्छ । फिल्ममा त्यो थाहा पाउन गाह्रो हुन्छ होला ।

धेरैले थिएटर हुँदै फिल्मको यात्रा तय गरे । तपाईं फिल्म गरेर थिएटरमा आउनुभयो । अब नाटकलाई निरन्तरता दिनुहुन्छ ?

निरन्तरता भनेर फिल्म नै छोडेर नाटक गर्छु भन्ने त होइन । नयाँ कुरा सिकौं भन्ने मात्र हो । भोलि यो नाटक राम्रो भयो भने अरु गर्ने हो । झुरै भयो भने म आफैँ गर्दिनँ या मलाई कसैले अफर पनि गर्नुहुन्न । नाटक राम्रो भयो अनि मलाई मनपर्ने विषय आयो भने अवश्य गर्छु ।

जनयुद्धकै वरपर घुमेको छ पुस्तक । पुस्तकलाई पढ्दा र नाटकको वर्कशप गर्दा द्वन्द्वको समयलाई अझै नियाल्न पाउनुभयो होला ?

नाटक गर्नुअगाडि सबैले जनयुद्धसँग सम्बन्धित आ–आफ्नो अनुभव सेयर गर्‌याैं । म काठमाडौंमा हुर्कें । त्यसैले द्वन्द्वको त्यत्ति सारो असर त परेन । तर, मेरो बुबाको घर रामेछाप हो । त्योबेला मेरा मामाहरुलाई लिएर गएको भन्ने सुन्थें । मेरा मामाहरु सबै कांग्रेस हुनुन्थ्यो । परिवारका धेरै त आर्मीमा हुनुहुन्थ्यो । सेना र माओवादीबीचको द्वन्द्व म सुन्थें । मेरो बुबा पनि अवकास प्राप्त आर्मी । कक्षामा तीनमा पढ्दै गर्दा होला सायद बुबाले अब पूर्वसेनाहरुलाई पनि द्वन्द्वमा बोलाउँछ भन्ने कुरा गर्दा म रातभर रोएकी थिएँ । द्वन्द्व चर्केको विषयमा समाचारदेखि जताततै नै सुनिन्थ्यो । बुबा युद्धमा जानुपर्छ भन्ने कुराले धेरै पिरोल्यो । मलाई त्यस्तो असर पार्‌यो त भने बाहिरका मानिसलाई कति पार्‌यो होला ? आर्मीमा भएका परिवारलाई कत्ति असर गर्‌यो होला ? यो नाटकमा हराएको मान्छे र आफ्नो मान्छेलाई पर्खिरहेको कथा छ । त्यसैले मैले यो विषयलाई नजिक पाएँ ।

जनयुद्ध केही हदसम्म भयानक नै भयो । तर यस्तो जनयुद्धको उद्देश्य के थियो ? सायद सकारात्मक परिवर्तनका लागि थियो होला । तर अहिले के छ त । अहिलेको समयमा त त्यो सबै बिर्सिसक्यौं नि । खासै सकारात्मक परिवर्तन त भएको छैन । १७ हजार मानिस मारिए तर खोइ त परिवर्तन ? कति गायब भए । तर उनीहरुका परिवार अझै कुरिरहेका छन् । उनीहरु जिवित छन्, छैनन् भन्ने थाहा छैन । मलाई लाग्छ यो नाटक हेरिसकेपछि पर्खिरहेकाहरुलाई छुन्छ । अनि पर्खन विवश बनाउनेहरूलाई पनि ।

यो पुस्तकमाथि फिल्म नै बन्नु पर्ने थियो भन्ने लाग्यो कि लागेन । फिल्ममेकरले किन यस्तो विषयलाई फिल्ममा उठाइरहेका हुँदैनन् जस्तो लाग्छ ?

मलाई त यस्तो विषयवस्तुमा काम गरेको को छ त भन्ने प्रश्न आउँछ । राम्रा पुस्तकमाथि फिल्म बन्छ । त्यही विषय राम्रो निर्देशकको हातमा परेको भए कम्तिमा राम्रो फिल्म त बन्थ्यो । नारायण (वाग्ले)दाइ आफैंले फिल्मको लागि अनुमति दिनु भएन । पुस्तकको दुरुपयोग नहोस् भनेरै त दिनु भएन होला । यस्तो विषयमाथि किन फिल्म बन्दैन भन्दा पनि यस्तो विषयमाथि फिल्म बनाउने को छ र ? भन्ने प्रश्न नै उब्जन्छ । मलाई राम्रो लागेको पुस्तकमाथि बनेको फिल्म हेर्दा फिस्स भएँ । सायद निर्देशकले गम्भीर भएर बनाइदिए त राम्रो हुन्थ्यो ।

पल्पसाको चरित्र निर्माण गर्न कत्तिको मिहेनत गर्दै हुनुहुन्छ त ?

गाह्रै भइरहेको छ । यो चरित्र कस्तो हो भनेर खासै पृष्ठभूमि छैन । उसको नाम मात्र छ, उसको जात छैन । सतही जानकारी मात्र छ । त्यो हिसाबले गाह्रै छ । त्यसैले मेरो चरित्रको पूरा आउटलाइन नै आइसकेको छैन । तर दर्शकले हेर्दा पढेर कल्पना गरेको पल्पसा यस्तो हो है भन्ने होस् भनेर बुझुन् भन्ने चाहन्छु ।

तपाईंको परिकल्पनामा नाटक कस्तो बन्छ होला ?

पहिला स्क्रिप्ट पढ्दा र अस्ति नाटकको प्रस्तुति दिँदा मैले सोचेको भन्दा धेरै फरक पाएँ । नाटकको सेटिङ नै फरक लाग्यो । अझै काम हुँदैछ ।

प्रकाशित : माघ ६, २०७७ २०:४५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

दार्चुला–तिंकर सडक खण्ड: गोरेटोपछि सेनाले थाल्यो सडक निर्माण

जगदीश्वर पाण्डे

काठमाडौँ — दुई मुलुक बीचमा नक्सालाई लिएर विवाद नहुँदो हो त अहिले पनि नेपालीहरू दार्चुला तल्लो क्षेत्रबाट माथिल्ला भूभागमा जानको लागि भारतीय बाटो नै प्रयोग गरिरहेका हुन्थे । तर भारतले निकालेको नयाँ नक्सा र नेपाली भू-भागमा निर्माण गरेको सडक बाटोलाई लिएर विवाद आएसँगै परिस्थिती फेरियो । सबैको आँखा पश्चिमी सीमा दार्चुला र त्यहाँको जनतामा पर्‍यो ।

दार्चुलाको माथिल्ला क्षेत्र लिपुलेक, कालापानी र लिम्पियाधुरालगायतका क्षेत्रमा नेपालबाट सहजै हिँडेर जाने अवस्था थिएन । दुई मुलुकबीचको भू-भागलाई लिएर विवाद भएपछि नेपाली सेनाले सदरमुकाम दार्चुलाबाट घाँटीबगर हुँदै माथिल्लो तिंकर भञ्याङसहितको कालापानी क्षेत्रमा हिँडेर जानका लागि गोरेटो बाटो निर्माण गर्‍यो । घाँटीबगरमा रहेको करिब ४५० मिटरमा अवस्थित अफ्ठेरो भीरमा सेनाले गोरेटो बनाउन सफल भयो ।

भदौबाट दार्चुलाबासीहरुलाई सदरमुकामबाट जिल्लाको माथिल्ला स्थानमा नेपालकै भूमिमा हिँडेर जान सक्ने अवस्थाको सिर्जना भयो । दार्चुलाबासीलाई जिल्लामा तलमाथि पैदल ओहर–दोहर गर्दा भारतको सीमा पोष्टमा गएर परिचय पत्र देखाउन पर्ने झन्झट भएन । तर अहिले नेपाली भूमिमा हिँडेर दार्चुलाको माथिल्लो भागमा जाने सक्ने अवस्थाको सिर्जना भए पनि सडक सञ्जालले भने कालापानी, लिपुलेक र लिम्पियाधुरा क्षेत्रलाई छोएको छैन ।

त्यसैले नेपालीहरु दार्चुलाको तल्लो स्थानबाट सामग्री लिएर वा बिरामी परेर तिंकर भञ्याङ क्षेत्रमा जाँदा कालीनदी पारी भारतको सडक मार्ग प्रयोग गर्नु पर्ने नै बाध्यता रहेको छ । त्यसैलाई मध्ये नजर गरेर सरकारले ८७ किलोमिटरको दार्चुला–तिंकर सडक खण्डको निर्माणलाई यसै आर्थिक वर्षदेखि अघि बढाउने निर्णय गरेको छ ।

सैनिक प्रवक्ता सन्तोष बल्लभ पौडेलले यसअघि सेनाले घाँटीबगर इलाकाको गोरेटो बाटो सम्पन्न गरेपनि अहिले भने अर्कै बाटो हुँदै सडक निर्माण गर्न लागेको बताए । २०७७ वैशाख २४ गते मन्त्रिपरिषद्को निर्णयले सेनालाई उक्त सडक निर्माण गर्ने जिम्मेवारी दिएको हो । ‘सरकारको निर्णय अनुसार नेपाली सेनाले यस वर्ष अघि सडक निर्माणको कामलाई पनि थालिसकेको छ,’ सैनिक प्रवक्ता पौडेलले भने,‘यो दार्चुला–तिंकर सडक खण्ड निर्माण भएसँगै त्यहाँका जनताहरु सवारीसाधनको प्रयोग गरेर सडकबाटै तलमाथि गर्न सक्छन् ।’ सडक निर्माणको लागि सेनाले सुन्सेरा र दुम्लिङमा गरी दुई ओटा क्याम्प राख्नका लागि ठाउँ हेरिसकेको छ ।

यसका लागि काठमाडौंबाट सेनाको विकास निर्माण निर्देशनालयको करिब एक सय जनाको सैनिक टोली दार्चुला गएर बसिसकेको छ । ती टोलीमा इन्जिनियरदेखि ट्रक, स्काईभेटरलगायत अन्य आवश्यक सामग्री प्रयोग गर्नेहरु रहेको प्रवक्ता पौडेलले जानकारी दिए । ‘आवश्यकता अनुसार सेनाको टोली क्याम्पमा रहने छन्,’ प्रवक्ता पौडेलले भने । सेनाले खनेको गोरेटो बाटो र अब खन्न लागेको सडक खण्ड भने फरक भूभाग भएर जान्छ । प्रवक्ता पौडेलका अनुसार फागुन १ र १५ गते क्याम्प राख्ने स्थानहरुमा आवश्यक निर्माण सामग्री ढुवानीको लागि सम्झौता भइसकेका छ ।

पहिलो क्याम्प सुन्सेराभन्दा ३ किलोमिटर अघि रहेको छ । दार्चुला सदरमुकामबाट सुन्सेरा ४० किलोमिटर रहेको छ । सुन्सेराबाट ३ किलोमिटर अघिको बाटो यसअघि नै सडक विभागले खनिसकेको छ । ‘त्यसको पनि ४ किलोमिटर माथि कोठेधार (सुन्सेराबाट ७ किलो मिटरमाथि) चाहिँ निर्माणको काम थाल्ने सुरुआती विन्दु रहेको छ,’ प्रवक्ता पौडेलले भने । सुन्सेरा क्षेत्रमा सरकारी क्षेत्रबाट केहि जग्गा प्राप्तीको काम पनि बाँकी रहेको छ । सेनाले दोस्रो क्याम्प राख्न लागेको दुम्लिङ चाहिँ कोठेधारबाट १८ किलो मिटरमाथि पर्छ ।

सेनाले उक्त सडक खण्ड निर्माण गर्नको लागि सबैभन्दा पहिले तिंकर भञ्याङसम्मको लागि विस्तृत परियोजना रिर्पोट (डीपीआर) तय गर्नु पर्ने हुन्छ । तर डीपीआर तयार गर्नको लागि परामर्श दार्ता छनोट गर्न रिक्वेष्ट फर प्रपोजल (प्रस्तावको लागि आह्वान) गर्नु पर्ने हुन्छ । जसलाई आरएफपी गर्ने पनि भनिन्छ । पहिलेको आरएफपीबाट आर्थिक मूल्यांकनमा परामर्श दार्ता छनोट हुन नसकेपछि त्यो रद्द भएको छ । ‘त्यो हुन नसकेको कारणले त्यो आरएफपी रद्द गरेर फेरि पुसको १४ गते चाहि आरएफपीको लागि परामर्शदाता छनोट गर्न नयाँ बोलपत्र आह्वान गरेका छौं,’ पौडेले जानकारी दिए ।

उनका अनुसार अब परामर्शदाता आएर डीपीआरको काम गरिसकेपछि सडक निर्माणको काममा जान सकिन्छ । सरकारले चालू आर्थिक वर्षमा ५ करोड ५० लाखमात्र यो सडक खण्डको लागि निकासा गरिएको छ । उक्त रकममा यो वर्ष उक्त सडक खण्डको डीपीआरसम्म बन्न सक्ने र अर्को वर्षबाट बजेट निकासा भए अनुसार काम अघि बढ्ने प्रवक्ता पौडेलले बताए ।

प्रकाशित : माघ ६, २०७७ २०:४१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×