सात दिने लकडाउनलाई ७ फिल्म– ५- मनोरञ्जन - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

सात दिने लकडाउनलाई ७ फिल्म– ५

यज्ञश

काठमाडौँ — धेरै वर्षको प्रयासपछि लियोनार्डो डिक्याप्रियोले अन्तत: ओस्कर पाएको फिल्म ‘दी रेभेनान्ट’मा एउटा दृश्य छ । हिउँ नै हिउँको प्रदेशमा आफ्ना आक्रमणकारीसँग जोडिन आँखा चिम्लेर बेपत्ताले ऊ दौडिइरहेको छ ।

खासमा ऊ होइन, उसको घोडा दौडिइरहेको छ । एउटा खतराबाट भागिरहेको मान्छेले सायद अर्को खतरा देख्दैन, जसरी ठूलो घाउ लाग्दा सानो घाउको पीडा बिर्सिइन्छ ! होशमा आउँदा उसको वरिपरि कि हिउँ छ कि त्यही घोडा, मरिसकेको ।


चिसोले ज्यानै जान लागेपछि उसले कम्मरको छुरी निकालेर घोडाको पेट चिर्छ । सामान्तया: यस्ता दृश्यमा मानिसले जनावरको मासु खाएर ज्यान जोगाउँछन् । यसमा भने हिरोले मासु खाँदैन, आफैं घोडामा विलिन हुन्छ, घोडाको पेटभित्र छिरेर । किनभने ओडारजस्तो यो पेटभन्दा तातो यहाँ अरु केही छैन ।


यसलाई तपाईं जसरी पनि व्याख्या गर्न सक्नुहुन्छ । प्रकृतितिर फर्किएको मानिस पनि मान्न सकिन्छ, मानिसको प्रकृतिसँगको सघर्ष पनि मान्न सकिन्छ ।


लकडाउनको पाँचौ दिन । वातावरण कुनै उपन्यासमा वर्णन गरिएको वा फिल्ममा दर्शाइएको जस्तो हुँदै गइरहेको छ । मास्कले मुख ढाकेका, सुटले जिउ ढाकेका र डरले मन ढाकेका मानिसहरु सडकमा देखिन्छन् । मानौं पृथ्वी कुनै अर्कै ग्रहमा परिणत भइरहेको छ ।

पृथ्वीमा महामारी आएको यो पहिलोपटक होइन । मानिसको इतिहास नै संघर्षको इतिहास हो । सुरुमा प्रकृतिसँगको संघर्षपछि मानिसले आफैं उत्पादन गरेका समस्यासँग जुध्दै गयो। फेरिँदो जीवनशैलीसँगै फेरिएको संघर्षले साहित्य र सिनेमाका पाना भरिएका छन् ।


युवल नोहा हरारी ‘सेपियन्स’मा प्रश्न गर्छन्– ‘चेतना, विज्ञान र प्रविधिका यत्रा क्रान्तिपछि के मानिस साँच्चिकै सुखी भएको छ त ? दिनको १८ घन्टा काममा जोतिने अहिलेको मानिस सुखी हो कि दिनको ४ घन्टा शिकार खेलेर बाँकी समय आराम गर्ने फिरन्ता युगको मानिस सुखी हो ?’

यो आजको विचारणीय प्रश्न हो।


अब लागौं आजको फिल्मतर्फ । सात दिने लकडाउनका लागि सात एसियाली फिल्मको सिफारिस श्रृंखलामा आज पाँचौं फिल्मको पालो । चीन, जापान, कोरिया र भारतपछि आजको पालो कोरोना भाइरसबाट निकै प्रताडित देश इरानको । ससाना विषयमा राम्रा फिल्म बनाउने भनेर चिनिने इरानका एक प्रसिद्ध निर्देशक अब्बास किरुस्तामीको फिल्म ।


आजको फिल्म

टेस्ट अफ चेरी (१९९७, इरान)


सुरुमै भिनिदिउँ, यो फिल्म 'स्लो' छ । र, थपौं यहाँ हतार कसलाई छ ?


आखिर जानु कहाँ छ ? मन्दिर- मस्जिद बन्द छन् । होटल, भट्टी र कारखानाहरु बन्द छन् । अफिस-अड्डा बन्द छन् । मानिस मानिस बीचको भेटघाट बर्जित छ। समय यस्तो आएको छ कि दूरी बनाउने मान्छे सामाजिक कहिलने भएको छ !


कोरोना-कैदी बनेर घरभित्र बसिरहेका मानिसलाई समय बिताउनु नै ठूलो उपलब्धि भइरहेको यदि हो भने यो समयमा जीवनका विविध पाटाहरु तथा संसारका अलग भागका अनेक कथाहरुको 'टेस्ट' किन नलिने ?


यो कथा हो इरानको । फिल्म हो, 'टेस्ट अफ चेरी' । निर्देशक अब्बास किरुस्तामी । इरानी फिल्ममात्र होइन, विश्व सिनेमामा अब्बासको ठूलो नाम छ । २०१६ मा मृत्युवरण गरेका यी निर्देशकले इरानको फिल्मलाई चम्काउने काम गरे । उनको यही फिल्म 'टेस्ट अफ चेरी'ले विश्व प्रसिद्ध कान फिल्म फेस्टिभलमा उत्कृष्ट फिल्मको अवार्ड जितेको थियो।


सहरको बाहिरी परिधिको धुले बाटोमा एउटा मानिस एकोहोरो गाडी चलाइरहेको छ। पहाडको परिक्रमा गरेजसरी घुमिरहेको यो मानिसकै कथा हो 'टेस्ट अफ चेरी' ।


खासमा यो मानिस मर्ने सूरमा छ । उसको योजना छ, यतै कतै कुनै खाल्डोमा रातभरी सुत्ने । बिहान आएर कसैले उसलाई उठाओस् । केहीबेर बोलाओस्, टाढैबाट सानो ढुंगाले पनि हानोस् । तैपनि नउठे उसलाई त्यही पुरिदिएर जाओस् । उ खासमा आफ्नै 'ग्रेभडिगर'को खोजीमा छ ।


यो यात्रामा यसले तीनजना मानिस भेट्छ । तीनैसँगको उसको संवाद र ती संवादसँगै फेरिदै जाने उसको मनोदशा फिल्मको कथा हो । अन्त्यमा चेरीको स्वादको पनि कुरो आउँछ । फिल्ममा कथाको त्यान्द्रो छिनिहाल्ला जस्तो छ । संवाद थोरै छन्, घटना झन् थोरै । यसैले यो पनि महशुस गर्ने फिल्म हो ।


यो फिल्मबारे पनि म धेरै कुरा भन्दिनँ, खाली एउटा कुराचाहिँ यो फिल्म मेकिङको सानो प्रसंगबाट भन्छु । तपाईंले याद गर्नुभयो भने गाडीमा यात्रा गरेका दुई पात्रलाई तपाई एउटै फ्रेममा मुस्किलले देख्नुहुन्छ । हरेक पटक जुनचाहिँले संवाद बोल्छ वा जसको प्रतिक्रिया देखाउनु पर्ने हो उमात्रै देखिन्छ । विन्डस्क्रिनको अगाडि दुवै देखिने वाइड सट यसमा छैनन् । यसका मुख्य दुई कारण छन् । एक, यसो गरेर निर्देशकले यी दुई पात्रबीचको दूरीलाई दर्शाए। यिनका बीच कुनै पनि किसिमको निकटता हुन्थ्यो भने यिनीहरु एउटै फ्रेममा देखिन्थे ।


दोस्रो कुरा फिल्मको सुटिङभरि निर्देशक अब्बास पछाडिको सिटमा नै बसिरहे। त्यसैले यदि फ्रेममा दुवैलाई लिइन्थ्यो भने अब्बास पनि देखिन्थे ।


'द विन्ड विल क्यारी अस', 'सिरिन', 'टेन', 'क्लोजअप', 'सर्टिफाइड कपी' र अस्ति जाापनको सिफारिस गर्दा वैकल्पिक फिल्मका रुपमा उल्लेख गरेको 'लाइक समवन इन लभ' अब्बासका अरु चर्चित फिल्म हुन् । लामा छोटा, फिक्सन डकुमेन्ट्री गरी जम्मा ४९ वटा फिल्म अब्बासले बनाएका छन् ।


वैकल्पिक फिल्म- 'एभ्रिबडी नोज' (२०१८)


यसलाई स्पेनी, अमेरिकी वा इरानी जुन फिल्मभन्दा पनि हुन्छ । यसका लेखक निर्देशक असगर फरहादी इरानी भएकाले यसलाई इरानकै मानियो । यसलाई स्पेनकै मान्न पनि सकिन्छ । 'अ सेपरेसन' र 'दी सेल्सम्यान' दुइटा ओस्कर विजेता फिल्म बनाएका इरानी निर्देशक फरहादीको यो फिल्म एक रहस्यको कथा हो । धेरै वर्षपछि आफ्नो गाउँ फर्किएकी एक महिलाको जीवनसँग जोडिएका पात्रहरुको व्यवहारको रहस्य । तर, शीर्षकले भनेजस्तो सबैले थाहा पाएको रहस्य !


हाभियर ब्राडम र पेनिलप क्रुजको जोडीले अभिनय गरेको यो फिल्म अहिलेको समयका दुई उम्दा कलाकारका लागि पनि हेर्नुस् । र, यो अब्बासको फिल्मजस्तो 'स्लो' पनि छैन! यी दुवै फिल्म तपाईको रुचिअनुसारका लागेनन् भने इरानका अर्का प्रसिद्ध फिल्ममेकर माजिद माजिदीका फिल्महरु 'चल्ड्रन्स अफ हेवन', 'सङ अफ दि स्प्यारोज', 'बारान', 'कलर अफ प्याराडाइज' र भारत आएर उनले बनाएको 'बियोन्ड द क्लाउड्स' पनि विकल्प हुनसक्छन् । मखमलबाग बाबु-छोरी मोहसिन र समिराका फिल्म पनि मनपर्न सक्छन् ।


यो पनि हेर्नहोस्

७ दिने लकडाउनलाई ७ फिल्म– ४

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सात दिने लकडाउनलाई ७ फिल्म– ४

यज्ञश

काठमाडौँ — लकडाउनको आज चौथो दिन । घर वरपर भँगेराको चिरबिर र भुरभुर अझै स्पष्ट सुन्न थालिएको छ ।

म्यासेन्जरका भिडियो च्याटमा साथीहरुका तिलचामले दाह्री झुस्स देखिन थालेका छन् । कहीँ जानु छैन, त्यसैले दाह्रीसँग पनि कुनै बैर छैन ! कुनै मिटिङ भए, कसैलाई भेट्नु पर्ने भए पो चिटिक्क पर्नु !

कोरोनाको मार संसारभरी महामारी बनिसकेको छ । पछिल्लो दुई दिनमा नेपालमा नयाँ संक्रमित नदेखिए पनि डरको घन्टी भने बजिरहेको छ । यस्तो लाग्छ, झम्टा हान्ने पर्खाइमा कुनै जंगली जनावर वरपर घुमिरहेको छ !

विज्ञान भन्छ– जबसम्म प्रमाणित हुँदैन तबसम्म सबै सत्य फगत कल्पना हुन् । कुरो यहींबाट सुरु हुन्छ, सत्य र कल्पनाको द्वन्द्वबाट । कुन कुरा कहाँसम्म सत्य हो, कहाँदेखि कल्पना हो भन्नेमा संसारका धेरै द्वन्द्व अडेका छन् । मार्क्सवादी भन्छन्– ‘पुँजीवादले केही मुट्ठीभर मानिसको मात्र भलो गर्छ । यसलाई ढालेर साम्यवादमा पुगेपछि सबै बराबर, सबै सुखी हुनेछन् ।’ पुँजीवादीहरु भन्छन्– 'साम्यवाद एउटा कल्पनामात्रै हो ।' यदि त्यो कल्पनामात्रै हो भने के संसारका यत्रा धेरै कम्युनिस्टहरुले एउटा कोरा कल्पनाका लागि ज्यान दिए त ?

फेरि पुँजीवादी भन्छन्– 'पुँजीको विकास भएपछि यो अलिअलि खस्दै चुहिँदै भए पनि गरिबसम्म पनि पुग्छ ।' भरिएको प्याला छचल्किएजस्तो ! यो पनि एउटा कल्पनै सावित भइरहेको छ । तर, यही कल्पनाको आधारमा संसारका धेरै देशमा यो शासन शैली टिकिरहेको छ, जमिरहेको छ ।

यसैले सत्यकै सत्यता जाँच्नुपर्ने कुरा साहित्यकार, लेखकहरु उठाउँछन् । सत्य होइन, कसको सत्य ? भन्ने प्रश्न अहं रुपमा उठ्ने गर्छ ।

जस्तो, लकडाउनभरी आफ्नै घरभित्र बसेर जे छ त्यही पकाएर खान्छु भन्नु मध्यम वर्गको आम मानिसका लागि सत्य होला । तर, निम्‍न वर्गको कुनै घरै नभएको वा घरभित्र खानेकुरा नभएको मानिसका लागि त यो कल्पना न हुन्छ ।

सत्यको कुरा आज यति धेरै किन गरेको भने आज सिफारिस गर्ने फिल्मको विषय नै यही हो– सत्य के हो ? के सत्यको कुनै रुप वा आकार हुन्छ ? कसैले वर्षौं तपस्या गरेर कुनै दिन सत्यको दर्शन पायो भने त्यो कस्तो देखिएला ? बुद्धले ज्ञान पाएका थिए कि सत्यसँग साक्षात्कार गरेका थिए ? त्यसो भए के ज्ञान नै सत्य हो त ?

आजको फिल्म
आँखों देखी (२०१४, भारत)

जुन दिन मानिस संसारका सारा बोझ र पीरतापबाट मुक्त होला । वा, सबैप्रकारका भयको बन्धनबाट मुक्त होला, त्यस दिन के मान्छे चरा होला ? के पंख फिंजाइ मानिस आकाशमा उड्ला ? मानिसलाई पृथ्वीको गुरुत्वले धरतीमा अड्याएको हो कि जीवनमा सहस्र बोझहरुले तानिएर मानिस उड्न नसकेको हो ?

‘आँखों देखी’का बाबुजी आफूलाई चरा जसरी उडिरहेको देख्छन् । यो कथा एउटा सपनाबाट सपनासरी सुरु हुन्छ । पुरानो दिल्लीको फटेहाल बस्ती । सगोलमा बसिरहेका दाजुभाइका दुई परिवार । छुट्टिन खोजिरहेकी भाइबुहारी । असमञ्जसमा परेको भाइ । प्रेम गर्न थालेकी छोरी । गृहणी आमा । जागिरे बाबु । स्कुल जानै मन नगर्ने किशोर । र, छोरीको हरिकंगाल टाइपको प्रेमी ।

यो समान्य परिवारमा एक दिन भुइँचालो आउँछ, जब छोरीको प्रेमकथा उजागर हुन्छ । यही कथासँगै बाबुको जीवनमा परिवर्तन आउन थाल्छन् । उनलाई विस्तारै लाग्छ, जे चिज मैले सत्य भनेर मानिरहेको छु ती त सत्यका नाममा केही समाजले थोपरेका कुरामात्रै रहेछन् । म त अरु नै कसैको सत्यलाई आफ्नो ठानेर बोकेर हिँडिरहेको रहेछु ।

उनले घोषणा गर्छन्– म आइन्दा आफैंले देखेको वा महसुस गरेको कुराबाहेक अरुलाई सत्य मान्न इन्‍कार गर्छु ।

फिल्मको चुरो यही हो- कि तपाईं आफ्नो सत्यको निर्माण आफैं गर्ने कि अर्काले बनाइदिएको सत्यको चप्पल पड्काउँदै हिँड्ने ?

फिल्मले प्रश्न उठाउँछ । यसैले सान्दिर्भक छ । फिल्मले समाज, हाम्रा आस्था र तर्कको शक्ति कुनै चिजलाई पनि छोड्दैन ।

एउटा विन्दुमा आएपछि राजेश बाबुजी भगवानलाई मान्न छोड्छन् । भन्छन्– मैले देखेको छैन, त्यसैले यो मेरो सत्य होइन ।

तर्क गर्नेहरुको भनाइ छ, भगवान मानिसले आफ्ना लागि गरेको सबभन्दा ठूलो आविस्कार हो । र, सामाजिक संरचनालाई नमान्नेहरु भन्छन्– समाज भन्नु नै एउटा कल्पना हो । समाज, सरकार, शासन, सत्ता र शक्ति भनेका मानिसका केवल कल्पना हुन् । होइन भने ढुंगा देखिने तर भगवान नदेखिने किन हुन्छ ? यस्ता प्रश्न गर्नेहरुका लागि त यो फिल्म काइदाको खुराक हुनसक्छ ।

संजय मिश्रा र रजत कपुर बलिउडले लामो समय दरकिनार गरेका प्रतीभा हुन् । तर, जब उनीहरुले ‘फँस गए ओबामा’ र ‘आँखो देखी’ बनाए, चमकधमकको महाराजा फिल्मफेयर पनि उनीहरुलाई अवार्ड दिन बाध्य भयो । मणि कौल र कुमार साहनीका शिष्य रजत कपुर निर्देशकमात्र होइन, कलाकारका रुपमा पनि उत्तिकै उम्दा छन् । चाहे त्यो ‘भेजा फ्राइ’ होस् वा ‘कपुर एन्ड सन्स’ ।

संजय मिश्रा त अहिलेका स्टार भइहाले । उनलाई स्टार बनाउने पनि यही ‘आँखों देखी’ हो । रोहित शेट्टीका फिल्ममा ‘जस्ट चिल...’ भनिरहेका संजयलाई रजतले बाबुजी बनाइदिए । त्यसयता 'मसान' हुन् वा 'न्युटन' संजय मिश्रा बलिउडमा छाए । संजय मिश्राको अभिनयले पनि तपाईंको मनलाई शान्त बनाउने छ ।

खाली समय छ, सोच्ने फुर्सद छ । यस्तो समयका लागि केही सोच्ने बनाउने फिल्म ठीक हुनेछ ।

वैकल्पिक फिल्म– इजाजत (१९८७)

वैकल्पिक फिल्मका रुपमा यसपटक धेरै विकल्प थिए । उडान, रेनकोट, मसान, सुपर डिलक्स । अलि पुरानामा जाने हो भने पार, मासुम, जाने भी दो यारों । प्रशस्तै । तर, अचानक मेरो स्मृति आयो– गुलजारको ‘इजाजत’ । नसिरुद्धिन शाह र रेखा । प्रेम, प्रतीक्षा र संगीतको यो त्रिवेणी रेलवे प्लेटफर्ममा सुरु हुन्छ र रेलझैं घुमेर तपाईंलाई जीवनको चक्करमा लैजान्छ ।

यो पनि पढ्नुहोस

प्रकाशित : चैत्र १४, २०७६ १८:५२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×