कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

रिलजस्तै रियल लाइफ

बुद्धि तामाङ भन्छन्– पैसा सोचेभन्दा बढी कमाएँ, दर्शकको माया मेरा लागि बोनस
गोकर्ण गौतम

काठमाडौँ — नयाँ फिल्म ‘धुलो’ मा बुद्धि तामाङको भूमिका छ– गाडा चलाउने र भारी बोक्ने । दिनभर पसिना नबगाए साँझ–बिहान छाक टार्न नसक्ने । राजधानीका साँघुरा गल्लीहरूमा यो चरित्रमा बाँचिरहँदा बुद्धि झसङ–झसङ हुन्थे । चरित्रले नखोज्ने वास्तविक जीवनको ‘फ्ल्यासब्याक’ ले घरी–घरी चिमोट्थ्यो । दुई दशकअघि यस्तै कष्टकर परिस्थितिबाट गुज्रिएका थिए । त्यो पनि एकाध दिन होइन, लगातार आठ वर्ष । त्यो ‘फ्ल्यासब्याक’ सुरु हुन्छ, विसं. २०५६ बाट । 

काभ्रेको तिमालबाट काठमाडौं छिर्दा बुद्धिसँग दुई सपना थिए– पैसा कमाउने र पढ्ने । तर, यहाँ आउना आमालाई पाठेघरको समस्याले च्याप्यो । एक्लो छोरो । उपचार खर्च जुटाउनै पर्ने जिम्मेवारी आइलाग्यो । र, छुट्यो पढाइ ।


पहिलो काम थियो– इँटाभट्टामा । मंसिरदेखि वैशाखसम्म इँटा बनाउने सिजन । बिहान २ बजे भट्टामा पुगिसक्नुपर्ने । खाल्डोमा पस्यो, भिजाएर राखेको माटो कोदालीले खनेर बाहिर निकाल्यो । त्यसपछि इँटा बनायो, सुकायो, चाङ लगायो । त्यतिबेला एउटा इँटा बनाएको दुई रुपैयाँ आउँथ्यो, दैनिक एक हजार इँटा बनाउँथे । धेरै कमाउने होडमा लगातार १६ घण्टा खटिन्थे । ज्यान लिखुरे, कद होचो, तैपनि बलियो थिए । गाउँमा हलो जोतेर खक्कु भइसकेको । उनी सम्झन्छन्, ‘बच्चादेखि बूढाबूढीसम्म मरीमरी खटिरहेका हुन्थे, म त जवान थिएँ । उनीहरूलाई हेरेपछि मेरो दुःख हराउँथ्यो ।’


तीन सिजन भट्टामा काम गरे, आमालाई निको भयो । केही पैसा जम्मा भयो । त्यसपछि उनलाई लागेछ, कतिन्जेल यहीं रुमलिने ? जति गरे पनि भट्टाको मालिक हुने त होइन । अनि, बन्धनबाट मुक्त हुन आफ्नै व्यापार सुरु गरे । व्यापार कस्तो भने, काँधमा डालो राखेर बदाम बेच्दै हिँड्ने ।


बिहान सबेरै सूर्यविनायकस्थित डेराबाट निस्कन्थे, चाँगुनारायण, शालीनदी, साँखु, हुँदै जरसिंहपौवासम्म पुग्थे । प्रायः घर फर्कंदा रातको ९ बज्थ्यो, डालो रित्तो हुन्थ्यो । एउटै रुटभन्दा नयाँ–नयाँ गाउँ चहार्न मन पराउँथे । यही चक्करमा कहिलेकाहीं बाटो भुल्थे, मान्छे नै नभएको ठाउँ पुग्थे, बदाम बिक्दैन्थ्यो, दुःख मात्र हुन्थ्यो । उनी हाँस्दै भन्छन्, ‘तैपनि निराश हुन्नथें, नौलो ठाउँ पुगियो भनेर दंग पर्थें ।’ बदामपछि त्यसैगरी डुलेर बरफ बेचे, साइकलमा घरघर मसला पुर्‍याउन थाले ।


स्वतन्त्रता त थियो तर खटाइअनुसार नाफा हुन्नथ्यो । फेरि उनी सोच्न थाले, यसरी डुल्दै जति व्यापार गरे पनि प्रगति हुन्न । सटरमा पसल खोल्न सक्ने होइन । बरु जागिर खान पाए आनन्द हुन्थो ।

तर, जागिर कसले दिने ?


एक साथीसँग गुनासो पोखे । तीनपछि साथीले खुस खबर सुनायो । जागिर थियो, होटलमा भाँडा माझ्ने । साथीले आस देखाउँदै थप्यो, ‘राम्रोसँग भाडा माझ्देउ भने प्रमोसन हुन्छ ।’ बुद्धिले रत्तिभर नअन्कनाई ‘हुन्छ’ भनिदिए । होटल रहेछ, जमलमा । साहुजीले सोधेछन्, ‘यतै नजिक बस्ने भए मात्र काम लगाउँछु, टाढाबाट आउनुपर्ने हो भने गाह्रो हुन्छ ।’ उनले साहुलाई ढाँटे, भक्तपुर बस्छु भनेनन् । जागिर पक्का । तलब आठ सय । विसं. २०५८ तिरको कुरा हो यो । बिहानै होटल पुग्यो, जुठो भाँडाको डंगुर हुन्थ्यो, माँझ्यो, त्यहीं खायो, फेरि माझ्यो, एकछिन फुर्सद नहुने । काम सकिँदा आठ बज्थ्यो । घर कसरी फर्कने ? गाडी पाइन्नथ्यो । जमलबाट ठमठम हिँड्थे, कोटेश्वरसम्म बाटो फराकिलो थियो, अरू मान्छे भेटिन्थे, बत्ती बलिरहेका हुन्थे ।


कोटेश्वर कटेपछि भने बाटो साँघुरो र अध्याँरो । मान्छे होइन, कुकुर भेटिन्थे । कुकुरले लखेट्थ्यो, बेतोड दौडिन्थे, मुटु फुट्लाजस्तो हुन्थ्यो । तैपनि कुकुरले नलखेटेको दिनचाहिँ सकस हुन्थ्यो । किन ? उनी हाँस्दै भन्छन्, ‘कुकुरले लखेट्यो भने छिटो कोठा पुगिन्थ्यो, नत्र ढिला हुन्थ्यो । त्यसैले बाटोमा जहिल्यै कुकुर भेटियोस्जस्तो लाग्थ्यो ।’ जुन दिन थाकेर लखतरान हुन्थे, तीन घण्टा हिँड्ने साहस हुन्न्थ्यो, रत्नपार्कको मेचमै सुतिदिन्थे । ती कठोर पलहरू सम्झँदा उनका आँखा रसाए ।


टल्काएर भाँडा माझेपछि साहुजी प्रशन्न भए । साथीले भनेजस्तै उनको बढुवा भयो, होटलमा चाहिने सामान किनमेल गर्ने र खाना पकाउने जिम्मेवारी पाए । अलि समयपछि अर्को रेस्टुरेन्टले बोलायो । तर बिस्तारै उही भाव पलाउन थाल्यो, जति काम गरे पनि होटलको मालिक बन्न सक्दिनँ । त्यसैले यहाँ खटिरहनुको अर्थ के ? त्यसपछि होटल छोडिदिए । दुई/चार दिन डुलेरै बित्यो ।


त्यसपछि अर्को जागिरको अफर आयो, ट्रेकिङ एजेन्सीबाट । काम थियो, भारी बोक्नुपर्ने । पर्यटकसँगै पहाडी र हिमाली भेग जान पाउने भएपछि भरिया बन्न राजी भए । पहिलो यात्रा थियो, छो–रोल्पाको । दोलखा बजारसम्म गाडीमा गए । त्यसपछि ४० किलोको सामान बोकेर उकालो लागे । अनवरत भारी बोकिरहँदा ज्यान काँपिरहेको हुन्थ्यो, पसिनाले निध्रुक्कै हुन्थे, स्याँस्याँ हुन्थ्यो तर ध्यान कति दुखिरहेको छ भन्नेतिर हुन्नथ्यो । नाम्लोले चेपेको मुन्टो बंग्याउँदै गाउँ नियाल्थे, बटुवा भेट्नासाथ सोधखोज गर्थे । अनि भारी बिसाएपछि खल्तीबाट सानो डायरी निकालेर अघि छिचोलेका गाउँहरूको नाम टिप्थे । ‘भारी बोक्दाको पीडाभन्दा सुन्दर ठाउँ देख्न पाउँदाकोसन्तुष्टि ज्यादा हुन्थ्यो,’ बुद्धि रमाउँदै भन्छन्, ‘छो–रोल्पा पुगेर हिउँ छुन पाएपछि त स्वर्गमा पुगेजस्तो भयो । म खुसी भएको देखेर पर्यटकहरू छक्क पर्थे ।’


भन्नलाई कामका आधारमा कसैलाई भेदभाव गर्नुहुन्न भनिन्छ । तर, व्यवहार ठ्याक्कै उल्टो छ हाम्रो समाजको । बुद्धिले तिनताका जति काम गरे, ती ‘तल्लोस्तर’ मा दरिन्थ्यो । कतिको हेपिनुपर्थ्यो ? योप्रश्न खस्न नपाउँदै जवाफ फर्काए, ‘हेप्नलाई पहिले मान्छेझैं ठान्नुपर्‍यो नि ! धेरैले मान्छे नै मान्दैन्थे, अनि कसरी हेप्नु !’ यति भनेर रोकिए । लाग्थ्यो, उनको दिगागमा ती उकुसमुकुसपूर्ण क्षणहरू सल्बलाइरहेका थिए । एकछिन पछि भने, ‘कोहीचाहिँ एकदमै हेप्थे, दासजस्तै व्यवहार गर्थे । रिस त उठ्थ्यो तर बोल्ने आँट हुँदैन्थ्यो ।’ अन्य कामको तुलनामा भरिया हुँदा त पाइलैपिच्छे अपमान सामना गर्नुपर्थ्यो तर उही पैसा र घुम्ने लोभले सहनुको विकल्प हुन्थेन ।

सगरमाथा आधार शिविरबाट फर्किएपछिचाहिँ उनलाई भारी बोक्ने काम पनि अमन भएछ । हिउँले डढेर अनुहार कालो भएको थियो, ओठहरू फुटेका थिए । त्यही हुलियामा गाउँदेखिको साथी भेट्न सामाखुसी पुगे । साथीले अप्रत्याशित रूपमा सोध्यो, ‘नाटक खेल्ने हो ?’ स्कुल पढ्दा गाउँमा उनले नाटक गरेको त्यो साथीले देखेको थियो । ‘नाटक’ भन्नासाथ बुद्धि ‘नोस्टाल्जिक’ भए । घरी यता, घरी उता गर्दागर्दै जीवनको २३ वर्ष बितिसकेको थियो । स्थिरता र आत्मिक सन्तुष्टिको खोजीमा थिए । त्यसैले साथीको प्रस्ताव स्विकारे । उसैले डबली नाट्य समूह पुर्‍याइदियो ।


२०६३ मा डबली छिरेका थिए । ‘हैट’ का रूपमा हिट भए, २०७० बाट । यसबीच बुद्धिले अभावका अग्ला पहाडहरू छिचोले । भोकै कति बसे, ऋणले कति सतायो, भाडा नभएर काठमाडौंका सडकहरू कति पैदल नापे, एउटै कपडा लगातार कति दिनसम्म लगाए, घरबेटीलाई भाडा दिन नसकेर कति लुकीलुकी हिँडे... आदि–आदि, लेखाजोखा छैन । प्रायः सम्झदैनन् तर ‘धुलो’ को सुटिङ गरिरहँदा ती पलहरूले अचाक्ली पछ्यायो, सतायो । भावुक हुँदै सुनाए, ‘धुलो फिल्ममा कलाकार बुद्धि तामाङभन्दा व्यक्ति बुद्धि तामाङ हाबी छ ।’


बर्सेनि बुद्धि अभिनीत करिब एक दर्जन फिल्म प्रदर्शन हुन्छन् । प्रतिफिल्म औसत ४ लाख पारिश्रमिक लिन्छन् । लाखौं प्रशंसक कमाएका छन् । मण्डला नाटकघरको सेयर होल्डर हुन् । उनकै शब्दमा, पैसा सोचेभन्दा ज्यादा कमाए । दर्शकको माया बोनस हो ।

अनि पढाइ नि ? छुट्यो ?

त्यसको सानो कथा छ ।

डबलीमा उनी तानिनुको मुख्य कारण थियो, त्यहाँको पुस्तकालय । अफिसभर किताब देखेपछि उनमा पढ्न नपाएको भोक जाग्यो । त्यसपछि डबलीका पुष्कर गुरुङसँग बिन्ती बिसाए– ‘अफिसमै बस्छु, सबै किताब पढ्छु । त्यसको बदलामा अफिस सफा गर्ने, चिया पकाउने, सबै काम गर्छु ।’ पुष्करले नाइँ भन्ने कुरै थिएन ।


अर्थात्, पढाइ पनि अधुरो रहेन । नभएको प्रमाणपत्र हो, ज्ञान त छ नि । पढाइ भनेको सर्टिफिकेट हो र ! प्रकाशित : फाल्गुन ८, २०७६ ०८:४१

ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

तस्बिरमा कर्णाली

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — नेपाली भाषाको पहिलो अभिलेख भएको जिल्लाको हो दैलेख । यो अभिलेख सुरक्षित छ दुल्लुमा । श्रीस्थान, नाभिस्थान, पादुका र कोटिकाजस्ता मल्लकालीन पञ्चतीर्थ स्थल यहीँ छन् । नाभी स्थानको कहिल्यै ननिभ्ने ज्वाला दैलेखको अर्को परिचय हो । मारुनी, गर्रा, हुड्के, पैसरीजस्ता लोकनाच त छँदै छन् । 

सुर्खेतको काँक्रेविहार दोस्रो लुम्बिनीको रूपमा परिचित छ । देउती बज्यै, बुलबुले ताल, सुर्खेत गढीजस्ता प्राकृतिक सांस्कृतिक सम्पदाको सुर्खेतको अर्को परिचय हो । रुक्मेणी देवीको मन्दिर रहेको थलोको नाम हो रुकुमकोट । यही नामबाट जन्मियो रुकुम जिल्ला । द्वन्द्वकालसित मात्रै जोडेर हेरिने यही जिल्लामा छन् सिस्ने हिमाल, स्यार्पु ताल, रिम्ना दोभानजस्ता रमणीय थलो ।

मुलुककै सबैभन्दा उच्च स्थानमा रहेको मानवबस्ती मानिन्छ डोल्पाको धो गाउँ । विश्वकै सबैभन्दा उच्च स्थानमा अन्न उब्जाएर खाने थलोको रूपमा पनि दाबी गरिन्छ यो उच्च हिमाली गाउँलाई । कर्णाली प्रदेशका यी र यस्ता थुप्रै प्राकृतिक, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक थलो समेटेर फोटो पत्रकार भरतबन्धु थापाले हालै तस्बिर कृति निकालेका छन्– ‘गन्तव्य कर्णाली’ । डेढ दशकदेखि पश्चिम नेपाल केन्द्रित रहेर फोटाग्राफी गरिरहेका उनले कर्णाली प्रदेशका दसैवटा जिल्ला समेटेर फोटो किताब निकालेका हुन् ।

नेपाली भाषामा लेखिएको पहिलो दामुपालको अभिलेख, नेपाली भाषाकै उद्गम थलो सिंजा, सबैभन्दा ठूलो रारा ताल, गहिरो फोकसुन्डो तालदेखि मुलुककै ठूलो से–फोकसुन्डो राष्ट्रिय निकुञ्ज, सबैभन्दा उच्च स्थानमा फल्ने मार्सी धान, एक हजारभन्दा पुरानो हुम्लाको हल्जी गुम्बा, जाजरकोट दरबार, दैलेखको भुर्तिका बाइस देवल, जुम्लाको काञ्जीरोवा, पातारासी हिमाल, चन्दननाथ मन्दिरसम्मका तस्बिर कृतिमा समेटिएका छन् । ‘मुलुकमा संघीयता स्थापना भइसकेको भए पनि स्थानीय सांस्कृतिक सम्पदा, प्रकृति र लोक पहिचान अझै राष्ट्रिय स्तरमा प्रवर्द्धन हुन सकेको छैन,’ तस्बिरमार्फत कर्णाली खोजी कार्यबारे उनले प्रस्ट्याए, ‘मेरो लागि यो सोख मात्र नभई अभियानजस्तै बन्यो ।’ यो अभियान उनको नयाँ भने हैन ।

सन् २०१३ मै उनले मध्य र सुदूरपश्चिमलाई समेटेर ‘वाइल्ड वेस्ट नेपाल’ नामक फोटो किताब निकालेका थिए । बर्दियाको पर्यटकीय नक्सा प्रकाशनमा पनि उनको भूमिका छ । काठमाडौं, भक्तपुर, पोखरा, बाँके, सुर्खेत, दैलेख, धनगढीलगायतका थलोमा उनले १० पटक एकल तस्बिर प्रदर्शनी गरिसकेका छन् । दैलेखको भगवतीमाई, कट्टी मन्घरका थापा राजधानी बसेर पत्रकारिता गरिरहेका भए पनि बेला–बेला पश्चिमका सुदूर कुना कन्दरा पुग्छन् ।

तस्बिरमार्फत मूर्त र अमूर्त दुवै प्रकृतिका संस्कृति र सम्पदा प्रवर्द्धन गरिरहेका उनले पछिल्लो पुस्तक ‘गन्तव्य कर्णाली’ मा तस्बिरसँगै विस्तृत विवरण समेत समेटेका छन् । यतिबेला चाहिँ उनी पश्चिम नेपालसँगै कर्णाली प्रदेशका प्रत्येक जिल्लाका पर्यटकीय स्थल समेट्ने तस्बिर पुस्तकमा काम गरिरहेका छन् । ‘पश्चिम नेपालका बाँकी प्रदेश केन्द्रित गरेर पनि पर्यटकीय र सांस्कृतिक थलोको फोटो पुस्तक प्रकाशन गर्ने सोचमा छु,’ उनले भने ।

प्रकाशित : फाल्गुन ८, २०७६ ०८:३७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×