फिल्म साउथ एसिया : प्राथमिकतामा पाकिस्तान

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — २२ वर्षअघि सुरु फिल्म साउथ एसियाको १२ औं संस्करण बिहीबारदेखि चार दिनसम्म पाटनढोकास्थित यलमाया केन्द्रमा हुने भएको छ । रवीन्द्रनाथ टैगोरको कविता ‘ह्वेयर द माइन्ड इज फ्री’ बाट प्रभावित हुँदै सोही थिममा सुरु हुने यस पटकको फेस्टिभलमा ६४ फिल्म प्रदर्शनीमा राखिने छन् । 

‘फेस्टिभलको यस थिमले पत्रकारिता, साहित्य र फिल्म निर्माणको माध्यमबाट अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको वकालतका लागि जोड दिन्छ,’ फिल्म साउथ एसियाका अध्यक्ष कनकमणि दीक्षितले महोत्सवबारे जानकारी दिन मंगलबार आयोजित कार्यक्रममा भने, ‘आजको दिनमा दक्षिण एसियाभर सोच सायद स्वतन्त्र होला तर हामी सबैले उकुसमुकुसको अनुभव बढी गरिरहेका छौं । हामी अरूका लागि उदाहरणीय बन्न पनि नेपाली समाजलाई खुल्ला बनाउनु हामी सबैको कर्तव्य हो ।’ महोत्सव निर्देशक मितु वर्माले यसपटकको महोत्सव दक्षिण एसियाका अरू फिल्मकर्मीका लागि नेपाल स्वतन्त्र भूमि बन्न सक्ने जिकिर गर्दै थपिन्, ‘जहाँ दक्षिण एसियाभरका फिल्ममेकर बिना रोकतोक आएर स्वतन्त्रपूर्वक आपसमा भेटघाट र बातचित मार्न सकून् ।’ यस्तो मौका पछिल्ला समय अन्य दक्षिण एसियाली मुलुकमा घट्दै गइरहेको पनि उनले बताइन् । ‘यसपटकको महोत्सवले मानव अधिकार, महिला अधिकार र जनावर अधिकारका बारेमा केन्द्रित रहँदै खास गरी वाक् स्वतन्त्रताको वकालत गर्नेछ,’ फिल्म साउथ एसियाका सहायक निर्देशक आलोक अधिकारीले कान्तिपुरसँग भने, ‘पछिल्लो समय भारतमै पनि वाक् स्वतन्त्रता घट्दै गइरहेको छ ।

नेपालमा पनि खुम्चिँदै गएको महसुस गरिएको छ । यस्तो अवस्थामा १२ औं फिल्म साउथ एसिया स्वतन्त्रता अभिव्यक्तिको साझा थलो बन्ने अपेक्षा गरेका छौं ।’ अधिकारीले राजनैनिक कारण पाकिस्तानी र भारतीय फिल्मकर्मीबीच दूरी बढ्दै गइरहेको अवस्थामा दक्षिण एसियाली फिल्मकर्मी सबैलाई एकै ठाउँमा भेटाउने र सम्बन्ध विस्तारका लागि महोत्सव सहायक बन्ने बताए ।

पाकिस्तानी फिल्मको कम सहभागिता रहँदै आएको फिल्म साउथ एसियामा यसपटक भने महोत्सवको उद्घाटन नै जवाद सरिफको फिल्म ‘इनडुस ब्लुज’ बाट सरिफकै उपस्थितिमा हुने भएको छ । पाकिस्तानमा हराउँदै गएको लोक संगीत र यसलाई बजाउने कलाकारका बारेमा उक्त फिल्म केन्द्रित छ । ‘दक्षिण एसियाका अरू देशमा जति पनि स्वतन्त्रता पाकिस्तानमा छैन । त्यसैले पनि यसपालि पाकिस्तानलाई महोत्सवले विशेष महत्त्वमा राखेको छ,’ अधिकारीले खुलाए ।

महोत्सवमा मुख्य खण्डअन्तर्गत ५२ फिल्म र विद्यार्थीले बनाएका १२ फिल्म रहेका छन् । जसमा पाकिस्तानी फिल्मकर्मीका पाँच फिल्म प्रतिस्पर्धामा रहेका छन् । नेपालबाट केसाङ छेतेनको ‘द रियलिस्ट्स’, गोपाल शिवाकोटी र गोविन्द शिवाकोटीको ‘वी आर विथ डाक्टर केसी’ र जर्मनी र नेपालको संयुक्त निर्माण रहेको बेन्जामिन बेस्टको ‘ट्रयाप्ड इन कतार’ का डकुमेन्ट्री फिल्म रहेका छन् । त्यसबाहेक भारतका ३८ फिल्म, अफगानिस्तानका २, बंगलादेशको २, भुटानको १ र म्यान्मारको १ फिल्म प्रतिस्पर्धामा रहेका छन् । महोत्सवमा उत्कृष्ट फिल्मलाई रामबहादुर ट्रफीसहित दुई हजार डलर, द्वितीय हुनेलाई एक हजार डलर पाउने छन् भने डेब्यु फिल्म अवार्ड जित्नेले पनि एक हजार डलर, बालबालिकाको विषयमा बनेको उत्कृष्ट फिल्मलाई एक हजार डलरकै युनिसेफ अवार्ड र उत्कृष्ट विद्यार्थी फिल्मले पाँच सय डलर जित्ने छ ।

पछिल्लो समय नेपालमा भने डकुमेन्ट्री निर्माणको गति घट्दै गएकोमा महोत्सव सहायक निर्देशक अधिकारीले निराशा जनाए । भने, ‘डकुमेन्ट्री निर्माणको गुणस्तरमा त केही प्रगति भएको छ । तर एनजीओ/आईएनजीओका लागि बनाइएका डकुमेन्ट्री बढी हुन थाले । सायद डकुमेन्ट्री निर्माणका लागि पर्याप्त लगानी नभएर पनि राम्रा नबनेका हुन सक्छन् ।’ दक्षिण एसियाका मुद्दा र विषय समेटिएका वा यहाँका फिल्मकर्मीले बनाएका फिल्म समेटिने फिल्म साउथ एसियामा यसपटक २६ सय फिल्मले अनलाइन दर्ता गराएका थिए । जसबाट आयोजक टिमले एक सय ४० फिल्म छनोट गर्दै महोत्सवका लागि ६४ फिल्मको अन्तिम छनोट गरेको थियो । महोत्सवलाई हिमाल साउथ एसिया म्यागाजिनका पत्रकारहरूको समूहले आयोजना गर्दै आएको छ ।

प्रकाशित : कार्तिक २७, २०७६ ०९:०६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

लता मंगेशकर अस्वस्थ

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — कोकिल स्वरकी गायिका लता मंगेशकर श्वासप्रश्वासमा समस्या देखिएपछि सोमबार मध्याह्न अचानक अस्पताल भर्ना भएकी छन् । मुम्बईस्थित ब्रिच क्यान्डी अस्पतालको भेन्टिलेटरमा राखेर गायिका मंगेशकरको उपचार भइरहेको छ । अस्पताल स्रोतले गायिकामा निमोनिया र फोक्सोमा इन्फेक्सन देखिएकोले अवस्था गम्भीर रहेको तर पछिल्लो समय अवस्थामा केही सुधार देखिएको बताएको छ ।

डेढ महिनाअघि मात्रै ९० औं जन्मदिन मनाएकी लताले १३ वर्षको उमेरदेखि निरन्तर गाउँदै आएकी छन् । हजारौं गीत रेकर्ड गराइसकेकी लताले सुरुवातमा अभिनय पनि गरेकी थिइन् । बुबा पण्डित दीनानाथबाटै संगीतको पहिलो शिक्षा लिएकी लताले पाँच वर्षकै उमेरमा बुबाको एक मराठी सांगीतिक नाटकमा नायिकाको भूमिका निर्वाह गरेकी थिइन् । लताले पहिलो पटक मराठी फिल्म ‘किती हसल’ मा गाएकी थिइन्, तर पछि फिल्मको अन्तिम सम्पादनमा उक्त गीत नै हटाइएको थियो ।

सन् १९४५ मा मुम्बई आएपछि लताले उस्ताद अमनअली खानसँग हिन्दुस्तानी क्लासिकल म्युजिकको शिक्षा लिइन् । संगीतकार वसन्त देसाईकै संगीत संयोजनमा लताले पहिलो पटक फिल्म ‘आप की सेवा मैं’ मा गाउन पाएकी थिइन् । सांगीतिक क्षेत्रमा भने उनका मेन्टर गुलाम हैदर हुन् । हैदरले नै बलिउडका फिल्म निर्मातासँग चिनाउनुका साथै गवाउने काम पनि गरेका थिए ।

हैदरले नै एकपटक निर्माता सशाधर मुखर्जी कहाँ फिल्म ‘सहीद’ मा गवाउन लगेका थिए । तर मुखर्जीले १९ वर्षीया लताको स्वर निकै पातलो भनेर फर्काएका थिए । हैदरले भने लताको गायन क्षमतामा विश्वास गुमाएनन् । हैदरले नै लतालाई ‘मजबुर’ फिल्मका लागि ‘दिल मेरा तोडा...’ मा महत्त्वपूर्ण ब्रेक दिलाए । त्यसताक उक्त फिल्म त हिट भयो नै, लताको करिअरका लागि पनि ब्रेकथ्रु बनिदियो । आफ्नो ८४ औं जन्मदिनमा दिएको एक अन्तरवार्तामा समेत लताले गुलाम हैदरलाई आफ्नो गडफादर भनेकी थिइन् । सुरुवाती दिनमा लतालाई त्यसताककी चर्चित गायिका नूर जहाँको नक्कल गर्ने आरोप लागेको थियो । तर पछि लताले गायनमा आफ्नै शैली विकास गरिन् । सन् १९७४ मा द गिनिज बुक अफ रेकर्डस्ले लतालाई सन् १९४८ देखि १९७४ भित्र २० भारतीय भाषाहरूमा इतिहासमै सर्वाधिक २५ हजारभन्दा बढी गीत रेकर्ड गराएको उल्लेख गरेको थियो । पछि उक्त रेकर्डमा अर्का गायक मोहम्मद रफीले आफूले २८ हजारभन्दा बढी गीत गाएको दाबीसहित विरोध जनाए ।

सन् १९९१ को संस्करणमा गिनिज बुकबाट उक्त रेकर्डमा धेरै विवाद आएपछि लताको नाम बिनासूचना हट्यो । सन् २०११ मा आएर गिनिजले सर्वाधिक गीत रेकर्डमा सूचीमा लताकै बहिनी आशा भोसलेलाई ११ हजारभन्दा बढी गीत रेकर्ड गराएको भन्दै राख्यो ।

लतालाई सन् १९६२ मा अज्ञात व्यक्तिले मार्ने उद्देश्यले स्लो–पोइजन दिएको थियो । तीन दिनसम्म उनी जीवन–मृत्युको दोसाँधमा थिइन् । १० औं दिनमा बल्ल राम्रोसँग होस् आएको थियो । यस घटनामा उनकै भान्से संलग्न भएको हुन सक्ने आशंका तब भयो जब लता अस्पतालबाट आइन्, ऊ बिनासूचना एकाएक गायब भयो । लताले थुप्रै संगीतकारका गीत गाइसकेकी छन् भने अनेकौं गायकसँग युगल गायन पनि दिएकी छन् ।

मुकेश, मन्ना डे, महेन्द्र कपुर, मोहम्मद रफी, किशोरकुमारसँग उनको गायन जोडी खुब जमेको मानिन्थ्यो भने पछिल्ला समय उदितनारायण झा, सोनु निगमसँग पनि फिल्मी गीत गाएकी छन् । मोहम्मद रफीसँग रोयल्टीका सवालमा विवाद आएपछि केही वर्ष एकअर्काले युगल गायनका लागि अस्वीकार गरेका थिए ।

लताले भारतमा दिइने सर्वाधिक गरिमाको जनसम्मान भारत रत्नसहित पद्मभूषण, पद्मविभूषण, दादासाहेब फाल्के अवार्ड पाउनुका साथै तीन राष्ट्रिय नेसनल अवार्ड पाएकी छन् भने उत्कृष्ट गायिकाका लागि चार वटा फिल्मफेयर अवार्डसमेत जितिसकेकी छन् । लताको अस्वस्थताप्रति यतिबेला भारतका प्रतिष्ठित व्यक्तिहरूले स्वास्थ्यलाभको कामना गर्दै सामाजिक सञ्जालमा स्टाटस पोस्ट गरिरहेका छन् ।
– एजेन्सी

प्रकाशित : कार्तिक २७, २०७६ ०९:००
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×