‘आइन ग आनी हाङ पारे’

चन्द्र कार्की

(तेह्रथुम) — किरात समुदायका लिम्बूहरूले गाउने हाक्पारे साम्लो पछिल्लो समय लोप हुने अवस्थामा पुगेको छ । लिम्बू समुदायमा अति नै लोकप्रिय मानिने यो गीत गाउन युवा पुस्ताले चासो नदेखाउँदा लोप हुने अवस्थामा पुगेको हो । एकल, दोहोरी र सामूहिक रूपमा गाइने यो गीत सुख र दु:ख दुवै अवस्थामा गाउने गरिन्छ । हाक्पारे साम्लोको उद्गम स्थल मानिने छथर गाउँपालिका ४ फाक्चामाराको हाक्पारा बस्तीमा पनि यो गीत हिजोआज उतिसारो सुनिँदैन ।

सुख–दु:ख दुवै समयको अनुभूति दिन सुरिलो भाकामा लय हालेर हाक्पारे साम्लो गाइने गरिएको हाक्पाराका ७७ वर्षीय भैरुप सिंह लिम्बूले बताए । पूर्वका लिम्बू समुदायमा निकै लोकप्रिय हाक्पारे लयको थालनी गर्दा श्रोता र दर्शकबाट गाउने अनुमति लिएर अन्त्यमा गीतबाट नै बिदा माग्ने गरिन्छ । लिम्बू समुदायले यही गीतको भाका र शैलीमा मुन्धुम पनि वाचन गर्छन् । गीत गाउन भेला भएकाहरू बीच बोलीचाली र सोधनी पनि यही भाकामा गरिन्छ । यो हाक्पारे साम्लोको उत्पत्ति कहाँ र कसरी सुरुवात भयो भन्ने फरक किम्बदन्तीहरू लिम्बू समुदायमा प्रशस्तै सुन्न पाइन्छन् ।

पहिलो किम्बदन्तीअनुसार, उहिले जब गाउँघरमा बाटाघाटा राम्ररी खनिएका थिएनन् । एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा जानुपर्दा प्राय: गाउँमा खनिएको गोरेटो बाटो भएर जानुपर्थ्यो । हाक्पारा गाउँको फेदी तमोर किनार भएर तेह्रथुम र पाँचथरका युवा देश परदेश गरिरहन्थे । परदेश लाग्दा अथवा फर्कंदा बास बस्ने स्थलको रूपमा रहेको हाक्पारामा लिम्बू युवाहरू आपसमा हाँसोठट्टा गर्दै दिनभरि हिँडाइको थकान मेटाउँथे । बोलचाल र हाँसोठट्टा गर्दै उनीहरू सुरिलो भाकामा पालाम गाउँदै दोहोरी सावाल जवाफ गर्दथे । यही हाक्पारा गाउँबाट नै विभिन्न जिल्लाका परदेशीहरू भेट भई गीत गाउन थालेपछि नै हाक्पारे साम्लो (लय) को उत्पत्ति भएको लिम्बू बूढापाकाहरू बताउँछन् । तर किरात साम्बाहरू (धामीझाँक्री) भने हाक्पारा गाउँबाट यो गीतको नाम राखिएको भन्ने मतमा समर्थन गर्दैनन् । उहिले नै ‘येहाङ’ भन्ने राजाको शासनकालमा यो गीतको सुरुवात भएको पनि उनीहरूको दाबी छ । दुई राजा दाजुभाइमध्ये जेठा राजा सोदोङहाङको एक मात्र छोरी ‘इधुकहाङमा’ परम सुन्दरी थिइन् ।

यौवन अवस्थामै सुन्दरी छोरीको निधन भएपछि राजा सोदोङहाङ शोकमा डुबे । वियोगको पीडा खप्न नसकी मनलाई शान्त पार्न राजा डाँको छोडेर रोइरहेको प्रजाहरूले देखे । राजा शोकमा डुबेर कसैसित नबोली दरबारभित्र नै धेरै दिनसम्म चुपचाप बसिरहे । निकै समयपछि मात्र राजा बोले । राजा बोलेको थाहा पाएपछि प्रजाहरू खुसी हुँदै ‘आइन ग आनी हाङ पारे’ (आज हाम्रो राजा बोले) भन्दै उल्लास मनाए । लिम्बू भाषामा हाङ भनेको राजा र पारे भनेको बोल्नु हुन्छ । लिम्बू भाषाको ‘हाङ’ र ‘पारे’ यो दुई शब्द मिलेर उनै पुत्री शोकमा विह्वल भएका राजा बोलेको सम्झनामा गीत गाउँदा यसको नाम हाङ पारे भएको लिम्बू बूढापाकाहरूको भनाइ छ । पछि नेपाली भाषामा गीत गाउँदै आउँदा अपभ्रंश भई हाक्पारे भएको साम्बाहरूको दाबी छ ।

मायापिरतीका शब्दहरू बुनेर, सुखदु:खका दोहोरी प्रश्न र उत्तरहरू हाक्पारे मुन्धुममा लयात्मक भाकामा गाउँदा निकै आनन्द आउने वडा अध्यक्ष उपेन्द्र लिम्बू बताउँछन् । मायापिरतीका भावनाहरू मनभित्रबाट ओकल्ने सुखदु:खका साथै वियोगमा आँसुको भेललाई सुकाउने यो हाक्पारे साम्लो लिम्बू र नेपाली दुवै भाषामा गाउने गरिन्छ ।


प्रकाशित : कार्तिक ३, २०७६ ०९:१७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

कलाकारसँग दर्शकको सेल्फी

दीपक परियार

(पोखरा) — ओठमा हाँसो, आँखामा चमक, अनुहारमा सन्तुष्टि भाव बोकेर ‘छ माया छपक्कै’ टिम यतिखेर देश दौडाहामा छ । अघिल्ला फिल्म प्रदर्शन हुनुपूर्व प्रचारप्रसारमा मोफसल दौडने चलन यसपल्ट यो टिमले अपनाएन । बरु फिल्म हिट भएपछि दर्शकलाई धन्यवाद दिँदै हल चहार्‍यो । 

पोखराको मिड टाउन सिनेमामा शनिबार ‘छ माया छपक्कै’ टिमलाई भ्याइनभ्याइ भयो । फिल्म सकिएर हलको बत्ती बल्नेबित्तिकै दीपकराज गिरी, दीपाश्री निरौला र केकी अधिकारी पर्दाको सामुन्ने झुल्किए । भर्खर पर्दामा हेरेका कलाकार आफ्नै अघि पाउँदा दर्शक खुसीले चिच्याए । ‘हाउसफुल’ हलभित्र कलाकारसँग दर्शकको सेल्फी सुरु भइहाल्यो । धेरै दर्शक दीपकसँग झुम्मिए । दर्शकले आफनो मोबाइलतिर फर्किएर मुस्कुराउन कलाकारलाई आग्रह गरे । दर्शकले जसोजसो भने कलाकारले त्यसैत्यसै गरे ।

फिल्म युनिटले चलचित्र सफल भएको जस ‘टिम वर्क’ लाई दिन्छ । दीपक–दीपा र केकीको एकै स्वर छ– टिम बलियो भएर फिल्म चल्यो । ‘हाम्रोमा डाइरेक्टर पूर्ण स्वतन्त्र हुँदैनन,’ दीपकले भने, ‘सबै कुरा टिमकै सल्लाहमा हुन्छ ।’ टिमकै निर्णयले यसपल्ट आफू निर्देशनमा नउत्रिएको दीपाश्रीले बताइन् । उनले थपिन्, ‘टिमको कुरा नमाने डाइरेक्टर, डाइरेक्टर हुँदैन ।’ उनले ‘छ एकान छ’ मा दिनेश डीसीलाई पनि दायाँबायाँ गर्न नदिएको उनले सुनाइन् । दीपाकै तर्कमा समर्थन जनाए दीपकले । आफ्नो टिमले फिल्ममा निर्देशक हाबी हुन नदिने उनको संकेत थियो । भने, ‘हामी निर्देशक खोज्छौं, हिटलर होइन ।’

आफू ‘स्क्रिप्ट’ र ‘कन्सेप्ट’ को भोको भएको उनी बताउँछन् । ‘छ माया छपक्कै’ दीपक–दीपा ब्रान्डले भन्दा पनि ‘कन्टेन्ट’ ले चलेको उनी ठान्छन् । ‘नेपालको फिल्म प्राविधिक र प्रस्तुतिका हिसाबले लाज नलाग्ने बनाउन जरुरी छ,’ उनले भने, ‘कन्टेन्ट राम्रो भए दर्शकले आफैं फिल्मको प्रचार गर्छन् ।’ टेलिसिरियलबाट फिल्ममा आउँदा नेपाली सिनेमाको स्थिति कमजोर भएको उनी सम्झन्छन् । हास्य कलाकारलाई एक ठाउँमा ल्याएर फिल्म बनाउँदा दर्शकले रुचाएको उनको तर्क छ । आफ्नो टिमले कमेडी फिल्म र कलाकारलाई हेर्ने दृष्टिकोणमै परिवर्तन ल्याएको उनी बताउँछन् । ‘पहिले कमेडी कलाकारलाई हाफपाइन्ट लगाएर हिरोको पछिपछि दौडाइन्थ्यो,’ उनले भने, ‘अहिले हामी हिरो भएका छौं ।’

‘मन्त्री बिगार्ने कर्मचारी हुन्’
पानी, प्रेम र राजनीतिलाई विषयवस्तु बनाइएको फिल्ममा मुख्य पात्र बीपी (दीपकराज) समाजमै भेटिने पात्रजस्तै लाग्छन् । झोला बोकेर हिँड्ने, खल्तीमा सुक्को नहुने, गम्भीर भइरहने राजनीतिक पार्टीको कार्यकर्ता उनी समाजमा जताततै देख्छन् । आफू स्वयं कुनै बेला त्यहीं पात्रजस्तै भएको उनी सम्झन्छन् । फिल्ममा राजनीतिक दल र नेतालाई मात्रै घोचपेच गरिएको छैन, कर्मचारीतन्त्रलाई पनि उत्तिकै दोषी देखाइएको छ । ‘मुलुक बिगार्नमा राजनीतिभन्दा एक कदमअघि ब्युरोक्रेसी छ,’ दीपक भन्छन्, ‘मन्त्रीलाई बिगार्न पनि उनीहरूकै हात छ ।’ फिल्म तन्काउने ठाउँ नभएकोले कर्मचारीतन्त्रका अवगुण अझै धेरै देखाउन नपाएकोमा उनलाई थकथकी छ ।

प्रकाशित : कार्तिक ३, २०७६ ०९:१५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT