पश्चिमी बाजा नेपाली धुन 

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — गीतको धुन सुनियो, ‘माछी मारन हो दाइ हो, आजलाई चटनी...’ । बुधबार राजधानीको जमलस्थित नाचघरको प्रेक्षालयमा लस्करै बसेका कलाकारहरूले भने पश्चिमी बाजा भ्वाइलिन रेटिरहेका थिए । झन्डै तीन दर्जन भ्वाइलिनवादकले यसरी नै नेपाली लोक र आधुनिक गीतका धुनहरूलाई पस्के ।

दसैं बिदा गरेर उज्यालो पर्व तिहारको पर्खाइ भइरहेको बेला नेपाली र पश्चिमी बाजा फ्युजन गरी ‘अन्नपूर्ण शारदीय वृन्दवादन २०७६’ नामक अकेस्ट्रा संगीत प्रस्तुत गरिएको हो । अन्नपूर्ण चेम्बर र तलेजु धनकुमारी ट्रस्टले गरेको प्रस्तुतिको नेपाली लोकलय ‘माछी मारन...’ बाट घुम्टो खोलिएको थियो । पश्चिमी बाजामा खुलेको नेपाली लोक धुन सुनेर संगीतपारखीहरू मख्ख थिए ।

आधुनिक, लोक, दोहोरी ब्याटलदेखि पपसम्मका सांगीतिक सृजनामा नेपाली संगीतकर्मीहरू क्रियाशील भए पनि अर्केस्ट्रा संगीतमा भने खासै काम भइरहेको देखिँदैन । यस्तोमा नेपाली अर्केस्टा संगीतलाई विकास गर्न करिब एक दशकदेखि निरन्तर साधनारत संगीतकार राजकुमार श्रेष्ठको पहलमा अर्केस्ट्रा प्रस्तुति गरिएको हो । एक महिना अभ्यासबाट सिर्जित लगभग डेढ दर्जन विदेशी तथा स्वदेशी गीतसंगीतका धुन कार्यक्रममा प्रस्तुत गरिएको थियो । अम्बर गुरुङको संगीत तथा राजेन्द्र थापाको शब्द र अरुणा लामाको स्वरमा रहेको ‘पोहोर साल खुसी फाट्दा...’ र शिवशंकरको संगीत तथा स्वरमा प्रेमप्रकाश मल्लको रचना रहेको ‘म मरेपनि मेरो देश बाँचिरहोस्...’ लाई मादल, बाँसुरी, सितार, तबलासँग पश्चिमी बाजा चेलो, डबल बास, भ्वाइलिन, भ्वायला जस्ता बाजा फ्युजन गरि दिइएको प्रस्तुति पनि रोचक थियो ।

नारायण गोपाल, गोपाल योञ्जन, नातिकाजी, नरराज ढकाल, पुष्प नेपाली, दीपक जंगमजस्ता संगीतकर्मीका सिर्जनालाई अर्केस्टा संगीतमा ढालेर प्रस्तुत गर्दा पुराना तथा नयाँ पुस्ताका दर्शक/श्रोताले एकसाथ तालीले साथ दिएका थिए । अम्बर गुरुङकै संगीत तथा स्वर रहेको बैरागी काइँलाको रचना ‘आए सबै याद आए...’ रत्न शमशेरको शब्द प्रेमध्वज प्रधानको स्वर रहेको ‘गोरेटो त्यो गाउँको ..’ गीतका धुनहरूले सिंगो हललाई नोस्टाल्जिक बनायो । राजकुमार श्रेष्ठले नै कन्डक्ट गरेको कालीप्रसाद रिजालको रचना र नारायण गोपालको स्वर–संगीत रहेको ‘केही मीठो बात गर..’, डीबी महेश पाल्पालीको ‘हे आमा नेपाल तिमीलाई..’, योञ्जनको ‘देशले रगत मागे मलाई बलि चढाऊ..’ जंगमको संगीत र नारायण गोपालको स्वर रहेको ‘एउटा मान्छेको मायाले...’ जस्ता धुन पनि रोचक थिए ।

चार दशकअघि नारायण गोपाल र गोपाल योञ्जनजस्ता अग्रजले नेपाली अर्केस्टा संगीतलाई जग बसालेको उल्लेख गर्दै संगीतकार जंगमले ‘पछिल्लो समय राजकुमारजस्ता साधकहरूले यसलाई निकै माथि उठाएको’ बताए । ‘नेपाललाई विश्वमा चिनाउन अर्केस्टा संगीतले अहंभूमिका हुन सक्छ,’ उनले भने, ‘यो प्रयासलाई पछिसम्म निरन्तरता दिनुपर्छ ।’ त्यस्तै पश्चिमी संगीत स्रष्टा एडवर्ड ग्रिज, विथोविन, एन्टोनिओ भिभाल्दीको सिर्जनालाई पनि
अर्केस्ट्रामा सुनाइएको थियो । प्रस्तुतिका लागि अस्ट्रेलियाली संगीतकार मार्कोस डेंगेटले डबलबास बजाएका थिए भने नर्वेली संगीतकार एविन रोसवाकले चेलो, ओले रासमुस, एन्डर्स होलमस् र एनर हेयरले भायला । अमन माली, नवीन महर्जन र सुमन महर्जन, निरञ्जना मानन्धरले बाँसुरीमा आफ्नो कला देखाउँदा तबला, मादल र प्रकर्सनमा पारसमणि सुवेदी, राजेन्द्र महर्जन, सम्भु बानियाँ र सुन्दरकुमार महर्जन जादू देखाएका थिए । सीतारमा भने पद्माहीरा तुलाधर, रिद्धि तुलाधर, सागर तण्डुकार र सवनम श्रेष्ठले कला प्रस्तुत गरेका थिए ।

प्रकाशित : आश्विन ३०, २०७६ ०८:१७
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पीपल बोटमुनि पानी रङ

मधु शाही

(बाँके) — बूढो पीपलको छहारीमुनि युवकयुवतीको घुइँचो छ । उनीहरू कागजका पाना बिच्छ्याउँदै थरीथरीका रङ भरिरहेका छन् । रूखनजिक पक्की घरकै बीच एउटा झुप्रो छ । आधुनिक घरबीच ठडिएको थारू समुदायको यही झुप्रोको दृश्यमा सबै चित्रकारहरू केन्द्रित छन् ।

मौलिक सभ्यताले कलामा विशेष अर्थ राख्ने हुँदा कोलहपुरस्थित थारू गाउँ ‘चटार’ लाई चित्र कार्यशाला स्थलका रूपमा रोजिएको चित्रकार देवेन्द्र थुम्केलीले बताए । काठमाडौंबाट दसैं मनाउन कोहलपुर आएका उनी पाहुना हुन् । यही मौकामा युवा जमातमा कलाको अनुभव साट्न उनले एकदिने चित्रकला कार्यशाला गरेका हुन् । उनको सोचलाई ‘हाम्रो पूर्णिमा साहित्य प्रतिष्ठान’ ले साथ दियो । खासगरी पानी रङका माध्यमबाट चित्र कोर्ने शैली, यसको महत्त्व र दृश्यात्मक चित्रकलाको प्रस्तुतिबारे थुम्केलीले प्रशिक्षण दिए ।

चित्र कोर्दाकोर्दै १५ वर्षीया आयुष्मा ढकालको ब्रस रोकिन् । पानी रङले चित्रमा जुन बहाव देखाउनुपर्ने हो, त्यो सम्भव भइरहेको थिएन । ‘ब्रस नै चलेन,’ अलमल पर्दै उनले चित्रकार थुम्केलीसँग जिज्ञासा राखिन्, ‘पानी फैलिएन, अब के गरौं ?’ यसपछि पानी रङ परिचालन र कागजको गुणस्तरबीचको सम्बन्ध सिकाए थुम्केलीले ।

कार्यशालामा चित्रकार विक्रम शिशिर, सागर क्षत्री, कमल खत्री, आयुष्मा ढकाल, अनुष्का ढकाल, आर्या ढकाल, अंशु चन्द, वंसु चन्द, विशाल मगर, खुश्बु विष्ट, एनआरसी राना, अश्वीन कोइराला, प्रश्ना दियालीलगायत सहभागी थिए । कार्यशालाले चित्रकलाप्रतिको मोफसलको युवा मोहलाई राम्रैसँग प्रस्तुत गरेको थियो । हुन त मोफसलमा चित्रकला र कलाकारको महत्त्व दर्साउन केही महिनादेखि कोहलपुरमा ललितकला पाठशाला नै सञ्चालनमा आएको छ । मुख्य प्रशिक्षक सुरज सुवेदी र निर्देशक विक्रम शिशिर छन् । तर, पाका र अनुभवी चित्रकार बेलाबखत आएर कला, रङ र सिर्जनात्मक शैली सिकाउन सके युवा पुस्ता कलाप्रति छिट्टै प्रभावित हुन सक्ने उनीहरूको विश्वास छ ।

एक दशकदेखि स्वाध्ययन गरेर एक्रेलिक रङमा चित्र बनाउँदै आएका विक्रमले पहिलोपटक कार्यशालामा पानी रङ चलाएको बताए । ‘कलाको यो माध्यम अझै जटिल रहेछ,’ उनले भने, ‘यस्तो अवसर यहाँ कहाँ पाउनू, पहिलो अनुभव गर्दै छु ।’ खुस्बु, अंशु र वंशुले पाठशाला खुलेदेखि चित्रकला सिक्न थालेका हुन् । उनीहरूलाई भविष्यमा कलाकार बन्ने कि नबन्ने भन्ने चिन्ता छैन । तर, क्यानभासमा मनलाग्दी रङ पोत्नमा उनीहरू निकै रमाइलो मान्छन् । पानी रङमा चित्र कोर्न विशेष कागजको आवश्यकता पर्छ । जुन खरिद गर्न पोखरा र काठमाडौं जानुपर्छ ।

कार्यशालाकै लागि कमलले काठमाडौंबाट केही थान पेपर किनेर ल्याएका थिए । त्यसैमा पानी रङ पोत्दा रङले बेग्लै बहाव झल्काएको थियो । अन्य सहभागीले भने कागजकै समस्याले सोचेजस्तो चित्र बनाउन नसकेको बताए । ‘कागज गतिलो परेन भने पानी रङको फ्लो झल्काउन सकिँदैन,’ चित्रकार थुम्केलीले भने । कार्यशालापछि नवराज रानाले तीनवटा महत्त्वपूर्ण ज्ञान पाए । ‘दृश्य चित्रमा आँखाअगाडि थुप्रै वस्तु देखिन्छन् । त्यसमध्ये कुनलाई फ्रेममा उतार्ने र कुन दृश्यलाई केन्द्रमा पार्ने भन्नेबारे चित्रकार चनाखो हुनुपर्ने रहेछ,’ उनले भने, ‘अरूचाहिँ अभ्यासमै भर पर्ने रहेछ ।’

पहिला स्केच गरेर पानीले नै दृश्य पखाल्ने प्रक्रिया पानी रङ चित्रको पहिलो प्रोसेस हो । थुम्केली यसै गर्दै चित्र सिकाउँदै थिए । चित्र पनि पानीले पखालेको देखेर धेरै युवकयुवती अचम्मै परे । १५ वर्षीया प्राश्नाले पानी रङ माध्यमबाट चित्र बनाउने शैली नै नवीन लागेको बताइन् । ‘अझ चित्र तयार भइसकेपछिको सौन्दर्य बेग्लै पाएँ,’ उनले भनिन्, ‘यसै माध्यममा कला सिक्ने चाहना जाग्दै छ ।’

प्रकाशित : आश्विन ३०, २०७६ ०८:१६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×