पीपल बोटमुनि पानी रङ

मधु शाही

(बाँके) — बूढो पीपलको छहारीमुनि युवकयुवतीको घुइँचो छ । उनीहरू कागजका पाना बिच्छ्याउँदै थरीथरीका रङ भरिरहेका छन् । रूखनजिक पक्की घरकै बीच एउटा झुप्रो छ । आधुनिक घरबीच ठडिएको थारू समुदायको यही झुप्रोको दृश्यमा सबै चित्रकारहरू केन्द्रित छन् ।

ZenTravel

Meroghar

मौलिक सभ्यताले कलामा विशेष अर्थ राख्ने हुँदा कोलहपुरस्थित थारू गाउँ ‘चटार’ लाई चित्र कार्यशाला स्थलका रूपमा रोजिएको चित्रकार देवेन्द्र थुम्केलीले बताए । काठमाडौंबाट दसैं मनाउन कोहलपुर आएका उनी पाहुना हुन् । यही मौकामा युवा जमातमा कलाको अनुभव साट्न उनले एकदिने चित्रकला कार्यशाला गरेका हुन् । उनको सोचलाई ‘हाम्रो पूर्णिमा साहित्य प्रतिष्ठान’ ले साथ दियो । खासगरी पानी रङका माध्यमबाट चित्र कोर्ने शैली, यसको महत्त्व र दृश्यात्मक चित्रकलाको प्रस्तुतिबारे थुम्केलीले प्रशिक्षण दिए ।

चित्र कोर्दाकोर्दै १५ वर्षीया आयुष्मा ढकालको ब्रस रोकिन् । पानी रङले चित्रमा जुन बहाव देखाउनुपर्ने हो, त्यो सम्भव भइरहेको थिएन । ‘ब्रस नै चलेन,’ अलमल पर्दै उनले चित्रकार थुम्केलीसँग जिज्ञासा राखिन्, ‘पानी फैलिएन, अब के गरौं ?’ यसपछि पानी रङ परिचालन र कागजको गुणस्तरबीचको सम्बन्ध सिकाए थुम्केलीले ।

कार्यशालामा चित्रकार विक्रम शिशिर, सागर क्षत्री, कमल खत्री, आयुष्मा ढकाल, अनुष्का ढकाल, आर्या ढकाल, अंशु चन्द, वंसु चन्द, विशाल मगर, खुश्बु विष्ट, एनआरसी राना, अश्वीन कोइराला, प्रश्ना दियालीलगायत सहभागी थिए । कार्यशालाले चित्रकलाप्रतिको मोफसलको युवा मोहलाई राम्रैसँग प्रस्तुत गरेको थियो । हुन त मोफसलमा चित्रकला र कलाकारको महत्त्व दर्साउन केही महिनादेखि कोहलपुरमा ललितकला पाठशाला नै सञ्चालनमा आएको छ । मुख्य प्रशिक्षक सुरज सुवेदी र निर्देशक विक्रम शिशिर छन् । तर, पाका र अनुभवी चित्रकार बेलाबखत आएर कला, रङ र सिर्जनात्मक शैली सिकाउन सके युवा पुस्ता कलाप्रति छिट्टै प्रभावित हुन सक्ने उनीहरूको विश्वास छ ।

एक दशकदेखि स्वाध्ययन गरेर एक्रेलिक रङमा चित्र बनाउँदै आएका विक्रमले पहिलोपटक कार्यशालामा पानी रङ चलाएको बताए । ‘कलाको यो माध्यम अझै जटिल रहेछ,’ उनले भने, ‘यस्तो अवसर यहाँ कहाँ पाउनू, पहिलो अनुभव गर्दै छु ।’ खुस्बु, अंशु र वंशुले पाठशाला खुलेदेखि चित्रकला सिक्न थालेका हुन् । उनीहरूलाई भविष्यमा कलाकार बन्ने कि नबन्ने भन्ने चिन्ता छैन । तर, क्यानभासमा मनलाग्दी रङ पोत्नमा उनीहरू निकै रमाइलो मान्छन् । पानी रङमा चित्र कोर्न विशेष कागजको आवश्यकता पर्छ । जुन खरिद गर्न पोखरा र काठमाडौं जानुपर्छ ।

कार्यशालाकै लागि कमलले काठमाडौंबाट केही थान पेपर किनेर ल्याएका थिए । त्यसैमा पानी रङ पोत्दा रङले बेग्लै बहाव झल्काएको थियो । अन्य सहभागीले भने कागजकै समस्याले सोचेजस्तो चित्र बनाउन नसकेको बताए । ‘कागज गतिलो परेन भने पानी रङको फ्लो झल्काउन सकिँदैन,’ चित्रकार थुम्केलीले भने । कार्यशालापछि नवराज रानाले तीनवटा महत्त्वपूर्ण ज्ञान पाए । ‘दृश्य चित्रमा आँखाअगाडि थुप्रै वस्तु देखिन्छन् । त्यसमध्ये कुनलाई फ्रेममा उतार्ने र कुन दृश्यलाई केन्द्रमा पार्ने भन्नेबारे चित्रकार चनाखो हुनुपर्ने रहेछ,’ उनले भने, ‘अरूचाहिँ अभ्यासमै भर पर्ने रहेछ ।’

पहिला स्केच गरेर पानीले नै दृश्य पखाल्ने प्रक्रिया पानी रङ चित्रको पहिलो प्रोसेस हो । थुम्केली यसै गर्दै चित्र सिकाउँदै थिए । चित्र पनि पानीले पखालेको देखेर धेरै युवकयुवती अचम्मै परे । १५ वर्षीया प्राश्नाले पानी रङ माध्यमबाट चित्र बनाउने शैली नै नवीन लागेको बताइन् । ‘अझ चित्र तयार भइसकेपछिको सौन्दर्य बेग्लै पाएँ,’ उनले भनिन्, ‘यसै माध्यममा कला सिक्ने चाहना जाग्दै छ ।’

प्रकाशित : आश्विन ३०, २०७६ ०८:१६
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

ह्वाट्सएपमा ‘इनक्रिप्टेड’ सन्देशबारे चासो

रोयटर्स

वासिङ्टन — अमेरिका, बेलायत र अस्ट्रेलिया सरकारले सर्वसाधारणको हवाट्सएप सन्देश पढ्न चाहेको छ । यसका लागि यी मुलुकहरूले फेसबुकलाई अनुरोध गरेका छन् । तीनै मुलुकले सुरक्षा र अपराधसँग जोडिएका सामग्रीको कारण ‘इनक्रिप्टेड म्यासेज’ पढ्न चाहेको बताएका हुन् । फेसबुकले ती मुलुकका सरकारलाई यसबारे जानकारी दिनुपर्ने हुन सक्छ ।

अमेरिकी महान्यायाधिवक्ता विलियम बारसँगै बेलायती र अस्ट्रेलियाली महान्यायाधिवक्तहरूले भनेका छन्, ‘हामी आ–आफ्ना सरकारहरूका तर्फबाट फेसबुकलाई ह्वाट्टएपसहित अन्य इनक्रिप्टेड म्यासेजिङ प्लेटफर्ममा राखिएका म्यासेज पढ्नका लागि मार्ग प्रशस्त गर्न अनुरोध गर्छौं ।’

‘इनक्रिप्टेड म्यासेज’ यस्तो म्यासेज हो, जुन ‘टेक्स्ट फर्म’ मा नभई कुनै विशेष ‘कोर्ड फर्म’ मा हुन्छन् र ती म्यासेज पठाउने र प्राप्त गर्नेबाहेक अन्यले पढ्नै सक्दैनन् । फेसबुकका संस्थापक मार्क जुकरबर्गलाई लेखेको पत्रमा उनीहरूले त्यस्ता सन्देश पढ्न चाहेको उल्लेख गरेका छन् । यो पत्रपछि टेक कम्पनी र सरकारको बीच विवाद चुलिने सम्भावना छ । टेक कम्पनहीरु प्राइभेसीको हवाला दिँदै प्रयोगकर्ताहरूको निजी च्याट्सलाई सार्वजनिक गर्दैन । पत्रमा अगाडि लेखिएको छ, ‘कम्पनीहरूले कुनै पनि मुलुकका सरकारलाई आवश्यक परेको जानकारी लिनै नसक्ने प्रणालीको विकास गरिनु हुन्न । यस्तो अवस्थामा गम्भीर प्रकृतिका अपराधको भित्री तहसम्म पुग्न कठिन हुन सक्छ ।’ फेसबुकको म्यासेजिङ एपमा ‘ह्वाट्सएप इन्ड टु इन्ड इनक्रिप्सन’ को प्रयोग हुन्छ । विश्वभर ह्वाट्सएपको करिब डेढ करोड प्रयोगकर्ता छन् । यो नीतिका कारण फेसबुक आफैं पनि प्रयोगकर्ताहरूको सन्देश पढ्न सक्दैन । हालै फेसबुकले घोषणा गरेको थियो कि इन्स्टाग्राम र फेसबुक म्यासेन्जरका लागि पनि ‘इन्ड टु इन्ड इनक्रिप्सन’ फिचर ल्याउँदै छ ।

पछिल्लो पत्रमा बेलायती गृहमन्त्री प्रीति पटेल र अस्ट्रेलियाली गृहमन्त्री पिटर डटनले फेसबुकलाई लेखेका छन्, ‘आपराधिक घटनाबारे अनुसन्धानका लागि ह्वाट्सएपको सन्देशहरूको जाँच गर्ने अधिकार सरकारी नियोगलाई प्रदान गरियोस् । साथै अर्को प्लेटफर्ममा ‘इन्ड टु इन्ड इनक्रिप्सन’ लागू गर्ने योजना तत्काल रोकियोस् ।’ फेसबुकले यसको जवाफमा लेखेको छ, ‘प्रयोगकर्तालाई उसको निजी कुराकानी गर्न र सामाजिक सञ्जालमा राख्न पाउने अधिकार छ । तर, तेस्रो पक्षलाई हेर्न पाउने अधिकार हुँदैन । यसको अर्थ फेसबुकले सरकारहरूलाई सहयोग गर्दैन भन्ने होइन । कुनै पनि सरकारलाई जब समस्या परेको छ, फेसबुकले सहयोग गरेकै छ ।’ फेसबुकका प्रवक्ता जो ओस्बोर्नले भनेका छन्, ‘हामी व्यक्तिको निजीपनमा पछाडिको ढोकाबाट छापामारी गर्ने कुनै पनि सरकारको प्रयासको विरोध गर्छौं ।’ अमेरिका, बेलायत र अस्ट्रेलियाका सरकारहरूले आतंकवादी, बाल यौनशोषण गर्ने र अन्य अपराधीहरूले यी प्रविधिहरूको प्रयोग गरी अपराध लुकाउने गरेकाले त्यस्ता सामग्री पढ्न पाउने अधिकारी आफूहरूलाई हुनुपर्ने भन्दै जिकिर पत्रमा गरेका छन् । पत्रमा लेखेका छन्, ‘अपराधलाई रोक्न आवश्यक छ ।’ व्यक्तिको निजी सवाल र सरकारबीचको यस्तो टकराव सन् २०१५ मा सुरु भएको थियो, जब एप्पलले एउटा आतंकवादीको मोबाइलको लक प्राइभेसीको हवाला दिँदै खोल्न अस्वीकार गरेको थियो । ती आतंकवादीले सन् २०१५ मा १५ जनाको हत्या गरेका थिए । एप्पलले अस्वीकार गरेपछि एफबीआईले ठूलो रकम खर्चेर त्यो लक खुलाएका थियो ।

‘इनक्रिप्सन’ को एउटा राम्रो पक्ष के हो भने यसबाट पत्रकारहरू, सरकारको विरोध गर्नेहरू, सामाजिक कार्यकर्ताहरू र मानवअधिकारवादीलाई सरकारको टार्गेटबाट बचाउँछ । टेक कम्पनीहरूका अनुसार इनक्रिप्सनबाट ह्याकर्स, अपराधीहरू र सरकारको निगरानीलाई रोक्न सकिन्छ । मार्चमा इनक्रिप्सन पोलिसीलाई अन्य सामाजिक सञ्जालमा लागू गरिने जनाउँदै जुकरबर्गले भनेका थिए, ‘गलत कामका लागि पनि यसको प्रयोग हुन सक्छ । त्यसैले त्यस्ता व्यक्तिहरूको पहिचान गर्ने अर्को प्रविधिको विकास गर्न टड्कारो भइसकेको छ ।’

प्रकाशित : आश्विन ३०, २०७६ ०८:१२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×