खाँडी र अल्लोमा नयाँ पुस्ता

सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — खाँडीको कपडालाई सम्झिनुपर्दा धेरैको मस्तिष्कमा अहिंसावादी भारतीय नेता महत्मा गान्धीको तस्बिर आउन सक्छ । स्वदेशी उत्पादनलाई उत्प्रेरित गर्ने अभियानअन्तर्गत भारतमा गान्धीले चर्खा आन्दोलन नै चलाएका थिए । नेपालमा पनि त्यसको प्रभाव पर्‍यो, तुलसीमेहर श्रेष्ठलगायतले अभियान नै थाले ।

मंगलबार राजधानीको लैनचौरस्थित भारतीय दूतावास परिसरमा यिनै चर्खा अभियन्ताहरूको सम्मानमा मोडलहरूले फेसन सो गरे । रोचक के भने, सोमा खाँडी, ढाका, अल्लोजस्ता स्वदेशी कपडाबाट बनेको डिजाइन प्रस्तुत गरिएको थियो ।

फेसन सो हुनुअघि नै भारतीय राजदूत मन्जीवसिंह पुरीले खाँडीको सन्दर्भसँग गान्धी र तुलसी मेहरको योगदान जोडेका थिए । भारतमा गान्धीले स्वदेशी उद्योगलाई माथि उठाउन विदेशी कपडा बहिष्कार गरी खाँडीलाई आत्मसात गरेको उल्लेख गर्दै राजदूत पुरीले ‘गान्धीकै संगतबाट तुलसी मेहरले कपडा बुन्ने सीपसमेत सिकेको’ बताए । त्यति बेला राणाहरूले तुलसी मेहरलाई देश निकाला गरेका थिए । गान्धीबाट प्रभावित भएपछि तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री चन्द्रशमशेरको पालामा चन्द्र कामधेनु चर्खा प्रचारक महागुठी नामक संस्था नै बनाएर तुलसी मेहर अघि बढे ।

खाँडीका आधुनिक पहिरन लाएर मोडलहरूले क्याटवाक गरिरहेको बेला दर्शकले ताली बजाएर स्वागत गरेका थिए । गान्धीको १ सय ५० औं जयन्तीको अवसरमा खाँडी लगायतका नेपालमै उत्पादित कपडालाई प्रोत्साहन गर्ने उद्देश्यले भारतीय दूतावास र साउथ एसिया फाउन्डेसन गरेको सोको नाम थियो ‘खाँडी नेपाल फेसन सो, जहाँ नेपाली तथा भारतीय डिजाइनहरूले खाँडी, ढाका, अल्लो कपडामा आ–आफ्ना सिर्जना तयार पारेर मोडलमार्फत् प्रस्तुत गरेका थिए । मोडलहरूले ढाका टोपीदेखि खाँडीबाट बनाइएको महिला पुरुषका विभिन्न पहिरन लाएका थिए । ज्वारी कोटको डिजाइनलाई फ्युजन गरिएको पहिरन, लबेदा छोट्याएर बनाइएको दौरा र परिमार्जित सुरुवालजस्ता प्रस्तुतिमा सिर्जनशीलता झल्किन्त्थ्यो ।

त्यस्तै मोडर्न गाउन र वन पिसमा पनि खाँडी र अल्लोजस्ता कपडा प्रयोग गरिएको थियो । भारतीय फेसन डिजाइनर चारु परासरको सिर्जना प्रशंसायोग्य लाग्थ्यो । उनले अल्लो तथा खाँडी कपडाबाट नै विभिन्न प्रविधिले उत्पादन गरिएको सांस्कृतिक पहिरनहरू झल्काउने विभिन्न डिजाइनका लेहेंगा, फुल गाउन, कुर्ता–सुरुवाल, सल, सेरवानी सेट डिजाइन गरेकी थिइन् । त्यस्तै डिजाइनर तारा भुयियानले नयाँ पुस्तालाई नै लक्षित गरेर बनाएकी अल्लो तथा खाँडीका रोमान्टिक, कामुक र सुन्दर देखिने लेहेंगा, खुला गाउन, आधुनिक डिजाइनका सारीहरूलाई दर्शकले प्रशंसा गरे ।

त्यस्तै, समा र मीरा मुजाफर अलिले तयार गरेका खाँडी र अल्लोका साधारण तर आधुनिक डिजाइनलाई पछ्याएका लङ टप्स, मुलायम देखिने टप्स र गाउनहरू, पुरुषले लगाउने साधारण पाइजामा, सुरुवाल, सलका डिजाइन पनि आकर्षक थिए । करिब दुई घण्टाको सोमा झन्डै डेढ दर्जन मोडलहरूले विभिन्न डिजाइनरका सिर्जना पस्केका थिए । भारतीय राजदूत पुरीले चर्खा प्रचारक महागुठीका संस्थापक तुलसीमेहरको स्मरण गर्दै खाँडी, नेपाल र भारतबीच गहिरो सम्बन्ध रहेको बताउँदै यस्ता खाले कार्यक्रमबाट दुई देशबीच पारस्पारिक सम्बन्ध अझ मजुबत हुने बताए । खाँडीले गान्धीको साधारण र अहिंसावादी नीतिका साथै जीवन दर्शन, आत्मनिर्भरता र दिगो आर्थिक विकासलाई समेत संकेत गर्ने उनले जनाए ।


प्रकाशित : आश्विन १६, २०७६ १०:००
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

म्यान्मारबाट आइपुग्यो ‘तनक्खा’

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — म्यान्मार (बर्मा) का युवतीहरू सौन्दर्य प्रसाधनको रूपमा चन्दनको लेप प्रयोग गर्छन्, जसलाई भनिन्छ ‘तनक्खा’ । पुरानो सहर माण्डले होस् या यांगुन, दुवै गालामा चिटिक्क तनक्खा पोतेर हिँड्नेहरूको पंक्तिले सबैलाई तान्छ । नियात्राकार युवराज नयाँघरेले यही तनक्खालाई प्रतीक बनाएर नियात्रा कृति निकालेका छन् ।

उनको १६ औं नियात्रा कृति ‘तनक्खा’ को राजधानीमा नेपाल म्यान्मार फ्रेन्डसिप काउन्सिलका अध्यक्ष शंकर घिमिरे, उपाध्यक्ष देवेन्द्र अधिकारी, अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य समाज (अनेसास) अध्यक्ष राधेश्याम लेकाली लगायतले लोकार्पण गरे ।

अध्यक्ष घिमिरेले नयाँघरेको नयाँ कृतिले नेपाल र म्यान्मार (बर्मा) मा रहेका नेपालीको धर्म, संस्कृति र जीवनशैली चिनाउन मद्दत पुग्ने दाबी गरे । ‘कुनै समय नेपालीहरू रोजगारीसँग गाँसिएर बर्मा पुगे पनि उनीहरूले आफ्नो परम्परा र पहिचान जोगाइरहेकै छन्,’ उनले भने, ‘पुस्तकमा यसको अत्यन्तै राम्रो वर्णन पाइन्छ ।’ कृतिमाथि समीक्षात्मक टिप्पणी गर्दै युवा समालोचक महेश पौडेलले भने, ‘देश छाडे पनि नेपालीको हृदय आफ्नै माटोसित गाँसिएको हुन्छ । यो कृतिले उक्त भावनालाई बलियोसित उठाएको पाएँ । नेपाली साहित्यमा यस्ता कृतिको निकै खाँचो छ ।’ पौडेलले ‘तनक्खा’ लाई नेपाली यात्रा साहित्यको अब्बल कृतिको रूपमा प्रशंसा गर्दै यसले बर्मा र नेपाली समाजको सम्बन्ध अझ गहकिलो पारेको दाबी गरे ।

केही वर्षअघि बर्माको यात्रा गरेर फर्केकी साहित्यकार मोमिला जोशीले पुस्तक पढ्दा फेरि उतै पुगेको अनुभूति भएको बताइन् । ‘यो नयाँघरेको लेखकीय सफलता पनि हो । उहाँको प्रस्तुति शैली एकदमै मनछुने हुन्छ,’ उनले भनिन्, ‘म्यान्मारका नेपालीहरूको जीवनशैली, संस्कृति र सभ्यताको शल्यक्रिया पुस्तकमा छ ।’ निबन्ध कृतिकै लागि मदन पुरस्कार पाइसकेका नयाँघरेले ‘आफ्नो मूलथलो छोडेर म्यान्मार पुगे पनि मौलिक सांस्कृतिक पहिचान जोगाइरहेको नेपाली समुदायले आफूलाई भावुक बनाएको र त्यही भावुकताले पुस्तक जन्माएको’ बताए ।

‘आफ्नो मौलिक पहिचानको भोक कस्तो हुन्छ, त्यो बुझ्न म्यान्मार काफी छ,’ उनले भने, ‘त्यहाँको नेपालीको इतिहास र वर्तमानको वर्णनसँगै भविष्यमा परिचय के हुन सक्छ भन्ने विवेचना गरेको छु पुस्तकमा ।’

उनले ‘बर्मामा नेपालीले कृपा होइन, कदर पाएका छन्, दया होइन, सम्मान पाएका छन्’ भन्दै बर्मामा नेपालीको पहिचान ज्यादै सम्मानित पाएको पनि बताए । ‘हिजो गाई पाल्न गएकाहरू आज ठूला व्यवसायी बनेका छन्,’ उनले भने, ‘पुस्तकमा त्यहाँका नेपालीको सबै पुस्तालाई समेटेको छु ।’ कार्यक्रममा अनेसास अध्यक्ष राधेश्याम लेकाली, नेपाल म्यान्मार फ्रेन्डसिप काउन्सिलका महासचिव तुलसी ज्ञवालीलगायतले पनि पुस्तकको प्रशंसा गरे । ‘तनक्खा’ भने रत्न पुस्तक भण्डारले छापेको हो ।

प्रकाशित : आश्विन १६, २०७६ ०९:५७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT