दसैंको रौनक सुरु : थारु गाउँमा सखिया र हुर्दङ्गा

ठाकुरसिंह थारू

(बर्दिया) — ढिक्रीका लागि चामलको पिठो तयार छ  । सुकेको माछा (सिद्रा) डलियामा छँदै छन्  । कुल देउतालाई चढाउन र नाचगान गर्दा माला लगाउन देउना बेबुरी घरको आँगनमा मगमगाइरहेको छ । मासुको परिकारका लागि (जिता) खानेहरू लेखाइसके ।

कुल देउतालाई चढाउने (छाकी) रक्सी गोलरा (माटोको भाँडो) मा छ । युवायुवतीले परम्परागत पोसाक र गहना खोजेर राखिसकेका छन् ।

एक साता बिराएर सखिया, हुर्दङ्गा नाच हुन थालेको छ । विभिन्न गाउँमा दसैंलाई लक्षित गरी सांस्कृतिक कार्यक्रमको तयारी भइरहेको छ । फरक संस्कृति र कलामा रमाउने पश्चिम तराईका थारू समुदायमा दसैंको तयारी सुरु भएको हो । अघिपछि परम्परामा रमाउन नचाहने थारू किशोरहरू चाडपर्वका बेलामा मजाले रमाउँछन् । सशस्त्र द्वन्द्वका क्रममा दसंैं मनाउने परम्परा तोडिएको थियो । शान्ति स्थापनायता फेरि पहिलेझै निरन्तरता पाएको छ । ‘हाम्रो गाउँमा दसैं लागिसक्यो । नाचगान हुन थालेको छ ।

ढिक्रहवा (अष्टमी) देखि फूलपाती (पिट्रवा) सम्म मजाले नाचगान गरेर रमाउने हो,’ बर्दिया ठाकुरबाबा नगरपालिका भुरीगाउँका राजकुमार चौधरीले भने, ‘दसैंका लागि आवश्यक पर्ने सरसमान तयारी गरिसकेका छौं ।’ चाडपर्वअगावै थारू गाउँमा रौनक र खुसीको माहोल छाउनु उक्त समुदायको अर्को विशेषता हो । यति बेला गाउँमा दसैंको चहलपहल सुरु भएको छ । एक महिनादेखि चहलपहल सुरु हुन्छ । वर्षापछि धानबाली हरियाली भएपछि थारू गाउँमा हरेरी पूजा हुन्छ । त्यस दिनदेखि थारू गाउँमा मादल बज्न थाल्छ । पूजा नहुँदासम्म मादल बजाउन निषेध गरिएको हुन्छ ।

बालीनालीमा किरा नलगोस् भनेर गरिने हरेरी पूजाले दसैं आउन थालेको संकेत गर्छ । हरेरीको दिन नाचगान गरिन्छ । त्यही दिनदेखि थारू समुदायले दसैंको अगामनलाई स्वागत गर्ने चलन छ । ‘हरेरी पूजापछि दसैं सुरु हुन्छ । पहिले दिनभरि घाँस काट्ने र साँझ रमाइलोका लागि नाच गर्थ्यौं । अहिले नाचगानमा केही कमी आएको छ,’ थारू नाचगान गर्दै आएका पतिराम चौधरीले भने, ‘पुरानो पुस्ताले जस्तो रमाइलो गरी दसैं नमनाए पनि परम्परा भने जोगिएको छ ।’
युवाहरूले पनि आफ्नै परम्परा र मौलिक गीत, नृत्य र वाद्यवादन सिक्न थालेका छन् । उनीहरू पाकासँगसँगै गीत गाउन थालेका छन् । जसले गर्दा सयौं वर्ष पुराना गीतको सँगालोका अक्षर युवा पुस्ताले पनि चिन्न थालेका हुन् । त्यस्तै महिलाले नाचमात्रै हेर्न पाउने परम्परागत मान्यतामा पनि परिवर्तन आएको छ ।

युवा पुस्तासँगै महिलाले पनि पुरुषसँगै गीत गाउन, मादल बजाउन र नाच्न पाउने अधिकारलाई समाजले विस्तारै खुकुलो पार्दै गएको छ । दसैंको नवमीका दिनमा महिलालाई पूर्ण रूपमा नाच्ने स्वतन्त्रता हुन्छ । सयौं वर्ष पुराना थारू गीत समयपिच्छे फरक छ । साँझ करनउटी, जन्माउटी, फूलबार गीत र मध्यरातबाट बिहानसम्म बिहेगरा, दिउँसो दिननचवा र कहरा गीत गाउने परम्परा छ । थारू समुदायमा जुनैसुकै बेला जुनसुकै गीत गाउन पाइँदैन ।

घटस्थापनादेखि जमरा राखेर थारू समुदायले आफ्ना कुलदेउतालाई पूजा गर्छन् । त्यसपछि घर सफासुग्घर गरिन्छ । थारूहरूले त्यस दिनलाई झलझोर्न भन्छन् । भोलिपल्ट घर लिपपोत गरिन्छ । दसैंको नवमीका दिन (ढिक्रहवा) कुलदेवतालाई ढिक्री, जमरा र बाँबरी फूलले पूजा गरिन्छ । अर्को दिन महिलाहरू नदी वा ताल छेउमा पितृलाई पिण्ड दिएर मासु र रक्सी खानपिन गरी नाचगान गर्ने चलन रहेको अगुवाहरू बताउँछन् ।

प्रकाशित : आश्विन ९, २०७६ ०८:२४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अलपत्र शिशुको वीरबाट उपचार

फातिमा बानु

(काठमाडौं) — पूर्वसभासद गायत्री साहले मेडिसिटी अस्पतालमा छाडेको शिशुलाई डिस्चार्ज गर्न मिल्ने वा नमिल्ने मेडिकल बोर्डबाट स्वास्थ्य परीक्षण गराएर राय दिन उच्च अदालत पाटनले आदेश दिएको छ  । ती नाबालकलाई वीर अस्पतालबाट अभिभावकको रोहवरमा स्वास्थ्य परीक्षण गराई तीन साताभित्र राय दिन आदेश दिएको हो  ।

न्यायाधीश श्रीमणकुमार गौतम र टेकनारायण कुँवरको संयुक्त इजलासले बुधबार दिएको आदेशमा शिशुलाई डिस्चार्ज गर्ने वा नगर्ने निर्णय लिनुअघि वीर अस्पतालबाट उपचार भएपछिको रिपोर्ट हेर्नुपर्ने उल्लेख छ । अभिभावक गायत्री साह र राजेश महतोले ६ महिनाअघि शिशु लिन नमानेपछि मेडिसिटी अस्पतालले अभिभावकविरुद्ध अदालतमा रिट दायर गरेको थियो । शिशुमा जन्मजात ‘डाउनसिन्ड्रोम’ समस्या छ ।

मेडिसिटीले रिट दायर गर्दा शिशुलाई अस्पतालमा अलपत्र छाडिएको भनिए तापनि गायत्रीले शिशुलाई दिनहुँ स्तनपान गराउन जाने गरेकी छन् । जन्मजात ‘डाउनसिन्ड्रोम’ समस्या भएको शिशुको उपचार सम्भव नभएकाले डिस्चार्ज गरेर घर लैजानुपर्ने अस्पतालको दाबी छ । तीन साताभित्र डिस्चार्जबारे बोर्डले राय लिइसक्नुपर्ने अदालतको आदेशमा उल्लेख छ ।

‘यदि डिस्चार्ज गर्न उपयुक्त नदेखिई थप उपचार गराइरहनुपर्ने भन्ने बोर्डको राय प्राप्त भएमा निज नाबालकलाई अभिभावकले अन्य उपचारमा गराउन चाहेमा बाहेक हाल उपचार भइरहेको अस्पतालमा नै राखेर उपचारको व्यवस्था गर्ने,’ आदेशमा भनिएको छ, ‘नाबालकलाई डिस्चार्ज गर्न उपयुक्त देखिएको भन्ने राय प्राप्त भएमा डिस्चार्ज गरी नाबालकलाई अभिभावकको जिम्मा लगाई नाबालकको हक प्रचलन गराउनू ।’

सभासद साहले गत फागुन २८ मा मेडिसिटीमा भर्ना भई शिशु जन्माएर छाडेकी थिइन् । शिशुमा डाउनसिन्ड्रोम भएको बारे अस्पतालले पूर्वजानकारी नदिएकाले लापरबाही भएको भन्दै साहले शिशु लिन मानेकी थिइनन् । बारम्बार स्वास्थ्य गर्भ परीक्षण गराउँदा पनि चिकित्सकले भ्रूणको अपांगताबारे नबताइदिएको उनको आरोप थियो ।

शिशु छाडेको भन्दै अस्पतालले उजुरी दिएपछि प्रहरीले साह दम्पतीलाई पक्राउ गरेर मुद्दा दायर गरेको थियो । उनीहरूलाई अदालतले धरौटीमा छाडिसकेको छ।

प्रकाशित : आश्विन ९, २०७६ ०८:२४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्