धमाधम दसैंहा गीत

ठाकुरसिंह थारू

बर्दिया — कुनै समय यस्तो थियो, दसैं आउन झन्डै एक महिना बाँकी छँदै थारू गाउँलाई रौनकले छोप्थ्यो । शरद यामको खुसी गीतबाट व्यक्त हुन्थ्यो । कृषिकर्मबाट फुर्सदिला बन्दै गइरहेको बस्तीमा माया र प्रेमका भाकाहरू सुनिन्थ्यो–

ZenTravel

ए हो मदराके झलारमा मोर दिल बझ्गिल,
फूलहस सुन्दर मोरे गोरी दिल बैठगील...

Meroghar


गीतले भन्छ– मादलमाथि राखिएको कपडाको झलराले दिल बुझ्यो, फूलजस्तो सुन्दर मायालुसँग दिल बस्यो...। अहिले यस्ता गीतहरू गुन्जिन्छन् बस्तीमा । तर, पहिलेको जस्तो रौनक छैन । पहिले–पहिले भदौको हरेरी पूजापछि एक दिन बिराएर यहाँ हुरडुङ्गा नाच हुन्थ्यो । यही क्रममा गीत गाउने क्रम पनि सुरु हुन्थ्यो ।

यस्ता गीतलाई ‘दसैंहा’ भनिन्थ्यो । मादल बजाउने (मिरडँगिया) र नाच्ने (नाचनिया) बीच पैँया लगाएको दृश्य हराउन थालेपछि यहाँका केही युवा म्युजिक भिडियोमार्फत् यसको संरक्षणमा जुटेका छन् । दसैं नजिकिँदै जाँदा परम्परागत यस्ता गीतका म्युजिक भिडियो छायांकन धमाधम चलिरहेको छ ।

थारू मोडेल राजकुमार थारूले निजी लगानीमा दसैंहाको म्युजिक भिडियो ‘बैथक्कु’ बनाएका छन् । बर्दियाको ठाकुरबाबा नगरपालिका मिर्चैया गाउँमा बिहीबार छायांकन गर्दा हेर्नेको भीड लागेको थियो । स्थानीयले पम्परागत दसैंहा गीत आफ्नै घर आँगनमा हेर्न पाएमा खुसी मनाए । ‘हाम्रा पुर्खाले बचाएको दसैंहा गीत अचेल मुस्किलले सुन्न पाइन्छ,’ स्थानीय लौटी चौधरीले भने, ‘पहिले एक दिन बिराएर नाचगान हुन्थ्यो । अहिले भिडियो बनाउने बहानामा भए पनि हेर्न पाइयो ।’

मोडेल राजकुमारले थारू संस्कृतिको संरक्षण र नयाँ पुस्तामा प्रवर्द्धनकै लागि नयाँ फर्मबाट गीतको मूल्य स्थापित गर्न खोजेको बताए । ‘मेला, पर्व या जात्राको पुरानो फर्मबाट मात्रै अब लोक गीतहरू सुरक्षित हुन सक्दैनन्,’ उनले भने, ‘नयाँ पुस्तालाई उनीहरूकै रुचाएको शैलीबाट प्रस्तुत गर्न सकियो भने लोप हुन थालेका सबै सिर्जना बचाउन सकिन्छ ।’ उनका अनुसार दसैंको अष्टमी र नवमीका दिन अचेल मुस्किलले नाच हुन्छ । त्यसैले पुर्खाले जोगाएर यहाँसम्म ल्याई पुर्‍याएको संस्कृतिको संरक्षणमा सहयोग पुर्‍याउन म्युजिक भिडियो बनाएको उनले बताए ।

यसअघि पनि दसैंसँग सम्बन्धित थुप्रै म्युजिक भिडियो सार्वजनिक भइसकेका छन् । बजार, मिडिया र अन्य माध्यमबाट लादिने फरक संस्कृति र कलाका कारण धरापमा पर्दै गइरहेको थारू समुदायको संस्कृति प्रवर्द्धनकै लागि युवाहरू जुटेका हुन् । थारूका अनुसार चाडपर्वका बेलामा केही हदसम्म परम्परागत गीत गुन्जिन्छन् ।

चाडपर्वअगावै थारू गाउँमा रौनक र खुसीको माहोल छाउनु उक्त समुदायको अर्को विशेषता हो । यति बेला गाउँमा दसैंको चर्चा सुरु भइसकेको छ । गाउँमा नभए पनि सार्वजनिक कार्यक्रममा युवकयुवतीहरू हुरडुङवा, सखिया र छोक्रा नाच गरेर परम्परा जोगाउने प्रयासमा छन् । परम्परा र मौलिक गीत, नृत्य र बाद्यवादन बिर्सिन थालेका केही थारू युवाले पुराना पिँढीबाट सिक्न थालेका छन् । दसैंका सबैजसो गीत रामायण र देवीदेउटासँग सम्बधित रहेको जानकारहरू बताउँछन् ।

पुराना पुस्ताले थारू संस्कृति र मौलिक गीतलाई २१ औ शताब्दीसम्म ल्याइपुर्‍याएका छन् । वर्षापछि धानलगायतका बाली हरियाली भएपछि थारू गाउँमा हरेरी पूजा हुन्छ । त्यस दिनदेखि थारू गाउँमा मादल बज्थ्यो । बालीनालीमा कीरा नलगोस् भनेर गरिने हरेरी पूजाले दसैं आउन थालेको संकेत गर्छ । त्यही दिनदेखि थारू समुदायले नाचगान गरी दसैंको अगमनलाई स्वागत गर्ने चलन छ ।

प्रकाशित : भाद्र २९, २०७६ ०९:०८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

स्थानीय तहद्वारा अभियान : प्राथमिकतामा पर्यटन प्रवर्द्धन

गाउँपालिका प्रमुख लालबहादुर श्रेष्ठ भन्छन्, ‘बढैयाताललाई पर्यटकीय क्षेत्रका रूपमा विकास गरिरहेका छौं, अब माछापालन गर्न ठेक्का लगाइन्न’ 
ठाकुरसिंह थारू

बर्दिया — यहाँका सबै स्थानीय तहले पर्यटनलाई पहिलो प्राथमिकतामा पारेका छन् । पर्यटकीय क्षेत्रको विकासका लागि बजेटसमेत विनियोजन गरिएको छ । सर्वसाधारणलाई आयआर्जन गर्न सहज हुने भएकाले पर्यटनलाई प्राथमिकतामा पारिएको स्थानीय तहहरूले बताएका छन् । 

बर्दियाका आठवटै स्थानीय तहमा एकसे एक पर्यटकीय गन्तव्य छन् । ओझेलमा परेका ती क्षेत्रको प्रचार गरी पर्यटक भित्र्याउने अभियानमा यहाँका स्थानीय तह जुटेका हुन् । व्यावसायिक पर्यटनका लागि प्रख्यात ठाकुरबाबा नगरपालिकाले थप पर्यटकीय क्षेत्रको विकासका लागि योजना अगाडि सारेको छ ।

नगरपालिकाले बेतहनी, भुरीगाउँ क्षेत्रमा होमस्टे निर्माण गर्ने लगायतका योजना अगाडि सारेको हो । त्यसो त बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जका कारण ठाकुरद्वारा पर्यटन क्षेत्रका लागि विश्वभरि चिनिन्छ । नगर प्रमुख घननारायण श्रेष्ठले ठाकुरद्वाराबाहेक थप पर्यटकीय क्षेत्रको विकासमा जोड दिएको बताए ।

उनले ग्रामीण पर्यटनले सर्वसाधारणको आय आर्जनमा सहयोग पुग्ने जनाए । ‘गाउँमा थप होमस्टे खोल्न बजेटको व्यवस्था गरेका छौं । नगरपालिकालाई पर्यटकीय क्षेत्रका रूपमा थप पहिचान दिलाउने प्रयास भइरहेको छ,’ उनले भने, ‘ग्रामीण क्षेत्रको पर्यटनका लागि अग्रसर छौं ।’ बर्दिया निकुञ्जको बबई भ्यालीमा र्‍याफ्टिङ हुँदै आएको छ ।

बढैयाताल गाउँपालिकाले बढैयाताललाई पर्यटकीय क्षेत्रका रूपमा विकास थालेको छ । माछाको ठेक्का तोडेर संरक्षण थालिएको हो । जैविक विविधताको दृष्टिकोणले सीमसार घोषणा भइसक्नुपर्ने बर्दियाको बढैयाताल अझै ओझेलमा छ । प्राकृतिक रूपमै रहेको उक्त ताल १ सय १० बिघामा फैलिएको छ । १२ महिनै पानी जम्ने दलदले तालमा दुर्लभ चराचुरुंगी र पानीमा पाइने जीवजन्तु पाइन्छन् ।

यस क्षेत्रकै ठूलो प्राकृतिक ताल प्रचारप्रसार अभावमा सीमसार घोषणा हुन नसकेको हो । तत्कालीन जिल्ला विकास समितिले व्यावसायिक माछा पालनका लागि ठेक्का दिएपछि जैविक विविधतामा ठूलो क्षति पुगेको थियो । अब स्थानीय तहले माछा पालनका लागि ठेक्का नदिने जनाएको छ ।

‘बढैयाताललाई पर्यटकीय क्षेत्रका रूपमा विकास गरिरहेका छौं,’ गाउँपालिकाका प्रमुख लालबहादुर श्रेष्ठले भने, ‘अब माछापालन गर्न ठेक्का लगाइन्न ।’ बढैयाताल गाउँपालिकाले यस वर्ष यहाँको पर्यटकीय क्षेत्रका लागि ६० लाख रुपैयाँ बजेट छुट्याएको छ । बढैयाताल गाउँपालिका ५ मा पर्ने यस क्षेत्रकै ठूलो ताललाई सीमसारका रूपमा विकास गर्न स्थानीयले माग गर्दै आएका छन् ।

बाँसगढी नगरपालिकाले ग्रामीण तथा विकट चेपाङ गाउँलाई पर्यटकीय क्षेत्र बनाउन सुरु गरेको छ । यसलाई पर्यटकीय क्षेत्रका रूपमा विकास गर्न नगरपालिकाले नीति तथा कार्यक्रममा पारेको हो । कर्णाली प्रदेश जोड्ने बबई पुलको पश्चिम बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज र कर्णालीको राजधानी सुर्खेत पुग्ने हर्रेडाँडा पश्चिमको भाग प्राकृतिक सौन्दर्यले सिँगारिएको छ ।

बबई छेउमा बन्ने भ्युटावरबाट बर्दिया निकुञ्ज र सुन्दर चेपाङ गाउँ हेर्न सकिनेछ । त्यस्तै, निकुञ्जको मध्यवर्ती क्षेत्रमा पार्क निर्माण गर्ने लक्ष्य छ । बर्दियाको चिनारीका लागि पार्कमा बाघको मूर्ति राखिनेछ । बर्दिया निकुञ्जमा ८० पाटे बाघ छन् । गाउँहरूमा होमस्टे चलाउन नगरपालिकाले स्थानीयलाई आर्थिक सहयोग गर्नेछ ।

बाँसगढी नगरपालिकाका प्रमुख शालिकराम अधिकारीले चेपाङ क्षेत्रलाई पर्यटकीय क्षेत्र बनाउन नीतिगत रूपमै निर्णय गरिसकेको बताए । उनले उक्त क्षेत्र प्राकृतिक रूपमा निकै सुन्दर रहेकाले पहल थालिएको जनाए । ‘यो आफैंमा निकै सुन्दर गाउँ हो । निकुञ्ज छ । बबई नदीको सुन्दता छँदैछ,’ उनले भने, ‘बजेट छुट्याइसकिएकाले अब छिट्टै नै पर्यटकीय क्षेत्रका लागि आवश्यक पर्ने पूर्वाधार बनाइनेछ ।’ पर्यटकीय क्षेत्रले स्थानीयको आय आर्जन बढ्ने र पर्यटकको आउने क्रम बढ्ने विश्वास गरिएको छ ।

हाल चेपाङमा बस्ती बिस्तारसँगै बजार पनि बढेको छ । यसले उनीहरूको दैनिकी केही सहज भएको छ । नगरपालिका प्रमुख अधिकारीले पर्यटकीय क्षेत्र बनेसँगै यहाँको विकासले गति पाउने बताए । बारबर्दिया नगपालिकाले सतखोला होमस्टे, बबई क्षेत्रलाई पर्यटकीय क्षेत्रमा पारेको छ । गुलरिया नगरपालिकाले कृष्णसार संरक्षण क्षेत्रलाई पर्यटकीय क्षेत्रका रूपमा विकास गरिरहेको छ । होमस्टे बन्ने क्रममा छन् ।

गेरुवा गाउँपालिकाले होमस्टे र सामुदायिक वन क्षेत्रलाई पर्यटकीय क्षेत्रका रूपमा विकास गर्न थालेको छ । राजापुर नगरपालिकाले कर्णालीमा र्‍याफ्टिङ र मुलुककै लामो कोठियाघाट पुलको प्रचार गरी पर्यटकीय क्षेत्रको प्रचार थालेको छ ।

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७६ १०:४६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×