काँडाबीच फूल

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — नामै क्याक्टी ब्लसम अर्थात फुल्दै गरेको सिउँडी फूल । तिखा काँडाबीच पनि फुल्ने क्याक्टी अर्थात क्याक्टसलाई धेरैले कला र साहित्यमा प्रतीकात्मक रूपमा चित्रण गर्छन् ।

संघर्षबीचको सफलता जनिने यो प्रतीकलाई यतिबेला चित्रकार प्रमिला बज्राचार्यले क्यानभासमा प्रयोग गरेकी छन् । ठमेलस्थित दलाई–ला आर्ट स्पेसमा जारी ‘क्याक्टी ब्लसम’ शीर्षकको एकल चित्रकला प्रदर्शनीमा नेपाली समाजमा सफलता हासिल गर्न नारीलाई कति कठिन छ भन्ने सन्दर्भलाई प्रेमिलाले खोतल्ने प्रयास गरेकी छन् । ‘नारीलाई आत्मपहिचान बनाउन साह्र्रै गाह्रो छ,’ हालैको दिन ग्यालरीमा भेटिएकी उनले भनिन्, ‘अनेकौं कठिनाइ पार गरेर मात्रै लक्ष्यसम्म पुग्नुपर्ने हुन्छ ।’

पितृसत्तात्मक समाजमा नारीले आफ्नो स्थानलाई सुरक्षित र स्थायित्व कायम गर्न कडा परि श्रम गर्नुपर्ने भाव छ उनका अधिकांश चित्रमा । उनका चित्रमा एउटा निश्चित गन्तव्यका लागि अडिग रहेका जस्ता देखिने नारी फिगर भेटिन्छन् तर अघिल्तिर केही न केही अवरोध खडा भएको देखिन्छ । ती अवरोध कतै कतै त सुनौला काँडेतार जस्ता देखिन्छन् ।

नारीले लक्ष्यमा पुग्न कहिले पुरानो सामाजिक चिन्तनको अवरोध, कहिले परिवारकै अवरोध त कहिले सांस्कृतिक परिपाटीको अवरोध हाम्रो समाजमा छँदै छन् । प्रमिलाका चित्र नियाल्दै जाँदा यस्तै अवरोधको बोध हुन्छ । प्रायः नारी फिगर र भावलाई चित्रमा उतार्न रुचि राख्ने बज्रचार्यको यो बाह्रौं एकल प्रदर्शनी हो ।

करिब एक वर्षअघि पनि उनले ‘मेरो सेरोफेरो’ शीर्षकमा पनि नारीकै विचार, वरिपरिका परिवेशलाई चित्रमा प्रस्तुत गरेकी थिइन् । आफू नारी भएकै कारणले महिलाका विषयका भाव अभिव्यक्त गर्न सजिलो हुने उनको अनुभव छ ।

प्रदर्शनीमा रहेका नारी सिरिजका १५ कलाकृतिमा संघर्षशील नारी पात्रलाई नै केन्द्रमा राखेकी छन् । एक्रेलिक माध्यममा बनाइएका उनका प्रत्येक नारी चित्रसँगै फूलहरू पनि भेटिन्छन् । फुलिरहेको सिँउडी फूल होस् या कमल र सूर्यमुखी फूल । यी फूलमार्फत उनले नारीको कोमल हृदयसँग तुलना गरेकी छन् । ‘नारीको मन फूलजस्तै अत्यन्तै भावुक र संवेदनशील हुन्छ,’ उनले भनिन्, ‘विविध प्रकृतिका फूलझैं नारीका अनुभूति समय क्रममा निर्भर रहन्छ ।’

कलाकृतिमा भने फूलहरूलाई उनले प्रतीकात्मक रूपमा दर्साएकी हुन् । नीलो, रातो, पहेँलो, हरियो रंगमार्फत पनि उनले नारी चरित्र र मनोविज्ञानको चित्रण गर्न खोजेकी छन् । प्रायः नीलो रंगको सघनतालाई उनले प्राथमिकतामा राखेकी छन् । नीलो आँसुको रंग हो । यसलाई दुःख र पीडाको रंग पनि मानिन्छ ।

फूलिरहेका फूलचाहिँ आशा र सकारात्मकताको सन्देशसहित उनका कलाकृतिमा प्रयोग भएका छन् । दुःख, पीडा र संघर्षबीच पनि उनले निराशाको वकालत गरेकी छैनन् । उनका चित्रले उज्यालोतिरको संकेत गर्छ । अवरोधबीच पनि आशा र उत्साह सञ्चार गर्छ ।

पृथ्वीको सतहभन्दा धेरै टाढा रहेको सूर्यलाई नियालिरहेकी नारीका चित्र झन् उत्तिकै अर्थपूर्ण छन् । बज्राचार्यका अनुसार नारीको सफलताको बाटो आकाशमा रहेको घाम जस्तै टाढा छ तर छुन नसके पनि त्यहाँसम्म पुग्ने हिम्मत राख्ने महिला नै उनले कोरेका चित्रका नायिका हुन् ।

यी नायिका एउटै भूगोल, संस्कार र उमेर समूहबाट आएका छैनन् । उनले विभिन्न उमेर समूह हुँदै पहाडीदेखि तराई मूलका नारीहरूको फिगर कोरेकी छन् । मुलुकका सबैतिर नारी समुदायलाई अप्ठ्यारा झेल्दै अघि बढिरहेका छन् भन्ने अर्थपूर्ण सन्देश उनका चित्रमा पाइन्छ । प्रदर्शनी आगामी असोज ११ गतेसम्म जारी रहने बताइएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७६ ०८:१२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

घन्किए लोकबहादुर

कान्तिपुर संवाददाता

पोखरा — तीसको मध्य दशकमै लोकबहादुर गुरुङले गीत लेखेका थिए, ‘भन्ज्याङ काटेर नजाऊ...।’ यो गीत तिनताक निकै चर्चित पनि बन्यो । देवी गुरुङको आवाजमा रेकर्ड गरिएको उक्त गीत उनकै झल्को दिने गरी पोखरामा गुन्जियो हालैको साँझ ।

जब देवीले उक्त गीत गाउन सुरु गरिन्, हलमा सन्नाटा छायो । धेरैले तिनताक लोकबहादुर सम्झे । आँखा रसिला पारे । ‘यो माहोल नै यस्तै छ,’ कलाकार मनोज गुरुङले सहजीकरण गर्नुपर्‍यो, ‘हामी बिस्तारै नाच्ने र रमाउने खालका गीत पनि प्रस्तुत गर्छौं, धैर्य गरिदिनुहोला ।’

विसं २०२८ मा रेडियो नेपालले देशव्यापी लोकगीत प्रतियोगिता गर्दा गण्डकी अञ्चलको प्रतिनिधित्व गरिएको तिनै लोकबहादुरद्वारा रचित ‘कस्की छोरी हौ नानी, चौतारीमा बसेको...’ बोलको कौडा गीत पहिलो भएको थियो । उनले नेपाली र गुरुङ गरी डेढ सय बढी गीत लेखेका थिए ।

संस्कृतिकर्मी लोकबहादुर गुरुङको पाँचौं स्मृतिसभा देवीले पुनः स्रष्टा लोकबहादुरद्वारा रचित ‘मारा चाँदी आचैदी...’ बोलको गुरु भाका पनि सुनाइन् । २०५२ मा निर्माण गरिएको गुरुङ फिल्म ‘न्हाम्स्यो न्होंरी’ अर्थात् ‘कुहिरोभित्र’ मा समावेश उक्त गीत अहिले पनि चर्चित छ । लगत्तै सरुन गुरुङ र उषा गुरुङले ‘पोरेट थुमिनो ङोलो...’ अर्थात् ‘लालीगुराँस टिपिदिनु सोल्टी...’ बोलको गीत गाए ।

गुरुङ संस्कृतिमा भिजेका, गुरुङ फिल्मका लेखक निर्देशक, तमुसंसार त्रैमासिकका प्रकाशक तथा सम्पादक, अभियान फिल्म्स प्रालिका निर्देशक लोकबहादुर गुरुङद्वारा रचित १४ गीतलाई मञ्चमा गाइएको थियो । ‘आयादो ठागु...’ (नजाऊ जेठा बोल...) भन्दै धनबहादुर र कुसुमले गाइरहँदा हिमाली सांस्कृतिक परिवारका अध्यक्ष मेनकाजी गुरुङ भन्दै थिए, ‘युवालाई विदेश नजान प्रेरित गर्ने यस्ता खालका गीत हाम्रा लागि प्रेरणा बनेका छन् ।’ सरुन गुरुङ र एलिना गुरुङले ‘छयाँबह्रानी ङोल्स्यो ने...’ (राम्री सोल्टिनीसित) बोलको गीत गाए ।

नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका उपकुलपति डा. जगमान गुरुङले शिक्षा, साहित्य र फिल्मको त्रिवेणी व्यक्तित्व लोकबहादुरको जीवनीमा आधारित फिल्म निर्माण गर्न सुझाव दिए । चार वर्षअघि निधन भएका लोकबहादुर पोखरास्थित तत्कालीन भद्रकाली माविका प्रधानाध्यापक थिए ।

कार्यक्रममा यस वर्षको लोकबहादुर गुरुङ स्मृति चलचित्र पुरस्कारबाट निर्देशक केशबहादुर गुरुङ पुरस्कृत भए । उनलाई ३५ हजार रुपैयाँ, ताम्रपत्र, फेटा र भाङ्ग्राद्वारा सम्मान गरियो । उनले पुरस्कारबापतको रकम प्रतिष्ठानकै कोषका लागि हस्तान्तरण गरे ।

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७६ ०८:११
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्