पुर्बेली भाका जोगाउँदै

अर्जुन राजवंशी

दमक — पैसा कमाउनु छैन । सम्मान, पुरस्कारका लागि कसैलाई चाप्लुसी गर्नु पनि छैन । लोक गीत–संगीतका लागि निरन्तर लागिरहनु छ ५९ वर्षीय लक्ष्मीप्रसाद खनाललाई । 

उमेरले ‘वृद्ध’ बनाइसक्यो तर गीत संगीतले अझै तन्नेरी बनाइराखेको छ उनलाई । झापाली भएर होला, उनलाई ‘पुर्बेली’ भाका असाध्य मन पर्छ । समय परिवर्तनशील छ ।

गीत संगीतमा नयाँ पुस्ताको रुचि पनि फरक हुँदै गएको छ । सरल र सुरिलो पुर्बेली लोकभाकातर्फ नयाँ पुस्ता लाग्नुपर्ने जति सक्रिय नभएको उनको ठम्याइ छ । पुर्बेली भाकाको संरक्षण तथा नयाँ पुस्तामाझ पुस्तुत गर्न खनालले ‘पुर्बेली स्वाद’ भाग १ देखि ४ सम्म एल्बम निकालेका छन् ।

उनले ०६९ मंसिरमा पहिलो एल्बम ‘पुर्बेली स्वाद’ भाग १ सार्वजनिक गरेका थिए । ६ वटा गीत समावेश उक्त एल्बमका सबै गीतको लेखन, संकलन र स्वर खनाल आफैंले गरेका थिए । उनलाई जुना प्रसाईं र अमृता बिकले स्वरमा साथ दिएका थिए । २०७० मा खनालले दोस्रो एल्बम ‘पुर्बेली स्वाद’ भाग २ आफ्ना दर्शक श्रोतामाझ ल्याएका थिए । उक्त एल्बममा ५ वटा लोकगीत समावेश छन् ।
२०७३ मंसिरमा भाग ३ र २०७६ जेठमा भाग ४ विमोचन गरेका छन् । एल्बममा समावेश सबै गीतको लेखन, संकलन र स्वर खनाल आफ्नै रहेको छ । गायक खनालले ३ सयभन्दा बढी गीतमा स्वर दिएका छन् । २०३० सालदेखि निरन्तर लोक गीत संगीतमा क्रियाशील छन् । गायिक जुना प्रसाईं र गीतादेवीसँग १० बढी गीतमा स्वर भरेका छन् ।

पाँचथरको सिबुवा पञ्चमीमा खेती किसानीकै क्रममा लोक गीत संगीतले उनलाई लट्ठ बनाइसकेको थियो । पहिलो पटक २०४२ सालमा उनले धनकुटामा उच्च शिक्षा अध्ययन क्रममा ‘सम्झना त राख है छोडिगए पनि...’ बोलको गीत सार्वजनिक कार्यक्रममा गाएका थिए ।

त्यसपछि घरगाउँका साना–ठूला स्टेजहरूले उनलाई गायकको परिचय दियो । झापा, मोरङ, इलाम, धनकुटालगायत पूर्वका विभिन्न स्थानमा हुने लोक सांगीतिक कार्यक्रमहरूमा निमन्त्रणा होस् या नहोस् तर उनको उपस्थिति भएकै हुन्छ । दमकमा नियमित हुने साहित्यिक कार्यक्रममा उनले मीठो पुर्बेली भाका पस्किने गर्छन् । उनको पूर्वी लोकभाकाको अहिले प्रचलित गीत हो–
‘रुमाल चिनो छ,
बुट्टे रुमाल चिनो छ
यही रुमाल कान्छीलाई
हातमा दिनु छ...’

गायक लक्ष्मी गीतसंगीतको फुर्सतबाहेक अचेल ‘हार्मोनियम’ मर्मतसम्भार गरेर दैनिकी बिताइरहेका छन् । दमक–५ स्थित घरमै हार्मोनियम मर्मत सेन्टर सञ्चालन गरेका खनाल चुनावी समयमा निकै सक्रिय हुन्छन् । उनलाई विभिन्न राजनीतिक पार्टीका चुनावी गीत गाउन भ्याइनभ्याइ हुन्छ ।

फुर्सदमा स्थानीय तहमा लोकल आयुर्वेद डक्टरका रूपमा पनि उनको ख्याति छ । विशेष गरी पिनास रोगका पीडितहरू
उनीकहाँ नाम टिपाएरै उपचारमा आउँछन् ।

‘मैले गीत संगीतमा लागेर पैसा त कमाइनँ तर सामाजिक प्रतिष्ठा र नाम कमाएको छु,’ खनाल भन्छन्, ‘लोक गीत संगीतमा लागेर प्राप्त गरेको यो नै मेरो ठूलो सम्पत्ति हो । यसैमा आफूलाई गर्व महसुस हुन्छ ।’

दुई छोरी र एक छोराका पिता खनाललाई सांगीतिक क्षेत्रमा लागिरहन श्रीमती डुकादेवीको ठूलो साथ र हौसला छ । ‘उमेर बूढो भए पनि गीत संगीतमा लागिरहन प्राध्यापक गोविन्दराज भट्टराई, गायक लक्ष्मी जोशीलगायत व्यक्तित्वले सधैं हौसला दिइरहनुहुन्छ,’ उनले भने ।

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७६ ०८:०९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सम्झनामा बालचन्द्र

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — तत्कालीन राजा महेन्द्र नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानको कुलपति हुँदा बालचन्द्र शर्मा उपकुलपति थिए । आजको प्रज्ञा प्रतिष्ठान उनकै योगदानको निरन्तरता मानिन्छ । पछि उनी मन्त्री र राजदूत पनि बने ।

उनै प्रसिद्ध इतिहासकार एवं साहित्यकार शर्माको राजधानीमा शुक्रबार शतवार्षिकी समारोह मनाइयो । बालचन्द्र स्मृति सभाद्वारा आयोजित समारोहमा समालोचक प्रा.डा. वासुदेव त्रिपाठीले‘आफ्नो संस्थापक उपकुलपतिलाई प्रज्ञा प्रतिष्ठानले बिर्सेकामा दुःख’ व्यक्त गरे ।

त्रिपाठीका अनुसार शर्मा र महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको परामर्शमा राजा महेन्द्रबाट विसं २०१४ मा नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठान स्थापना भएको थियो । त्यसयता नेपाली भाषा, साहित्य र संस्कृति अन्वेषण र प्रवर्द्धनमा प्रतिष्ठानले काम गर्दै आएको छ । ‘यो सभा आज प्रज्ञा भवनमा हुनुपर्थ्यो,’ उनले भने, ‘किनभने बालचन्द्र प्रज्ञा प्रतिष्ठानकै इतिहास हो ।’

शर्माकी जेठी छोरी कल्पना घिमिरेले पनिआफ्ना बुबाले मुलुकको भाषा, साहित्य, इतिहास र संस्कृतिका लागि योगदान दिएको भए पनि परिवारका तर्फबाट सम्झिनुपर्ने अवस्था आएको प्रति गुनासो गरिन् । ‘अग्रजलाई सम्मान गर्ने परम्पराले नयाँ पुस्तालाई सकारात्मक पाठ सिकाउँछ,’ उनले भनिन्, ‘कम्तीमा सरकारले सम्झना मात्रै गरेको भए पनि हुन्थ्यो ।’

शर्माको योगदानबारे पूर्वमन्त्री होमनाथ दाहाल, पूर्वराजदूतडा. मदनकुमार भट्टराई, बालचन्द्र स्मृतिसभाका सदस्यसचिव प्रा.प्रयागराज वाशिष्ठ, शर्माकी छोरी एवं स्मृतिसभाकी कोषाध्यक्ष कल्पना घिमिरे, अरविन्द रिमाललगायतले प्रकाश पारेका थिए ।

शर्माका इतिहास, साहित्य र राजनीति विषयमा १६ वटा पुस्तक प्रकाशित छन् । उनी टंकप्रसाद आचार्यको प्रधानमन्त्रीकालमा शिक्षामन्त्रीसमेत थिए । पछि रूस र फ्रान्सका लागि नेपाली राजदूत पनि बने ।

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७६ ०८:०७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्