कलामा सभ्यता र प्रकृति

सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — मनबाट निस्कने स्वतस्फुर्त भाव नै कला हो । मानिसले समाजमा जे देखिरहेको हुन्छ ती सबै कुराहरू कलामा अभिव्यक्त हुन्छ । सहरका ग्यालरी चाहार्ने हो भने यो भनाइको पुष्टि हुन्छ । पाटनढोकास्थित एमक्यूब ग्यालरीमा पसौं ।

सिर्जना कलेज अफ फाइन आर्टसले नेपाल आर्ट काउन्सिलमा आयोजना गरेको प्रदर्शनीमा अवलोकनकर्ता । तस्बिर : बिजु महर्जन/कान्तिपुर

अघिल्लो सातादेखि यहाँ ‘हेक्जागन’ शीर्षकको चित्रकला प्रदर्शनी भइरहेको छ । नेपाली चित्रकार सन्ध्या सिलवाल र अस्ट्रियाका कला स्रष्टा लिया टिजका कलाकृति यहाँ नियाल्न सकिन्छ । यी दुईले समसामयिक प्रभावसहित मान्छे र प्रकृतिलाई नै कलामा उतारेका छन् ।

शैली र माध्यम भने यी दुईका फरकफरक छन् । सिलवालको षट्कोण आकारमा कागजलाई काटेर कलाका प्रस्तुत गरेकी छन् । समान आकार र फरक डिजाइनका कागजहरूले मानव जीवन, आध्यात्मिक पक्ष, जीवनका अनगिन्ती आरोहअवरोह, मानिसको चेतनाको स्तरसम्मलाई आफ्ना कलामा समेटेकी छन् सिलवालले ।

प्रतीकात्मक रूपमा षट्कोणको अर्थ एकै लयमा राख्दै मानिसको जीवनमा आइपर्ने सुखदुःख, महिला र पुरुषका रूपमा हुने शक्तिको विभाजन, सकारात्मक सोचलगायत भाव र विषयलाई उनले कागजकै इन्टलेसन आर्टमार्फत् अभिव्यक्त गरेकी छन् ।

चित्रकार टिजले नेपाली कागजमा प्रिन्ट गरेर अस्ट्रियाको बादल देखिने घर र त्यहाँको वातावरणका साथै नेपालमा आफूले वरपर देखेको घर र छेउछाउको परिवेशलाई फोटोग्राफीमार्फत् देखाएकी छन् । त्यस्तै समाजमा भइरहेको दैनिक गतिविधिलाई अभिव्यक्त गर्न भिडियो माध्यमको पनि साथ लिएकी छन् । यसका लागि उनी पटकपटक ललितपुर ज्वागलस्थित यूएनपार्क धाएकी छन् ।

यहाँ हरेक बिहान देखिने मानिसको दैनिकीलाई उनले भिडियोमा समेटेकी हुन् । यसबाहेक बारुलोका गुँडलाई पनि नेपाली कागजमै प्रिन्ट गरेर सुन्दर रूपमा उतारेकी छन् उनले । प्रकृतिमा रहेका ससाना जीवहरूको अस्तित्व र सबै मिलेर एकअर्कामा खाना बनाएर जिउने प्रक्रियाबाट आफू एकदमै प्रभावित भएर यसलाई कलामा व्यक्त गरिएको उनले बताइन् ।

उता सिद्धार्थ आर्ट ग्यालरीमा पनि ‘स्पेस अ’ ले ३ इरानी चित्रकारलाई प्रस्तुत गरिरहेको छ । ‘टु रिमेम्बर’ शीर्षकका १६ वटा मिक्स मिडियाका माध्यमबाट बनाइएका कलाहरूमा पनि समकालीन समाजकै चित्रण पाइन्छ । अन्तर्राष्ट्रियस्तरका चित्रकारलाई फरक संस्कार र रहनसहनमा राखेर कला सिर्जनामा सहकार्य र समन्वयन गर्दै आएका ‘स्पेस अ’ का जुपिटर प्रधान र नेदा हफारी प्रधानले फरक भूगोलका कलालाई एकआपसमा आदानप्रदान गर्न नै प्रदर्शनी गर्दै आएको बताए ।

‘रेजिडेन्सी आर्टिसहरूलाई अरू देशको कला बुझाउनु र भिन्न कलाका प्रविधि सिकाउनु हाम्रो उद्देश्य हो,’ नेदाले भनिन् । उनीहरूका अनुसार गत जुलाईदेखि सुरु गरिएको यो दोस्रो कला प्रदर्शनी हो । प्रदर्शनीमा ३ चित्रकारका भिन्नाभिन्नै कलाकृति छन् । इरानी सभ्यता, इतिहास, साहित्य र जीवनलाई नै उनीहरूले चित्रका मुख्य विषयवस्तु बनाएका छन् । सीमा शाह मोरादीले इरानी समाजमा महत्त्वपूर्ण रूपमा रहेको थुप्रै ऐनाका टुक्रा जोडेर बनाइएको ठूलो ऐना प्रस्तुत पारेकी छन् । उनले मिनिएचर शैलीको पेन्टिङ पनि
बनाएकी छन् ।

एउटै पुरानो पेन्टिङलाई ४० वटाभन्दा बढी प्रिन्ट निकालेर त्यसमा आवश्यक ससाना भाग काटेर फेरि जोड्दै महिलाका पोट्रेट बनाएकी छन्, जुन निकै आकर्षक र नयाँ लाग्छ । यही शैलीमा उनले हिमालका चित्र पनि तयार पारेकी छन् । उनको पोट्रेट चित्रमा
इरानको युद्धकालीन अवस्था देखाएको नेदाले उल्लेख गरिन् ।
अर्का चित्रकार फार्सिद दाभुदीले कपडाका टुक्रा जोड्दै त्यसैमा इरानी प्रसिद्ध कविता प्रस्तुत गरेका छन् भने पत्रिकालाई बन्डल बनाई काटेर त्यसमाथि अक्षर प्रिन्ट गर्दै इरानी महिला विद्रोहका कथा प्रस्तुत गरेका छन् । त्यस्तै मारियाम आस्कानियनले विभिन्न कपडामा सियो र धागोकै माध्यमबाट मानिसका फरकफरक पोट्रेट चित्र बनाएका छन् । सातवटा कपडाका चित्रलाई नाक, मुख, आँखा छुट्टाई फेरि जोडेर प्रदर्शनीमा राखिएका छन्, जहाँ एउटा चित्रको नाक, आँखा अर्को चित्रमा राखी भिन्न देखाइएको छ । बाहिर र भित्र देखिने मानिसको भिन्नभिन्नै चरित्रप्रति उनले कलामार्फत् व्यंग्य गरेका हुन् ।

यता बबरमहलस्थित नेपाल आर्ट काउन्सिल त चित्रकलाको हब नै भइहाल्यो । यहाँ यतिबेला सिर्जना कलेज अफ फाइन आर्टसमा अध्ययनरत बीएफए चौथो सेमेस्टरको १७ प्रतिभाहरूले आआफ्ना कला अभिव्यक्त गरिरहेका छन् । उनीहरूले माध्यमको रूपमा चित्रकलासँगै प्रिन्ट, मूर्तिकला, प्रतिस्थापनदेखि ग्राफिक्ससम्मको सहयता लिएका छन् । अनेकथरीका एनिमेसन, फोटोग्राफ, इलुस्ट्रेसन, कार्टुनदेखि क्यारिकेचरसम्मको माध्यम पनि अपनाएका छन् उनीहरूले ।

विषयवस्तुको हिसाबले भने सम्पदा, संस्कृति, धार्मिक प्रभावदेखि समाजमै भइरहेका समसामयिक सन्दर्भ प्रतिविम्बित छन् । शर्मिलादेवी तामाङको एक्रेलिक माध्यममा कोरिएको चित्र नियालौं । क्यान्भासमा चेप्टे रिङ लगाएकी एक महिला छिन्, जसको हातमा डम्फु छ । तामाङ समाजमा प्रचलित सेलो र डम्फु संस्कृति बुझ्न उनको यो चित्र काफी लाग्छ । नयाँ पुस्तामा सांस्कृतिक हस्तान्तरणसँगै प्रवर्द्धनका हिसाबले पनि उनको चित्र अर्थपूर्ण लाग्छ ।

त्यस्तै, एक्रेलिक माध्यममै सञ्जय डाँगीले वृद्ध महिलाको आकृति कोरेका छन्, उमेर ढल्केपछि छोराछोरीले बाबुआमालाई वृद्धाश्रमतिर लैजाने प्रवृत्तिलाई व्यंग्य गर्दै उनले जेष्ठ नागरिकलाई उचित हेरचाह र समर्थन गर्नुपर्ने भावलाई प्रस्तुत गरेका छन् । मानिसको मुहारमा देखिने मुस्कानकै आधारमा सुन्दर महिलाको चित्र तयार पारेकी छन् मञ्जिला रिजालले ।

उनको चित्रमा हिन्दु दर्शनको प्रभाव देखिन्छ । परेवालाई शान्तिका प्रतीकका रूपमा लिँदै एक साधुको शिरमाथि परेवा बस्दै गरेको आकृति निकै नै अर्थपूर्ण र आकर्षक लाग्छ । ग्राफिक्सअन्तर्गतका कला भने प्रायः पर्यटन प्रवर्द्धन र यौन हिंसाविरुद्धका छन् । प्रदर्शनीका लागि सबैजनाले आआफ्ना रुचिका विषयअनुसार समकालीन र आधुनिक कला नै तयार गरिएको चित्रकार विजय महर्जनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र १८, २०७६ ०९:१०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘साहो’ लाई चोरी आरोप

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — दक्षिण भारतीय अभिनेता प्रभाष अभिनीत हिन्दी फिल्म ‘साहो’ ले गतिलो समीक्षा पाउन नसकेको भए पनि यतिबेला बक्सअफिसमा भने उधुम मच्चाइरहेको छ । जब कि फिल्म हेरिसकेका दर्शकले पनि उत्साहप्रद टिप्पणी गरेका छैनन् ।

बिग बजेटको फिल्मले रिलिजका लागि भारतमा मात्रै झन्डै दस हजार स्क्रिन पाएको थियो । र, फिल्मले तीनदिने विकेन्डमा झन्डै ८० करोड भारु कमाइ गरेको थियो भने रिलिजको पाँचौं दिनमा करोड क्लब प्रवेश गरेको छ ।

हुन त फिल्म ‘साहो’ प्रभाषकै अघिल्लो फिल्म ‘बाहुबली’ को विकेन्ड कलेक्सन एक सय २८ करोड भारुको छेउछाउसम्म पनि पुग्न सकेन । विभिन्न नकारात्मक टिप्पणी र प्रतिक्रियाका बाबजुद पनि प्रभाषकै ब्रान्ड भ्यालुका कारण ‘साहो’ ले बक्सअफिसमा भने आफूलाई टिकाइरहेको तर्क गरिएको छ ।

फिल्मले सोचेअनुरूप व्यापार र समीक्षा नबटुलिरहेका बेला ‘साहो’ लाई अर्को झट्का पनि लागेको छ । सुजितको लेखन तथा निर्देशन रहेको भारतकै हालसम्मकै महँगो यो फिल्मलाई एक हलिउड फिल्मबाट चोरिएको आरोप लागेको हो । श्रद्धा कपुर र प्रभाष अभिनीत ‘साहो’ लाई हलिउडको ‘लार्गो विन्च’ बाट नक्कल गरी बनाइएको स्वयं यसका निर्देशक जेरोम सलेले आरोप लगाएका छन् ।

चोरीको आरोप सुरुवातमा ट्वीटरमार्फत् उठेको थियो । ट्वीटर प्रयोगकर्ताले ‘साहो’ को कथा र हलिउड फिल्म ‘लार्गो विन्च’ को कथामा धेरै समाानता भेटिएको भन्दै चोरीको प्रश्न उठाएका थिए । आफ्नो फिल्मको कथा, पटकथाबाट महँगो हिन्दी फिल्म बनेको चाल पाएपछि ‘लार्गो विन्च’ का निर्देशक जेरोमले व्यंग्य कस्दै भनेका छन्, ‘सायद मेरो करिअर भारतमा पो राम्रो हुन्छ जस्तो छ ।’ पछि उनले आफ्नो भारतीय करिअरवाला स्टाटस व्यंग्यात्मक शैलीको रहेको प्रस्ट्याउँदै आफू कसैका लागि सहयोगी बनिदिन तयार नभएको उल्लेख गरेका छन् ।

हलिउडमा ब्लकबस्टर्स बनेको ‘लार्गो विन्च’ का निर्देशकले थप आक्रोशित हुँदै अर्को ट्वीटमा भनेका छन्, ‘मेरो फिल्मबाट यसरी फोकटमा रिमेक गरिएको यो दोस्रो फिल्म हो । तर यो पनि पहिलो जस्तै खत्तम बनाइएछ । त्यसैले कृपया तेलुगु निर्देशकज्यू, यदि तपार्इं मेरो फिल्म चोरेर नै बनाउन चाहनुहुन्छ भने पनि अलि ढंगले बनाउनुहोला ।’

यसअघि पनि तेलुगु निर्देशक त्रिविक्रम श्रीनिवासलाई उक्त हलिउड फिल्म निर्देशकले आफ्नो फिल्म चोरेको आरोप लगाएका थिए, जब तेलुगु फिल्म रिलिज भएको थियो । अब यदि आरोप सत्य निस्कियो भने त ठूलो तामझामका साथ रिलिज भएको ‘साहो’ को सृजनामाथि नै प्रश्नचिह्न उठ्ने देखिन्छ । आखिर बलिउड चोरीको मामिलामा पहिल्यैदेखि बदनाम नै छ ।

प्रकाशित : भाद्र १८, २०७६ ०९:०९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्