तीजको रमझममा क्यान्सरपीडित

सुरेशराज न्यौपाने

नयाँदिल्ली — रोहिणी सेक्टर ५, सोमबजार । क्यान्सर उपचारका लागि दिल्ली आउने अधिकांश नेपालीहरूको घर । यहाँका अधिकांश फ्ल्याटहरूमा नेपाली बिरामी र तिनका आफन्त बस्ने गर्छन् । 

यकिन तथ्यांक नभए पनि सोमबजारमा करिब पाँच सय नेपाली बिरामी र तिनका आफन्त कहिल्यै टुट्दैन । दिनभरि केही दूरीमा रहेको राजीव गान्धी क्यान्सर अस्पतालमा औषधिमूलोका लागि दौडधूप गर्ने यी नेपालीहरू साँझपख भने सोमबजारकै एकजना नेपालीको टुर्स एन्ड ट्राभल्समा भेला भई आफ्ना दुःखसुख साट्ने गर्छन् ।

तर आइतबार साझँको दृश्य भने फरक थियो । उनीहरू केही दूरीमा रहेको पार्कमा भेला भए । उनीहरू आफ्ना रोग र त्यसले दिएको पीडा साटिरहेका थिएनन् । उनीहरू त छमछम नाचिरहेका थिए । सन्दर्भ थियो, नेपाली महिलाको चाड हरितालिका तीजको कार्यक्रम ।

दिल्लीका नेपालीहरूले विभिन्न ठाउँमा बर्सेनि तीजको कार्यक्रम गर्ने गरे पनि सोमबजारमा भने यस्तो कार्यक्रम पहिलो पटक आयोजना गरिएको थियो । ‘सबै नेपालीहरू दुःख पीडामा बसिरहेका छन् । तर, त्यसरी सधैं बसेर त भएन त्यही भएर केही घण्टा भए पनि नेपाली दिदीबहिनीको मुहारमा खुसी छाओस् भन्नका लागि यो कार्यक्रम आयोजना गरिएको हो,’ आयोजक विष्णु शाहीले बताए ।

हुन पनि कार्यक्रममा उपस्थित सबैको अनुहारमा बेग्लै खुसी देखिन्थ्यो । र, जब जब तीजको लहर आयो बरि लै... लगायतका गीतहरू बज्नासाथ नेपाली दिदीबहिनीहरू आफूलाई रोक्न सक्दैनथे र नाच्न सुरु गरिहाल्थे । नाँच्न आनाकानी गर्नेलाई पनि जबर्जस्ती नचाउँथे । अरू नाचेको देखेर भर्खर अस्पतालबाट आएका बिरामीहरूसमेत कम्मर हल्लाउन सुरु गर्थे । कतिपय त मुखमा मास्क नै लगाएर नाचे ।

ढाडको क्यान्सरका लागि विगत तीन महिनादेखि सोमबजारमा बस्दै आएकी धनगढीकी विद्या देउवा खडगा दिउँसो मात्र अस्पतालबाट डिस्चार्ज भएर आएकी थिइन् । केमोका लागि उनी दुई दिन अस्पतालमा भर्ना थिइन् । तर, शरीरमा कमजोरी त्यत्तिकै थियो । तर, उनले तीजको धुनमा आफूलाई थाम्न सकिनन् । मुखमा मास्क लगाएरै भए पनि छमी छमी नाचिन् । जब कि उनका श्रीमान् भने छेउमा बसेर चिन्ता व्यक्त गर्दै थिए– आजै केमो दिएको, ननाचे हुन्थ्यो भनेर ।

तर, विद्याको मनले के मान्थ्यो । छिनछिनमा उनी नाच्न तम्सिहाल्थिन् । जब कि उनको स्वास्थ्यलाई लिएर अरू महिलाहरूले पनि चिन्ता व्यक्त गर्दै थिए । तर, उनले कसैको कुरा सुनिनन् । लगातार नाचिरहिन् । आफ्नो र दिदीबहिनीहरूको खुसीका लागि समेत आफूले रोगको पर्वाह नगरी नाचेको उनले बताइन् ।

‘दुःखमा परेर विदेशमा भएका बेलासमेत तीजको बेलामा नेपाली दाजुभाइ, दिदीबहिनी सबै भेला भएका बेला मैले आफूलाई रोक्नै सकिन् । उपचारको क्रममा भएको दुखाइ र पीडा सबै बिर्सिएँ । आफ्नो माइती र घरको याद आयो,’ विद्याले भनिन् । क्यान्सर रोग लागेको अवस्थामा मानिसक र शारीरिक दुवै हिसाबले तनाव हुने भएकाले पनि त्यसबाट मुक्त हुन आफू नाचेको बताइन् ।

आफ्नो श्रीमानको उपचारका लागि विगत तीन वर्षदेखि दिल्ली धाइरहेकी इल्या भट्टराई पनि के कम । त्यसो त उनलाई भित्रैदेखि नाच्ने मन थिएन । किनकि बुबा (मदनमणि दीक्षित) को ११ दिन मात्र भएको थियो । एक त काठमाडौंबाट आएका केही घण्टा मात्र भएको थियो । धेरैका लागि कार्यक्रम परदेशमा चाडपर्वको न्यास्रो मेट्ने माध्यमसमेत बन्यो ।

‘हामी जहाँ भए पनि हाम्रो देशलाई पनि लिएर जाँदा रहेछौं । देशसँगै रीतिरिवाज र चाडपर्व पनि पुग्दो रहेछ । त्यसमाथि यहाँ त हामी सबै दुःखी छौं । यही दुःखका बीच सानो सुख खोज्ने प्रयास हो । त्यस हिसाबले पनि यसको बढी महत्त्व रहृयो,’ उनले भनिन् । फलोअपका लागि आएकी तारादेवी खतिवडा पनि नाच्न पछि हटिनन् । उनलाई साथ दिइन् सँगै आएकी दिदी शोभा चुँडालले ।

पुरुषहरू पनि के कम ? दुर्गेश थापाको हामी पनि नाच्नुपर्छ बीच बीचमा बोलको गीत बज्ना साथ जुरुक्कै उठिहाल्थे । र, सकिनसकी कम्मर हल्लाउँथे । तिनैमध्येका एक थिए– चितवन अरुणकान्त मैनाली । ‘नेपाली दिदीबहिनी, दाजुभाइलाई केही क्षण भए पनि मनोरञ्जन गराउन कार्यक्रम गरिएको हो,’ मैनालीले भने । आफ्नो भनाइ नसक्दै उनी फेरि नाच्न कस्सिए र साथ दिए अरू उपस्थित पुरुषले । र, फेरि बज्न थाल्यो...बीचबीचमा ।

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७६ ०८:०२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गीत चले, जीवन चलेन

दुर्गालाल केसी

दाङ — संगीतकार महेश खड्काले चर्चित गीतहरूमा संगीत भरेका छन् । उनका गीत निकै पटक डाउनलोड भए, सेयर भए, सबै क्षेत्रमा अनधिकृत प्रयोग भए । त्यसबापत् संगीतकार खड्काले एक पैसा पाएनन् । बरु अरूले नै कमाए ।

संगीत रोयल्टी नपाउँदाको दुःख पोख्दै संगीतकार महेश खड्का ।

यसले उनको साह्रै चित्त दुखेको रहेछ । ‘हामीले सिर्जना मात्रै गर्‍यौं । हाम्रा सिर्जनाले बजार पाए तर हामीले चर्चाबाहेक अरू केही पाएनौं । गीत चले तर हाम्रो जीवन चलेन,’ उनले भने, ‘हाम्रो अवस्थामा केही सुधार आएन । बिरामी हुँदा उपचार गर्न सक्ने अवस्था छैन ।’

गीत/संगीतमा लागेर आफूजस्तो गरिब हुन कोही सर्जकले नचाहेकोखड्काले बताए । ‘मेरा बाआमा संगीतमा लागेर गरिब भयो भन्नुहुन्छ,’ उनले भने, ‘मजस्तो गरिब कोही हुन चाहँदैन ।’ सर्जकले आफ्नो सिर्जनामा अधिकार स्थापित गर्न नसकेकामा उनले साह्रै चित्त दुखाए ।

संगीत रोयल्टी संकलन समाजका अध्यक्षसमेत रहेका खड्काले बौद्धिक सम्पत्तिको संरक्षण नभएकोमा खिन्नता व्यक्त गर्दै भने, ‘हामी सिर्जनामा मात्रै ध्यान दिन्छौं । अधिकार खोज्न लाग्दैनौं । मेरा एक हजार ५ सय बढी सिर्जना छन् । ती सबै सार्वजनिक रूपमा निःशुल्क प्रयोग भएका छन् । स्रष्टा समृद्ध हुन बौद्धिक सम्पत्तिको संरक्षण हुनुपर्छ तर त्यस्तो हुन सकेन ।’

जीवनलाई आनन्द दिने हरेक चिजमा मानिस पैसा तिर्न तयार रहेको तर धेरै नै आनन्द दिने संगीतमा पैसा तिर्न तयार नरहेको खड्काले बताए । ‘हामी आफूलाई रमाइलो लाग्ने हरेक चिजमा पैसा तिर्न तयार छौं तर जीवनलाई साह्रै आनन्दित बनाउने, मनोरञ्जन दिने गीत संगीतका लागि केही रकम छुट्ट्याउन तयार छैनौं,’ उनले भने, ‘झलकमान गन्धर्व बित्दा दाउरा किन्ने पैसा नहुने जस्तो विडम्बना फेरि नआओस् ।’

प्रतिलिपि अधिकार तथा संगीत रोयल्टी व्यवस्थापनसम्बन्धी तुलसीपुरमा आयोजित अन्तरक्रियामा खड्काले विभिन्न ४० क्षेत्रमा संगीतको रोयल्टी आउने सम्भावना देखेको बताए । ‘यातायात, पार्टी प्यालेस, रेडियो, टीभी, मेला महोत्सवजस्ता मनोरञ्जनका थुप्रै क्षेत्र छन् । यी सबैबाट रोयल्टी उठाउन सकिन्छ,’ उनले भने, ‘तर, सर्जकसँग आफ्नो भन्नु सृजनाबाहेक अरु केही छैन । हामी लड्न भिड्न सक्दैनौं । कसरी उठ्छ रोयल्टी ?’

प्रस्तोता समाजका सदस्य तथा गायक बैकुण्ठ महतले पनि गीत–संगीतको रोयल्टी नपाउँदाको पीडा पोखे । ‘हाम्रा गीत सबैतिर निःशुल्क बजिरहेका छन् । व्यक्तिगत रूपमा बज्ने गीतमा हामी रोयल्टी माग्दैनौं तर व्यावसायिक रूपमा बज्दा तिर्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘सबै क्षेत्रबाट कसरी रोयल्टीको व्यवस्थापन गर्ने भन्ने चुनौती छ । रोयल्टी नउठी कलाकारको आर्थिक स्थितिमा सुधार आउन सक्दैन ।’

नेपाल प्रतिलिपि अधिकार रजिस्ट्रारको कार्यालयका रजिस्ट्रार प्रकाश आचार्यले प्रतिलिपि अधिकार ऐन, २०५९ अनुसार गीत–संगीत बौद्धिक सम्पत्ति भएको बताए । रोयल्टी नतिरी सार्वजनिक रूपमा गीत–संगीत प्रयोग गर्दा ऐनको उल्लंघन हुने उल्लेख गर्दै आचार्यले यसलाई फौजदारी अपराध मानी कानुनी कारबाही हुने बताए ।

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७६ ०८:०१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्