शोषणविरुद्ध “एक चिहान”

दीपक परियार

(पोखरा) — वृद्ध अष्टनारायणको परिवार खेतीमा निर्भर छ । श्रीमती, दुई छोरा, एक छोरी र एक बुहारी घरको कामसँगै खेतीमा रमाउँछन् । अष्टनारायण रोगले थलिन्छन् । उनको परिवार उनलाई ऋण, धन गरेर भए पनि उपचार गर्ने ध्याउन्नमा छ । उनी भने आफूलाई ‘साक्षात धन्वन्तरी भगवान् नै आए पनि बचाउन नसक्ने’ बताएर परिवारलाई खेतीपातीमा लाग्न भन्छन् । 

उनलाई उपचार गर्न खर्चको अभाव हुन्छ । उपचार गर्ने बहानामा डाक्टर गोदत्तप्रसाद अष्टनारायणकी जवान छोरी नानीथंकुसँग नजिकिन्छन् । तीन छोराछोरीका बुबा गोदत्तप्रसाद धनको तुजुकले नानीथंकुलाई आफ्नो बाहुपासमा बेर्न खोज्छन् । अष्टनारायण बितेपछि चाहिने काजकिरिया खर्चसमेत दिएर प्रभावित बनाउँछन् । अष्टनारायणका जेठा छोरा शिवनारायण भने बुबाको भनाइ सम्झेर डाक्टरलाई निको मान्दैनन् ।

नानीथंकुलाई आँखा गाड्नेमा सुरमान सुब्बा पनि हुन्छन् । ५७ वर्षीय उनी आफ्ना कारिन्दा रामबहादुरमार्फत १७ वर्षीय नानीथंकुसँग बिहे गर्ने कुरा चलाउँछन् । ब्याज मिनाहा गर्ने, आधुनिक तान उपहार दिने गरेर उनी नानीथंकुलाई फकाउँछन् । अष्टनारायण प्रगतिशील सोचका हुन्छन् । उनी सकेसम्म आफ्ना छोराछोरीको बिहे फरक भूगोल र समुदायकासँग गराउन चाहन्छन् । त्यही सम्झेर छोरा शिवनारायण गोदत्तप्रसाद र सुरमान साहुलाई दुत्कार्छन् ।
हृदयचन्द्रसिंह प्रधानको उपन्यास ‘एक चिहान’ को नाट्य रूपान्तरणले शोषणको कथा बोलेको छ । पोखरा थिएटरले तयार गरेको नाटक गन्धर्व नाटकघरमा मञ्चन भइरहेको छ । नाट्य रूपान्तरण र निर्देशन परिवर्तनले गरेका हुन् । दस जोड दुईको अनिवार्य नेपालीमा नाटक समावेश भएकोले विद्यार्थीले रुचि देखाएका छन् । २०११ सालतिरको निम्न वर्गीय जीवनको यथार्थलाइ नाटकमा प्रस्तुत गरिएको छ । नेपाली गरिब किसान र मजदुरको जीवनमा आधारित यो नाटक सामाजिक यथार्थवादी नाटक हो ।

काठमाडौं उपत्यकाका नेवारी समाजको यथार्थ प्रतिविम्बन नाटकले गरेको छ । ‘मेचीदेखि महाकालीसम्मका निम्न वर्गीय नेपाली किसान परिवारले भोग्नुपरेका यथार्थलाई प्रतिनिधिमूलक रूपमा देखाइएको छ,’ निर्देशक परिवर्तन भन्छन्, ‘तत्कालीन र समकालीन नेपाली समाजमा श्रमजीवी निम्न वर्ग र उच्च वर्गबीचको द्वन्द्वलाई प्रतिनिधिमूलक तरिकाले नाटकमा प्रस्तुत गरिएको छ ।’

गरिबी, बाध्यता र विवशताको परिवेशमा निम्न वर्गीय जीवनका जटिलता र संघर्ष नाटकमा देखाइएको छ । प्रजातन्त्र प्राप्तिपछि विस्तारै मौलाउँदै गएको प्रगतिशील सोचको परिवेश, सांस्कृतिक सम्मिश्रण, समावेशी र समानताका लागि आवश्यक परेको तथ्य, रुढिवादी र अन्धविश्वासले नेपाली समाजलाई नछाडेको वास्तविकता नाटकभित्र अनुकूल घटनाक्रम र स्वाभाविक पात्रको परिवेशबाट व्यक्त गरिएको छ । नाटकले नेपाली समाजमा जरा गाडेर बसेको अन्धविश्वास, कुसंस्कार र तिनले निम्न वर्गीय समुदायमा पारेको असर उतारेको छ । अनावश्यक तडकभडकलाई अस्वीकार गरी जीवनोपयोगी क्रियाकलाप र विचारलाई आत्मसात गर्नुपर्ने प्रगतिवादी मान्यता नाटकले प्रस्तुत गरेको छ ।

नाटकलाई परिपक्व बनाउन कलाकारले मिहिनेत गरेका छन् । झन्डै डेढ घण्टा लामो नाटकले दर्शकलाई घरी हसाउँछ, घरी रुवाउँछ । कतै कतै गम्भीर बनाउँछ । नाटकमा जनक पराजुली, प्रमिला तुलाचन, नवराज गिरी, सन्तोष पुन, सुविना श्रेष्ठ, सोनिया खत्री, सुदीप बाँस्तोला, अञ्जु दाहाल, सन्दिप ठाकुर, विष्णु तिमिल्सिना, सुमन तिमिल्सिना, ईश्वरी राना, आसिका केसी, नीतिशा बस्ताकोटीको अभिनय छ ।

नाटक भदौ १४ सम्म मञ्चन हुने छ । यसअघि राष्ट्रिय नाचघर र विराटनगरको आरोहण गुरुकुलले समेत ‘एक चिहान’ उपन्यासलाई नाटकमा उतारिसकेका छन् ।

प्रकाशित : भाद्र ४, २०७६ ०८:५०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

युरोपबाट चीन हुँदै भारतमा सुन तस्करी

कान्तिपुर संवाददाता

काँकडभिट्टा — गत सोमबार सिलगुडीमा १० किलो सुनसहित तीन जना पक्राउ परे । केन्द्रीय राजस्व गुप्तचर विभागको टोलीले सुन तस्करीको आरोपमा मिजोरम २४ वर्षीया जमुना किमा, २० वर्षीय एस रुआल सागपुइआ र ३५ वर्षीय लाल नेइहलियालाई पक्राउ गरी अदालतमा बुझायो । 

सिलिगुडीबाट बरामद सुनमा अस्ट्रेलिया, चीन र स्विट्जरल्यान्डको नाम जनाउने मार्का लगाइएको थियो । त्यसकारण सुन युरोपबाट चीन हुँदै भारत भित्रिने गरेको आशंका गुप्तचर विभागको छ । ‘अस्ट्रेलिया, स्विट्जरल्यान्डलगायत मुलुकबाट चीनको बाटो भएर सुन भारत तस्करी भएको देखियो,’ राजस्व अनुसन्धान विभागका एक अधिकारीले भने ।

तेस्रो देशबाट चीन ल्याइने सुन चीनबाट बर्मा, भुटान र सिक्किमको नाथुला मार्गबाट भारत तस्करी हुने गरेको पाइएको हो । पहिला चीनवाट नेपाल ल्याएपछि भारत पुर्‍याउन सहज थियो । अहिले लामो रुट प्रयोग गरेर तस्करी भइरहेको छ ।

सीमावर्ती भारत पश्चिम बंगालको सिलिगुडी सुन तस्करीको ट्रान्जिट बन्दै गएको छ । बंगालको दोस्रो ठूला व्यापारिक केन्द्र सिलिगुडीबाट वर्ष दिनभित्र १ सय ४८ किलो बढी सुन बरामद गरिसकिएको छ । जसको बजार मूल्य करिब ४४ करोड भारु हुन्छ ।

भारतको गुप्तचर विभागका अनुसार बर्मा, भुटान र चीनको बाटो भएर भित्रिने सुन सिलिगुडी हुँदै भारतका विभिन्न सहरमा खपत हुने गर्छ । विगतमा नेपालबाट ठूलो परिमाणमा सुन सिलिगुडी भित्रिन्थ्यो । साढे ३३ किलो सुन काण्डपछि नेपालबाट सुन भित्रिन पाएको छैन । जसका कारण भुटान, चीन र बर्माबाट सुन भित्रिरहेको गुप्चतर विभागको दाबी छ ।

‘नेपालबाट सुन तस्करी गर्न नपाउँदा अन्तरदेशीय संगठित गिरोहहरूले कहिले नाथुला त कहिले भुटानको फुन्छोलिङ नाकाको प्रयोग गरेर सुन भित्र्याइरहेका छन्,’ गुप्तचर विभागका एक अधिकारीले भने, ‘नेपालबाट तस्करी गर्न सजिलो थियो, अहिले त्यति सजिलो छैन ।’

अघिल्लो वर्ष जेठ १८ मा चीन हुँदै सिक्किमको नाथुला मार्गबाट भित्रिएको ३२ किलो सुन विभागको टोलीले सिलिगुडीबाट बरामद गरेको थियो । असार १३ गते थप २ किलो सुन सिलिगुडीबाटै पुन: बरामद गरेको थियो । असार २३ मा १० किलो सुनसहित दुई जना सेवोक रोडबाट पक्राउ परे । भदौ ९ मा विभागले बरामद सुनको सूचीमा फेरि २० किलो थप्यो । सुनसहित सिलिगुडी भानु नगरका दाइभाइ निरज र रोहित अग्रवाल पक्राउ परेका थिए ।

प्रकाशित : भाद्र ४, २०७६ ०८:४७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्