मेहन्दी मौसम

सुशीला तामा‌ङ

ललितपुर — केही दिनको झरीपछि हल्का उग्रिएको साउन महिनाको पहिलो दिन । हरियो पहिरन, दायाँपछि बायाँ हत्केलामा मेहन्दीको बुट्टाहरू सजिँदै थिए । बुट्टाकै बीचतिर अंग्रेजीमा पतिको नाम कोरिएको थियो ‘शैलेन्द्र’ ।

हातदेखि नाडीसम्म मेहन्दीको जति सजिँदै गएका थिए त्योभन्दा बढी मुहारमा चमक थपिँदै थियो अञ्जु मिश्रको । उनकै शब्दमा उनको हातमा सजिएको मेहन्दीको डिजाइन चाहिँ ‘फुलह्यान्ड्स’ मेहन्दी रे । अर्थात् हत्केलाको दुवैतर्फ नाडीसम्म नै लगाउने मेहन्दी ।

राजधानीस्थित विशालनगरमा बस्दै आएकी जनकपुरकी अञ्जुले पतिको दीर्घायु, सुख, शान्तिका लागि नै मेहन्दी लगाउने परम्परा रहेको बताइन् । साउन महिना वर्षात् र हरियालीको हिसाबले विशेष भए पनि तराईमा चाहिँ संस्कृति पनि जोडिएर आउने उनले बताइन् ।

‘जनकपुरतिर त साउन र भदौ महिना पूरै मेहन्दीमय हुन्छ,’ उनले भनिन्, । मेहन्दीसित जोडिएको पारिवारिक प्रेमको पुरानो मान्यता पनि उनले प्रकाश पारिन् । उनका अनुसार साउन महिनाको मेहन्दी पतिप्रति समर्पित हुन्छ भने भदौ महिनाको मेहन्दीचाहिँ भाइप्रति । ‘यो परम्पराले दाजुभाइ र दिदीबहिनीबीचको सम्बन्धलाई पनि प्रगाढ पारिराख्न सहयोग पुर्‍याउँछ ।’

काठमाडौंमा भने मेहन्दी परम्परा केही वर्ष यतामा मात्रै भित्रिएको उनको अनुभव छ । ललितपुरको पुलचोकस्थित लाबिम मलमा ओपन स्पेसले गरेको दुईदिने ‘मेहन्दी फेस्टिभल’ मा अञ्जुजस्तै थुप्रै विवाहित तथा अविवाहित महिलाको भीड देखिन्थ्यो ।

फेस्टिभलमा पाँच जना मेहन्दी कलाकारहरू निरन्तर व्यस्त बनेका थिए । पालो कुर्नेहरूको भीड उस्तै । मेहन्दी पारखीलाई मिलाएर राख्न नै व्यस्त देखिएकी फेस्टिभल संयोजक फलक पर्विनले बुधबार २ घण्टाको अवधिमा मात्र २५ जनाले मेहन्दी लगाइसकेको बताइन् । सुलभ र सहज रूपमा मेहन्दी पारखीलाई सेवा दिँदै मेहन्दी कला प्रर्व्द्धन गर्ने ध्येयले फेस्टिभल गरिएको पर्विनले बताइन् ।

पहिले विवाह, पार्टी र कुनै पर्वहरूका बेला मात्र मेहन्दी लगाउने प्रचलन भए पनि बितेका ३/४ वर्षअघिदेखि साउन महिनामा मेहन्दी लगाउनेहरू सहरमा निकै बढेको कलाकार कविता रोक्काले बताइन् । उनका अनुसार अरू बेला पनि मेहन्दी लगाउनेको क्रेज बढदो छ । तर साउन महिनामा भने कहिल्यै नलगाउने महिलाहरू पनि हातभरि मेहन्दी लगाइदिन उनीकहाँ आइपुग्छन् ।

मेहन्दी लगाउन नै लाइनमा बसेकी थिइन् नैकापकी सुनीता पाण्डे । उनीचाहिँ साउन महिनालाई विशेष बनाएर मेहन्दी लगाउन आएकी होइनन् । ‘साथीभाइका हात सजिएको देखेर रहर लागेको हो,’ उनले भनिन्, ‘हाम्रोमा मेहन्दी संस्कार छैन । तैपनि यो कला मलाई मन पर्छ । अहिले त यो फेसनजस्तो भयो ।’

स्वयम्भू सानो भर्‍याङकी सानिमा शाहले पनि सुनीताको मतलाई समर्थन गरिन् । धार्मिक महिमाभन्दा पनि मेहन्दीप्रतिको सोख र रहरले उनी पनि तानिएकी थिइन् । हाँडीगाउँकी आकांक्षा गिरी र सञ्जुला पाण्डेले पनि रहरमै डोरिएर फेस्टिभल आएका थिए ।

भारतको दिल्लीबाट प्रशिक्षण लिएर विगत ८ वर्षदेखि मेहन्दी लगाउने कार्यलाई निरन्तरता दिइरहेकी श्वेता शर्माका अनुसार ‘महिलाका लागि शुभ र शृंगार’ दुवैको अर्थ राख्ने भएकाले पछिल्लो समय मेहन्दी क्रेज बढदो छ । ‘धार्मिक तथा सामाजिक परम्पराका कारण पनि मेहेन्दीको संस्कृति सजिलै विस्तार भएको हो,’ उनले भनिन् ।

मेहन्दी आर्टमा ५ वर्षको अनुभव संगालिसकेकी सानोठिमीकी अश्विनी भेटुवाल भने पछिल्लो समय धार्मिकभन्दा पनि फेसनेबल सोच अलि बढदै गइरहेको बताउँछिन् । ‘फेसनेबल देखिनकै लागि मेहन्दी लाउनेहरू थुप्रै छन्,’ उनले भनिन्, ‘एक थरीलाई आयआर्जनको राम्रो माध्यम पनि बनेको छ ।’

प्रकाशित : श्रावण २, २०७६ ०८:३६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

बार्बी मैंचा, वन्डरफुल कान्छी

सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — नेपालीसँगै विदेशी दर्शकको भीड । हेर्नभन्दा छुन आतुर लाग्ने भित्ताभरि झुन्ड्याइएका डिजिटल प्रिन्टका क्यानभासहरू । झट्ट हेर्दा मनोरञ्जनसँग जोडिए पनि नेपाली सांस्कृतिक सम्पदाको चिनारी दिने ‘बार्बी मैंचा’, ‘हक चा’, ‘वन्डरफुल कान्छी’ शीर्षकका कलाकृतिहरूमा विदेशी पर्यटकका आँखा पनि टक्क अडिन्छन् । 

बबरमलस्थित सिद्धार्थ आर्ट ग्यालरीमा शुक्रबारदेखि सन्नी शाक्यको ‘टोयग्राफी’ शीर्षकको कला प्रदर्शनी चलिरहेको छ । प्रदर्शनीमा ५३ वटा डिजिटल प्रिन्टका क्यानभासहरूमा काल्पनिक पात्रहरूमार्फत नेपालको सांस्कृतिक एवं प्राकृतिक सम्पदासँगै सामाजिक रहनसहन, नेपाली महिलाको चिनारी, पर्यटकीय स्थललगायतका विषयवस्तु प्रस्तुत गरिएका छन् ।

युट्युबमा चर्चित सुपरम्यान, बार्बी गर्ल, हक, वन्डरफुल लेडी, स्पाइडरम्यानजस्ता पात्रहरूको डिजिटल फोटोहरूलाई नै नेपाली चरित्र मिसाएर शाक्यले क्यानभासमा उतारेका छन् । बार्बी गर्ल र हकलाई नेवारी संस्कृतिअनुसार बोलाइने नाम ‘बार्बी मैंचा’ र ‘हक चा’ का रुपमा निकै सुन्दर रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ । नेवार समुदायअनुसारको भेषभूषामा सजिएर खर्पन बोकेको हक र कम्मरमा पानी बोकिरहेकी बार्बीको आकृति निकै अर्थपूर्ण लाग्छ ।

हातमा नेपाल लेखिएको खुकुरी बोकेर उभिएको वन्डरफुल लेडीलाई ‘वन्डरफुल कान्छी’ नामदिएर चित्रकार शाक्यले नेपाली महिलाहरूमा घरधन्दा मात्र नभएर युद्ध लड्ने बहादुरीपन पनि छ भन्ने देखाउन खोजेका छन् । यी र यस्तै पात्रहरूमार्फत नेपालीहरूको चाड दसैंलाई समेत उनले प्रस्तुत गरेका छन् । प्रत्येक अन्तर्राष्ट्रिय पात्रका खेलौनाहरूको फोटोको पृष्ठभूमिमा पशुपति, स्वयम्भू, पाटन, भक्तपुर, वसन्तपुर दरबार क्षेत्र देखिन्छन् भने तिनीहरूले बोक्ने साधनहरू नेपाली पहिचान झल्काउने किसिमका छन् ।

अर्जेन्टिनाका फुटबलर लियोनल मेस्सी, पोर्चुगलका क्रिस्टियानो रोनाल्डोसम्मका डिजिटल फोटोलाई पृष्ठभूमिमा नेपालको गुठी विधेयक र माइतीघर मण्डलासँग जोडेर देखाइएको छ । त्यस्तै भूकम्पपछि क्षतिग्रस्त रानी पोखरी, गुठी विधेयकका लागि उत्रेका मसाल जुलुस, माइतीघरमा जुटेको विशाल मानवसागर, सिंहदरबार, त्रिभुवन विश्वविद्यालय र पोखराको फेवातालमाथि काल्पनिक पात्रहरूमार्फत अहिलेको तत्कालीन समस्या र अवस्था दर्साइएको छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय पात्रमार्फत नेपालीपनको कथा भन्न यस्तो कलाकृति सिर्जना गरिएको शाक्यले बताए । ‘कार्टुनका चर्चित पात्रहरू समावेश भएकाले एकातिर यी कलाले मनोरञ्जन दिन्छ भने अर्कोतिर विदेशी पर्यटकले नेपालको संस्कृति र सम्पदाहरूबारे सजिलै थाहा पाउँछन्,’ उनी भन्छन्, ‘पहिलो सिरिज भएकोले यसमा धेरैवटा थिम छन् । संस्कृतिको एउटै पक्षलाई मात्र समेट्ने सिरिजमा काम गरिरहेको छु ।’

खासमा उनी मूर्तिकार हुन् । केही समयअघि इन्स्टाग्राममा एउटा जोडी खेलौनाको फोटो राख्दा धेरै प्रतिक्रिया आएपछि त्यसकै प्रभावले ‘टोयग्राफी’ सिरिज विकास भएको उनले सुनाए । प्रदर्शनी अवलोकनका लागि आएका पाटनका केविन महर्जन र श्रव्य शाक्यले कलाकृतिहरू एकदमै नौलो रहेको अनुभव सुनाए ।

प्रकाशित : असार ३१, २०७६ ०८:२७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×