मुखिया दैनिकी

कान्तिपुर संवाददाता

(ललितपुर) — कलाकार टेकबीर मुखिया भन्नासाथै सयौं साहित्यिक पुस्तकको आवरण र भित्री रेखाचित्रको अर्थपूर्ण हुलिया आँखामा उत्रिहाल्छ । करिब आधा शताब्दी अघिदेखि छाएको यो एकछत्र कला र कलाकारको नाम ‘मू’ केही वर्षयता अलिक ओझेलमा बसेको देखिन्छ ।

इतिहासका जोरगणेश प्रेस, रत्न पुस्तक भण्डार, साझा प्रकाशन र अरू निजी तहका पुस्तकहरूमा गरेर ६ हजारभन्दा बढी रेखाचित्र कोर्ने मुखियाको अहिलेको व्यस्तता भने भिन्न छ, ध्याउन्न अलग छ ।

भैंसेपाटी हाइटभित्रको घरमा टेकबीर मुखियाको दैनिकी सुरु हुन्छ– बिहान ४ बजेबाट । ‘बेलुका आँटा भिजाएर राख्छु । बिहानै रोटी पोल्छु । अनि ससानो टुक्रा गरेर परेवालाई दिन्छु,’ टेकवीरको खुसीको बिहानी यसरी सुरु हुन्छ । अनि, ढुकुर, काग, भँगेराको पालो सुरु हुन्छ । भँगेरा र ढुकुरका लागि चामल दिने बेग्लै कुनो छ, बगैँंचामा । टोलभरका १०/१२ कुकुरहरू बिहानै घरको गेटमा आएर बोलाउन थालिहाल्छन् । अघिल्लो दिन नजिकै मासु पसलबाट ल्याएको चिकेन लेग्स/हेड चामलमा मिसाएर पकाइएको हुन्छ, त्यही कुकुरहरूको खान्की हो । यति गर्दा कागको गोलो लागेको हुन्छ, घरको छतभरि । तिनलाई पनि खान्की जुटाउनै पर्‍यो ।

‘यो धर्तीमा सबैको अधिकार उत्तिकै छ, काग र भँगेराको पनि उत्तिकै हक छ । कुकुर, बिरालाको पनि उत्तिकै हक छ,’ मुखिया भन्छन्, ‘मलाई एकाबिहानैदेखि यी चराचुरुंगी, कुकुर बिरालाले मुखिया..ए मुखिया भनेर बोलाउन थालेजस्तै भान पर्छ ।’ नियमित योगा अभ्यास, मौलिक आयुर्वेदिक उपचार पद्धति र सात्विक खानपिन मुखियाको विशेषता हो ।

उमेरमा ८६ वर्ष उकालो लागेका मुखियाले श्रीमती शुक्रासँग पनि सर्त कबुल गरेका रहेछन्– घरकी श्रीमती र बाहिरी चराचरलाई माया बराबर । पढाइका क्रममा छोरो अमेरिका र छोरी नर्वेमा रहेकाले मुखिया दम्पतीको मायाको संसार अझ भिन्न बनेको हो ।

‘अहिले टाइम निकाल्नै मुस्किल छ । आफ्नो लुगा आफैं धुन्छु, भाडा माझ्छु । फूलबिरुवामा मल–पानी हाल्छु,’ मुखिया भन्छन्, ‘बाँकी समय चराचुरुंगी, कुकुर बिराला छँदै छन् । अझ भँगेरा र परेवाका लागि दिनको ३ टाइम चारो दिनुपर्ने हुन्छ । रेखाचित्र, कला सृजनाका काम आइरहे पनि समय दिनै मुस्किल छ । ‘भर्खरै यलम्बरको एउटा मुहारचित्र तयार गरिदिएको छु,’ मुखियाले सुनाए, ‘तर, काम दिनेहरू आफैं बेपत्ता भएका छन् ।’ अस्ति भर्खरै आदिकवि भानुभक्तको एउटा मुहारचित्र उनले देखेका रहेछन्, कुनै लिम्बूवान तन्नेरीको चेहराजस्तो । ‘यहाँ जसले जे गरेपनि हुन्छ, कुरा बुझ्ने अथवा सुन्नेहरू निकै कम छन्,’ मुखियालाई लाग्न थालेको छ ।

मुखियाले पञ्चायतकालीन संसद् होस् अथवा गणतान्त्रिक संसद्, दुवै अवधिका सांसदले लगाउने प्रतीकचिहृन बनाएका छन् । साझा प्रकाशनमा उनी २०२२ सालदेखि झन्डै ४ दशक लगातार सम्बद्ध रहे । मुनामदन, बसाइँ, गौरीजस्ता कृतिको ‘मु. आर्ट इमेज’ धेरैका आँखामा गडेकै छ ।

‘मैले सेवानिवृत्त हुँदा मुस्किलले २० हजार रुपैयाँ पाएँ । त्यहाँ अहिले पेपर–फोल्ड गर्ने कर्मचारीले पनि १२/१५ लाख रुपैयाँ निवृत्तिभरण भत्ता मागिरहेका छन् रे,’ समय अन्तरमा आएका ‘भिन्न’ कुरा सम्झिरहेका छन् मुखिया । पोट्रेट वा अन्य चित्रमा ‘तैल रंग’ मा रमाउने मुखियाले पुस्तक आवरणमा भने पानी–रंगमा खेलेका छन् । ‘मेरा लागि गरेको काममा ‘मुनामदन’ को आवरण सधैं सम्झिरहन्छु, त्यो चित्रमा आफैंमा आप्रवासन र वियोगको एउटा दुःखान्त कथा जोडिएको छ,’
मुखिया भन्छन् ।

दार्जिलिङमा जन्मेहुर्केका र कोलकातामा पढाइ अघि बढाएका मुखिया कला सृजनाको फराकिलो दुनियाँ खोज्दै सन् १९६५ मा नेपाल आएका थिए । अग्रज कलाकार लैनसिंह वाङ्देलसहितको साथ र संगतले पनि मुखिया बढी मानवीय र व्यावहारिक बनेका हुन् । ‘लङ्गडाको साथी’, ‘मुनामदन’ जस्ता पुस्तकको आवरण कोर्दा कथावस्तु पढेरै मुखिया एक/दुई दिन घोरिन्थे, कहिले रुन्थे पनि । अनि मात्रै कुची लिएर चित्र खाका उतार्न बस्थे ।

‘तिनै लेखक र पुस्तकको संगतले पनि हुन सक्छ, म कुकुर, बिराला, चराचुरुंगीलाई अन्तरआत्माले माया गर्छु,’ मुखिया भन्छन्, ‘हाम्रो पो आवाज छ त, यी पशुपक्षीको के छ र ? को छ र ? भन्ने लाग्छ ।’

प्रकाशित : असार २९, २०७६ १०:३७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कोरियामा न्यूनतम ज्याला बढ्यो 

निकुञ्ज तिवारी

काठमाडौँ — दक्षिण कोरियाले न्यूनतम पारिश्रमिक वृद्धि गरको छ । बढेको ज्याला कार्यान्वयनमा आउनका लागि संसद्बाट पारित हुनुपर्ने छ । अगस्ट ५ को संसद्ले पारित गरेमा श्रमिकले आगामी वर्षको जनवरीदेखि डिसेम्बरसम्मको ज्याला २.९ प्रतिशत बढ्ने श्रम तथा रोजगार मन्त्रालयले जनाएको छ ।

कोरियन भाषाको परिक्षाका लागि फारम भर्दै । फाइल तस्बिर ।

न्यूनतम पारिश्रमिक वृद्धि भएसँगै ईपीएसमार्फत् कोरिया आएर कार्यरत ३३ लाखभन्दा बढी कामदार लाभान्वित हुने छन् । सरकार, मजदुर संगठन र व्यवसायीका प्रतिनिधिबीच बिहीबार भएको १३ घण्टा लामो छलफल निष्कर्षमा नपुगेपछि मतदानमार्फत् तलबवृद्धिको निर्णय भएको हो । नयाँ पारिश्रमिकअनुसार श्रमिकले सन् २०२० का लागि प्रतिघण्टा ८ हजार ५ सय ९० वन (७.३२ डलर) पाउने छन् । यस वर्षको न्यूनतम ज्याला प्रतिघण्टा ८ हजार ३ सय ५० वन छ ।

तीनै पक्षका ९/९ जना प्रतिनिधि सहभागी वार्तामा सहमति नभएपछि मतदान भएको हो । सरकारी पक्षले न्यूनतम तलब प्रतिघण्टा ८ हजार ५ सय ९० र मजदुर पक्षले ८ हजार ८ सय ८० वन हुनुपर्ने अडान राखेका थिए । मतदानमा सरकारी पक्षको प्रस्तावमा १५ तथा विपक्षीमा ११ मत परेको थियो भने । एकजना अनुपस्थित थिए । कोरियाली राष्ट्रपति मुन जाय–इनले राष्ट्रपतीय चुनावी अभियानका क्रममा सन् २०२० सम्म मजदुरको न्यूनतम ज्याला प्रतिघण्टा १० हजार वन पुर्‍याउने प्रतिबद्धता जनाएका थिए ।

ज्याला वृद्धि भएसँगै साताको न्यूनतम ४० घण्टा नघटाई मासिक मासिक २०९ घण्टा काम गर्ने श्रमिकले १७ लाख ९५ हजार ३ सय १० वन अर्थात् १ लाख ६६ हजार ७ सय ७१ रुपैयाँ पाउने छन् । ‘देशको आर्थिक वृद्धि तथा मूल्यवृद्धि लगायत सूचकांकका आधारमा न्यूनतम ज्याला वृद्धि गरिएको हो,’ ज्याला निर्धारण समितिले भनेको छ, ‘हरेक वर्ष ज्याला वृद्धि गर्ने सरकारी योजनाअनुसार ज्याला तय गरिएको हो ।’

यद्यपि, श्रमिकको हकअधिकारमा क्रियाशील ट्रेड युनियनले मन्त्रालयले बढाएको ज्यालामा असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन् । अहिलेको ज्याला १० हजार वन हुनुपर्ने उनीहरूको माग छ । एसियाका १७ देशका युवाका लागि रोजगारीको आकर्षक गन्तव्य कोरियामा प्रत्येक वर्षको तलब वृद्धिले नेपाली श्रमिक उत्साहित देखिएका छन् ।

यद्यपि, कतिपय साना तथा घरेलु उद्योगमा कार्यरत आप्रवासीले भने न्यूनतम ज्याला नपाउने गरेको गुनासो छ । कृषि तथा पशुपालन भिसाबाहकका लागि कामादार र सञ्चालकबीच आपसी समझदारीमा ज्याला तय हुने छ । आप्रवासी कामदारको न्यूनतम ज्यालाबाट रोजगारदाताले खाना तथा बसोबासका लागि २० प्रतिशत कटौती गर्न पाउने व्यवस्था छ ।

प्रकाशित : असार २९, २०७६ १०:३२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्